{"id":686497,"date":"2024-02-02T20:30:26","date_gmt":"2024-02-02T16:30:26","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=686497"},"modified":"2024-02-02T20:30:26","modified_gmt":"2024-02-02T16:30:26","slug":"sisirdilmis-r%c9%99q%c9%99ml%c9%99rl%c9%99-gizl%c9%99dil%c9%99n-cokus-erm%c9%99nistan-iqtisadiyyatinin-uzl%c9%99sdiyi-c%c9%99tinlikl%c9%99r-arasdirma","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=686497","title":{"rendered":"\u015ei\u015firdilmi\u015f r\u0259q\u0259ml\u0259rl\u0259 gizl\u0259dil\u0259n \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f: Erm\u0259nistan iqtisadiyyat\u0131n\u0131n \u00fczl\u0259\u015fdiyi \u00e7\u0259tinlikl\u0259r &#8211; ARA\u015eDIRMA"},"content":{"rendered":"<p>Uzun m\u00fcdd\u0259tdir ki, Erm\u0259nistan iqtisadi bax\u0131mdan \u00e7\u0259tinlikl\u0259r ya\u015fay\u0131r.<\/p>\n<p>Bu \u00f6lk\u0259nin iqtisadiyyat\u0131 ill\u0259rl\u0259 Rusiya v\u0259 dig\u0259r \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259n g\u0259l\u0259n erm\u0259ni diasporunun pullar\u0131, o c\u00fcml\u0259d\u0259n maddi yard\u0131mlar\u0131 il\u0259 n\u0259f\u0259s al\u0131b. Lakin bu yard\u0131mlar iqtisadi inki\u015fafa nail olmaq, qlobal layih\u0259l\u0259rd\u0259 i\u015ftirak etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn n\u0259inki kifay\u0259t etmir, h\u0259tta xaricd\u0259n as\u0131l\u0131l\u0131q yaradaraq \u00f6lk\u0259nin rifah\u0131 v\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259yi \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259sas \u0259ng\u0259ll\u0259rd\u0259n birin\u0259 \u00e7evrilir. V\u0259ziyy\u0259tin \u0259n ac\u0131nacaql\u0131 t\u0259r\u0259fi is\u0259 Erm\u0259nistan\u0131n iqtisadiyyat\u0131n\u0131 \u0259sasl\u0131 formada g\u00fccl\u0259ndirm\u0259k \u0259v\u0259zin\u0259, statistik g\u00f6st\u0259ricil\u0259ri m\u00fc\u0259yy\u0259n vasit\u0259l\u0259rl\u0259 m\u00fcsb\u0259t formada t\u0259qdim etm\u0259si, bu r\u0259q\u0259ml\u0259rl\u0259 \u00f6z v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131n\u0131 aldatmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>\u201cReport\u201dun ara\u015fd\u0131rmas\u0131nda Erm\u0259nistan\u0131n \u00e7\u0259tin v\u0259ziyy\u0259td\u0259 olan iqtisadiyyat\u0131na, \u015fi\u015firdil\u0259n r\u0259q\u0259ml\u0259r\u0259, Rusiyadan as\u0131l\u0131l\u0131\u011f\u0131na diqq\u0259t \u00e7\u0259kilib.<\/p>\n<p>\u0130lk olaraq \u015fi\u015firdil\u0259n r\u0259q\u0259ml\u0259r\u0259 yer ver\u0259n b\u0259zi m\u0259tbuat orqanlar\u0131n\u0131n yayd\u0131\u011f\u0131 x\u0259b\u0259rl\u0259r\u0259 n\u0259z\u0259r salaq. Bunlar s\u0131ras\u0131nda \u0259n g\u00fcl\u00fcnc olan faktlardan biri 2024-c\u00fc il \u00fc\u00e7\u00fcn C\u0259nubi Qafqazda adamba\u015f\u0131na d\u00fc\u015f\u0259n b\u00fcdc\u0259 x\u0259rcl\u0259ri il\u0259 ba\u011fl\u0131 statistik g\u00f6st\u0259ricidir. Bu g\u00f6st\u0259ricil\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259, Erm\u0259nistan adamba\u015f\u0131na d\u00fc\u015f\u0259n b\u00fcdc\u0259 x\u0259rcl\u0259rind\u0259\u00a02650\u00a0AB\u015e dollar\u0131 il\u0259 ilk yerd\u0259, G\u00fcrc\u00fcstan\u00a02 435\u00a0AB\u015e dollar\u0131 il\u0259 ikinci yerd\u0259, Az\u0259rbaycan is\u0259\u00a02 130\u00a0AB\u015e dollar\u0131 il\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc yerd\u0259 q\u0259rarla\u015f\u0131b.