{"id":686339,"date":"2024-02-02T13:30:01","date_gmt":"2024-02-02T09:30:01","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=686339"},"modified":"2024-02-02T13:30:01","modified_gmt":"2024-02-02T09:30:01","slug":"ag-paltarlarin-kolg%c9%99sind%c9%99-qalan-talel%c9%99r","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=686339","title":{"rendered":"A\u011f paltarlar\u0131n k\u00f6lg\u0259sind\u0259 qalan talel\u0259r"},"content":{"rendered":"<p>Ail\u0259 institutu d\u00f6vl\u0259tin ki\u00e7ik modeli, c\u0259miyy\u0259tin ilkin \u00f6z\u0259yidir. Az\u0259rbaycanda is\u0259 ail\u0259 h\u0259m d\u0259 milli d\u0259y\u0259rl\u0259rin \u0259sas da\u015f\u0131y\u0131c\u0131s\u0131 olaraq, sosial mahiyy\u0259ti il\u0259 yana\u015f\u0131, eyni zamanda, m\u0259n\u0259vi anlam\u0131 il\u0259 x\u00fcsusi \u0259h\u0259miyy\u0259t\u0259 malikdir. D\u0259y\u0259rl\u0259rin a\u015f\u0131nmaya m\u0259ruz qald\u0131\u011f\u0131 qlobal m\u00fchitd\u0259 Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n ail\u0259 modeli m\u00fcasirlik v\u0259 eyni zamanda, \u0259n\u0259n\u0259l\u0259r\u0259 sadiqliyi t\u0259c\u0259ss\u00fcm etdir\u0259n n\u00fcmun\u0259 say\u0131la bil\u0259r.<\/p>\n<p>Xalq\u0131m\u0131z tarix\u0259n ail\u0259 institutunu y\u00fcks\u0259k milli v\u0259 \u0259xlaqi d\u0259y\u0259rl\u0259r \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 qoruyub saxlay\u0131b. \u018flb\u0259tt\u0259 ki, m\u00f6hk\u0259m v\u0259 sa\u011flam ail\u0259 h\u0259m d\u0259 g\u00fccl\u00fc c\u0259miyy\u0259t v\u0259 d\u00f6vl\u0259t dem\u0259kdir. Az\u0259rbaycanda m\u00fcasir d\u00f6vl\u0259t quruculu\u011funda bu m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r diqq\u0259t m\u0259rk\u0259zind\u0259 saxlan\u0131l\u0131r, ail\u0259 v\u0259 nikah m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri qanunvericilikl\u0259 t\u0259f\u0259rr\u00fcatl\u0131 \u015f\u0259kild\u0259 t\u0259nziml\u0259nib. Az\u0259rbaycan Konstitusiyas\u0131n\u0131n 17-ci madd\u0259sin\u0259 \u0259sas\u0259n, c\u0259miyy\u0259tin \u0259sas \u00f6z\u0259yi kimi ail\u0259 d\u00f6vl\u0259tin x\u00fcsusi himay\u0259sind\u0259dir.<\/p>\n<p>Lakin bir s\u0131ra hallarda sa\u011flam ail\u0259 institutuna x\u0259l\u0259l g\u0259tir\u0259n hadis\u0259l\u0259r meydana \u00e7\u0131x\u0131r ki, bunlardan biri d\u0259 erk\u0259n nikahlard\u0131r. Erk\u0259n nikah problemi, t\u0259\u0259ss\u00fcf ki, bu g\u00fcn d\u0259 c\u0259miyy\u0259td\u0259 aktual probleml\u0259rd\u0259n biri olaraq qalmaqda davam edir. M\u0259tbuatda yetkinlik ya\u015f\u0131na \u00e7atmayan q\u0131zlar\u0131n ad\u0259t-\u0259n\u0259n\u0259l\u0259rd\u0259n v\u0259 mental d\u0259y\u0259rl\u0259rd\u0259n ir\u0259li g\u0259l\u0259r\u0259k yeniyetm\u0259 ya\u015f\u0131nda ni\u015fanlanmas\u0131, zorla \u0259r\u0259 verilm\u0259si, m\u0259i\u015f\u0259t zorak\u0131l\u0131\u011f\u0131na m\u0259ruz qalmas\u0131 bar\u0259d\u0259 m\u0259lumatlar h\u0259l\u0259 d\u0259 yer al\u0131r. Statistik m\u0259lumatlar g\u00f6st\u0259rir ki, m\u00f6vcud qada\u011falara baxmayaraq, q\u0131zlar h\u0259tta 17 ya\u015f\u0131na \u00e7atmadan faktiki nikah m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rin\u0259 daxil olma\u011fa m\u0259cbur edilirl\u0259r.<\/p>\n<p>2023-c\u00fc ilin dekabr\u0131nda Sabirabad rayonunda VII sinif \u015fagirdi olan 12 ya\u015fl\u0131 q\u0131z\u0131n ni\u015fanlanmas\u0131 bu faci\u0259vi m\u0259nz\u0259r\u0259d\u0259n x\u0259b\u0259r verir. Daha sonra m\u0259tbuatda x\u0259b\u0259rl\u0259r payla\u015f\u0131ld\u0131 ki, h\u0259min q\u0131z\u0131n valideyni m\u0259suliyy\u0259t\u0259 c\u0259lb edilib. Ox\u015far x\u0259b\u0259rl\u0259r m\u0259tbuatda d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 i\u015f\u0131qland\u0131r\u0131lsa da, bir \u00e7ox hallarda ail\u0259l\u0259r bu m\u0259lumatlar\u0131n \u201csirr\u201d kimi saxlan\u0131lmas\u0131na nail olur v\u0259 ictimai q\u0131naqdan, m\u0259suliyy\u0259td\u0259n yay\u0131na bilirl\u0259r. Dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n, h\u0259tta m\u0259tbuata s\u0131zan x\u0259b\u0259rl\u0259r bel\u0259 tam reall\u0131\u011f\u0131 v\u0259 problemin miqyas\u0131n\u0131 \u0259ks etdirmir. \u00dcmumiyy\u0259tl\u0259 is\u0259, evliliy\u0259 dair h\u0259qiqi raz\u0131l\u0131q verm\u0259k iqtidar\u0131nda olmayan \u015f\u0259xsin ni\u015fanlanma\u011fa v\u0259 ya nikaha daxil olma\u011fa m\u0259cbur edilm\u0259si sa\u011flam yana\u015fma deyil v\u0259 n\u0259tic\u0259 etibaril\u0259 u\u015faqlar\u0131n cinsi istismara, fiziki v\u0259 psixoloji zorak\u0131l\u0131\u011fa m\u0259ruz qalmas\u0131na v\u0259 t\u0259hsild\u0259n uzaqla\u015fmas\u0131na s\u0259b\u0259b olur, bununla da sa\u011flam ail\u0259l\u0259rin, o c\u00fcml\u0259d\u0259n c\u0259miyy\u0259tin formala\u015fmas\u0131na m\u0259nfi t\u0259sir g\u00f6st\u0259rir.<\/p>\n<p>Ail\u0259 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri kontekstind\u0259 dig\u0259r \u0259h\u0259miyy\u0259tli m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rd\u0259n biri is\u0259 \u00f6lk\u0259mizd\u0259 tez-tez ba\u015f tutan qohum evlilikl\u0259ridir. Bel\u0259 nikahlarda d\u00fcnyaya g\u0259l\u0259n u\u015faqlar\u0131n genetik x\u0259st\u0259likl\u0259rl\u0259 do\u011fulmas\u0131 riski daha y\u00fcks\u0259k olur.<\/p>\n<p>Erk\u0259n nikah, erk\u0259n ya\u015fda ni\u015fanlanma v\u0259 qohum evlilikl\u0259rinin g\u0259tirib \u00e7\u0131xard\u0131\u011f\u0131 a\u011f\u0131r n\u0259tic\u0259l\u0259r haqq\u0131nda d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 m\u0259tbuatda x\u0259b\u0259rl\u0259r payla\u015f\u0131l\u0131b, d\u00f6vl\u0259t orqanlar\u0131, qeyri-h\u00f6kum\u0259t t\u0259\u015fkilatlar\u0131, ictimaiyy\u0259t n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n m\u0259lumatland\u0131rma v\u0259 maarifl\u0259ndirm\u0259 i\u015fl\u0259ri apar\u0131l\u0131b. Valideynl\u0259rinin t\u0259zyiqi, ail\u0259d\u0259 maddi v\u0259ziyy\u0259tin \u00e7\u0259tin olmas\u0131 v\u0259 ya h\u0259r hans\u0131 dig\u0259r s\u0259b\u0259bl\u0259rd\u0259n ba\u015f verm\u0259sind\u0259n as\u0131l\u0131 olmayaraq, erk\u0259n nikah, erk\u0259n ni\u015fanlanma v\u0259 qohum nikah\u0131 probleml\u0259ri dig\u0259r \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 oldu\u011fu kimi Az\u0259rbaycanda da h\u0259l\u0259 ki m\u00f6vcuddur v\u0259 bu, ciddi narahatl\u0131q do\u011furan bir m\u0259s\u0259l\u0259dir. Bu is\u0259, \u00f6z n\u00f6vb\u0259sind\u0259, bu sah\u0259d\u0259 daha q\u0259tiyy\u0259tli t\u0259dbirl\u0259rin g\u00f6r\u00fclm\u0259sinin aktuall\u0131\u011f\u0131n\u0131 daha da art\u0131r\u0131r.