{"id":690045,"date":"2024-02-13T10:23:00","date_gmt":"2024-02-13T06:23:00","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=690045"},"modified":"2024-02-13T10:23:00","modified_gmt":"2024-02-13T06:23:00","slug":"must%c9%99ml%c9%99k%c9%99cilik-fransanin-ruhunda-v%c9%99-qanindadir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=690045","title":{"rendered":"M\u00fcst\u0259ml\u0259k\u0259\u00e7ilik Fransan\u0131n ruhunda v\u0259 qan\u0131ndad\u0131r"},"content":{"rendered":"<p><em><strong>Afrikadan Emmanuel Makrona s\u0259rt mesaj: \u201cArt\u0131q \u00f6lk\u0259l\u0259rimiz Fransan\u0131n \u201csa\u011fmal in\u0259yi\u201d olmaq ist\u0259mir\u201d<\/strong><\/em><\/p>\n<p>Vaxtil\u0259 50-d\u0259n art\u0131q \u00f6lk\u0259nin \u0259razisini i\u015f\u011fal ed\u0259r\u0259k s\u0259rv\u0259tl\u0259rini talayan Fransa oradak\u0131 xalqlara qar\u015f\u0131 s\u0131yq\u0131r\u0131m\u0131 v\u0259 m\u00fcharib\u0259 cinay\u0259tl\u0259ri t\u00f6r\u0259dib. Tarixi m\u0259lumatlara g\u00f6r\u0259, bu m\u00fcst\u0259ml\u0259k\u0259\u00e7i \u00f6lk\u0259 t\u0259kc\u0259 \u018flc\u0259zaird\u0259 XVII \u0259srd\u0259n ba\u015flayaraq XIX \u0259srin 30-cu ill\u0259rin\u0259d\u0259k 4 milyon n\u0259f\u0259rd\u0259n \u00e7ox, 1890-c\u0131 ild\u0259 is\u0259 2 milyon 500 min insan\u0131 q\u0259tl\u0259 yetirib. XX \u0259srd\u0259 30 il \u0259rzind\u0259 Frans\u0131z Polineziyas\u0131nda Fransa t\u0259r\u0259find\u0259n 200-\u0259 yax\u0131n, 6 il \u0259rzind\u0259 is\u0259 \u018flc\u0259zaird\u0259 17 n\u00fcv\u0259 s\u0131na\u011f\u0131 h\u0259yata ke\u00e7irilib. H\u0259min n\u00fcv\u0259 s\u0131naqlar\u0131n\u0131n a\u011f\u0131r f\u0259sadlar\u0131 Polineziya v\u0259 \u018flc\u0259zair xalq\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n bu g\u00fcn d\u0259 ya\u015fanmaqdad\u0131r.<\/p>\n<p>\u00d6t\u0259n il oktyabr\u0131n 20-d\u0259 \u00f6lk\u0259mizin paytaxt\u0131nda Bak\u0131 T\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs Qrupunun (BTQ) t\u0259\u015fkilat\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131 il\u0259 14 \u00f6lk\u0259d\u0259n, el\u0259c\u0259 d\u0259 Fransan\u0131n m\u00fcst\u0259ml\u0259k\u0259 alt\u0131nda saxlad\u0131\u011f\u0131 d\u0259niza\u015f\u0131r\u0131 \u0259razil\u0259rinin, h\u0259m\u00e7inin Korsika t\u0259msil\u00e7il\u0259rinin d\u0259 i\u015ftirak\u0131 il\u0259 ke\u00e7iril\u0259n \u201cNeokolonizalizm: \u0130nsan h\u00fcquqlar\u0131n\u0131n pozulmas\u0131 v\u0259 \u0259dal\u0259tsizlik\u201d adl\u0131 beyn\u0259lxalq konfransda Fransan\u0131n ke\u00e7mi\u015f m\u00fcst\u0259ml\u0259k\u0259l\u0259rind\u0259 d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin daxili i\u015fl\u0259rin\u0259 kobud \u015f\u0259kild\u0259 m\u00fcdaxil\u0259l\u0259r etm\u0259si, habel\u0259 haz\u0131rk\u0131 kaloniyalar\u0131nda insan h\u00fcquqlar\u0131n\u0131 kobud \u015f\u0259kild\u0259 pozmas\u0131, h\u0259m\u00e7inin dekolonizasiya m\u00f6vzusu il\u0259 ba\u011fl\u0131 geni\u015f m\u00fczakir\u0259l\u0259r apar\u0131l\u0131b.