<\/p>\n<p>M\u0259s\u0259l\u0259y\u0259 ilk olaraq Erm\u0259nistan\u0131n maliyy\u0259 naziri Vahe Hovhannisyan\u0131n b\u00fcdc\u0259 g\u0259lirl\u0259ri v\u0259 x\u0259rcl\u0259ri il\u0259 ba\u011fl\u0131 a\u00e7\u0131qlad\u0131\u011f\u0131 r\u0259q\u0259ml\u0259r\u0259 \u0259saslanaraq n\u0259z\u0259r salaq. Bu r\u0259q\u0259ml\u0259rd\u0259 2024-c\u00fc ild\u0259 Erm\u0259nistan\u0131n d\u00f6vl\u0259t b\u00fcdc\u0259sinin g\u0259lirl\u0259ri indiki m\u0259z\u0259nn\u0259 il\u0259\u00a06,7 milyard\u00a0AB\u015e dollar\u0131, x\u0259rcl\u0259rinin is\u0259\u00a07,8 milyard\u00a0AB\u015e dollar\u0131 oldu\u011fu g\u00f6st\u0259rilir. \u018fhalinin say\u0131na baxsaq, adamba\u015f\u0131na d\u00fc\u015f\u0259n g\u0259lir t\u0259xmin\u0259n\u00a02,2 min\u00a0AB\u015e dollar\u0131, x\u0259rcl\u0259r\u00a02,6 min\u00a0AB\u015e dollar\u0131 t\u0259\u015fkil edir. Burada g\u0259lirl\u0259r v\u0259 x\u0259rcl\u0259r aras\u0131nda yaranan\u00a0400\u00a0AB\u015e dollar\u0131 f\u0259rq is\u0259 ian\u0259l\u0259r, yard\u0131mlar v\u0259 borclar hesab\u0131na qapad\u0131l\u0131r.<\/p>\n<p>\u00dcmumiyy\u0259tl\u0259 b\u00fcdc\u0259 g\u0259lirl\u0259ri v\u0259 x\u0259rcl\u0259rinin n\u0259yin hesab\u0131na formala\u015fmas\u0131, hans\u0131 faktorlara \u0259sas\u0259n qeyd\u0259 al\u0131nmas\u0131 \u00e7ox m\u00fch\u00fcm amildir. Az\u0259rbaycanda 2024-c\u00fc ilin d\u00f6vl\u0259t b\u00fcdc\u0259sinin x\u0259rcl\u0259ri\u00a021,7 milyard\u00a0AB\u015e dollar\u0131, adamba\u015f\u0131na d\u00fc\u015f\u0259n b\u00fcdc\u0259 x\u0259rcl\u0259ri is\u0259\u00a02 165-2 170\u00a0AB\u015e dollar\u0131 t\u0259\u015fkil edir. \u00d6lk\u0259mizin b\u00fcdc\u0259 g\u0259lirl\u0259ri birba\u015fa yerli fiskal m\u0259nb\u0259l\u0259r, y\u0259ni\u00a0100% vergi, g\u00f6mr\u00fck v\u0259 sair daxili m\u0259nb\u0259l\u0259r hesab\u0131na formala\u015f\u0131r, he\u00e7 bir xarici qrant, maliyy\u0259 institutlar\u0131ndan borc al\u0131nm\u0131r. Amma dig\u0259r C\u0259nubi Qafqaz\u0131n iki \u00f6lk\u0259sinin b\u00fcdc\u0259si xarici maliyy\u0259 m\u0259nb\u0259l\u0259ri, o c\u00fcml\u0259d\u0259n xarici borclar hesab\u0131na formala\u015f\u0131r. Al\u0131nan borclar b\u00fcdc\u0259 x\u0259rcl\u0259rind\u0259 \u00f6z \u0259ksini tap\u0131r ki, bu da r\u0259q\u0259ml\u0259rin \u015fi\u015firdilm\u0259si il\u0259 n\u0259tic\u0259l\u0259nir.