{"id":694915,"date":"2024-02-26T15:20:46","date_gmt":"2024-02-26T11:20:46","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=694915"},"modified":"2024-02-26T15:20:46","modified_gmt":"2024-02-26T11:20:46","slug":"yeni-dovrun-ideoloji-%c9%99saslari-v%c9%99-t%c9%99hluk%c9%99sizlik-cagirislari-az%c9%99rbaycan-sivilizasiyasi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=694915","title":{"rendered":"Yeni d\u00f6vr\u00fcn ideoloji \u0259saslar\u0131 v\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015flar\u0131: \u201cAz\u0259rbaycan sivilizasiyas\u0131\u201d"},"content":{"rendered":"<p><img src=\"https:\/\/ikisahil.az\/upload\/\/2020\/07\/13\/\/-ca0daec6159464103711134031410374124.jpg\" alt=\"\" \/><\/p>\n<p><strong>\u0130lyas H\u00fcseynov,<\/strong><br \/>\n<em>Sosial T\u0259dqiqatlar M\u0259rk\u0259zinin sektor m\u00fcdiri, politoloq,<br \/>\n\u00d6z\u0259l olaraq &#8220;\u0130ki sahil&#8221; \u00fc\u00e7\u00fcn<\/em><\/p>\n<p><em><strong>Prezident \u0130lham \u018fliyev Milli M\u0259clisd\u0259 inaqurasiya m\u0259rasimind\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131 zaman\u0131 proqram xarakterli nitqi il\u0259 qar\u015f\u0131dak\u0131 d\u00f6vrd\u0259 m\u00fch\u00fcm h\u0259d\u0259fl\u0259ri v\u0259 prioritetl\u0259ri m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirdi. C\u0259nab Prezident \u0130lham \u018fliyev \u00f6lk\u0259mizin t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyinin qorunmas\u0131, yeni geosiyasi reall\u0131qlar m\u00fcst\u0259visind\u0259 s\u0259rh\u0259dl\u0259rimizin etibarl\u0131 m\u00fchafiz\u0259si il\u0259 yana\u015f\u0131, ideoloji riskl\u0259r m\u00f6vzusuna da toxundu. \u0130deoloji riskl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 preventiv t\u0259dbirl\u0259rin g\u00f6r\u00fclm\u0259si h\u0259r bir d\u00f6vl\u0259t qar\u015f\u0131s\u0131nda milli t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyin \u0259n m\u00fch\u00fcm istiqam\u0259tl\u0259rind\u0259n hesab olunur. B\u00fct\u00fcn m\u00fcmk\u00fcn olan potensial riskl\u0259r \u00f6lk\u0259mizin h\u00fcdudlar\u0131ndan k\u0259narda yerl\u0259\u015fir v\u0259 formala\u015f\u0131r. Haz\u0131rda d\u00fcnyada ged\u0259n prosesl\u0259r d\u0259 g\u00f6st\u0259rir ki, ideoloji riskl\u0259r he\u00e7 bir s\u0259rh\u0259d tan\u0131m\u0131r. Dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n, ideoloji t\u0259xtibatlar\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131 il\u0259 b\u0259rab\u0259r, m\u00f6hk\u0259m siyasi-h\u00fcquqi \u0259saslara s\u00f6yk\u0259n\u0259n yeni milli ideologiyan\u0131n formala\u015fmas\u0131 m\u00fch\u00fcm \u0259h\u0259miyy\u0259t k\u0259sb edir.