<\/p>\n<p>Erk\u0259n ni\u015fanlanma hallar\u0131nda real azalma tempinin m\u00fc\u015fahid\u0259 edilm\u0259m\u0259si m\u00fc\u0259yy\u0259n ya\u015fa, m\u0259s\u0259l\u0259n 16 ya\u015fa \u00e7atmayan \u015f\u0259xsl\u0259rin ni\u015fanlanmas\u0131n\u0131n qanunvericilik s\u0259viyy\u0259sind\u0259 qada\u011fan edilm\u0259sin\u0259 dair \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015flar\u0131 daha da g\u00fccl\u0259ndirir. Q\u00fcvv\u0259d\u0259 olan qanunvericilikd\u0259 ni\u015fan, y\u0259ni \u015f\u0259xsl\u0259rin g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 nikaha daxil olmalar\u0131 bar\u0259d\u0259 qeyri-r\u0259smi raz\u0131la\u015fma h\u0259r hans\u0131 bir h\u00fcquqi n\u0259tic\u0259y\u0259 s\u0259b\u0259b olmasa v\u0259 t\u0259r\u0259fl\u0259r nikaha bunun \u00fc\u00e7\u00fcn qanunda m\u00fc\u0259yy\u0259n edilmi\u015f nikah ya\u015f\u0131na \u00e7atd\u0131qdan sonra daxil olsalar bel\u0259, u\u015faqlar\u0131n erk\u0259n ya\u015fda ni\u015fanlanmas\u0131 praktikas\u0131 ciddi sosioloji v\u0259 h\u00fcquqi probleml\u0259r\u0259 yol a\u00e7\u0131r. Bel\u0259 ki, 16 ya\u015fa \u00e7atmayan \u015f\u0259xsl\u0259r fiziki, \u0259qli, emosional, cinsi v\u0259 psixi inki\u015faf s\u0259viyy\u0259l\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, habel\u0259 h\u0259yat \u0259h\u0259miyy\u0259tli se\u00e7iml\u0259rin alternativliyi bar\u0259d\u0259 m\u0259lumatl\u0131 olmad\u0131qlar\u0131ndan, dem\u0259k olar ki, he\u00e7 vaxt nikaha daxil olma\u011fa, y\u0259ni \u00f6z g\u0259l\u0259c\u0259k h\u0259yatlar\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 \u0259n \u0259h\u0259miyy\u0259tli q\u0259rarlardan birini verm\u0259y\u0259 dair h\u0259qiqi raz\u0131l\u0131q verm\u0259k v\u0259 \u00f6z t\u0259r\u0259fda\u015flar\u0131n\u0131 s\u0259rb\u0259st se\u00e7m\u0259k iqtidar\u0131nda olmurlar. Bu bax\u0131mdan, ni\u015fan erk\u0259n ya\u015fda t\u0259r\u0259fl\u0259rin ail\u0259 qurmaq bar\u0259d\u0259 irad\u0259sini ifad\u0259 etmir v\u0259 \u015f\u0259xs \u0259ks\u0259r hallarda nikah ya\u015f\u0131na \u00e7atd\u0131qdan sonra \u00f6z irad\u0259si \u0259sas\u0131nda deyil, onu ni\u015fanlanma\u011fa c\u0259lb ed\u0259n dig\u0259r insanlar\u0131n irad\u0259sin\u0259 \u0259sas\u0259n nikaha daxil olma\u011fa m\u0259cbur qal\u0131r. Dig\u0259r s\u00f6zl\u0259, \u015f\u0259xsin ni\u015fanlanma\u011fa verdiyi raz\u0131l\u0131q faktiki olaraq onun raz\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 deyil, h\u0259min \u015f\u0259xsin valideynl\u0259rinin raz\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifad\u0259 edir.<\/p>\n<p>Erk\u0259n ni\u015fanlanma u\u015faqlar\u0131n bir \u00e7ox hallarda konstitusiyada t\u0259sbit edilmi\u015f t\u0259hsil almaq, \u0259m\u0259k, \u00f6z \u015f\u0259xsi h\u0259yat\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 dig\u0259r q\u0259rarlar q\u0259bul etm\u0259k kimi h\u00fcquqlar\u0131n\u0131n m\u0259hdudla\u015fmas\u0131na s\u0259b\u0259b olur, habel\u0259 ni\u015fanlanm\u0131\u015f \u015f\u0259xsl\u0259rin psixi v\u0259 emosional sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131na ciddi z\u0259rb\u0259 vurur, onlar\u0131 daim sosial stiqma il\u0259 ya\u015fama\u011fa vadar edir. T\u0259cr\u00fcb\u0259d\u0259 bir \u00e7ox hallarda erk\u0259n ya\u015fda ni\u015fanlanm\u0131\u015f u\u015faqlar t\u0259hsild\u0259n yay\u0131n\u0131r, g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 t\u0259hsill\u0259, o c\u00fcml\u0259d\u0259n karyera il\u0259 ba\u011fl\u0131 planlar\u0131 realiz\u0259 etm\u0259k h\u00fcquqlar\u0131ndan m\u0259hrum edilirl\u0259r. N\u0259z\u0259r\u0259 al\u0131nmal\u0131d\u0131r ki, c\u0259miyy\u0259tin t\u0259hsil s\u0259viyy\u0259si v\u0259 m\u0259d\u0259ni v\u0259ziyy\u0259ti onun d\u00fcnyadak\u0131 statusunu v\u0259 rolunu m\u00fc\u0259yy\u0259n ed\u0259n \u0259n m\u00fch\u00fcm amill\u0259rd\u0259ndir. C\u0259miyy\u0259t is\u0259 ail\u0259l\u0259rl\u0259, f\u0259rdl\u0259rl\u0259 formala\u015f\u0131r v\u0259 ail\u0259d\u0259 ba\u015flayan t\u0259rbiy\u0259 sonrak\u0131 ill\u0259rd\u0259 t\u0259hsil\u0259 b\u00f6y\u00fck t\u0259sir g\u00f6st\u0259rir. Ail\u0259d\u0259 u\u015faqlar\u0131n t\u0259rbiy\u0259sind\u0259 ilk v\u0259 \u0259n m\u00fch\u00fcm element, \u015f\u00fcbh\u0259siz ki, anad\u0131r. Sa\u011flam, t\u0259hsilli analar is\u0259 c\u0259miyy\u0259tin faydal\u0131 \u00fczv\u00fcn\u00fc formala\u015fd\u0131r\u0131r. Odur ki, qad\u0131nlar\u0131n t\u0259hsild\u0259n k\u0259nar qalmas\u0131 h\u0259m d\u0259 c\u0259miyy\u0259tin g\u0259l\u0259c\u0259k inki\u015faf\u0131na t\u0259sir edir.<\/p>\n<p>B\u0259zi hallarda erk\u0259n ya\u015fda ni\u015fanlanma azya\u015fl\u0131lar\u0131n qanunla m\u00fc\u0259yy\u0259n edilmi\u015f nikah ya\u015f\u0131na \u00e7atana q\u0259d\u0259r art\u0131q faktiki nikah m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rin\u0259 daxil edilm\u0259sin\u0259 s\u0259b\u0259b olmaqla bu c\u00fcr \u015f\u0259xsl\u0259rin cinsi istismara m\u0259ruz qalmas\u0131na \u015f\u0259rait yarad\u0131r. Bel\u0259 ki, Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 D\u00f6vl\u0259t Statistika Komit\u0259sinin 2022-ci il\u0259 olan m\u0259lumatlar\u0131na \u0259sas\u0259n, 2022-ci ild\u0259 15-17 ya\u015f qruplar\u0131nda olan qad\u0131nlar t\u0259r\u0259find\u0259n 2011 u\u015faq d\u00fcnyaya g\u0259tirilib, bunlardan 1880-i h\u0259min qad\u0131nlar\u0131n birinci, 120-si h\u0259min qad\u0131nlar\u0131n ikinci, 11-i is\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc u\u015fa\u011f\u0131 olub. Erk\u0259n ya\u015fda nikah m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rinin qurulmas\u0131 ail\u0259l\u0259rin erk\u0259n da\u011f\u0131lmas\u0131, u\u015faqlar\u0131n \u00f6l\u00fc do\u011fulmas\u0131 kimi probleml\u0259rl\u0259 yana\u015f\u0131, azya\u015fl\u0131lar\u0131n fiziki v\u0259 psixoloji zorak\u0131l\u0131\u011fa m\u0259ruz qalmas\u0131, habel\u0259 q\u0259tl\u0259 yetirilm\u0259si il\u0259 d\u0259 n\u0259tic\u0259l\u0259n\u0259 bilir.