<\/p>\n<p>Adamba\u015f\u0131na d\u00fc\u015f\u0259n x\u0259rcl\u0259rd\u0259 \u0259hali faktoruna da n\u0259z\u0259r yetirs\u0259k g\u00f6r\u0259rik ki, Az\u0259rbaycan \u0259halisinin\u00a010 milyon\u00a0n\u0259f\u0259r olmas\u0131 bu x\u0259rcl\u0259rin h\u0259cmin\u0259 t\u0259sir edir. Burada bel\u0259 bir sual yarana bil\u0259r ki, qon\u015fu \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 \u0259hali \u00e7ox olarsa bu, b\u00fcdc\u0259d\u0259 d\u0259 m\u00fcsb\u0259t formada \u00f6z \u0259ksini tapacaq. Lakin bu zaman n\u0259z\u0259rd\u0259n qa\u00e7an m\u0259qamlar var. \u0130st\u0259nil\u0259n \u00f6lk\u0259nin g\u00fccl\u00fc iqtisadiyyat\u0131n\u0131n olmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259sas\u0259n iki faktor rol oynay\u0131r. Bunlardan biri t\u0259bii s\u0259rv\u0259tl\u0259r\u0259, \u0259lveri\u015fli co\u011frafi m\u00f6vqey\u0259 malik olmas\u0131, dig\u0259ri is\u0259 \u00f6lk\u0259nin real sektoru, bu istiqam\u0259td\u0259 istehsal f\u0259aliyy\u0259tidir. Az\u0259rbaycan b\u00fct\u00fcn bu faktorlara sahibdir v\u0259 apar\u0131lan islahatlar, yat\u0131r\u0131lan m\u00fch\u00fcm investisiyalar \u00f6lk\u0259 iqtisadiyyat\u0131n\u0131 n\u0259inki inki\u015faf etdirir, h\u0259tta d\u0259yi\u015f\u0259n geosiyasi v\u0259ziyy\u0259tl\u0259rd\u0259n, qlobal b\u00f6hranlardan qoruyur. Lakin Erm\u0259nistana baxsaq bu zaman t\u0259m\u0259ll\u0259ri \u00e7\u00fcr\u00fck olan iqtisadiyyat g\u00f6r\u0259rik. \u00d6lk\u0259 t\u0259bii s\u0259rv\u0259tl\u0259r v\u0259 k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 bax\u0131mdan m\u0259hdud imkanlara malikdir ki, bu da \u00f6lk\u0259nin \u00f6z\u00fcn\u00fc t\u0259minetm\u0259sini z\u0259ifl\u0259dir. Buna \u0259saslanaraq dey\u0259 bil\u0259rik ki, Erm\u0259nistan\u0131n \u0259halisi\u00a010 milyon\u00a0olsa idi, o zaman indikind\u0259n daha ac\u0131nacaql\u0131 v\u0259ziyy\u0259td\u0259 olard\u0131.<\/p>\n<p>2024-c\u00fc il \u00fczr\u0259 C\u0259nubi Qafqaz \u00f6lk\u0259l\u0259rinin birlikd\u0259 b\u00fcdc\u0259 x\u0259rcl\u0259ri\u00a038 milyard\u00a0AB\u015e dollar\u0131 t\u0259\u015fkil edir. Bunun\u00a022 milyard\u00a0AB\u015e dollar\u0131 v\u0259 ya\u00a060%-i Az\u0259rbaycan\u0131n pay\u0131na d\u00fc\u015f\u00fcr. Qalan\u00a040% is\u0259 dig\u0259r\u00a0iki \u00f6lk\u0259 aras\u0131nda b\u00f6l\u00fc\u015fd\u00fcr\u00fcl\u00fcr. Bu fakt\u0131n \u00f6z\u00fc b\u00f6lg\u0259d\u0259ki iqtisadi-fiskal m\u0259nb\u0259l\u0259rin \u0259sas m\u0259rk\u0259zi kimi Az\u0259rbaycan\u0131n x\u00fcsusi \u00fcst\u00fcn paya malik oldu\u011funu g\u00f6st\u0259rir. \u00d6lk\u0259miz h\u0259qiq\u0259t\u0259n enerji m\u0259nb\u0259l\u0259ri, k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 potensial\u0131, eyni zamanda strateji m\u00f6vqeyi il\u0259 \u00f6n plandad\u0131r.<\/p>\n<p>Erm\u0259nistan\u0131n iqtisadi c\u0259h\u0259td\u0259n ayaqda qalmas\u0131nda vacib bir rolu \u0259sas\u0259n Rusiyadan g\u0259l\u0259n yard\u0131mlar v\u0259 erm\u0259ni diasporas\u0131n\u0131n maliyy\u0259 d\u0259st\u0259yi oynay\u0131b ki, bu m\u0259nb\u0259l\u0259r davaml\u0131 v\u0259 b\u00f6y\u00fcy\u0259n iqtisadiyyat yaratmaq \u00fc\u00e7\u00fcn tamamil\u0259 \u0259lveri\u015fsizdir. Erm\u0259nistan\u0131n iqtisadi g\u00f6st\u0259ricil\u0259ri r\u0259q\u0259ml\u0259rd\u0259 artsa da, \u0259slind\u0259 mahiyy\u0259t o q\u0259d\u0259r d\u0259 d\u0259yi\u015fm\u0259yib. Rusiya-Ukrayna m\u00fcnaqi\u015f\u0259sin\u0259 q\u0259d\u0259r Erm\u0259nistan\u0131n