<\/strong><\/em><\/p>\n<p><strong>Yeni milli ideya axtar\u0131\u015f\u0131nda&#8230;<\/strong><\/p>\n<p>Torpaqlar\u0131m\u0131z\u0131n azadl\u0131\u011f\u0131, \u0259razi b\u00fct\u00f6vl\u00fcy\u00fcn\u00fcn, suverenliyin v\u0259 Konstitusion qurulu\u015fun t\u0259min olunmas\u0131ndan sonra \u00f6lk\u0259mizin qar\u015f\u0131s\u0131nda yeni prioritetl\u0259r meydana g\u0259ldi. Daxili v\u0259 xarici siyas\u0259td\u0259 ideoloji norma v\u0259 prinsipl\u0259rin yenil\u0259nm\u0259sin\u0259 v\u0259 yeni milli prioritetl\u0259r\u0259 ehtiyac hiss olunmaqdad\u0131r. \u018fsas\u0131 Ulu \u00f6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyev t\u0259r\u0259find\u0259n qoyulan az\u0259rbaycan\u00e7\u0131l\u0131q m\u0259fkur\u0259si \u00f6lk\u0259mizd\u0259 birliyin, h\u0259mr\u0259yliyin m\u00f6hk\u0259ml\u0259m\u0259sin\u0259, dilind\u0259n, etnik-milli m\u0259nsbiyy\u0259tind\u0259n, irqi, dini kimliyind\u0259n as\u0131l\u0131 olmayaraq, h\u0259r k\u0259sin d\u00f6vl\u0259t v\u0259 d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik namin\u0259 birl\u0259\u015fm\u0259sin\u0259 g\u0259tirib \u00e7\u0131xard\u0131. Zaman g\u00f6st\u0259rdi ki, az\u0259rbaycan\u00e7\u0131l\u0131q ideologiyas\u0131 \u0259n u\u011furlu inki\u015faf modeli kimi \u00f6lk\u0259miz\u0259 qar\u015f\u0131 \u00e7irkin planlar h\u0259yata ke\u00e7ir\u0259n q\u00fcvv\u0259l\u0259rin arzusunu \u00fcr\u0259yind\u0259 qoydu. V\u0259t\u0259n m\u00fcharib\u0259sind\u0259 Erm\u0259nistan parlamentind\u0259 \u00f6lk\u0259mizd\u0259ki etnik azl\u0131qlara t\u0259sir etm\u0259kl\u0259 \u00f6lk\u0259mizi daxild\u0259n sars\u0131tmaq v\u0259 milli davam\u0131zdan diqq\u0259ti yay\u0131nd\u0131rma\u011fa y\u00f6n\u0259lmi\u015f \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015flar v\u0259 c\u0259hdl\u0259r edils\u0259 d\u0259 u\u011fursuz oldu. \u00c7\u00fcnki Az\u0259rbaycan \u00f6t\u0259n \u0259srin 90-c\u0131 ill\u0259rind\u0259 ya\u015fam\u0131r o d\u00f6vr\u00fcn h\u0259rc-m\u0259rcliyind\u0259n, xaos v\u0259 anarxiyadan yax\u015f\u0131 d\u0259rs \u00e7\u0131xarm\u0131\u015f v\u0259 g\u00fccl\u00fc ideoloji sistem, milli birlik zirehi formala\u015fd\u0131rm\u0131\u015fd\u0131.<\/p>\n<p><strong>Valdaydan M\u00fcnhen\u0259 do\u011fru ke\u00e7il\u0259n u\u011furlu yol<\/strong><\/p>\n<p><strong><img src=\"https:\/\/ikisahil.az\/upload\/\/2024\/02\/26\/\/-6e16656a170893826486153833110779390.jpg\" alt=\"\" \/><\/strong><\/p>\n<p>C\u0259nab Prezident \u0130lham \u018fliyevin 2019-cu ilin oktyabr\u0131n 3-d\u0259 Rusiya Federasiyas\u0131n\u0131n So\u00e7i \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 \u201cValday\u201d Beyn\u0259lxalq Diskussiya Klubunun XVI illik iclas\u0131n\u0131n plenar sessiyas\u0131nda \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131 zaman\u0131 Qaraba\u011f\u0131n tarixi, \u0259z\u0259li Az\u0259rbaycan torpa\u011f\u0131 oldu\u011funu b\u0259yan etm\u0259si v\u0259\u00a0<strong>\u201cQaraba\u011f Az\u0259rbaycand\u0131r v\u0259 nida i\u015far\u0259si\u201d<\/strong>\u00a0\u015f\u00fcar\u0131 xalq\u0131m\u0131z\u0131n vahid ideya \u0259traf\u0131nda birl\u0259\u015fm\u0259sin\u0259 xidm\u0259t etdi. D\u00fcnyan\u0131n tan\u0131nm\u0131\u015f siyas\u0259t\u00e7il\u0259rinin, beyin m\u0259rk\u0259zi r\u0259hb\u0259rl\u0259rinin i\u015ftirak\u0131 il\u0259 ke\u00e7iril\u0259n toplant\u0131da diplomatik-siyasi m\u00fcst\u0259vid\u0259 q\u0259l\u0259b\u0259nin qazan\u0131lmas\u0131 v\u0259 Az\u0259rbaycan h\u0259qiq\u0259tl\u0259rinin b\u0259yan olunmas\u0131 b\u00f6y\u00fck q\u0259l\u0259b\u0259l\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn z\u0259min haz\u0131rlay\u0131rd\u0131.