{"id":691497,"date":"2024-02-16T09:41:03","date_gmt":"2024-02-16T05:41:03","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=691497"},"modified":"2024-02-16T09:41:03","modified_gmt":"2024-02-16T05:41:03","slug":"fransa-neokolonializmi-v%c9%99hsi-irqci-must%c9%99ml%c9%99k%c9%99ci-quldar","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=691497","title":{"rendered":"Fransa neokolonializmi: V\u0259h\u015fi, irq\u00e7i, m\u00fcst\u0259ml\u0259k\u0259\u00e7i, quldar&#8230;"},"content":{"rendered":"<p>Fransan\u0131n m\u00fcst\u0259ml\u0259k\u0259\u00e7ilik siyas\u0259tinin t\u0259xmin\u0259n 500 illik tarixi var. Bu d\u00f6vl\u0259t istilalar say\u0259sind\u0259 Afrikan\u0131n q\u0259rbind\u0259 v\u0259 \u015fimal\u0131nda 20-d\u0259n \u00e7ox \u00f6lk\u0259ni \u00f6z t\u0259sir dair\u0259sin\u0259 alma\u011fa nail olub. Afrikan\u0131n \u0259razil\u0259rinin t\u0259xmin\u0259n 35 faizi 300 il \u0259rzind\u0259 tamamil\u0259 Fransan\u0131n n\u0259zar\u0259tind\u0259 qal\u0131b. Fransa Seneqal, Niger, Kamerun v\u0259 Mavritaniya kimi bir \u00e7ox Afrika \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259, x\u00fcsusil\u0259 d\u0259 \u018flc\u0259zair v\u0259 Ruandada daxili qar\u015f\u0131durma v\u0259 soyq\u0131r\u0131m \u00fc\u00e7\u00fcn m\u0259suliyy\u0259t da\u015f\u0131y\u0131r. \u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259tin kolonializm tarixinin qanl\u0131 cinay\u0259tl\u0259rinin \u00e7oxu m\u0259hz Fransa t\u0259r\u0259find\u0259n t\u00f6r\u0259dilib. Afrika, C\u0259nub-\u015e\u0259rqi Asiya, Sakit Okean, Lat\u0131n Amerikas\u0131nda onlarla \u00f6lk\u0259ni i\u015f\u011fal alt\u0131na alan, s\u0259rv\u0259tl\u0259rini talan ed\u0259n, xalqlar\u0131n\u0131 uzun ill\u0259r \u0259sar\u0259td\u0259 saxlayan Fransa h\u0259min \u0259razil\u0259rd\u0259 h\u0259rbi v\u0259 b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259t \u0259leyhin\u0259 \u00e7oxsayl\u0131 cinay\u0259tl\u0259r t\u00f6r\u0259dib, frans\u0131z silahl\u0131 q\u00fcvv\u0259l\u0259ri etnik v\u0259 dini m\u0259nsubiyy\u0259tin\u0259 g\u00f6r\u0259 y\u00fcz minl\u0259rl\u0259 dinc sakini soyq\u0131r\u0131m\u0131na m\u0259ruz qoyub.<\/p>\n<p>Fransan\u0131n bu neokolonizm siyas\u0259tinin h\u0259l\u0259 d\u0259 davam etdirir. M\u0259s\u0259l\u0259n, Korsikan\u0131n azadl\u0131q m\u00fcbariz\u0259si Fransa \u00fc\u00e7\u00fcn art\u0131q uzun ill\u0259rdir ki, \u201cba\u015f a\u011fr\u0131s\u0131na\u201d \u00e7evrilib. Eyni zamanda, s\u0259rh\u0259dl\u0259rind\u0259n \u00e7ox uzaqda yerl\u0259\u015f\u0259n \u0259razil\u0259r\u0259 bel\u0259 iddialar\u0131n\u0131 davam etdir\u0259n r\u0259smi Paris m\u00fcasir d\u00f6vrd\u0259 m\u00fcst\u0259ml\u0259k\u0259 siyas\u0259ti y\u00fcr\u00fctm\u0259si il\u0259 se\u00e7ilir. M\u0259s\u0259l\u0259n, Fransan\u0131n m\u00fcst\u0259ml\u0259k\u0259 hakimiyy\u0259ti alt\u0131nda qalmaqda davam ed\u0259n Mayot adas\u0131 buna bariz misald\u0131r. Xat\u0131rladaq ki, Mayot adas\u0131 haz\u0131rda departament formas\u0131nda Fransan\u0131n n\u0259zar\u0259tind\u0259 olan adad\u0131r. Mayot adas\u0131 v\u0259 onun \u0259traf b\u00f6lg\u0259l\u0259rin\u0259 Q\u0259m\u0259r Adalar\u0131 \u0130ttifaq\u0131n\u0131n haql\u0131 iddialar\u0131 \u0259sasl\u0131d\u0131r &#8211; ada \u0259halisinin