<\/p>\n<p>Prezident \u0130lham \u018fliyev 2023-c\u00fc il oktyabr\u0131n 20-d\u0259 Bak\u0131da ke\u00e7iril\u0259n \u201cNeokolonializm: \u0130nsan h\u00fcquqlar\u0131n\u0131n pozulmas\u0131 v\u0259 \u0259dal\u0259tsizlik\u201d m\u00f6vzusunda beyn\u0259lxalq konfrans\u0131n i\u015ftirak\u00e7\u0131lar\u0131na m\u00fcraci\u0259tind\u0259 bildirib ki, b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259tin kolonializm tarixinin qanl\u0131 cinay\u0259tl\u0259rinin \u00e7oxu m\u0259hz Fransa t\u0259r\u0259find\u0259n t\u00f6r\u0259dilib. M\u00fcraci\u0259td\u0259 qeyd olunub ki, Afrika, C\u0259nub-\u015e\u0259rqi Asiya, Sakit Okean, Lat\u0131n Amerikas\u0131nda onlarla \u00f6lk\u0259ni i\u015f\u011fal ed\u0259n, s\u0259rv\u0259tl\u0259rini talan ed\u0259n, xalqlar\u0131n\u0131 uzun ill\u0259r \u0259sar\u0259td\u0259 saxlayan Fransa h\u0259min \u0259razil\u0259rd\u0259 h\u0259rbi v\u0259 b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259t \u0259leyhin\u0259 \u00e7oxsayl\u0131 cinay\u0259tl\u0259r t\u00f6r\u0259tmi\u015fdir. Frans\u0131z silahl\u0131 q\u00fcvv\u0259l\u0259ri etnik v\u0259 dini m\u0259nsubiyy\u0259tin\u0259 g\u00f6r\u0259 y\u00fcz minl\u0259rl\u0259 dinc sakini soyq\u0131r\u0131ma m\u0259ruz qoymu\u015fdur. H\u0259m\u00e7inin Fransa kolonializminin utancverici yeni metodlar\u0131 bu g\u00fcn d\u0259 davam etm\u0259kd\u0259dir: \u201c\u018fsrl\u0259r ke\u00e7s\u0259 d\u0259, t\u0259f\u0259kk\u00fcr d\u0259yi\u015fm\u0259diyi \u00fc\u00e7\u00fcn Fransa kolonializminin utancverici yeni metodlar\u0131 bu g\u00fcn d\u0259 davam etm\u0259kd\u0259dir. Bu konfransa topla\u015fan d\u0259niza\u015f\u0131r\u0131 \u0259razil\u0259rin xalqlar\u0131 uzun ill\u0259rdir m\u00fcst\u0259qillik u\u011frunda m\u00fcbariz\u0259 apar\u0131rlar. Kolonializm tarixind\u0259n \u0259l \u00e7\u0259k\u0259 bilm\u0259y\u0259n Fransa Avropadan k\u0259narda, Sakit v\u0259 Atlantik okeanlarda d\u0259niza\u015f\u0131r\u0131 icma v\u0259 \u0259razil\u0259rind\u0259 ya\u015fayan xalqlar\u0131n azadl\u0131q arzular\u0131na v\u0259 h\u00fcquqlar\u0131na h\u00f6rm\u0259t etmir, bu arzular\u0131n realla\u015fmas\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259r v\u0259chl\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131r\u201d.<\/p>\n<p>Bu g\u00fcnl\u0259rd\u0259 Q\u0259rbi Afikan\u0131n m\u00fch\u00fcm \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259n olan Niger Respubliks\u0131n\u0131n hakim V\u0259t\u0259ni M\u00fcdafi\u0259 Milli \u015euras\u0131n\u0131n r\u0259hb\u0259ri general Abdurahman T\u00e7iani milli televiziya kanal\u0131na m\u00fcsahib\u0259sind\u0259 deyib ki, Burkina-Faso v\u0259 Mali il\u0259 birg\u0259 vahid valyutan\u0131n yarad\u0131lmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr: \u201cValyuta suverenliyin r\u0259mzidir. Niger, Burkina-Faso, Mali suverenliyin tam b\u0259rpas\u0131 prosesind\u0259 i\u015ftirak edir. Art\u0131q \u00f6lk\u0259l\u0259rimiz Fransan\u0131n \u201csa\u011fmal in\u0259yi\u201d olmaq ist\u0259mir\u201d.