<\/p>\n<p><img src=\"https:\/\/ikisahil.az\/upload\/\/2024\/02\/26\/\/-1b906148170893830181082388010349242.jpg\" alt=\"\" \/><\/p>\n<p>Ard\u0131nca 2020-ci il fevral\u0131n 15-d\u0259 M\u00fcnhen T\u0259hl\u00fck\u0259sizlik Konfrans\u0131 \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Prezidenti \u0130lham \u018fliyevin v\u0259 Erm\u0259nistan Respublikas\u0131n\u0131n ba\u015f naziri Nikol Pa\u015finyan\u0131n i\u015ftirak\u0131 il\u0259 regiondak\u0131 probleml\u0259rl\u0259 ba\u011fl\u0131 panel m\u00fczakir\u0259l\u0259ri zaman\u0131 Liderimiz b\u00f6y\u00fck diplomatik ustal\u0131q v\u0259 siyasi s\u0259ri\u015ft\u0259 n\u00fcmayi\u015f etdirdi. Erm\u0259nistan\u0131n ba\u015f naziri Nikol Pa\u015finyan \u201cB\u00f6y\u00fck Tiqran\u201ddan, \u00f6z m\u00fcq\u0259dd\u0259rat\u0131n\u0131 t\u0259yinetm\u0259d\u0259n (Self-determination) v\u0259 h\u0259min d\u00f6vrd\u0259 olan status-kvodan dan\u0131\u015fsa da,\u00a0<strong>Prezident \u0130lham \u018fliyev \u0259sasland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f m\u00f6vqeyi, tutarl\u0131 arqumentl\u0259ri v\u0259 tarixi, siyasi, h\u00fcquqi prizmada d\u0259qiq v\u0259 konkret fikirl\u0259ri il\u0259 d\u00fcnyan\u0131n g\u00f6z\u00fc qar\u015f\u0131s\u0131nda, canl\u0131 yay\u0131mda qar\u015f\u0131 t\u0259r\u0259fi n\u00f6vb\u0259ti d\u0259f\u0259 intellektual m\u00fcharib\u0259d\u0259 m\u0259\u011flub etdi. \u00a0<\/strong><\/p>\n<p>2024-c\u00fc ilin fevral\u0131n 17-d\u0259 M\u00fcnhend\u0259 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Prezidenti \u0130lham \u018fliyevin Almaniya Federativ Respublikas\u0131n\u0131n Kansleri Olaf \u015eolts v\u0259 Erm\u0259nistan Respublikas\u0131n\u0131n Ba\u015f naziri Nikol Pa\u015finyan il\u0259 birg\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc art\u0131q yeni geosiyasi reall\u0131qlarda ke\u00e7irildi. Bu g\u00fcn M\u00fcz\u0259ff\u0259r Ali Ba\u015f Komandan \u0130lham \u018fliyev Erm\u0259nistanla s\u00fclh m\u00fcqavil\u0259sinin imzalanmas\u0131n\u0131n, yeni t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik arxitekturas\u0131n\u0131n v\u0259 bu istiqam\u0259td\u0259 yeni paradiqmalar\u0131n, enerji v\u0259 n\u0259qliyyat-kommunikasiya sah\u0259l\u0259ri il\u0259 yana\u015f\u0131, geni\u015f spektr \u00fczr\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q formatlar\u0131n\u0131n yarad\u0131lmas\u0131n\u0131n t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcskar\u0131 kimi \u00e7\u0131x\u0131\u015f edir.<\/p>\n<p><strong>Davaml\u0131 v\u0259 dayan\u0131ql\u0131 inki\u015fafa nail olmaq \u00fc\u00e7\u00fcn hans\u0131 yeni ideoloji narrativl\u0259r m\u00fc\u0259yy\u0259n edilm\u0259lidir?