{"id":691503,"date":"2024-02-16T09:42:33","date_gmt":"2024-02-16T05:42:33","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=691503"},"modified":"2024-02-16T09:42:33","modified_gmt":"2024-02-16T05:42:33","slug":"siqaret-insan-vucudunda-%c9%99n-cox-ur%c9%99y%c9%99-ziyan-vurur","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=691503","title":{"rendered":"Siqaret insan v\u00fccudunda \u0259n \u00e7ox \u00fcr\u0259y\u0259 ziyan vurur"},"content":{"rendered":"<p>Siqaret insan v\u00fccudunda \u0259n \u00e7ox \u00fcr\u0259y\u0259 ziyan vurur.<\/p>\n<p>Bununla ba\u011fl\u0131 Sa\u011flaml\u0131q Elml\u0259ri Universitetinin professoru kardioloq Dr.Bar\u0131\u015f G\u00fcng\u00f6r\u00fcn m\u0259lumatlar\u0131n\u0131 t\u0259qdim edirik:<\/p>\n<p>Siqaretin n\u0259 q\u0259d\u0259r z\u0259r\u0259rli oldu\u011fu h\u0259r k\u0259s\u0259 m\u0259lum olan faktd\u0131r. Uzun ill\u0259rdir ki, bununla ba\u011fl\u0131 x\u0259b\u0259rdarl\u0131qlar edilir, x\u0259b\u0259rl\u0259r yay\u0131mlan\u0131r, maarifl\u0259ndirm\u0259 i\u015fl\u0259ri h\u0259yata ke\u00e7irilir. T\u0259rkibind\u0259 4 mind\u0259n \u00e7ox kimy\u0259vi madd\u0259 olan siqaret dem\u0259k olar ki, h\u0259r bir orqanda ciddi x\u0259st\u0259likl\u0259r yarad\u0131r. \u0130nsan orqanizmind\u0259 siqaret \u0259n \u00e7ox \u00fcr\u0259y\u0259 z\u0259r\u0259r verir, \u00fcr\u0259k-damar x\u0259st\u0259likl\u0259ri bu bax\u0131mdan \u00f6l\u00fcm\u00fcn \u0259sas s\u0259b\u0259bi hesab olunur.<\/p>\n<p><strong>B\u0259s siqaret \u00fcr\u0259y\u0259 nec\u0259 z\u0259r\u0259r verir? \u0130nfarkt hallar\u0131nda onun rolu n\u0259dir?<\/strong><\/p>\n<p>X\u0259r\u00e7\u0259ng ba\u015fda olmaqla bir \u00e7ox x\u0259st\u0259liy\u0259 s\u0259b\u0259b olan siqaret \u00fcr\u0259y\u0259 m\u0259nfi t\u0259sir g\u00f6st\u0259rir. Siqaret infarkt riskini art\u0131ran ciddi bir s\u0259b\u0259bdir. \u0130nfarkt ke\u00e7ir\u0259nl\u0259rin yar\u0131s\u0131 siqaret \u00e7\u0259kir. \u00c7ox as\u0131l\u0131l\u0131q yaradan nikotind\u0259n ba\u015fqa, siqaretin t\u0259rkibind\u0259 d\u0259m qaz\u0131, q\u0259tran, arsen, hidrogen siyanid, formaldehid v\u0259 metan kimi insan sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn z\u0259r\u0259rli olan 3500 m\u00fcxt\u0259lif kimy\u0259vi madd\u0259 var. Bu, a\u011fciy\u0259rl\u0259 \u0259laq\u0259li xroniki a\u011fciy\u0259r x\u0259st\u0259likl\u0259ri v\u0259 a\u011fciy\u0259r\/laringeal x\u0259r\u00e7\u0259ng riskini \u0259h\u0259miyy\u0259tli d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 art\u0131r\u0131r, lakin onun \u00fcr\u0259k-damar sistemin\u0259 t\u0259siri c\u0259miyy\u0259td\u0259 daha \u00e7ox olur. Siqaret t\u00fcst\u00fcs\u00fcn\u00fc uddu\u011fumuz zaman a\u011fciy\u0259rl\u0259rd\u0259ki hava kameralar\u0131ndan \u00e7\u0131xan kimy\u0259vi madd\u0259l\u0259r qanla qar\u0131\u015faraq b\u00fct\u00fcn h\u00fcceyr\u0259l\u0259rimiz\u0259 \u00e7at\u0131r. Bu, a\u011fciy\u0259rl\u0259rd\u0259 toplan\u0131r, lakin qanla birlikd\u0259 h\u00fcceyr\u0259l\u0259rimiz\u0259 \u00e7atan kimy\u0259vi madd\u0259l\u0259r sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 t\u0259hdid ed\u0259n bir s\u0131ra reaksiyalara s\u0259b\u0259b olur. Damar divar\u0131n\u0131 \u00f6rt\u0259n \u201cendotel\u201d h\u00fcceyr\u0259l\u0259ri d\u0259 siqaretd\u0259n t\u0259sirl\u0259nir v\u0259 damarlar\u0131n t\u0131xanmas\u0131 s\u00fcr\u0259tl\u0259nir.