ald\u0131\u011f\u0131 yard\u0131mlar m\u00fcnaqi\u015f\u0259 d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 Rusiyaya t\u0259tbiq olunan sanksiyalar hesab\u0131na art\u0131mla \u0259v\u0259zl\u0259nib. Bir s\u00f6zl\u0259 \u0259vv\u0259ll\u0259r yard\u0131mlar hesab\u0131na \u015fi\u015firdil\u0259n r\u0259q\u0259ml\u0259r indi sanksiyalardan istifad\u0259 il\u0259 \u015fi\u015firdilir. Sad\u0259c\u0259 \u0259vv\u0259lkind\u0259n f\u0259rqli olaraq haz\u0131rk\u0131 v\u0259ziyy\u0259t statistik g\u00f6st\u0259ricil\u0259rd\u0259 \u0259ksini tap\u0131r.<\/p>\n<p>Beyn\u0259lBeyn\u0259lxalq Valyuta Fondunun ba\u015f iqtisad\u00e7\u0131s\u0131, \u201cGoldman Sachs\u201d\u0131n ke\u00e7mi\u015f ba\u015f valyuta strateqi Robin Bruksun sosial \u015f\u0259b\u0259k\u0259d\u0259ki payla\u015f\u0131m\u0131nda \u201cErm\u0259nistan\u0131n g\u00f6mr\u00fck polisinin uzun v\u0259 \u015fanl\u0131 tarixind\u0259 Avropa \u0130ttifaq\u0131ndan mallar\u0131n da\u015f\u0131nmas\u0131nda he\u00e7 vaxt bu q\u0259d\u0259r b\u00f6y\u00fck s\u0131\u00e7ray\u0131\u015f qeyd\u0259 al\u0131nmam\u0131\u015fd\u0131. B\u00fct\u00fcn bunlar\u0131n h\u0259l\u0259 yenid\u0259n qabla\u015fd\u0131r\u0131b Moskvaya g\u00f6nd\u0259rilm\u0259sini he\u00e7 demir\u0259m ki, onsuz da oraya da y\u00f6nl\u0259ndirilir\u201d fikri he\u00e7 d\u0259 t\u0259sad\u00fcfi deyil.<\/p>\n<p>Erm\u0259nistan\u0131n D\u00f6vl\u0259t Statistika Komit\u0259sinin a\u00e7\u0131qlad\u0131\u011f\u0131 r\u0259q\u0259ml\u0259r\u0259 \u0259sas\u0259n, \u00f6t\u0259n ilin yanvar-noyabr aylar\u0131nda Avropa \u0130ttifaq\u0131 (A\u0130) \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259n idxal (1,81 milyard\u00a0AB\u015e dollar\u0131) 2021-ci ilin m\u00fcvafiq d\u00f6vr\u00fcn\u0259, y\u0259ni Rusiya-Ukrayna m\u00fcnaqi\u015f\u0259sind\u0259n \u0259vv\u0259lki d\u00f6vr\u0259 nisb\u0259t\u0259n\u00a02,2\u00a0d\u0259f\u0259 art\u0131b. Rusiyaya sanksiyalarda \u0259sas rol oynayan A\u0130 \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259n b\u0259zil\u0259rin\u0259 n\u0259z\u0259r salsaq g\u00f6r\u0259rik ki, 2021-ci ilin eyni d\u00f6vr\u00fc il\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259 \u00f6t\u0259n ilin 11 ay\u0131nda Almaniyadan Erm\u0259nistana ixrac (505 milyon\u00a0AB\u015e dollar\u0131)\u00a02,8\u00a0d\u0259f\u0259, Pol\u015fadan (133 milyon\u00a0AB\u015e dollar\u0131)\u00a03,2\u00a0d\u0259f\u0259, Avstriyadan (76 milyon\u00a0AB\u015e dollar\u0131)\u00a03,6\u00a0d\u0259f\u0259, Fransadan (157 milyon\u00a0AB\u015e dollar\u0131)\u00a02,1\u00a0d\u0259f\u0259 (tarixi rekorddur), Yunan\u0131standan (51 milyon\u00a0AB\u015e dollar\u0131)\u00a02,6\u00a0d\u0259f\u0259, \u0130spaniyadan is\u0259 (75 milyon\u00a0AB\u015e dollar\u0131)\u00a02,2\u00a0d\u0259f\u0259 art\u0131b.