<\/p>\n<p>Beyn\u0259lxalq m\u00fcst\u0259vid\u0259 d\u0259 \u015f\u0259xsl\u0259rin nikaha daxil olmas\u0131n\u0131n onlar\u0131n s\u0259rb\u0259st v\u0259 h\u0259qiqi raz\u0131l\u0131\u011f\u0131na \u0259saslanmas\u0131 t\u0259l\u0259b edilir. Bel\u0259 ki, M\u00fclki v\u0259 Siyasi H\u00fcquqlar haqq\u0131nda Beyn\u0259lxalq Pakt\u0131n 23-c\u00fc madd\u0259sinin 3-c\u00fc hiss\u0259si, \u0130qtisadi, Sosial v\u0259 M\u0259d\u0259ni H\u00fcquqlar haqq\u0131nda Beyn\u0259lxalq Pakt\u0131n 10-cu madd\u0259sinin 1-ci hiss\u0259si h\u0259r iki t\u0259r\u0259fin nikaha s\u0259rb\u0259st v\u0259 tam (h\u0259qiqi) raz\u0131l\u0131q \u0259sas\u0131nda daxil olmalar\u0131 t\u0259l\u0259bini t\u0259sbit edir. \u201cQad\u0131nlara qar\u015f\u0131 ayr\u0131-se\u00e7kiliyin b\u00fct\u00fcn formalar\u0131n\u0131n l\u0259\u011fv edilm\u0259si haqq\u0131nda Konvensiya\u201dn\u0131n 16-c\u0131 madd\u0259si d\u00f6vl\u0259tl\u0259r \u00fcz\u0259rin\u0259 \u015f\u0259xsin \u00f6z t\u0259r\u0259fda\u015f\u0131n\u0131 s\u0259rb\u0259st se\u00e7m\u0259k h\u00fcququnu v\u0259 nikaha s\u0259rb\u0259st v\u0259 tam (h\u0259qiqi) raz\u0131l\u0131qla daxil olmaq h\u00fcququnu t\u0259min etm\u0259k \u00f6hd\u0259liyi qoyur. H\u0259min Konvensiyan\u0131n 16-c\u0131 madd\u0259sinin 2-ci hiss\u0259si t\u0259sbit edir ki, u\u015faqlar\u0131n ni\u015fanlanmas\u0131 v\u0259 nikaha daxil olmas\u0131 he\u00e7 bir h\u00fcquqi n\u0259tic\u0259y\u0259 s\u0259b\u0259b olmayacaq. \u201cQad\u0131nlara qar\u015f\u0131 ayr\u0131-se\u00e7kiliyin b\u00fct\u00fcn formalar\u0131n\u0131n l\u0259\u011fv edilm\u0259si haqq\u0131nda Konvensiya\u201dn\u0131n \u00fcmumi t\u00f6vsiy\u0259l\u0259ri il\u0259 \u00fczv d\u00f6vl\u0259tl\u0259r\u0259 qad\u0131nlar\u0131n \u00f6z t\u0259r\u0259fda\u015flar\u0131n\u0131 s\u0259rb\u0259st se\u00e7m\u0259k h\u00fcququna zidd hesab olundu\u011fu \u00fc\u00e7\u00fcn q\u0131zlar\u0131n ni\u015fanlanmas\u0131 t\u0259cr\u00fcb\u0259sini l\u0259\u011fv etm\u0259k, habel\u0259 erk\u0259n do\u011fu\u015f n\u0259tic\u0259sind\u0259 yaranan fiziki v\u0259 emosional z\u0259r\u0259rin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131nda m\u00fch\u00fcm amil kimi Konvensiyan\u0131n u\u015faqlar\u0131n ni\u015fanlanmas\u0131n\u0131 v\u0259 evl\u0259nm\u0259sini qada\u011fan ed\u0259n madd\u0259sini n\u0259z\u0259r\u0259 almaq t\u00f6vsiy\u0259 olunub.<\/p>\n<p>\u018flav\u0259 olaraq, 50 Afrika d\u00f6vl\u0259ti t\u0259r\u0259find\u0259n ratifikasiya edilmi\u015f \u201cU\u015faq H\u00fcquqlar\u0131 v\u0259 Rifah\u0131 haqq\u0131nda Afrika Xartiyas\u0131\u201d il\u0259 azya\u015fl\u0131 q\u0131z v\u0259 o\u011flan u\u015faqlar\u0131n\u0131n ni\u015fanlanmas\u0131 qada\u011fan edilib, \u00fczv-d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin \u00fcz\u0259rin\u0259 bununla ba\u011fl\u0131 b\u00fct\u00fcn z\u0259ruri d\u00f6vl\u0259tdaxili qanunvericilik q\u0259bul etm\u0259k v\u0259 dig\u0259r t\u0259dbirl\u0259r h\u0259yata ke\u00e7irm\u0259k \u00f6hd\u0259liyi qoyulub. H\u0259m\u00e7inin BMT-nin U\u015faq h\u00fcquqlar\u0131n\u0131n Qorunmas\u0131 Komit\u0259sinin m\u00f6vqeyin\u0259 \u0259sas\u0259n, \u201cU\u015faq h\u00fcquqlar\u0131 haqq\u0131nda Konvensiya\u201d u\u015faqlar\u0131n ni\u015fanlanmas\u0131 v\u0259 nikah\u0131na da t\u0259tbiq edilir v\u0259 Konvensiyan\u0131n 24-c\u00fc madd\u0259sinin 3-c\u00fc b\u0259ndi \u00fczv d\u00f6vl\u0259tl\u0259r \u00fcz\u0259rin\u0259 u\u015faqlar\u0131n sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131na x\u0259l\u0259l g\u0259tir\u0259 bil\u0259c\u0259k \u0259n\u0259n\u0259l\u0259rin v\u0259 ad\u0259tl\u0259rin l\u0259\u011fv edilm\u0259sin\u0259 dair b\u00fct\u00fcn t\u0259dbirl\u0259ri h\u0259yata ke\u00e7irm\u0259k \u00f6hd\u0259liyi qoyur. Bir s\u0131ra dig\u0259r beyn\u0259lxalq v\u0259 regional s\u0259n\u0259dl\u0259rl\u0259 d\u0259 \u00fczv d\u00f6vl\u0259tl\u0259r \u00fcz\u0259rin\u0259 nikaha h\u0259r iki t\u0259r\u0259fin s\u0259rb\u0259st v\u0259 tam (h\u0259qiqi) raz\u0131l\u0131\u011f\u0131 il\u0259 daxil olmas\u0131n\u0131n t\u0259min edilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn b\u00fct\u00fcn t\u0259dbirl\u0259ri h\u0259yata ke\u00e7irm\u0259k \u00f6hd\u0259liyi qoyulub.<\/p>\n<p>Erk\u0259n ni\u015fanlanma v\u0259 nikah t\u0259cr\u00fcb\u0259sinin sosioloji problem kimi h\u0259l\u0259 d\u0259 m\u00f6vcud oldu\u011fu bir s\u0131ra xarici \u00f6lk\u0259l\u0259rin qanunvericilik aktlar\u0131nda u\u015faqlar\u0131n ni\u015fanlanmas\u0131 qada\u011fan edilm\u0259kl\u0259 yana\u015f\u0131, buna g\u00f6r\u0259 m\u0259suliyy\u0259t t\u0259dbirl\u0259ri d\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n edilib. M\u0259s\u0259l\u0259n, \u00c7in, C\u0259nubi Afrika Respublikas\u0131, Filippin, Keniya, Malavi, Qambiya, Liberiya v\u0259 Mozambikd\u0259 u\u015faqlar\u0131n, o c\u00fcml\u0259d\u0259n nikah ya\u015f\u0131na \u00e7atmayan \u015f\u0259xsl\u0259rin ni\u015fanlanmas\u0131, habel\u0259 onlar\u0131n ad\u0131ndan nikah v\u0259di ver\u0259n dig\u0259r h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259rin edilm\u0259si qanunla qada\u011fan edilib. B\u0259zi \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 is\u0259 s\u00f6z\u00fcged\u0259n h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259r\u0259 yol ver\u0259n \u015f\u0259xsl\u0259r\u0259 c\u0259rim\u0259 v\u0259 ya azadl\u0131qdan m\u0259hrumetm\u0259 kimi m\u0259suliyy\u0259t t\u0259dbirl\u0259ri t\u0259tbiq edilir.<\/p>\n<p>Erk\u0259n ni\u015fanlanma problemi erk\u0259n nikahla s\u0131x ba\u011fl\u0131d\u0131r. Hesab edir\u0259m ki, bug\u00fcnk\u00fc reall\u0131q, erk\u0259n nikah statistikas\u0131nda \u0259h\u0259miyy\u0259tli ir\u0259lil\u0259yi\u015fin olmamas\u0131, b\u00f6lg\u0259l\u0259rd\u0259 bu hallar\u0131n h\u0259l\u0259 d\u0259 geni\u015f v\u00fcs\u0259t almas\u0131 nikah ya\u015f\u0131n\u0131n azald\u0131lmas\u0131 prosesin\u0259 d\u00f6vl\u0259t n\u0259zar\u0259tinin g\u00fccl\u0259ndirilm\u0259sini d\u0259 \u015f\u0259rtl\u0259ndirir. Qanunvericiliy\u0259 \u0259sas\u0259n nikah ya\u015f\u0131 18 olsa da, \u00fczrl\u00fc s\u0259b\u0259bl\u0259r olduqda yerli icra hakimiyy\u0259ti orqanlar\u0131 \u015f\u0259xsl\u0259rin m\u00fcraci\u0259ti \u0259sas\u0131nda nikah ya\u015f\u0131n\u0131n 1 ild\u0259n \u00e7ox olmayaraq azald\u0131lmas\u0131na icaz\u0259 ver\u0259 bil\u0259rl\u0259r. Qanunvericilikd\u0259 s\u00f6z\u00fcged\u0259n \u00fczrl\u00fc hallar\u0131n dair\u0259sinin m\u00fc\u0259yy\u0259n edilm\u0259m\u0259si qanunun verdiyi imkandan sui-istifad\u0259 hallar\u0131n\u0131n artmas\u0131na \u015f\u0259rait yarad\u0131r v\u0259 neqativ sosioloji n\u0259tic\u0259l\u0259r\u0259 s\u0259b\u0259b olur.