<\/p>\n<p>Dan\u0131lmaz faktd\u0131r ki, Frans\u0131z Qvianas\u0131nda sosial v\u0259ziyy\u0259t getdikc\u0259 pisl\u0259\u015fir, \u0259halinin t\u0259xmin\u0259n yar\u0131s\u0131 yoxsulluq astanas\u0131ndad\u0131r, i\u015fsizlik s\u0259viyy\u0259si h\u0259r il art\u0131r. Burada t\u0259bii s\u0259rv\u0259tl\u0259r talan edilir v\u0259 torpaqlar\u0131n 90 faizi Fransa d\u00f6vl\u0259tinin m\u00fclkiyy\u0259tind\u0259dir. Martinika v\u0259 Qvadelupa iki b\u00f6y\u00fck f\u0259lak\u0259tl\u0259 \u00fcz-\u00fcz\u0259dir. Yerli \u0259hali gizli v\u0259 qanunsuz m\u0259skunla\u015fma yolu il\u0259 assimilyasiya edilir. Vaxtil\u0259 xlordekon pestisidinin istifad\u0259si t\u0259bii ekosisteml\u0259ri v\u0259 \u0259halini z\u0259h\u0259rl\u0259yib, yerli sakinl\u0259r bu g\u00fcn d\u0259 onun onkoloji f\u0259sadlar\u0131n\u0131 ya\u015fay\u0131rlar. Fransa Q\u0259m\u0259r Adalar\u0131 \u0130ttifaq\u0131n\u0131n Mayot adas\u0131 \u00fcz\u0259rind\u0259 suverenliyini tan\u0131maqdan imtina edir. Yeni Kaledoniyada \u0259halinin yar\u0131s\u0131n\u0131n i\u015ftirak\u0131 olmadan referendum ke\u00e7irilir v\u0259 bu minvalla h\u0259min xalq\u0131n m\u00fcst\u0259qil olmaq h\u00fcququ \u0259lind\u0259n al\u0131n\u0131r. Etnik azl\u0131qlar konsepsiyas\u0131n\u0131 q\u0259bul etm\u0259y\u0259n Fransa Korsika dilini qada\u011fan edir. BMT bunu ayr\u0131-se\u00e7kilik v\u0259 beyn\u0259lxalq h\u00fcququn pozulmas\u0131 kimi qiym\u0259tl\u0259ndirmi\u015fdir. Riyakar v\u0259 ikili standartl\u0131 siyas\u0259t y\u00fcr\u00fcd\u0259n Fransa eyni zamanda, \u00f6z\u00fcn\u00fc regionumuzda milli azl\u0131qlar\u0131n m\u00fcdafi\u0259\u00e7isi kimi t\u0259qdim etm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Ancaq Fransa qo\u015funlar\u0131n\u0131n bu yax\u0131nlarda Mali, Niger v\u0259 Burkina-Fasodan \u00e7\u0131xar\u0131lmas\u0131 onun Afrikadak\u0131 amans\u0131z neokolonializm siyas\u0259tinin u\u011fursuzlu\u011fa m\u0259hkum oldu\u011funu bir daha g\u00f6st\u0259rdi. Qanl\u0131 cinay\u0259tl\u0259rl\u0259 z\u0259ngin kolonializm tarixin\u0259 g\u00f6r\u0259 utanmal\u0131 olan Fransa t\u00f6r\u0259tdiyi v\u0259h\u015filikl\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259 \u00fczr ist\u0259m\u0259k \u0259v\u0259zin\u0259 dig\u0259r \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 uydurma etnik t\u0259mizl\u0259m\u0259l\u0259rd\u0259n dan\u0131\u015f\u0131r.<\/p>\n<p>Daim militarist, m\u00fcst\u0259ml\u0259k\u0259\u00e7i xarakteri il\u0259 tan\u0131nan Fransa haz\u0131rda\u00a0Erm\u0259nistan\u0131 s\u00fcr\u0259tl\u0259 silahland\u0131r\u0131r,\u00a0m\u00fcharib\u0259y\u0259 t\u0259hrik edir. Bu iki \u00f6lk\u0259ni bir-birin\u0259 bel\u0259 s\u0131x ba\u011flayan s\u0259b\u0259bl\u0259rd\u0259n biri d\u0259 mina terroru il\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olmaq t\u0259cr\u00fcb\u0259l\u0259riridir. Fransa art\u0131q d\u0259rk etm\u0259lidir ki, \u00e7a\u011fda\u015f d\u00f6vr\u00fcm\u00fczd\u0259-XXI \u0259srd\u0259 humanistlikd\u0259n, b\u0259\u015f\u0259ri d\u0259y\u0259rl\u0259rd\u0259n d\u0259m vurub xalqlar\u0131 istisamar etm\u0259k m\u00fcmk\u00fcn deyil.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Afrikadan Emmanuel Makrona s\u0259rt mesaj: \u201cArt\u0131q \u00f6lk\u0259l\u0259rimiz Fransan\u0131n \u201csa\u011fmal in\u0259yi\u201d olmaq ist\u0259mir\u201d Vaxtil\u0259 50-d\u0259n art\u0131q \u00f6lk\u0259nin \u0259razisini i\u015f\u011fal ed\u0259r\u0259k s\u0259rv\u0259tl\u0259rini talayan Fransa oradak\u0131 xalqlara qar\u015f\u0131 s\u0131yq\u0131r\u0131m\u0131 v\u0259 m\u00fcharib\u0259 cinay\u0259tl\u0259ri t\u00f6r\u0259dib. Tarixi