<\/strong><\/p>\n<p>H\u0259r bir g\u00fccl\u00fc d\u00f6vl\u0259tin qar\u015f\u0131dak\u0131 30, 50 v\u0259 h\u0259tta 100 ili \u0259hat\u0259 ed\u0259n ideoloji konsepsiyas\u0131 v\u0259 onun realla\u015fmas\u0131 mexanizl\u0259ri il\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u00fc\u0259yy\u0259n al\u0259tl\u0259ri olur. V\u0259t\u0259n sava\u015f\u0131nda qalib g\u0259l\u0259n g\u00fccl\u00fc Az\u0259rbaycan\u0131n qar\u015f\u0131dak\u0131 100 il\u0259 hesablanm\u0131\u015f ideoloji, diplomatik-siyasi, iqtisadi v\u0259 h\u0259rbi-t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik bax\u0131\u015flar\u0131 sistemi olmal\u0131d\u0131r. AB\u015e, Rusiya v\u0259 qarda\u015f T\u00fcrkiy\u0259nin ideoloji v\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik yana\u015fmalar\u0131na n\u0259z\u0259r salaq:<\/p>\n<p><strong>AB\u015e n\u00fcmun\u0259si v\u0259 ya \u201cVesternizasiya\u201d<\/strong><\/p>\n<p>Qeyd ed\u0259k ki, 12 oktyabr 2022-ci ild\u0259 AB\u015e-\u0131n xarici siyas\u0259tinin v\u0259 h\u0259rbi inki\u015faf\u0131n\u0131n \u0259sas prioritetl\u0259rini v\u0259 m\u0259qs\u0259dl\u0259rini m\u00fc\u0259yy\u0259n ed\u0259n yeni milli t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik strategiyas\u0131n\u0131 q\u0259bul edilib. Burada Rusiya v\u0259 \u00c7in yeni m\u00fcdafi\u0259 strategiyas\u0131nda r\u0259qib kimi g\u00f6st\u0259rilir. Strategiyada deyilir ki, Birl\u0259\u015fmi\u015f \u015etatlar iki strateji probleml\u0259 \u00fczl\u0259\u015fib: Soyuq M\u00fcharib\u0259d\u0259n sonrak\u0131 super g\u00fcc r\u0259qab\u0259ti v\u0259 iqlim d\u0259yi\u015fikliyind\u0259n qlobal sa\u011flaml\u0131q probleml\u0259rin\u0259 q\u0259d\u0259r d\u0259yi\u015f\u0259n transmilli probleml\u0259r m\u00f6vcuddur. S\u0259n\u0259d yeni bir qar\u0131\u015f\u0131ql\u0131q d\u00f6vrd\u0259 AB\u015e d\u0259y\u0259rl\u0259rini v\u0259 maraqlar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131q \u015f\u0259kild\u0259 ifad\u0259 edir v\u0259 onlar\u0131 qorumaq v\u0259 tan\u0131tmaq \u00fc\u00e7\u00fcn bir strategiya t\u0259klif edir. \u00c7inin \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015flar\u0131n\u0131 v\u0259 Rusiyan\u0131n t\u0259hdidl\u0259rini \u0259vv\u0259lki strategiyalarda oldu\u011fu kimi qar\u0131\u015fd\u0131rmadan h\u0259ll edir. Milli t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik strategiyas\u0131 bu \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015flara AB\u015e-\u0131n t\u0259kba\u015f\u0131na \u00f6hd\u0259sind\u0259n g\u0259l\u0259 bilm\u0259y\u0259c\u0259yi artan transmilli t\u0259hdidl\u0259r kontekstind\u0259 bax\u0131r (National security strategy \/\/ October 2022, https:\/\/www.whitehouse.gov\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/Biden-Harris-Administrations-National-Security-Strategy-10.2022.pdf).<\/p>\n<p>2022-ci il Milli T\u0259hl\u00fck\u0259sizlik Strategiyas\u0131 \u00fc\u00e7 istiqam\u0259ti \u0259hat\u0259 edir:<\/p>\n<p><em><strong>Amerikan\u0131n milli g\u00fcc\u00fcn\u00fcn m\u0259nb\u0259l\u0259rin\u0259 s\u0259rmay\u0259 qoymaq.