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n D\u00f6vl\u0259t Statistika Komit\u0259si t\u0259r\u0259find\u0259n 2022-ci ild\u0259 nikah\u0131n davametm\u0259 m\u00fcdd\u0259tin\u0259 v\u0259 bo\u015fananlar\u0131n ya\u015f qruplar\u0131na g\u00f6r\u0259 bo\u015fanmalar \u00fczr\u0259 n\u0259\u015fr edilmi\u015f statistik m\u0259lumatlara \u0259sas\u0259n, qad\u0131nlar \u00fczr\u0259 18 ya\u015fad\u0259k 3, 18 ya\u015f\u0131nda 31, 19 ya\u015f\u0131nda 136, 20-24 ya\u015f qruplar\u0131nda is\u0259 2026 bo\u015fanma hal\u0131 qeyd\u0259 al\u0131n\u0131b. Bundan \u0259lav\u0259, 2022-ci ild\u0259 qeyd\u0259 al\u0131nan 61 939 nikahdan 38 190-da, y\u0259ni yar\u0131dan \u00e7oxunda qad\u0131nlar 17-24 ya\u015f qruplar\u0131nda olub, bunlardan 270 nikah ya\u015f\u0131 18-d\u0259k olan qad\u0131nlarla ba\u011flan\u0131l\u0131b. Bu statistik m\u0259lumatlar erk\u0259n ya\u015fda nikaha daxil olan qad\u0131nlar aras\u0131nda bo\u015fanma g\u00f6st\u0259ricil\u0259rinin y\u00fcks\u0259k oldu\u011funu, erk\u0259n ya\u015fda nikaha daxil olma t\u0259cr\u00fcb\u0259sinin h\u0259l\u0259 d\u0259 geni\u015f yay\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u0259ks etdirir.<\/p>\n<p>Bu sah\u0259d\u0259 apar\u0131lm\u0131\u015f ara\u015fd\u0131rmalara v\u0259 beyn\u0259lxalq t\u0259\u015fkilatlar\u0131n hesabatlar\u0131na \u0259sas\u0259n, erk\u0259n nikah bir \u00e7ox hallarda 18 ya\u015fa \u00e7atmayan q\u0131zlar\u0131 \u00f6z \u015f\u0259xsi h\u0259yatlar\u0131 bar\u0259d\u0259 m\u00fcst\u0259qil q\u0259rar q\u0259bul etm\u0259k h\u00fcquqlar\u0131ndan m\u0259hrum edir. Bel\u0259 ki, erk\u0259n u\u015faq d\u00fcnyaya g\u0259tirm\u0259k q\u0131zlar v\u0259 g\u0259nc qad\u0131nlar \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259hsil, m\u0259\u015f\u011fulluq v\u0259 dig\u0259r iqtisadi imkanlar\u0131n t\u0259min edilm\u0259sind\u0259 \u0259h\u0259miyy\u0259tli mane\u0259l\u0259r yarad\u0131r. \u018flav\u0259 olaraq, erk\u0259n nikah bir s\u0131ra ara\u015fd\u0131rmalarda qad\u0131nlar\u0131n m\u0259i\u015f\u0259t zorak\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n qurban\u0131 olmas\u0131 riskinin artmas\u0131 il\u0259 assosiasiya edilir, qad\u0131nlar\u0131n psixi, fiziki v\u0259 emosional sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131na ciddi ziyan vurur v\u0259 onlar\u0131n sosial bax\u0131mdan t\u0259crid olunmas\u0131na g\u0259tirib \u00e7\u0131xar\u0131r, habel\u0259 ail\u0259d\u0259 gender b\u0259rab\u0259rsizliyinin g\u00fccl\u0259nm\u0259sin\u0259 yol a\u00e7\u0131r. Bununla yana\u015f\u0131, erk\u0259n ya\u015fda hamil\u0259lik v\u0259 u\u015faq d\u00fcnyaya g\u0259tirm\u0259k qad\u0131nlar\u0131n sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131 (o c\u00fcml\u0259d\u0259n reproduktiv sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131) \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259hl\u00fck\u0259 yarad\u0131r, qad\u0131n\u0131 ail\u0259 planlamas\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rind\u0259 q\u0259rar q\u0259bul etm\u0259k h\u00fcququndan m\u0259hrum edir. Bel\u0259 ki, erk\u0259n v\u0259 tez-tez hamil\u0259lik, habel\u0259 hamil\u0259liyin m\u0259cburi davam etdirilm\u0259si hallar\u0131na erk\u0259n nikahlarda tez-tez rast g\u0259linir. Bunlar is\u0259 ana v\u0259 k\u00f6rp\u0259sinin x\u0259st\u0259likl\u0259ri, el\u0259c\u0259 d\u0259 onlar\u0131n \u00f6l\u00fcm g\u00f6st\u0259ricil\u0259ri il\u0259 s\u0131x ba\u011fl\u0131d\u0131r (Report of the Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights on Preventing and eliminating child, early and forced marriage). Bununla ba\u011fl\u0131 olaraq \u00dcmumd\u00fcnya S\u0259hiyy\u0259 T\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n n\u0259\u015frl\u0259rind\u0259 d\u0259 tez-tez hamil\u0259likl\u0259 ba\u011fl\u0131 a\u011f\u0131rla\u015fmalar g\u0259nc qad\u0131nlar\u0131n \u00f6l\u00fcm s\u0259b\u0259bl\u0259rind\u0259n biri kimi qeyd olunur.<\/p>\n<p>Xarici \u00f6lk\u0259l\u0259rin qanunvericilik aktlar\u0131nda nikah ya\u015f\u0131n\u0131n azald\u0131lmas\u0131n\u0131n ayr\u0131-ayr\u0131 x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259ri m\u00fc\u0259yy\u0259n edilib. AB\u015e-nin \u015ftatlar\u0131 \u00fczr\u0259 nikah ya\u015f\u0131 m\u00fcxt\u0259lif olsa da, 5 \u015ftatda minimum nikah ya\u015f\u0131 m\u00fc\u0259yy\u0259n edilm\u0259yib 6 \u015ftatda 21 ya\u015f\u0131na, 3 \u015ftatda 22 ya\u015f\u0131na, 1 \u015ftatda is\u0259 20 ya\u015f\u0131na \u00e7atm\u0131\u015f \u015f\u0259xsl\u0259rin yetkinlik ya\u015f\u0131na \u00e7atmayan \u015f\u0259xsl\u0259rl\u0259 nikaha daxil olmas\u0131, 10 \u015ftatda is\u0259 \u00fcmumiyy\u0259tl\u0259 yetkinlik ya\u015f\u0131na \u00e7atmayan \u015f\u0259xsl\u0259rin nikah\u0131 qada\u011fan edilib. Post-sovet \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259, Avropa \u0130ttifaq\u0131na daxil olan \u00f6lk\u0259l\u0259rin bir \u00e7oxunda, el\u0259c\u0259 d\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 Respublikas\u0131n\u0131n t\u0259cr\u00fcb\u0259sind\u0259 nikah ya\u015f\u0131na \u00e7atmam\u0131\u015f \u015f\u0259xsl\u0259rin nikah\u0131na yaln\u0131z \u00fczrl\u00fc hallarda (m\u0259s\u0259l\u0259n, hamil\u0259lik v\u0259 s.), valideynl\u0259rin raz\u0131l\u0131\u011f\u0131 v\u0259 ya inzibati qaydada q\u0259bul edil\u0259n q\u0259rar\/m\u0259hk\u0259m\u0259 q\u0259rar\u0131 \u0259sas\u0131nda icaz\u0259 verilir. Danimarka, Finlandiya, Almaniya, \u0130rlandiya, \u0130sve\u00e7, \u0130sve\u00e7r\u0259, B\u00f6y\u00fck Britaniya kimi inki\u015faf etmi\u015f \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 nikah ya\u015f\u0131n\u0131n 18 ya\u015fdan a\u015fa\u011f\u0131 sal\u0131nmas\u0131na icaz\u0259 verilmir. Bir s\u0131ra d\u00f6vl\u0259tl\u0259rd\u0259 is\u0259 qad\u0131nlar v\u0259 ki\u015fil\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn f\u0259rqli nikah ya\u015flar\u0131 m\u00fc\u0259yy\u0259n edilib. Bel\u0259 ki, Banqlade\u015fd\u0259 ki\u015fil\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn bu ya\u015f 21, qad\u0131nlar \u00fc\u00e7\u00fcn 18, \u0130ndoneziyada ki\u015fil\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn 21, qad\u0131nlar \u00fc\u00e7\u00fcn 19, Vyetnamda ki\u015fil\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn 20, qad\u0131nlar \u00fc\u00e7\u00fcn 18-dir. H\u0259m\u00e7inin nikah ya\u015f\u0131n\u0131 \u00fcmumiyy\u0259tl\u0259 18 ya\u015fdan yuxar\u0131 m\u00fc\u0259yy\u0259n ed\u0259n \u00f6lk\u0259l\u0259r d\u0259 m\u00f6vcuddur. \u00c7ind\u0259 bu ya\u015f 22, Hindistan v\u0259 Filippind\u0259 is\u0259 21 olaraq m\u00fc\u0259yy\u0259n edilib.