<\/p>\n<p><strong>Siqaretin \u00fcr\u0259y\u0259 v\u0259 damarlara verdiyi z\u0259r\u0259rl\u0259r<\/strong><\/p>\n<p>Damar t\u0131xan\u0131ql\u0131\u011f\u0131 dediyimiz ateroskleroz v\u0259 aterosklerozun \u00fcst\u00fcnd\u0259 yaranan laxtalanma \u0259slind\u0259 infarkt adland\u0131r\u0131lan bir m\u0259fhumdur. Siqaret laxtalanma h\u00fcceyr\u0259l\u0259rinin (trombositl\u0259rin) aktivl\u0259\u015fm\u0259sini art\u0131r\u0131r v\u0259 qan\u0131n konsistensiyas\u0131n\u0131 qal\u0131nla\u015fd\u0131r\u0131r. Damarlarda olan l\u00f6vh\u0259l\u0259rd\u0259 iltihaba s\u0259b\u0259b yarad\u0131r ki, bu da l\u00f6vh\u0259l\u0259rin q\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 asanla\u015fd\u0131r\u0131r v\u0259 damardaxili laxtan\u0131n \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259lm\u0259sin\u0259 s\u0259b\u0259b olur. \u018fg\u0259r bu hadis\u0259 \u00fcr\u0259k-damar sistemind\u0259 ba\u015f ver\u0259rs\u0259 infarkt, beyin damar\u0131nda olarsa insult, ayaq arteriyas\u0131nda olarsa soyuqd\u0259ym\u0259 kimi ciddi probleml\u0259r\u0259 s\u0259b\u0259b ola bil\u0259r. G\u00f6y\u0259rm\u0259, xora \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259lm\u0259si v\u0259 h\u0259tta amputasiya kimi hallara g\u0259tirib \u00e7\u0131xara bil\u0259r.<\/p>\n<p><strong>Bu, iltihaba s\u0259b\u0259b olur. B\u0259s iltihab \u00fcr\u0259y\u0259 nec\u0259 z\u0259r\u0259r verir?<\/strong><\/p>\n<p>Siqaret t\u0259kc\u0259 qan\u0131n laxtalanmas\u0131na s\u0259b\u0259b olmur, h\u0259m d\u0259 iltihabl\u0131 t\u0259sir g\u00f6st\u0259rir. H\u0259ddind\u0259n art\u0131q iltihab damarlar\u0131 ba\u011flayan hiss\u0259cikl\u0259rin divara yap\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 art\u0131r\u0131r. \u0130ltihab h\u0259ddind\u0259n art\u0131q olarsa, xolesterolun orqanizm\u0259 vurdu\u011fu z\u0259r\u0259r art\u0131r. Bu l\u00f6vh\u0259l\u0259r damar divar\u0131nda, endotel h\u00fcceyr\u0259l\u0259rinin alt\u0131nda pis xolesterinin (LDL xolesterin) toplanmas\u0131 v\u0259 iltihab reaksiyas\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 t\u0259dric\u0259n \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259lir. Y\u0259ni, \u00fcr\u0259k \u015fikay\u0259ti olmayan insanlarda, x\u00fcsusil\u0259 siqaret \u00e7\u0259k\u0259nl\u0259rd\u0259 bel\u0259 damar daralmas\u0131 ba\u015f ver\u0259 bil\u0259r. \u0130ll\u0259r ke\u00e7dikc\u0259 damarlarda xolesterin y\u0131\u011f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 kimi, siqaret d\u0259 bu x\u0259st\u0259liyi damarlar\u0131m\u0131zda ir\u0259lil\u0259y\u0259r\u0259k ciddi damar daralmas\u0131na v\u0259 ya kliniki