<\/strong><\/em><\/p>\n<p><em><strong>Kollektiv t\u0259siri g\u00fccl\u0259ndirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn xalqlar\u0131n geni\u015f koalisiyas\u0131n\u0131 s\u0259f\u0259rb\u0259r etm\u0259k.<\/strong><\/em><\/p>\n<p><em><strong>Texnologiyadan tutmu\u015f kiberm\u0259kana, ticar\u0259t v\u0259 iqtisadiyyata q\u0259d\u0259r XXI \u0259sr iqtisadiyyat\u0131n\u0131n inki\u015faf\u0131 qaydalar\u0131n\u0131n formala\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131.<\/strong><\/em><\/p>\n<p><em><strong><img src=\"https:\/\/ikisahil.az\/upload\/\/2024\/02\/26\/\/-24802454170893838037107378810075801.jpg\" alt=\"\" \/><\/strong><\/em><\/p>\n<p>G\u00f6r\u00fcnd\u00fcy\u00fc kimi, AB\u015e strateql\u0259ri \u00f6z iqtisadi-ticari imkanlar\u0131n\u0131, kollektiv t\u0259siri g\u00fccl\u0259ndirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn s\u0259rmay\u0259l\u0259rini xalqlar\u0131n geni\u015f koalisiyas\u0131n\u0131 s\u0259f\u0259rb\u0259r etm\u0259y\u0259 v\u0259 m\u00fcasir texnologiyalar\u0131 da bu i\u015f\u0259 c\u0259lb etm\u0259y\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrl\u0259r.<\/p>\n<p>Ham\u0131m\u0131za m\u0259lum oldu\u011fu kimi, son ill\u0259r \u0259n \u00e7ox m\u00fczakir\u0259 olunan m\u00f6vzu qloballa\u015fma fenomeni idi. \u0130nternetin v\u0259 m\u00fcasir texnologiyalar\u0131n yaratd\u0131\u011f\u0131 imkanlar\u0131n t\u0259r\u0259fdarlar\u0131 oldu\u011fu kimi, ona qar\u015f\u0131 \u00e7\u0131xan b\u00f6y\u00fck toplumlar da m\u00f6vcud idi. \u018fslind\u0259 bu, \u00e7ox ciddi v\u0259 qa\u00e7\u0131lmaz bir prosesdir. Bizim ist\u0259yimizd\u0259n as\u0131l\u0131 olmayaraq, bu proses gedir. Bu prosesi b\u0259z\u0259n \u201cVesternizasiya\u201d (\u201cQ\u0259rbl\u0259\u015fm\u0259\u201d), \u201cAmerikanla\u015fma\u201d da adland\u0131r\u0131rlar. \u018flb\u0259tt\u0259, bu bir faktd\u0131r ki, Amerika h\u0259min prosesin ba\u015f\u0131nda durur. Yerd\u0259 qalan d\u00fcnya onunla hesabla\u015fmal\u0131 olur. Mobil telefonlar, sosial \u015f\u0259b\u0259k\u0259l\u0259r d\u0259 daxil olmaqla, datalarla qlobal idar\u0259\u00e7ilik prosesi h\u0259yata ke\u00e7irilir. Burada n\u0259 etm\u0259k laz\u0131md\u0131r? Bu yana\u015fman\u0131 q\u0259bul etm\u0259y\u0259n g\u00fcc m\u0259rk\u0259zl\u0259ri m\u0259hz buna g\u00f6r\u0259 birl\u0259\u015fir, koaliyasa qurur, yeni d\u00fcnya nizam\u0131 yaratma\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131r v\u0259 \u00e7oxq\u00fctbl\u00fc d\u00fcnyaya ke\u00e7id prosesi m\u00fcharib\u0259l\u0259rl\u0259, qa\u00e7q\u0131n problemi il\u0259, da\u011f\u0131nt\u0131larla, f\u0259lak\u0259tl\u0259rl\u0259, a\u011fr\u0131-ac\u0131larla m\u00fc\u015fahid\u0259 olunur&#8230;<\/p>\n<p><strong>Rusiya n\u00fcmun\u0259si v\u0259 ya yenil\u0259nmi\u015f \u201cRusskiy mir\u201d<\/strong><\/p>\n<p>Rusiya Federasiyas\u0131n\u0131n yeni xarici siyas\u0259t konsepsiyas\u0131 31 mart 2023-c\u00fc ild\u0259 Rusiya Federasiyas\u0131n\u0131n Prezidenti V.V. Putin t\u0259r\u0259find\u0259n t\u0259sdiq edilmi\u015fdir. Yeni Konsepsiya strateji planla\u015fd\u0131rma s\u0259n\u0259didir v\u0259 Rusiya