<\/p>\n<p>A\u0130 \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259n \u0259lav\u0259 Rusiyaya sanksiya t\u0259tbiq ed\u0259n dig\u0259r b\u00f6y\u00fck \u00f6lk\u0259l\u0259rin d\u0259 Erm\u0259nistana m\u0259hsul ixrac\u0131na baxsaq Amerika Birl\u0259\u015fmi\u015f \u015etatlar\u0131ndan ixrac\u0131n (584 milyon\u00a0AB\u015e dollar\u0131)\u00a05,5\u00a0d\u0259f\u0259, Yaponiyadan (327 milyon\u00a0AB\u015e dollar\u0131) yeddi\u00a0d\u0259f\u0259, C\u0259nubi Koreyadan (143 milyon\u00a0AB\u015e dollar\u0131)\u00a03,6\u00a0d\u0259f\u0259, B\u00f6y\u00fck Britaniyadan (98 milyon\u00a0AB\u015e dollar\u0131)\u00a03,3\u00a0d\u0259f\u0259, Kanadadan (79 milyon\u00a0AB\u015e dollar\u0131)\u00a04,2\u00a0d\u0259f\u0259 artd\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u0259rik.<\/p>\n<p>Bunlarla yana\u015f\u0131, Erm\u0259nistan\u0131n ixrac\u0131ndak\u0131 art\u0131mlara da diqq\u0259t ed\u0259k. \u00d6t\u0259n ilin\u00a011\u00a0ay\u0131nda Erm\u0259nistan\u00a06 milyard 946 milyon\u00a0AB\u015e dollar\u0131 d\u0259y\u0259rind\u0259 m\u0259hsul ixrac edib ki, bu da\u00a02,6\u00a0d\u0259f\u0259 art\u0131m dem\u0259kdir (2021-ci ilin eyni d\u00f6vr\u00fc il\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259). \u0130xrac\u0131n strukturuna detall\u0131 n\u0259z\u0259r salanda m\u0259lum olur ki, \u00f6lk\u0259 y\u00fcks\u0259k texnoloji m\u0259hsullar\u0131n xarici \u00f6lk\u0259l\u0259r\u0259 sat\u0131\u015f\u0131n\u0131 k\u0259skin art\u0131r\u0131b. 2022-ci ilin m\u00fcvafiq d\u00f6vr\u00fc il\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259 ma\u015f\u0131n, avadanl\u0131q v\u0259 mexanizml\u0259r ixrac\u0131\u00a089\u00a0% artd\u0131\u011f\u0131 halda, 2021-ci ilin eyni d\u00f6vr\u00fcn\u0259 nisb\u0259t\u0259n\u00a022\u00a0d\u0259f\u0259lik art\u0131m olub. Qeyd edil\u0259n d\u00f6vrd\u0259 xaric\u0259 sat\u0131lan dig\u0259r mallar da 2021-ci ilin eyni d\u00f6vr\u00fcn\u0259 nisb\u0259t\u0259n k\u0259skin art\u0131b. Bel\u0259 ki, yer\u00fcst\u00fc, hava v\u0259 su n\u0259qliyyat\u0131 vasit\u0259l\u0259ron ixrac\u0131 (533 milyon\u00a0AB\u015e dollar\u0131)\u00a014,5\u00a0d\u0259f\u0259, avadanl\u0131q v\u0259 aparatlar\u0131n ixrac\u0131 (130 milyon\u00a0AB\u015e dollar\u0131)\u00a04,3\u00a0d\u0259f\u0259, qiym\u0259tli v\u0259 yar\u0131m qiym\u0259tli da\u015flar, qiym\u0259tli metallar v\u0259 onlardan m\u0259mulatlar\u0131n ixrac\u0131 (2,14 milyard\u00a0AB\u015e dollar\u0131)\u00a07,2\u00a0d\u0259f\u0259 art\u0131b. M\u0259s\u0259l\u0259nin maraql\u0131 t\u0259r\u0259fi ixrac\u0131n art\u0131m\u0131na \u0259sas s\u0259b\u0259b olan bu mallar\u0131n \u0259ks\u0259riyy\u0259tinin Erm\u0259nistanda istehsal olunmamas\u0131 v\u0259 ya bu h\u0259cmd\u0259 ixrac\u0131 t\u0259min ed\u0259n potensialdan uzaq olmas\u0131d\u0131r. Ayd\u0131n m\u0259s\u0259l\u0259dir ki, bu m\u0259hsullar ba\u015fqa \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259n al\u0131n\u0131r v\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc \u00f6lk\u0259y\u0259, y\u0259ni Rusiyaya sat\u0131l\u0131r.