t\u0259zah\u00fcrl\u0259rl\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc g\u00f6st\u0259r\u0259n t\u0131xanmaya s\u0259b\u0259b olur. \u0130ltihab\u0131n \u015fidd\u0259ti qan testl\u0259rind\u0259 d\u0259 ba\u015fa d\u00fc\u015f\u00fcl\u0259 bil\u0259r. Qanda y\u00fcks\u0259k s\u0259viyy\u0259d\u0259 iltihab olan \u015f\u0259xsl\u0259rd\u0259 \u00fcr\u0259k-damar x\u0259st\u0259likl\u0259ri riski daha y\u00fcks\u0259kdir. Yaln\u0131z bununla da m\u0259hdudla\u015fm\u0131r&#8230; Siqaret h\u0259m d\u0259 t\u0259zyiqi v\u0259 n\u0259bzi art\u0131r\u0131r. \u00c7\u00fcnki damarlarda vazospazm dediyimiz bir m\u0259fhuma s\u0259b\u0259b olur. Karbonmonoksit siqaret \u00e7\u0259k\u0259nl\u0259rin qan\u0131nda d\u00f6vr edir. Bunlar kapillyarlar\u0131n daralmas\u0131na s\u0259b\u0259b olur v\u0259 insanlarda \u00fcr\u0259k x\u0259st\u0259liyi riskini art\u0131r\u0131r.<\/p>\n<p><strong>T\u0131xanm\u0131\u015f damarlar h\u0259mi\u015f\u0259 problem olaraq qal\u0131r<\/strong><\/p>\n<p>\u00dcr\u0259k x\u0259st\u0259liyi olan siqaret \u00e7\u0259k\u0259nl\u0259r onu d\u0259rhal t\u0259rk etm\u0259lidirl\u0259r. Ancaq b\u0259z\u0259n x\u0259st\u0259l\u0259r buna \u0259m\u0259l ed\u0259 bilmirl\u0259r. Damar t\u0131xanmas\u0131 &#8211; insult kimi ciddi x\u0259st\u0259likl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn c\u0259rrahiyy\u0259 v\u0259 ya stentl\u0259 m\u00fcalic\u0259 olunduqdan sonra siqaret \u00e7\u0259km\u0259y\u0259 davam ed\u0259n insanlar da var. M\u0259s\u0259l\u0259n, \u0259m\u0259liyyat ke\u00e7irmi\u015f v\u0259 ya damarlar\u0131 stent say\u0259sind\u0259 a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f x\u0259st\u0259l\u0259r&#8230; Halbuki bu, tamamil\u0259 yanl\u0131\u015f add\u0131md\u0131r. \u00dcr\u0259k-damar t\u0131xanmas\u0131n\u0131 tam olaraq sa\u011faltmaq, qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaq m\u00fcmk\u00fcn deyil. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 m\u00fcnt\u0259z\u0259m olaraq qan durula\u015fd\u0131ran v\u0259 xolesterini azaldan d\u0259rmanlar q\u0259bul edilm\u0259lidir. T\u0259kc\u0259 siqaret t\u0259rgidilm\u0259m\u0259li, h\u0259m d\u0259 b\u00fct\u00fcn sa\u011flam h\u0259yat qaydalar\u0131na riay\u0259t olunmal\u0131d\u0131r. Damardak\u0131 l\u00f6vh\u0259ni tamamil\u0259 \u00e7\u0131xaran v\u0259 onu t\u0259mizl\u0259y\u0259n bir m\u00fcalic\u0259, \u00fcmumiyy\u0259tl\u0259, yoxdur.<\/p>\n<p>AZ\u018fRTAC<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Siqaret insan v\u00fccudunda \u0259n \u00e7ox \u00fcr\u0259y\u0259 ziyan vurur. Bununla ba\u011fl\u0131 Sa\u011flaml\u0131q Elml\u0259ri Universitetinin professoru kardioloq Dr.Bar\u0131\u015f G\u00fcng\u00f6r\u00fcn m\u0259lumatlar\u0131n\u0131 t\u0259qdim edirik: Siqaretin n\u0259 q\u0259d\u0259r z\u0259r\u0259rli oldu\u011fu h\u0259r k\u0259s\u0259 m\u0259lum olan faktd\u0131r. Uzun ill\u0259rdir ki, bununla ba\u011fl\u0131 x\u0259b\u0259rdarl\u0131qlar edilir, x\u0259b\u0259rl\u0259r yay\u0131mlan\u0131r, maarifl\u0259ndirm\u0259 i\u015fl\u0259ri