Federasiyas\u0131n\u0131n xarici siyas\u0259t sah\u0259sind\u0259 milli maraqlar\u0131na, Rusiya Federasiyas\u0131n\u0131n xarici siyas\u0259tinin \u0259sas prinsipl\u0259rin\u0259, strateji h\u0259d\u0259fl\u0259rin\u0259, \u0259sas v\u0259zif\u0259l\u0259ri v\u0259 prioritet istiqam\u0259tl\u0259rin\u0259 dair bax\u0131\u015flar sistemini \u0259ks etdirir. Konsepsiyada qeyd olunur ki, Q\u0259rbin qeyri-dost h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259rin\u0259 cavab olaraq Rusiya \u00f6z\u00fcn\u00fcn m\u00f6vcud olmaq v\u0259 azad inki\u015faf h\u00fcququnu b\u00fct\u00fcn m\u00fcmk\u00fcn vasit\u0259l\u0259rl\u0259 m\u00fcdafi\u0259 etm\u0259k niyy\u0259tind\u0259dir. Rusiya Federasiyas\u0131 \u00f6z yarad\u0131c\u0131 enerjisini xarici siyas\u0259tinin qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 faydal\u0131 beyn\u0259lxalq \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131n geni\u015fl\u0259ndirilm\u0259si bax\u0131m\u0131ndan ayd\u0131n perspektivl\u0259ri olan co\u011frafi vektorlar\u0131na c\u0259ml\u0259y\u0259c\u0259kdir. Rusiya \u00f6z\u00fcn\u00fc Q\u0259rbin d\u00fc\u015fm\u0259ni hesab etmir, ondan t\u0259crid etmir, ona qar\u015f\u0131 d\u00fc\u015fm\u0259n\u00e7ilik niyy\u0259ti yoxdur v\u0259 \u00fcmid edir ki, g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 Q\u0259rb ictimaiyy\u0259tin\u0259 m\u0259nsub d\u00f6vl\u0259tl\u0259r \u00f6z qar\u015f\u0131durma siyas\u0259tinin v\u0259 hegemon ambisiyalar\u0131n\u0131n m\u0259nas\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u0259rk ed\u0259c\u0259kl\u0259r, \u00e7oxq\u00fctbl\u00fc d\u00fcnyan\u0131n m\u00fcr\u0259kk\u0259b reall\u0131qlar\u0131n\u0131 n\u0259z\u0259r\u0259 alacaqlar v\u0259 suveren b\u0259rab\u0259rlik v\u0259 bir-birinin maraqlar\u0131na h\u00f6rm\u0259t prinsipl\u0259rini r\u0259hb\u0259r tutaraq Rusiya il\u0259 praqmatik qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 f\u0259aliyy\u0259t\u0259 qay\u0131dacaqlar (\u041a\u043e\u043d\u0446\u0435\u043f\u0446\u0438\u044f \u0432\u043d\u0435\u0448\u043d\u0435\u0439 \u043f\u043e\u043b\u0438\u0442\u0438\u043a\u0438 \u0420\u043e\u0441\u0441\u0438\u0439\u0441\u043a\u043e\u0439 \u0424\u0435\u0434\u0435\u0440\u0430\u0446\u0438\u0438 (\u0443\u0442\u0432\u0435\u0440\u0436\u0434\u0435\u043d\u0430 \u041f\u0440\u0435\u0437\u0438\u0434\u0435\u043d\u0442\u043e\u043c \u0420\u043e\u0441\u0441\u0438\u0439\u0441\u043a\u043e\u0439 \u0424\u0435\u0434\u0435\u0440\u0430\u0446\u0438\u0438 \u0412.\u0412.\u041f\u0443\u0442\u0438\u043d\u044b\u043c 31 \u043c\u0430\u0440\u0442\u0430 2023 \u0433.) \/\/ \u041c\u0438\u043d\u0438\u0441\u0442\u0435\u0440\u0441\u0442\u0432\u043e \u0438\u043d\u043e\u0441\u0442\u0440\u0430\u043d\u043d\u044b\u0445 \u0434\u0435\u043b \u0420\u043e\u0441\u0441\u0438\u0439\u0441\u043a\u043e\u0439 \u0424\u0435\u0434\u0435\u0440\u0430\u0446\u0438\u0438 URL: https:\/\/www.mid.ru\/ru\/detail-material-page\/1860586\/).