m\u0259lumatlara g\u00f6r\u0259, bu m\u00fcst\u0259ml\u0259k\u0259\u00e7i \u00f6lk\u0259 t\u0259kc\u0259 \u018flc\u0259zaird\u0259 XVII \u0259srd\u0259n ba\u015flayaraq XIX \u0259srin 30-cu ill\u0259rin\u0259d\u0259k 4 milyon n\u0259f\u0259rd\u0259n \u00e7ox, 1890-c\u0131 ild\u0259 is\u0259 2 milyon 500 min insan\u0131 q\u0259tl\u0259 yetirib. XX \u0259srd\u0259 30 il \u0259rzind\u0259 Frans\u0131z Polineziyas\u0131nda Fransa t\u0259r\u0259find\u0259n 200-\u0259 yax\u0131n, 6 il \u0259rzind\u0259 is\u0259 \u018flc\u0259zaird\u0259 17 n\u00fcv\u0259 s\u0131na\u011f\u0131 h\u0259yata ke\u00e7irilib. H\u0259min n\u00fcv\u0259 s\u0131naqlar\u0131n\u0131n a\u011f\u0131r f\u0259sadlar\u0131 Polineziya v\u0259 \u018flc\u0259zair xalq\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":690046,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[19],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/f0bf4a2d170187107593469468410762197.jpg",975,540,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/f0bf4a2d170187107593469468410762197.jpg",975,540,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/f0bf4a2d170187107593469468410762197.jpg",975,540,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/f0bf4a2d170187107593469468410762197-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/f0bf4a2d170187107593469468410762197-660x365.jpg",660,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/f0bf4a2d170187107593469468410762197-840x465.jpg",640,354,true],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/f0bf4a2d170187107593469468410762197.jpg",975,540,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/f0bf4a2d170187107593469468410762197.jpg",975,540,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/f0bf4a2d170187107593469468410762197-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/f0bf4a2d170187107593469468410762197.jpg",975,540,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=19\" rel=\"category\">G\u00fcnd\u0259m<\/a>","rttpg_excerpt":"Afrikadan Emmanuel Makrona s\u0259rt mesaj: \u201cArt\u0131q \u00f6lk\u0259l\u0259rimiz Fransan\u0131n \u201csa\u011fmal in\u0259yi\u201d olmaq ist\u0259mir\u201d Vaxtil\u0259 50-d\u0259n art\u0131q \u00f6lk\u0259nin \u0259razisini i\u015f\u011fal ed\u0259r\u0259k s\u0259rv\u0259tl\u0259rini talayan Fransa oradak\u0131 xalqlara qar\u015f\u0131 s\u0131yq\u0131r\u0131m\u0131 v\u0259 m\u00fcharib\u0259 cinay\u0259tl\u0259ri t\u00f6r\u0259dib. Tarixi m\u0259lumatlara g\u00f6r\u0259, bu m\u00fcst\u0259ml\u0259k\u0259\u00e7i \u00f6lk\u0259 t\u0259kc\u0259 \u018flc\u0259zaird\u0259 XVII \u0259srd\u0259n ba\u015flayaraq XIX \u0259srin 30-cu ill\u0259rin\u0259d\u0259k 4 milyon n\u0259f\u0259rd\u0259n \u00e7ox, 1890-c\u0131 ild\u0259 is\u0259 2 milyon 500&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/690045"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=690045"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/690045\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/690046"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=690045"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=690045"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=690045"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}