say\u0131 188 422 n\u0259f\u0259rdir v\u0259 etnik t\u0259rkib bax\u0131m\u0131ndan ada \u0259halisinin b\u00f6y\u00fck \u0259ks\u0259riyy\u0259ti q\u0259m\u0259rlil\u0259rdir. Adada Afrika qit\u0259sind\u0259n g\u0259l\u0259n \u015f\u0259xsl\u0259r \u00fcst\u00fcnl\u00fck t\u0259\u015fkil edir. H\u0259m\u00e7inin \u0259halinin 90 faizind\u0259n \u00e7oxu m\u00fcs\u0259lmanlard\u0131r. Birl\u0259\u015fmi\u015f Mill\u0259tl\u0259r T\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n Ba\u015f M\u0259clisi is\u0259 Q\u0259m\u0259r Adalar\u0131 \u0130ttifaq\u0131n\u0131n Mayot adas\u0131 \u00fcz\u0259rind\u0259 suverenliyini tan\u0131y\u0131b. Fransa is\u0259 beyn\u0259lxalq h\u00fcquqa h\u00f6rm\u0259t g\u00f6st\u0259rm\u0259y\u0259r\u0259k \u00f6z\u00fcn\u00fcn m\u00fcst\u0259ml\u0259k\u0259\u00e7ilik siyas\u0259tind\u0259n \u0259l \u00e7\u0259kmir &#8211; Mayot Adas\u0131 \u0259sl sahibl\u0259rin\u0259 t\u0259hvil verilmir.<\/p>\n<p>Bu g\u00fcnl\u0259rd\u0259 Fransa daxili i\u015fl\u0259r naziri Cerald Dermanen deyib ki, Mayot adas\u0131nda do\u011fulmu\u015f miqrantlar\u0131n u\u015faqlar\u0131na Fransa v\u0259t\u0259nda\u015fl\u0131\u011f\u0131 almaq imkan\u0131 milli qanunvericilikd\u0259n \u00e7\u0131xar\u0131lacaq: &#8220;Biz Mayot adas\u0131nda miqrantlara qar\u015f\u0131 radikal bir q\u0259rar q\u0259bul etm\u0259k niyy\u0259tind\u0259yik. Frans\u0131z valideynl\u0259rin \u00f6vlad\u0131 olmasan\u0131z, frans\u0131z olmaq m\u00fcmk\u00fcn olmayacaq. Onun s\u00f6zl\u0259rin\u0259 \u0259sas\u0259n, yax\u0131n vaxtlarda konstitusiyaya m\u00fcvafiq d\u0259yi\u015fiklik edil\u0259 bil\u0259r. Qeyd ed\u0259k ki, \u0259cn\u0259bil\u0259rin Fransa \u0259razisind\u0259 do\u011fulan u\u015faqlar\u0131na \u00f6lk\u0259 v\u0259t\u0259nda\u015fl\u0131\u011f\u0131 verilir, lakin bu q\u0259rar yaln\u0131z Mayot adas\u0131na qar\u015f\u0131 t\u0259tbiq edil\u0259c\u0259k.<\/p>\n<p>Mayot adas\u0131nda do\u011fulmu\u015f miqrantlar\u0131n u\u015faqlar\u0131na Fransa v\u0259t\u0259nda\u015fl\u0131\u011f\u0131 almaq imkan\u0131 haqq\u0131nda q\u0259rar \u00f6lk\u0259 daxilind\u0259 qar\u0131\u015f\u0131ql\u0131q yarad\u0131b. B\u0259zil\u0259ri s\u0259rt immiqrasiya siyas\u0259tini d\u0259st\u0259kl\u0259s\u0259 d\u0259, dig\u0259rl\u0259ri v\u0259t\u0259nda\u015fl\u0131\u011fa daha \u0259hat\u0259li yana\u015fman\u0131 m\u00fcdafi\u0259 edib. Mayot adas\u0131nda do\u011fulan miqrantlar\u0131n v\u0259t\u0259nda\u015fl\u0131q h\u00fcquqlar\u0131n\u0131 l\u0259\u011fv etm\u0259k q\u0259rar\u0131 m\u00fcst\u0259ml\u0259k\u0259 tarixinin, miqrasiya siyas\u0259tinin v\u0259 m\u00fcasir siyasi reall\u0131qlar\u0131n m\u00fcr\u0259kk\u0259b k\u0259si\u015fm\u0259l\u0259rini \u00f6z\u00fcnd\u0259 \u0259ks etdirir. Q\u0259bul edil\u0259c\u0259k q\u0259rar is\u0259 do\u011fuldu\u011fu yerd\u0259n as\u0131l\u0131 olmayaraq b\u00fct\u00fcn \u015f\u0259xsl\u0259rin l\u0259yaq\u0259tini v\u0259 h\u00fcquqlar\u0131n\u0131 m\u00fcdafi\u0259 ed\u0259n h\u00fcquqi s\u0259n\u0259d olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan is\u0259 Fransan\u0131n m\u00fcst\u0259ml\u0259k\u0259\u00e7ilik siyas\u0259tini b\u00fct\u00fcn platformalarda if\u015fa edir. 2023-c\u00fc il iyulun 6-da Bak\u0131da Qo\u015fulmama