<\/p>\n<p>Bu s\u0259n\u0259d 2014-c\u00fc ild\u0259n b\u0259ri qar\u015f\u0131durma \u015f\u0259raitind\u0259 deyil, AB\u015e v\u0259 kollektiv Q\u0259rbl\u0259 birba\u015fa, dolay\u0131s\u0131 il\u0259 d\u0259 olsa, qar\u015f\u0131durma \u015f\u0259raitind\u0259 d\u0259rc edilib. Qeyd ed\u0259k ki, qar\u015f\u0131durma s\u0259rt v\u0259 uzunm\u00fcdd\u0259tli olacaq v\u0259 d\u00fcnya d\u00fcz\u0259nind\u0259 d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r\u0259 s\u0259b\u0259b olacaq. Rusiyan\u0131n d\u00f6vl\u0259t-sivilizasiyas\u0131 kimi konsepsiyas\u0131 tezisi prinsipial \u0259h\u0259miyy\u0259t k\u0259sb edir. Bu, sizin \u00f6z d\u00fcnyag\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcz v\u0259 d\u0259y\u0259r sisteminiz, se\u00e7diyiniz m\u0259qs\u0259d\u0259 aparan \u00f6z yolunuz, \u00f6z diliniz v\u0259 anlay\u0131\u015flar \u00fc\u00e7\u00fcn iddiad\u0131r. Rus sivilizasiyas\u0131 m\u00fcr\u0259kk\u0259b v\u0259 sintetikdir, \u0259slind\u0259 sivilizasiyalar\u0131n sivilizasiyas\u0131d\u0131r. Eyni zamanda, yax\u015f\u0131 ba\u015fa d\u00fc\u015fm\u0259k laz\u0131md\u0131r ki, rus sivilizasiyas\u0131nda d\u00f6vl\u0259t m\u0259rk\u0259zi rol oynay\u0131r: bu, d\u00f6vl\u0259t sivilizasiyas\u0131d\u0131r. D\u00f6vl\u0259t &#8211; daha do\u011frusu, g\u00fcc &#8211; Rusiyan\u0131n b\u00fct\u00fcn xalqlar\u0131n\u0131 v\u0259 geni\u015f m\u0259kanlar\u0131n\u0131 \u201csaxlay\u0131r\u201d, inki\u015faf \u00fc\u00e7\u00fcn \u015f\u0259rait yarad\u0131r, sivilizasiyalararas\u0131 r\u0259qab\u0259t \u015f\u0259raitind\u0259 sivilizasiyan\u0131n d\u0259y\u0259rl\u0259rini t\u0259bli\u011f edir.<\/p>\n<p><img src=\"https:\/\/ikisahil.az\/upload\/\/2024\/02\/26\/\/-415e1af7170893840955606767011059976.jpg\" alt=\"\" \/><\/p>\n<p>Yeni konsepsiyaya g\u00f6r\u0259 rus d\u00f6vl\u0259t-sivilizasiyas\u0131n\u0131 g\u00fccl\u0259ndirm\u0259k b\u00fct\u00fcn c\u0259miyy\u0259tin, b\u00fct\u00fcn b\u00f6lg\u0259l\u0259rin, b\u00fct\u00fcn mill\u0259tl\u0259rin v\u0259 dinl\u0259rin n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259rinin v\u0259zif\u0259sidir. Burada v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131n azad v\u0259 \u015f\u00fcurlu f\u0259aliyy\u0259tin\u0259 b\u00f6y\u00fck t\u0259l\u0259bat var. C\u0259miyy\u0259tin z\u0259if t\u0259r\u0259fi ondan ibar\u0259tdir ki, onun \u00fczvl\u0259ri h\u0259r\u0259k\u0259t\u0259 ke\u00e7m\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7ox vaxt yuxar\u0131dan \u0259mr g\u00f6zl\u0259yirl\u0259r. T\u0259\u015f\u0259bb\u00fcskarl\u0131q, h\u00f6rm\u0259tli dialoq v\u0259 m\u0259suliyy\u0259t formala\u015fmaqda olan d\u00fcnya nizam\u0131n\u0131n m\u00fch\u00fcm s\u00fctunlar\u0131ndan biri olan \u00fcmumi d\u00f6vl\u0259t-sivilizasiyam\u0131z\u0131n inki\u015faf\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn z\u0259ruri keyfiyy\u0259tl\u0259rdir .