h\u0259yata ke\u00e7irilir. T\u0259rkibind\u0259 4 mind\u0259n \u00e7ox kimy\u0259vi madd\u0259 olan siqaret dem\u0259k olar ki, h\u0259r bir orqanda ciddi x\u0259st\u0259likl\u0259r yarad\u0131r. \u0130nsan orqanizmind\u0259 siqaret \u0259n \u00e7ox \u00fcr\u0259y\u0259 z\u0259r\u0259r verir, \u00fcr\u0259k-damar x\u0259st\u0259likl\u0259ri bu bax\u0131mdan \u00f6l\u00fcm\u00fcn \u0259sas s\u0259b\u0259bi hesab olunur. B\u0259s siqaret \u00fcr\u0259y\u0259 nec\u0259 z\u0259r\u0259r verir? \u0130nfarkt hallar\u0131nda onun rolu n\u0259dir? X\u0259r\u00e7\u0259ng ba\u015fda&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":691504,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[1],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/602443a3170805804476389972710221602.jpg",975,540,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/602443a3170805804476389972710221602.jpg",975,540,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/602443a3170805804476389972710221602.jpg",975,540,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/602443a3170805804476389972710221602-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/602443a3170805804476389972710221602-660x365.jpg",660,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/602443a3170805804476389972710221602-840x465.jpg",640,354,true],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/602443a3170805804476389972710221602.jpg",975,540,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/602443a3170805804476389972710221602.jpg",975,540,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/602443a3170805804476389972710221602-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/602443a3170805804476389972710221602.jpg",975,540,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=1\" rel=\"category\">C\u0259miyy\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"Siqaret insan v\u00fccudunda \u0259n \u00e7ox \u00fcr\u0259y\u0259 ziyan vurur. Bununla ba\u011fl\u0131 Sa\u011flaml\u0131q Elml\u0259ri Universitetinin professoru kardioloq Dr.Bar\u0131\u015f G\u00fcng\u00f6r\u00fcn m\u0259lumatlar\u0131n\u0131 t\u0259qdim edirik: Siqaretin n\u0259 q\u0259d\u0259r z\u0259r\u0259rli oldu\u011fu h\u0259r k\u0259s\u0259 m\u0259lum olan faktd\u0131r. Uzun ill\u0259rdir ki, bununla ba\u011fl\u0131 x\u0259b\u0259rdarl\u0131qlar edilir, x\u0259b\u0259rl\u0259r yay\u0131mlan\u0131r, maarifl\u0259ndirm\u0259 i\u015fl\u0259ri h\u0259yata ke\u00e7irilir. T\u0259rkibind\u0259 4 mind\u0259n \u00e7ox kimy\u0259vi madd\u0259 olan siqaret dem\u0259k olar ki, h\u0259r&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/691503"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=691503"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/691503\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/691504"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=691503"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=691503"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=691503"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}