H\u0259r\u0259kat\u0131n\u0131n \u018flaq\u0259l\u0259ndirm\u0259 Ofisinin Nazirl\u0259r Toplant\u0131s\u0131 \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 Fransan\u0131n istismar etdiyi m\u00fcst\u0259ml\u0259k\u0259l\u0259rin n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri \u0259dal\u0259t v\u0259 azadl\u0131q u\u011frunda apard\u0131qlar\u0131 m\u00fcbariz\u0259d\u0259 \u00f6z h\u0259mr\u0259ylik \u015f\u0259b\u0259k\u0259l\u0259rini strukturla\u015fd\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn Fransa m\u00fcst\u0259ml\u0259k\u0259\u00e7iliyin\u0259 qar\u015f\u0131 Bak\u0131 T\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs Qrupunun yarad\u0131lmas\u0131 bar\u0259d\u0259 raz\u0131l\u0131\u011fa g\u0259lmi\u015f v\u0259 yekun b\u0259yannam\u0259 q\u0259bul edilmi\u015fdi.<\/p>\n<p>\u00d6t\u0259n il sentyabr\u0131n 22-d\u0259 Nyu-York \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n BMT-nin m\u0259nzil-q\u0259rargah\u0131nda &#8220;Dekolonizasiya: Sakit \u0130nqilab&#8221; adl\u0131 konfrans, ard\u0131nca oktyabr\u0131n \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 BMT Ba\u015f Assambleyas\u0131n\u0131n Siyasi v\u0259 dekolonizasiya m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri \u00fczr\u0259 4-c\u00fc komit\u0259sind\u0259 Bak\u0131 T\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs Qrupunun m\u0259ruz\u0259sinin dinl\u0259nilm\u0259si v\u0259 Fransan\u0131n m\u00fcst\u0259ml\u0259k\u0259 siyas\u0259tinin d\u00fcnya birliyin\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131lmas\u0131 bax\u0131mdan \u00f6n\u0259mli hadis\u0259l\u0259r oldu. H\u0259min ilin oktyabr\u0131nda is\u0259 Bak\u0131 T\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs Qrupunun t\u0259\u015fkilat\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131 il\u0259 Bak\u0131da 14 \u00f6lk\u0259d\u0259n, el\u0259c\u0259 d\u0259 Fransan\u0131n m\u00fcst\u0259ml\u0259k\u0259 alt\u0131nda saxlad\u0131\u011f\u0131 d\u0259niza\u015f\u0131r\u0131 \u0259razil\u0259rinin, h\u0259m\u00e7inin Korsika t\u0259msil\u00e7il\u0259rinin i\u015ftirak\u0131 il\u0259 &#8220;Neokolonializm: \u0130nsan H\u00fcquqlar\u0131n\u0131n Pozulmas\u0131 v\u0259 \u018fdal\u0259tsizlik&#8221; adl\u0131 beyn\u0259lxalq konfrans ke\u00e7irilib. Bel\u0259 bir konfrans\u0131n ke\u00e7irilm\u0259si\u00a0 t\u0259sisat\u0131n art\u0131q m\u00fcst\u0259qil qlobal subyekt kimi \u00f6z\u00fcn\u00fc do\u011frultdu\u011funu g\u00f6st\u0259rm\u0259kl\u0259 b\u0259rab\u0259r, h\u0259m d\u0259 qlobal miqyasda \u015f\u0259r yuvas\u0131na \u00e7evrilmi\u015f Fransa il\u0259 onun ba\u015fa d\u00fc\u015fd\u00fcy\u00fc dild\u0259 dan\u0131\u015f\u0131lma\u011fa ba\u015fland\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6st\u0259rm\u0259kd\u0259dir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Fransan\u0131n m\u00fcst\u0259ml\u0259k\u0259\u00e7ilik siyas\u0259tinin t\u0259xmin\u0259n 500 illik tarixi var. Bu d\u00f6vl\u0259t istilalar say\u0259sind\u0259 Afrikan\u0131n q\u0259rbind\u0259 v\u0259 \u015fimal\u0131nda 20-d\u0259n \u00e7ox \u00f6lk\u0259ni \u00f6z t\u0259sir dair\u0259sin\u0259 alma\u011fa nail olub. Afrikan\u0131n \u0259razil\u0259rinin t\u0259xmin\u0259n 35 faizi 300 il \u0259rzind\u0259 tamamil\u0259 