<\/p>\n<p>\u0130qtisadi \u0130slahatlar\u0131n T\u0259hlili v\u0259 Kommunikasiya M\u0259rk\u0259zinin \u0130qtisadi T\u0259hlil \u015f\u00f6b\u0259sinin r\u0259hb\u0259ri G\u00fcnay Quliyeva\u00a0a\u00e7\u0131qlamas\u0131nda bildirib ki, Rusiyaya qar\u015f\u0131 sanksiyalar Q\u0259rb \u00f6lk\u0259l\u0259rinin m\u0259hsullar\u0131n\u0131n m\u0259hz Erm\u0259nistan vasit\u0259sil\u0259 Rusiyaya t\u0259krar ixrac olunmas\u0131na imkan yarad\u0131b: \u201cErm\u0259nistan i\u015fl\u0259nmi\u015f avtomobill\u0259rin, m\u0259i\u015f\u0259t elektronikas\u0131n\u0131n v\u0259 Q\u0259rb istehsal\u0131 olan dig\u0259r mallar\u0131n t\u0259krar ixracat\u00e7\u0131s\u0131 olmas\u0131 iqtisadi art\u0131m\u0131n \u0259sas h\u0259r\u0259k\u0259tverici q\u00fcvv\u0259si olaraq qal\u0131r. 2023-c\u00fc ild\u0259 Erm\u0259nistan\u0131n Rusiyaya \u00fcmumi ixrac\u0131na daxil olan t\u0259krar ixrac m\u0259hsullar\u0131n\u0131n \u00fcmumi d\u0259y\u0259ri 2022-ci ill\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259\u00a050% art\u0131mla, t\u0259xmin\u0259n\u00a03,2 milyard\u00a0AB\u015e dollar\u0131 t\u0259\u015fkil edib. Rusiyadan bu v\u0259 dig\u0259r na\u011fd pul daxilolmalar\u0131 da Erm\u0259nistan iqtisadiyyat\u0131n\u0131n 2023-c\u00fc ild\u0259 art\u0131m\u0131n\u0131n \u0259sas s\u0259b\u0259bl\u0259rind\u0259n biridir\u201d.<\/p>\n<p>Bu faktlar \u201cFitch Ratings\u201d beyn\u0259lxalq reytinq agentliyinin hesabat\u0131nda da \u0259ksini tap\u0131b. Hesabatda Erm\u0259nistan iqtisadiyyat\u0131n\u0131n h\u0259l\u0259 uzun m\u00fcdd\u0259t Rusiyadan \u00e7ox ciddi \u015f\u0259kild\u0259 as\u0131l\u0131 qalaca\u011f\u0131 bildirilir.<\/p>\n<p>Erm\u0259nistan\u0131n reytinqini \u201cBB-\u201d s\u0259viyy\u0259sind\u0259 t\u0259sdiql\u0259y\u0259n \u201cFitch\u201d \u00f6lk\u0259nin ticar\u0259t v\u0259 enerji bax\u0131m\u0131ndan Rusiyadan \u00e7ox as\u0131l\u0131 oldu\u011funu qeyd edir v\u0259 hesab edir ki, Erm\u0259nistan\u0131n yax\u0131n g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 Rusiyadan as\u0131l\u0131l\u0131qdan \u0259h\u0259miyy\u0259tli d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 uzaqla\u015faca\u011f\u0131 g\u00f6zl\u0259nilmir.<\/p>\n<p>Analitikl\u0259r Ukraynada m\u00fcharib\u0259 ba\u015flayandan b\u0259ri Rusiya v\u0259 Erm\u0259nistan aras\u0131nda ticar\u0259tin k\u0259skin artd\u0131\u011f\u0131n\u0131 da bildirirl\u0259r.<\/p>\n<p>Erm\u0259nistan h\u00f6kum\u0259tinin d\u0259 m\u0259lumat\u0131na g\u00f6r\u0259, 2023-c\u00fc ilin yanvar-noyabr aylar\u0131nda \u00f6lk\u0259nin xarici ticar\u0259tinin \u00fc\u00e7d\u0259 birind\u0259n \u00e7oxu Rusiyan\u0131n pay\u0131na d\u00fc\u015f\u00fcb ki, bu da \u00f6lk\u0259d\u0259 xarici ticar\u0259tin diversifikasiyas\u0131n\u0131n \u00e7ox a\u015fa\u011f\u0131 s\u0259viyy\u0259d\u0259 olmas\u0131 il\u0259 b\u0259rab\u0259r, yaln\u0131z bir \u00f6lk\u0259d\u0259n as\u0131l\u0131 v\u0259ziyy\u0259td\u0259 oldu\u011funu g\u00f6st\u0259rir. Eyni zamanda ikit\u0259r\u0259fli ticar\u0259t d\u00f6vriyy\u0259sinin d\u0259y\u0259ri\u00a040%-d\u0259n \u00e7ox artaraq\u00a06,3 milyard\u00a0AB\u015e dollar\u0131na \u00e7at\u0131b.