<\/p>\n<p>Qad\u0131n v\u0259 u\u015faq h\u00fcquqlar\u0131n\u0131n qorunmas\u0131 sah\u0259sind\u0259 bir s\u0131ra beyn\u0259lxalq s\u0259n\u0259dl\u0259r, habel\u0259 bu sah\u0259d\u0259 f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259n t\u0259\u015fkilatlar 18 ya\u015f\u0131 nikaha daxil olman\u0131n \u0259n a\u015fa\u011f\u0131 h\u0259ddi hesab edir v\u0259 qanunvericilikd\u0259 nikah ya\u015f\u0131n\u0131n a\u015fa\u011f\u0131 sal\u0131nmas\u0131na dair istisna hallar\u0131n m\u00fc\u0259yy\u0259n edilm\u0259sini m\u0259qs\u0259d\u0259m\u00fcvafiq hesab etmir. \u201cQad\u0131nlara qar\u015f\u0131 ayr\u0131-se\u00e7kiliyin b\u00fct\u00fcn formalar\u0131n\u0131n l\u0259\u011fv edilm\u0259si haqq\u0131nda Konvensiya\u201dn\u0131n 16-c\u0131 madd\u0259sin\u0259 \u0259sas\u0259n \u00fczv d\u00f6vl\u0259tl\u0259r ail\u0259 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rind\u0259 qad\u0131nlara qar\u015f\u0131 ayr\u0131-se\u00e7kiliyin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaq \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259nziml\u0259yici t\u0259dbirl\u0259r g\u00f6rm\u0259li v\u0259 u\u015faqlar\u0131n erk\u0259n nikaha daxil edilm\u0259sinin h\u00fcquqi n\u0259tic\u0259l\u0259rini etibars\u0131z hesab etm\u0259lidirl\u0259r. Konvensiyada i\u015ftirak\u00e7\u0131 d\u00f6vl\u0259tl\u0259rd\u0259n h\u0259m\u00e7inin \u00f6z qanunvericilikl\u0259rind\u0259 minimum nikah ya\u015f\u0131n\u0131 t\u0259sbit etm\u0259k t\u0259l\u0259b olunub. BMT-nin Qad\u0131nlara qar\u015f\u0131 ayr\u0131-se\u00e7kiliyin Aradan Qald\u0131r\u0131lmas\u0131 \u00fczr\u0259 Komit\u0259si v\u0259 U\u015faq H\u00fcquqlar\u0131 \u00fczr\u0259 Komit\u0259si is\u0259 i\u015ftirak\u00e7\u0131 d\u00f6vl\u0259tl\u0259r\u0259 nikah\u0131n minimum ya\u015f\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 istisnalar\u0131 aradan qald\u0131rma\u011f\u0131 v\u0259 valideynl\u0259rin raz\u0131l\u0131\u011f\u0131ndan as\u0131l\u0131 olmayaraq qad\u0131nlar v\u0259 ki\u015fil\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn minimum nikah ya\u015f\u0131n\u0131 18 olaraq m\u00fc\u0259yy\u0259n etm\u0259yi t\u00f6vsiy\u0259 edibl\u0259r. H\u0259m\u00e7inin Qad\u0131nlara qar\u015f\u0131 ayr\u0131-se\u00e7kiliyin Aradan Qald\u0131r\u0131lmas\u0131 \u00fczr\u0259 Komit\u0259 v\u0259 \u0130\u015fg\u0259nc\u0259l\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 Komit\u0259 u\u015faq nikah\u0131n\u0131 h\u0259m q\u0131sa, h\u0259m d\u0259 uzunm\u00fcdd\u0259tli f\u0259sadlara g\u0259tirib \u00e7\u0131xaran, fiziki, \u0259qli v\u0259 ya cinsi z\u0259r\u0259r v\u0259 ya iztirablara s\u0259b\u0259b olan z\u0259r\u0259rli t\u0259cr\u00fcb\u0259 kimi qiym\u0259tl\u0259ndirib (Report of the Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights on Preventing and eliminating child, early and forced marriage).<\/p>\n<p>\u201cQad\u0131nlara qar\u015f\u0131 zorak\u0131l\u0131q v\u0259 m\u0259i\u015f\u0259t zorak\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131 v\u0259 ona qar\u015f\u0131 m\u00fcbariz\u0259 haqq\u0131nda\u201d Avropa \u015euras\u0131n\u0131n Konvensiyas\u0131nda (\u201c\u0130stanbul\u201d Konvensiyas\u0131) erk\u0259n nikahlar u\u015faqlara qar\u015f\u0131 zorak\u0131l\u0131q adland\u0131r\u0131l\u0131b v\u0259 erk\u0259n nikah cinsi istismar\u0131 da ehtiva etdiyind\u0259n bu, Konvensiyan\u0131n t\u0259l\u0259bl\u0259rin\u0259 zidd hesab edilib. 2012-ci ild\u0259 Qad\u0131nlara qar\u015f\u0131 ayr\u0131-se\u00e7kiliyin Aradan Qald\u0131r\u0131lmas\u0131 \u00fczr\u0259 Komit\u0259, U\u015faq H\u00fcquqlar\u0131 Komit\u0259si, BMT Ba\u015f Katibinin U\u015faqlara qar\u015f\u0131 Zorak\u0131l\u0131q \u00fczr\u0259 X\u00fcsusi N\u00fcmay\u0259nd\u0259si v\u0259 Qad\u0131nlara qar\u015f\u0131 ayr\u0131-se\u00e7kilik M\u0259s\u0259l\u0259si \u00fczr\u0259 \u0130\u015f\u00e7i Qrup birlikd\u0259 d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri istisnas\u0131z olaraq h\u0259m q\u0131zlar, h\u0259m d\u0259 o\u011flanlar \u00fc\u00e7\u00fcn nikah ya\u015f\u0131n\u0131 18 ya\u015fa q\u0259d\u0259r art\u0131rma\u011fa \u00e7a\u011f\u0131ran birg\u0259 b\u0259yanat yay\u0131b. B\u0259yanatda qeyd olunub\u00a0ki, erk\u0259n nikah \u0259n\u0259n\u0259vi, dini, m\u0259d\u0259ni v\u0259 ya dig\u0259r iqtisadi s\u0259b\u0259bl\u0259rl\u0259 \u0259sasland\u0131r\u0131la bilm\u0259z.<\/p>\n<p>BMT-nin Ba\u015f M\u0259clisinin 44-c\u00fc sessiyas\u0131nda 20 noyabr 1989-cu il tarixind\u0259 q\u0259bul edil\u0259n \u201cU\u015faq h\u00fcquqlar\u0131 haqq\u0131nda Konvensiya\u201dn\u0131n 1-ci madd\u0259sin\u0259 \u0259sas\u0259n, h\u0259r k\u0259s qanunla m\u00fc\u0259yy\u0259n edilmi\u015f hallar istisna olmaqla 18 ya\u015f\u0131na \u00e7atanad\u0259k u\u015faq hesab edilir. Bundan \u0259lav\u0259, BMT-nin U\u015faq H\u00fcquqlar\u0131 \u00fczr\u0259 Komit\u0259si qeyd edib ki, \u201cU\u015faq H\u00fcquqlar\u0131 haqq\u0131nda Konvensiya\u201dn\u0131n bir s\u0131ra m\u00fcdd\u0259alar\u0131, o c\u00fcml\u0259d\u0259n 24-c\u00fc madd\u0259nin 3-c\u00fc b\u0259ndi erk\u0259n nikah m\u0259s\u0259l\u0259sin\u0259 t\u0259tbiq edil\u0259 bil\u0259n hesab edilm\u0259lidir. Komit\u0259nin m\u00f6vqeyin\u0259 g\u00f6r\u0259, Konvensiyaya \u00fczv olan d\u00f6vl\u0259tl\u0259r u\u015faqlar\u0131n sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131na x\u0259l\u0259l g\u0259tir\u0259n \u0259n\u0259n\u0259vi t\u0259cr\u00fcb\u0259l\u0259ri l\u0259\u011fv etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn b\u00fct\u00fcn t\u0259dbirl\u0259ri g\u00f6rm\u0259lidirl\u0259r. Bununla yana\u015f\u0131, BMT-nin \u0130nsan H\u00fcquqlar\u0131 Komit\u0259sinin m\u00f6vqeyin\u0259 \u0259sas\u0259n, nikah ya\u015f\u0131 el\u0259 olmal\u0131d\u0131r ki, qanunla m\u00fc\u0259yy\u0259n edilmi\u015f \u015f\u0259rtl\u0259r daxilind\u0259 h\u0259r bir \u015f\u0259xs nikaha daxil olma\u011fa s\u0259rb\u0259st v\u0259 tam (h\u0259qiqi) raz\u0131l\u0131q ver\u0259 bilsin. D\u00f6vl\u0259tl\u0259r minimum nikah ya\u015f\u0131n\u0131n beyn\u0259lxalq standartlara uy\u011fun olmas\u0131n\u0131 t\u0259min etm\u0259li v\u0259 q\u0131zlar\u0131n erk\u0259n nikah\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259dbirl\u0259r g\u00f6rm\u0259lidirl\u0259r (Report of the Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights on Preventing and eliminating child, early and forced marriage).