Fransan\u0131n n\u0259zar\u0259tind\u0259 qal\u0131b. Fransa Seneqal, Niger, Kamerun v\u0259 Mavritaniya kimi bir \u00e7ox Afrika \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259, x\u00fcsusil\u0259 d\u0259 \u018flc\u0259zair v\u0259 Ruandada daxili qar\u015f\u0131durma v\u0259 soyq\u0131r\u0131m \u00fc\u00e7\u00fcn m\u0259suliyy\u0259t da\u015f\u0131y\u0131r. \u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259tin kolonializm tarixinin qanl\u0131 cinay\u0259tl\u0259rinin \u00e7oxu m\u0259hz Fransa t\u0259r\u0259find\u0259n t\u00f6r\u0259dilib. Afrika, C\u0259nub-\u015e\u0259rqi Asiya, Sakit Okean, Lat\u0131n Amerikas\u0131nda onlarla \u00f6lk\u0259ni i\u015f\u011fal alt\u0131na alan, s\u0259rv\u0259tl\u0259rini talan ed\u0259n, xalqlar\u0131n\u0131 uzun ill\u0259r \u0259sar\u0259td\u0259&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":691498,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[19],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/ecd62de2170551132371966566610336586.jpg",975,540,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/ecd62de2170551132371966566610336586.jpg",975,540,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/ecd62de2170551132371966566610336586.jpg",975,540,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/ecd62de2170551132371966566610336586-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/ecd62de2170551132371966566610336586-660x365.jpg",660,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/ecd62de2170551132371966566610336586-840x465.jpg",640,354,true],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/ecd62de2170551132371966566610336586.jpg",975,540,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/ecd62de2170551132371966566610336586.jpg",975,540,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/ecd62de2170551132371966566610336586-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/ecd62de2170551132371966566610336586.jpg",975,540,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=19\" rel=\"category\">G\u00fcnd\u0259m<\/a>","rttpg_excerpt":"Fransan\u0131n m\u00fcst\u0259ml\u0259k\u0259\u00e7ilik siyas\u0259tinin t\u0259xmin\u0259n 500 illik tarixi var. Bu d\u00f6vl\u0259t istilalar say\u0259sind\u0259 Afrikan\u0131n q\u0259rbind\u0259 v\u0259 \u015fimal\u0131nda 20-d\u0259n \u00e7ox \u00f6lk\u0259ni \u00f6z t\u0259sir dair\u0259sin\u0259 alma\u011fa nail olub. Afrikan\u0131n \u0259razil\u0259rinin t\u0259xmin\u0259n 35 faizi 300 il \u0259rzind\u0259 tamamil\u0259 Fransan\u0131n n\u0259zar\u0259tind\u0259 qal\u0131b. Fransa Seneqal, Niger, Kamerun v\u0259 Mavritaniya kimi bir \u00e7ox Afrika \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259, x\u00fcsusil\u0259 d\u0259 \u018flc\u0259zair v\u0259 Ruandada daxili qar\u015f\u0131durma&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/691497"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=691497"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/691497\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/691498"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=691497"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=691497"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=691497"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}