<\/p>\n<p>\u201cFitch\u201d 2024-c\u00fc il \u00fc\u00e7\u00fcn Erm\u0259nistan iqtisadiyyat\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 proqnozunda art\u0131m\u0131 \u015f\u0259rtl\u0259ndir\u0259n dig\u0259r \u0259sas amil kimi istehlak x\u0259rcl\u0259rinin artmas\u0131n\u0131 g\u00f6st\u0259rib. Bel\u0259 ki, Rusiyadan Erm\u0259nistana g\u0259l\u0259n miqrantlar\u0131n, h\u0259m\u00e7inin Qaraba\u011fdan k\u00f6\u00e7\u0259n etnik erm\u0259nil\u0259rin istehlak s\u0259viyy\u0259sinin y\u00fcks\u0259lm\u0259sin\u0259 t\u00f6hf\u0259 ver\u0259c\u0259yi proqnozla\u015fd\u0131r\u0131l\u0131r.<\/p>\n<p>Sonda qeyd ed\u0259k ki, \u201cFitch\u201d beyn\u0259lxalq reytinq agentliyin\u0259 g\u00f6r\u0259 Erm\u0259nistan iqtisadiyyat\u0131 yax\u0131n g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 d\u0259 Rusiyadan ciddi as\u0131l\u0131 olaraq qalacaq, bu is\u0259 m\u00fcst\u0259qil d\u00f6vl\u0259tin iqtisadi inki\u015faf\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn ciddi t\u0259hl\u00fck\u0259dir.<\/p>\n<p>\u0130qtisadi t\u0259m\u0259ll\u0259ri z\u0259if s\u00fctunlar \u00fcz\u0259rind\u0259 olan Erm\u0259nistan\u0131n qeyd edil\u0259n bu v\u0259ziyy\u0259td\u0259n \u00e7\u0131xmas\u0131, \u00f6lk\u0259 iqtisadiyyat\u0131n\u0131n \u015f\u0259ffaf, h\u0259qiqi g\u0259lirl\u0259r hesab\u0131na formala\u015fmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn strateji add\u0131mlar atma\u011fa ehtiyac\u0131 var. \u00d6lk\u0259nin davaml\u0131 v\u0259 real sektora \u0259saslanan iqtisadi art\u0131ma sahib olmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00f6vcud potensialdan d\u00fczg\u00fcn istifad\u0259 etm\u0259si \u0259sas \u015f\u0259rtl\u0259rd\u0259ndir. Buna aparan yol is\u0259 m\u00fctl\u0259q \u015f\u0259kild\u0259 regional sabitlikd\u0259n, qon\u015fularla s\u00fclh v\u0259 \u0259min-amanl\u0131q \u015f\u0259raitind\u0259 qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131n geni\u015fl\u0259ndirilm\u0259sind\u0259n v\u0259 inki\u015faf etdirilm\u0259sind\u0259n ke\u00e7ir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Uzun m\u00fcdd\u0259tdir ki, Erm\u0259nistan iqtisadi bax\u0131mdan \u00e7\u0259tinlikl\u0259r ya\u015fay\u0131r. Bu \u00f6lk\u0259nin iqtisadiyyat\u0131 ill\u0259rl\u0259 Rusiya v\u0259 dig\u0259r \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259n g\u0259l\u0259n erm\u0259ni diasporunun pullar\u0131, o c\u00fcml\u0259d\u0259n maddi yard\u0131mlar\u0131 il\u0259 n\u0259f\u0259s al\u0131b. Lakin bu yard\u0131mlar iqtisadi inki\u015fafa nail olmaq, qlobal layih\u0259l\u0259rd\u0259 i\u015ftirak etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn n\u0259inki kifay\u0259t etmir, h\u0259tta xaricd\u0259n as\u0131l\u0131l\u0131q yaradaraq \u00f6lk\u0259nin rifah\u0131 v\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259yi \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259sas \u0259ng\u0259ll\u0259rd\u0259n birin\u0259 \u00e7evrilir. V\u0259ziyy\u0259tin \u0259n ac\u0131nacaql\u0131 t\u0259r\u0259fi is\u0259 Erm\u0259nistan\u0131n iqtisadiyyat\u0131n\u0131 \u0259sasl\u0131 formada g\u00fccl\u0259ndirm\u0259k \u0259v\u0259zin\u0259, statistik g\u00f6st\u0259ricil\u0259ri m\u00fc\u0259yy\u0259n vasit\u0259l\u0259rl\u0259 m\u00fcsb\u0259t formada