<\/p>\n<p>Qeyd edil\u0259nl\u0259ri n\u0259z\u0259r\u0259 alaraq hesab edir\u0259m ki, nikaha daxil olma ya\u015f\u0131n\u0131n azald\u0131lmas\u0131n\u0131n yaln\u0131z istisna xarakter da\u015f\u0131yan \u00fczrl\u00fc s\u0259b\u0259bl\u0259r oldu\u011fu hallarla m\u0259hdudla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 v\u0259 bununla ba\u011fl\u0131 h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259n proses\u0259 d\u00f6vl\u0259t n\u0259zar\u0259tinin g\u00fccl\u0259ndirilm\u0259si (m\u0259s\u0259l\u0259n, nikah ya\u015f\u0131n\u0131n azald\u0131lmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u00fcraci\u0259t zaman\u0131 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Ail\u0259, Qad\u0131n v\u0259 U\u015faq Probleml\u0259ri \u00fczr\u0259 D\u00f6vl\u0259t Komit\u0259sinin r\u0259yinin al\u0131nmas\u0131, 18 ya\u015fdan a\u015fa\u011f\u0131 nikaha daxil olmaq ist\u0259y\u0259n \u015f\u0259xsin sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131n\u0131n buna imkan verm\u0259sinin m\u00fc\u0259yy\u0259n edilm\u0259si m\u0259qs\u0259dil\u0259 h\u0259min \u015f\u0259xsin tibbi m\u00fcayin\u0259d\u0259n ke\u00e7m\u0259si t\u0259l\u0259binin m\u00fc\u0259yy\u0259n edilm\u0259si) t\u0259min edilm\u0259lidir.<\/p>\n<p>Qeyd etdiyim kimi, ail\u0259 m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rind\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc \u0259sas problem qohum evliliyinin geni\u015f yay\u0131lmas\u0131d\u0131r. Ail\u0259 M\u0259c\u0259ll\u0259sinin 12.0.1-ci madd\u0259sin\u0259 \u0259sas\u0259n yax\u0131n qohumlar aras\u0131nda nikah qada\u011fan edilib. Yax\u0131n qohumlar dair\u0259sin\u0259 yaln\u0131z valideynl\u0259r v\u0259 u\u015faqlar, baba-n\u0259n\u0259 v\u0259 n\u0259v\u0259l\u0259r, do\u011fma v\u0259 \u00f6gey (\u00fcmumi ata v\u0259 anas\u0131 olan) qarda\u015f v\u0259 bac\u0131lar aid edilib. C\u0259miyy\u0259td\u0259 ail\u0259 v\u0259 ya dini ad\u0259t-\u0259n\u0259n\u0259l\u0259rin qorunub saxlanmas\u0131 v\u0259 bu kimi dig\u0259r s\u0259b\u0259bl\u0259rd\u0259n qohumlar\u0131n nikah\u0131 daha \u00e7ox arzu olunan v\u0259 etibarl\u0131 evlilik se\u00e7imi kimi q\u0259bul edilir. Buna baxmayaraq, ata v\u0259 anan\u0131n qarda\u015flar\u0131 v\u0259 ya bac\u0131lar\u0131 il\u0259 h\u0259min ata v\u0259 anan\u0131n \u00f6vladlar\u0131 aras\u0131nda (\u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fcd\u0259r\u0259c\u0259li qohumlar), h\u0259m\u00e7inin ata v\u0259 anan\u0131n qarda\u015flar\u0131 v\u0259 ya bac\u0131lar\u0131n\u0131n \u00f6vladlar\u0131 il\u0259 h\u0259min ata v\u0259 atan\u0131n \u00f6vladlar\u0131 aras\u0131nda (d\u00f6rd\u00fcnc\u00fcd\u0259r\u0259c\u0259li qohumlar) olan nikah\u0131n tibbi f\u0259sadlar\u0131n\u0131 n\u0259z\u0259r\u0259 alaraq, bu c\u00fcr nikahlar arzuolunan hesab edilmir. Hesab edir\u0259m ki, bu problemin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131 yollar\u0131ndan biri \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc v\u0259 d\u00f6rd\u00fcnc\u00fcd\u0259r\u0259c\u0259li qohumlar\u0131n ail\u0259 h\u00fcquq m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rind\u0259 yax\u0131n qohumlar dair\u0259sin\u0259 daxil edilm\u0259si v\u0259 bununla da, bu c\u00fcr qohumlar aras\u0131nda nikah\u0131n qada\u011fan edilm\u0259sidir.<\/p>\n<p>T\u0259dqiqatlar g\u00f6st\u0259rir ki, yax\u0131n qohumlar aras\u0131nda nikah\u0131n \u0259n m\u00fch\u00fcm f\u0259sadlar\u0131ndan biri m\u0259hz bu nikahlar\u0131n sa\u011flaml\u0131q probleml\u0259rin\u0259 s\u0259b\u0259b olmas\u0131d\u0131r. Bel\u0259 ki, bu tip evlilikl\u0259r qan qohumlu\u011funa \u0259saslan\u0131r v\u0259 bu, h\u0259min nikahdan do\u011fulan \u015f\u0259xsl\u0259r\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n genetik x\u0259st\u0259likl\u0259rin \u00f6t\u00fcr\u00fclm\u0259si riskini art\u0131r\u0131r. T\u0259dqiqatlar h\u0259m\u00e7inin g\u00f6st\u0259rir ki, yax\u0131n qohum nikahlar\u0131 \u201cautosomal recessive\u201d x\u0259st\u0259likl\u0259rin (kistik fibroz, oraq h\u00fcceyr\u0259li anemiya, \u201cTay-Sachs\u201d x\u0259st\u0259liyi v\u0259 s.) \u00e7oxalmas\u0131na \u015f\u0259rait yarad\u0131r (Effects of consanguinity in a cohort of subjects with certain genetic disorders in Qatar, Mol Genet). Bel\u0259 ki, valideynl\u0259r aras\u0131nda bioloji qohumluq n\u0259 q\u0259d\u0259r yax\u0131n olarsa, onlar\u0131n \u00f6vladlar\u0131na bir v\u0259 ya daha \u00e7ox z\u0259r\u0259rli genin eyni n\u00fcsx\u0259l\u0259rinin ke\u00e7m\u0259si ehtimal\u0131 bir o q\u0259d\u0259r y\u00fcks\u0259k olur. D\u00f6rd\u00fcnc\u00fcd\u0259r\u0259c\u0259li qohumlar\u0131n genl\u0259rinin 12,5 faizinin (1\/8) ortaq olaca\u011f\u0131 ehtimal olunur, bununla da orta hesabla, onlar\u0131n birg\u0259 nikahdan olan \u00f6vladlar\u0131 6,25 faiz (1\/16) iki eyni gen c\u00fct\u00fcn\u0259 (homoziqot) malik olur (Consanguineous marriages, Hanan Hamamy). \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcd\u0259r\u0259c\u0259li qohumlar aras\u0131nda nikahda is\u0259 bu c\u00fcr qohumlar\u0131n genl\u0259rinin 25 faizinin (1\/4) ortaq olmas\u0131 ehtimal edilir v\u0259 bununla da, bu c\u00fcr nikahdan olan \u00f6vladlar 12,5 faiz (1\/8) eyni gen c\u00fct\u00fcn\u0259 malik ola bil\u0259rl\u0259r. Bununla da yeni bir f\u0259rd z\u0259r\u0259rli genin iki eyni n\u00fcsx\u0259sini alarsa, h\u0259min \u015f\u0259xsd\u0259 genetik x\u0259st\u0259likl\u0259rin olmas\u0131 ehtimal\u0131 daha y\u00fcks\u0259k olur (\u201cCousin Marriage\u201d Scholarly Community Encyclopedia, October 2022).<\/p>\n<p>Yax\u0131n qohumlar\u0131n nikah\u0131n\u0131n reproduktiv sa\u011flaml\u0131\u011fa t\u0259siri il\u0259 ba\u011fl\u0131 ara\u015fd\u0131rmalar g\u00f6st\u0259rir ki, qohum olmayan nikahlardan f\u0259rqli olaraq yax\u0131n qohum nikahlar\u0131nda erk\u0259n do\u011fu\u015f v\u0259 k\u00f6rp\u0259 \u00f6l\u00fcm\u00fc g\u00f6st\u0259ricil\u0259ri, habel\u0259 k\u00f6rp\u0259d\u0259 do\u011fu\u015f q\u00fcsurlar\u0131n\u0131n olmas\u0131 hallar\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 g\u00f6st\u0259ricil\u0259r daha y\u00fcks\u0259kdir (Consanguinity: A Risk Factor for Preterm Birth at Less Than 33 Weeks\u2019 Gestation, National Library of Medicine of USA, 2010).<\/p>\n<p>Xarici \u00f6lk\u0259l\u0259rin qanunvericilik aktlar\u0131nda yax\u0131n qohumlar aras\u0131nda nikah\u0131n qada\u011fan olunmas\u0131n\u0131n ayr\u0131-ayr\u0131 x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259ri m\u00f6vcuddur. Bel\u0259 ki, T\u00fcrkiy\u0259 Respublikas\u0131nda, G\u00fcrc\u00fcstanda, Ukraynada, \u0130spaniyada, Bolqar\u0131standa, ingilisdilli \u00f6lk\u0259l\u0259rin bir \u00e7oxunda, o c\u00fcml\u0259d\u0259n B\u00f6y\u00fck Britaniyada, Yeni Zelandiyada \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fcd\u0259r\u0259c\u0259li qohumlar\u0131n nikaha daxil olmas\u0131 qada\u011fand\u0131r. AB\u015e-d\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fcd\u0259r\u0259c\u0259li qohumlar\u0131n h\u0259r hans\u0131 m\u00fcnasib\u0259ti insest hesab edilir v\u0259 \u0259ks\u0259r \u015ftatlarda bununla ba\u011fl\u0131 cinay\u0259t m\u0259suliyy\u0259ti m\u00fc\u0259yy\u0259n edilir. Bel\u00e7ika Krall\u0131\u011f\u0131nda is\u0259 bu c\u00fcr evlilikl\u0259r\u0259 yaln\u0131z x\u00fcsusi hallarda m\u0259hk\u0259m\u0259 q\u0259rar\u0131 \u0259sas\u0131nda icaz\u0259 verilir. D\u00f6rd\u00fcnc\u00fcd\u0259r\u0259c\u0259li qohumlara g\u0259linc\u0259, AB\u015e-nin 24 \u015ftat\u0131nda do\u011fma qarda\u015f v\u0259 bac\u0131lar\u0131n u\u015faqlar\u0131 aras\u0131nda nikah qada\u011fan edilib. 6 \u015ftatda is\u0259 h\u0259min \u015f\u0259xsl\u0259rin nikah\u0131na yaln\u0131z istisna hallarda, m\u0259s\u0259l\u0259n, h\u0259r iki t\u0259r\u0259f 65 ya\u015fdan yuxar\u0131 v\u0259 ya sonsuz olduqda yol verilir. Asiya \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259n \u00c7in, Tayvan, C\u0259nubi Koreya, Vyetnam v\u0259 Tacikistanda, Avropa \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259n is\u0259 Rum\u0131niya, Bolqar\u0131stan, Serbiya v\u0259 Makedoniyada d\u00f6rd\u00fcnc\u00fcd\u0259r\u0259c\u0259li qohumlar aras\u0131nda nikah qada\u011fan edilib. \u0130sve\u00e7d\u0259 2023-c\u00fc ilin sentyabr ay\u0131ndan d\u00f6rd\u00fcnc\u00fcd\u0259r\u0259c\u0259li qohumlar aras\u0131nda nikah\u0131n qada\u011fan edilm\u0259si t\u0259cr\u00fcb\u0259sinin ara\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 v\u0259 buna dair t\u0259klifl\u0259rin verilm\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 h\u00f6kum\u0259t\u0259 tap\u015f\u0131r\u0131qlar verilib.<\/p>\n<p>\u00dcmumilikd\u0259, \u00f6lk\u0259l\u0259r \u00fczr\u0259 r\u0259smi statistikalara n\u0259z\u0259r sald\u0131qda, yax\u0131n qohumlar aras\u0131nda nikah\u0131n Yax\u0131n \u015e\u0259rq v\u0259 Afrika \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259 daha \u00e7ox yay\u0131lm\u0131\u015f oldu\u011fu g\u00f6r\u00fcn\u00fcr. Avropa \u00f6lk\u0259l\u0259rinin t\u0259cr\u00fcb\u0259sind\u0259 is\u0259 dig\u0259r c\u0259miyy\u0259tl\u0259r\u0259 n\u0259z\u0259r\u0259n yax\u0131n qohum evlilikl\u0259rinin say\u0131n\u0131n xeyli a\u015fa\u011f\u0131 oldu\u011fu v\u0259 bel\u0259 nikahlar\u0131n \u00e7oxunun miqrantlar t\u0259r\u0259find\u0259n ba\u011flan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 n\u0259z\u0259r\u0259 \u00e7arp\u0131r. Din bunun \u0259sas s\u0259b\u0259bl\u0259rind\u0259n biri kimi \u00e7\u0131x\u0131\u015f edir. Bel\u0259 ki, katolikl\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259 d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc d\u0259r\u0259c\u0259y\u0259 q\u0259d\u0259r qohumlar\u0131n nikah\u0131 insest say\u0131l\u0131r. Pravoslavlarda v\u0259 protestantlarda da bu kimi tabular m\u00f6vcuddur. Ba\u015fqa bir s\u0259b\u0259b is\u0259 inki\u015faf etmi\u015f c\u0259miyy\u0259tl\u0259rd\u0259 bu c\u00fcr evlilikl\u0259rin b\u0259y\u0259nilm\u0259m\u0259si v\u0259 sa\u011flam hesab edilm\u0259m\u0259sidir.<\/p>\n<p>Birl\u0259\u015fmi\u015f Mill\u0259tl\u0259r T\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n Davaml\u0131 \u0130nki\u015faf M\u0259qs\u0259dl\u0259ri s\u0131ras\u0131nda 2030-cu il\u0259 q\u0259d\u0259r ham\u0131n\u0131n cinsi v\u0259 reproduktiv sa\u011flaml\u0131q h\u00fcquqlar\u0131n\u0131n t\u0259min edilm\u0259si, o c\u00fcml\u0259d\u0259n b\u00fct\u00fcn qar\u015f\u0131s\u0131 al\u0131na bil\u0259n \u00f6l\u00fcm hallar\u0131na son qoymaqla yenido\u011fulmu\u015f, u\u015faq v\u0259 ana \u00f6l\u00fcml\u0259rinin azald\u0131lmas\u0131, ail\u0259 planlanmas\u0131, bu sah\u0259d\u0259 m\u0259lumatland\u0131rma v\u0259 t\u0259hsil \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259l\u00e7atanl\u0131\u011f\u0131n t\u0259min edilm\u0259si kimi h\u0259d\u0259fl\u0259r m\u00fc\u0259yy\u0259n edilib. Bundan \u0259lav\u0259, \u201cQad\u0131nlara qar\u015f\u0131 ayr\u0131-se\u00e7kiliyin b\u00fct\u00fcn formalar\u0131n\u0131n l\u0259\u011fv edilm\u0259si haqq\u0131nda Konvensiya\u201dn\u0131n \u00dcmumi T\u00f6vsiy\u0259l\u0259rind\u0259 \u00fczv d\u00f6vl\u0259tl\u0259r\u0259 qad\u0131nlar\u0131n h\u0259yat yolda\u015flar\u0131 il\u0259 qan qohumlu\u011funa \u0259saslanmaqla evl\u0259ndirilm\u0259sinin onlar\u0131n n\u0259 vaxt v\u0259 kiminl\u0259 evl\u0259nm\u0259yi se\u00e7m\u0259k h\u00fcquqlar\u0131na zidd oldu\u011fundan bu kimi hallara n\u0259zar\u0259tin h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259sini t\u0259min etm\u0259k t\u00f6vsiy\u0259 edilib.