t\u0259qdim etm\u0259si, bu r\u0259q\u0259ml\u0259rl\u0259 \u00f6z v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131n\u0131 aldatmas\u0131d\u0131r. \u201cReport\u201dun ara\u015fd\u0131rmas\u0131nda Erm\u0259nistan\u0131n \u00e7\u0259tin v\u0259ziyy\u0259td\u0259 olan iqtisadiyyat\u0131na, \u015fi\u015firdil\u0259n r\u0259q\u0259ml\u0259r\u0259, Rusiyadan as\u0131l\u0131l\u0131\u011f\u0131na&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":686498,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[4],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/be950368-9959-360f-a15a-b6a48c5667f0_850.jpg",620,413,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/be950368-9959-360f-a15a-b6a48c5667f0_850.jpg",620,413,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/be950368-9959-360f-a15a-b6a48c5667f0_850.jpg",620,413,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/be950368-9959-360f-a15a-b6a48c5667f0_850-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/be950368-9959-360f-a15a-b6a48c5667f0_850-548x365.jpg",548,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/be950368-9959-360f-a15a-b6a48c5667f0_850.jpg",620,413,false],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/be950368-9959-360f-a15a-b6a48c5667f0_850.jpg",620,413,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/be950368-9959-360f-a15a-b6a48c5667f0_850.jpg",620,413,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/be950368-9959-360f-a15a-b6a48c5667f0_850-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/be950368-9959-360f-a15a-b6a48c5667f0_850.jpg",620,413,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=4\" rel=\"category\">Siyas\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"Uzun m\u00fcdd\u0259tdir ki, Erm\u0259nistan iqtisadi bax\u0131mdan \u00e7\u0259tinlikl\u0259r ya\u015fay\u0131r. Bu \u00f6lk\u0259nin iqtisadiyyat\u0131 ill\u0259rl\u0259 Rusiya v\u0259 dig\u0259r \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259n g\u0259l\u0259n erm\u0259ni diasporunun pullar\u0131, o c\u00fcml\u0259d\u0259n maddi yard\u0131mlar\u0131 il\u0259 n\u0259f\u0259s al\u0131b. Lakin bu yard\u0131mlar iqtisadi inki\u015fafa nail olmaq, qlobal layih\u0259l\u0259rd\u0259 i\u015ftirak etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn n\u0259inki kifay\u0259t etmir, h\u0259tta xaricd\u0259n as\u0131l\u0131l\u0131q yaradaraq \u00f6lk\u0259nin rifah\u0131 v\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259yi \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259sas \u0259ng\u0259ll\u0259rd\u0259n birin\u0259 \u00e7evrilir.&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/686497"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=686497"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/686497\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/686498"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=686497"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=686497"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=686497"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}