<\/p>\n<p>Qeyd edilm\u0259lidir ki, \u201cG\u0259ncl\u0259r siyas\u0259ti haqq\u0131nda\u201d Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Qanununun 9.3-c\u00fc madd\u0259sin\u0259 uy\u011fun olaraq Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 Nazirl\u0259r Kabineti t\u0259r\u0259find\u0259n 2020-ci il 23 iyun tarixli 213 n\u00f6mr\u0259li Q\u0259rarla \u201cG\u0259ncl\u0259r aras\u0131nda ail\u0259nin v\u0259 nikah\u0131n \u0259h\u0259miyy\u0259ti, onun qorunmas\u0131 v\u0259 m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndirilm\u0259si m\u0259qs\u0259dil\u0259 erk\u0259n nikah\u0131n v\u0259 qohumlar aras\u0131nda nikah\u0131n m\u0259nfi n\u0259tic\u0259l\u0259rin\u0259 dair maarifl\u0259ndirm\u0259 Qaydas\u0131\u201d t\u0259sdiq edilib. H\u0259min Qaydaya \u0259sas\u0259n, erk\u0259n nikah\u0131n v\u0259 qohumlar aras\u0131nda nikah\u0131n m\u0259nfi n\u0259tic\u0259l\u0259rin\u0259, y\u0259ni onun tibbi (o c\u00fcml\u0259d\u0259n reproduktiv sa\u011flaml\u0131qla ba\u011fl\u0131), psixoloji, fizioloji, m\u0259n\u0259vi v\u0259 sosial-iqtisadi f\u0259sadlar\u0131na dair m\u0259lumatland\u0131rma v\u0259 maarifl\u0259ndirm\u0259 il\u0259 ba\u011fl\u0131 t\u0259dbirl\u0259rin ke\u00e7irilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fcvafiq m\u0259rk\u0259zi icra hakimiyy\u0259ti orqanlar\u0131na tap\u015f\u0131r\u0131qlar verilib. Qaydalarda qohumlar aras\u0131nda nikah dedikd\u0259 baba v\u0259 (v\u0259 ya) n\u0259n\u0259si \u00fcmumi olan \u015f\u0259xsl\u0259r aras\u0131nda ba\u011flan\u0131lm\u0131\u015f nikah ba\u015fa d\u00fc\u015f\u00fcl\u00fcr. Bu is\u0259 h\u0259m \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fcd\u0259r\u0259c\u0259li, h\u0259m d\u00f6rd\u00fcnc\u00fcd\u0259r\u0259c\u0259li qohumlar\u0131 \u0259hat\u0259 edir.<\/p>\n<p>G\u00f6r\u00fcnd\u00fcy\u00fc kimi, erk\u0259n nikahlar\u0131n v\u0259 qohum nikahlar\u0131n\u0131n f\u0259sadlar\u0131 bar\u0259d\u0259 c\u0259miyy\u0259td\u0259 maarifl\u0259ndirm\u0259 i\u015fl\u0259ri apar\u0131lsa da, t\u0259\u0259ss\u00fcf ki, haz\u0131rda bu c\u00fcr nikahlar eyni tendensiya il\u0259 ba\u011flanma\u011fa davam edir. Bu is\u0259 bu probleml\u0259rin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131 yolu kimi daha q\u0259tiyy\u0259tli add\u0131mlar\u0131n at\u0131lmas\u0131n\u0131 \u015f\u0259rtl\u0259ndirir v\u0259 bu sah\u0259d\u0259 konkret qada\u011falar\u0131n qanunvericilikd\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n edilm\u0259sin\u0259 dair ictimaiyy\u0259tin \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015flar\u0131n\u0131n intensivliyini art\u0131r\u0131r.<\/p>\n<p><strong>Araz Poladov,<\/strong><br \/>\n<strong>Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 Prezidenti Administrasiyas\u0131n\u0131n Qanunvericilik v\u0259 h\u00fcquq siyas\u0259ti \u015f\u00f6b\u0259sinin Qanunvericiliyin inki\u015faf\u0131 sektorunun m\u00fcdiri<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ail\u0259 institutu d\u00f6vl\u0259tin ki\u00e7ik modeli, c\u0259miyy\u0259tin ilkin \u00f6z\u0259yidir. Az\u0259rbaycanda is\u0259 ail\u0259 h\u0259m d\u0259 milli d\u0259y\u0259rl\u0259rin \u0259sas da\u015f\u0131y\u0131c\u0131s\u0131 olaraq, sosial mahiyy\u0259ti il\u0259 yana\u015f\u0131, eyni zamanda, m\u0259n\u0259vi anlam\u0131 il\u0259 x\u00fcsusi \u0259h\u0259miyy\u0259t\u0259 malikdir. D\u0259y\u0259rl\u0259rin a\u015f\u0131nmaya m\u0259ruz qald\u0131\u011f\u0131 qlobal m\u00fchitd\u0259 Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n ail\u0259 modeli m\u00fcasirlik v\u0259 eyni zamanda, \u0259n\u0259n\u0259l\u0259r\u0259 sadiqliyi t\u0259c\u0259ss\u00fcm etdir\u0259n n\u00fcmun\u0259 say\u0131la bil\u0259r. Xalq\u0131m\u0131z tarix\u0259n ail\u0259 institutunu y\u00fcks\u0259k milli v\u0259 \u0259xlaqi d\u0259y\u0259rl\u0259r \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 qoruyub saxlay\u0131b. \u018flb\u0259tt\u0259 ki, m\u00f6hk\u0259m v\u0259 sa\u011flam ail\u0259 h\u0259m d\u0259 g\u00fccl\u00fc c\u0259miyy\u0259t v\u0259 d\u00f6vl\u0259t dem\u0259kdir. Az\u0259rbaycanda m\u00fcasir d\u00f6vl\u0259t quruculu\u011funda bu m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r diqq\u0259t m\u0259rk\u0259zind\u0259 saxlan\u0131l\u0131r, ail\u0259 v\u0259 nikah m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri qanunvericilikl\u0259&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":686340,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[1],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/1671099218_1670922612_fdbd807c-4112-3926-a650-ccedca8d1eb0_850-1.jpg",620,413,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/1671099218_1670922612_fdbd807c-4112-3926-a650-ccedca8d1eb0_850-1.jpg",620,413,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/1671099218_1670922612_fdbd807c-4112-3926-a650-ccedca8d1eb0_850-1.jpg",620,413,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/1671099218_1670922612_fdbd807c-4112-3926-a650-ccedca8d1eb0_850-1-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/1671099218_1670922612_fdbd807c-4112-3926-a650-ccedca8d1eb0_850-1-548x365.jpg",548,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/1671099218_1670922612_fdbd807c-4112-3926-a650-ccedca8d1eb0_850-1.jpg",620,413,false],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/1671099218_1670922612_fdbd807c-4112-3926-a650-ccedca8d1eb0_850-1.jpg",620,413,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/1671099218_1670922612_fdbd807c-4112-3926-a650-ccedca8d1eb0_850-1.jpg",620,413,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/1671099218_1670922612_fdbd807c-4112-3926-a650-ccedca8d1eb0_850-1-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/1671099218_1670922612_fdbd807c-4112-3926-a650-ccedca8d1eb0_850-1.jpg",620,413,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=1\" rel=\"category\">C\u0259miyy\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"Ail\u0259 institutu d\u00f6vl\u0259tin ki\u00e7ik modeli, c\u0259miyy\u0259tin ilkin \u00f6z\u0259yidir. Az\u0259rbaycanda is\u0259 ail\u0259 h\u0259m d\u0259 milli d\u0259y\u0259rl\u0259rin \u0259sas da\u015f\u0131y\u0131c\u0131s\u0131 olaraq, sosial mahiyy\u0259ti il\u0259 yana\u015f\u0131, eyni zamanda, m\u0259n\u0259vi anlam\u0131 il\u0259 x\u00fcsusi \u0259h\u0259miyy\u0259t\u0259 malikdir. D\u0259y\u0259rl\u0259rin a\u015f\u0131nmaya m\u0259ruz qald\u0131\u011f\u0131 qlobal m\u00fchitd\u0259 Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n ail\u0259 modeli m\u00fcasirlik v\u0259 eyni zamanda, \u0259n\u0259n\u0259l\u0259r\u0259 sadiqliyi t\u0259c\u0259ss\u00fcm etdir\u0259n n\u00fcmun\u0259 say\u0131la bil\u0259r. Xalq\u0131m\u0131z tarix\u0259n ail\u0259 institutunu&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/686339"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=686339"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/686339\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/686340"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=686339"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=686339"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=686339"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}