<\/p>\n<p>Yeni konsepsiyada qeyd olunur ki, yeni \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015flar d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 v\u0259 Q\u0259rbin d\u00fcnya hegemoniyas\u0131na can atd\u0131\u011f\u0131 zamanda Rusiya b\u00fct\u00fcnl\u00fckd\u0259 Qafqazda \u00f6z dayaqlar\u0131n\u0131 m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndirm\u0259li v\u0259 d\u0259y\u0259rl\u0259r z\u0259ncirini formala\u015fd\u0131rmal\u0131d\u0131r. \u201cRus d\u00fcnyas\u0131\u201d konsepsiyas\u0131 haz\u0131rki trendl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn arxaik say\u0131la bil\u0259r v\u0259 yeni sivilizasiya haqq\u0131nda n\u0259z\u0259riyy\u0259l\u0259r yarad\u0131lmas\u0131 v\u0259 burada Rusiyan\u0131n yeri v\u0259 rolu daha g\u00fccl\u00fc n\u0259z\u0259r\u0259 \u00e7arpmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p><strong>T\u00fcrkiy\u0259 n\u00fcmun\u0259si v\u0259 Mavi V\u0259t\u0259n<\/strong><\/p>\n<p>Milli t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik anlay\u0131\u015f\u0131 zamanla t\u0259hdidl\u0259r\u0259, siyasi v\u0259 h\u0259rbi prosesl\u0259r\u0259, texnologiyaya, riskl\u0259r\u0259 v\u0259 bu riskl\u0259rin qavran\u0131lmas\u0131na g\u00f6r\u0259 d\u0259yi\u015fmi\u015fdir. D\u00fcnyadak\u0131 bu d\u0259yi\u015fiklikl\u0259 T\u00fcrkiy\u0259nin milli t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik anlay\u0131\u015f\u0131ndak\u0131 inki\u015faf v\u0259 d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r\u0259 uy\u011funla\u015fmas\u0131, risk v\u0259 t\u0259hdidl\u0259r\u0259 cavab verm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn yeni anlay\u0131\u015flar q\u0259bul edilib (Sami \u00d6zdemir, T\u00fcrkiye\u2019nin De\u011fi\u015fen Ulusal G\u00fcvenlik Anlay\u0131\u015f\u0131:\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Cumhuriyeti\u2019nin Kurulu\u015fundan, So\u011fuk Sava\u015f\u2019\u0131n Bitimine ULUTURKAD, 2023, Cilt 8, Say\u0131 1).<\/p>\n<p>Soyuq m\u00fcharib\u0259nin ba\u015fa \u00e7atmas\u0131 T\u00fcrkiy\u0259y\u0259 tam s\u00fclh g\u0259tirm\u0259di, \u0259ksin\u0259, Balkanlarda, Qafqazda, Yax\u0131n \u015e\u0259rqd\u0259 v\u0259 \u015e\u0259rqi Aral\u0131q d\u0259nizind\u0259 qeyri-sabitlik v\u0259 m\u00fcnaqi\u015f\u0259l\u0259r T\u00fcrkiy\u0259nin \u0259n\u0259n\u0259vi t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik probleml\u0259rini daha da art\u0131rd\u0131. T\u00fcrkiy\u0259nin \u0259n m\u00fch\u00fcm daxili probleml\u0259rinin separat\u00e7\u0131 PKK v\u0259 fundamentalist h\u0259r\u0259katlar oldu\u011fu, milli t\u0259hl\u00fck\u0259sizliy\u0259 xarici t\u0259hdidl\u0259rin is\u0259 Yunan\u0131stan v\u0259 Suriyadan qaynaqland\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcr. 1990-c\u0131 ill\u0259rd\u0259 T\u00fcrkiy\u0259nin t\u0259hl\u00fck\u0259sizlikl\u0259 ba\u011fl\u0131 q\u0259rar q\u0259bul ed\u0259n \u015f\u0259xsl\u0259ri daxili t\u0259hdidl\u0259ri g\u00fcnd\u0259ml\u0259rind\u0259 \u00f6n plana \u00e7\u0131xarsalar da, daxili v\u0259 xarici aktorlar aras\u0131nda artan \u0259laq\u0259l\u0259r T\u00fcrkiy\u0259nin m\u00fclki v\u0259 h\u0259rbi qurumlar\u0131n\u0131 h\u0259r\u0259k\u0259t\u0259 ke\u00e7irdi. Bu s\u0259b\u0259bd\u0259n T\u00fcrkiy\u0259 \u00e7\u0259kindirici g\u00fcc\u00fcn\u00fc art\u0131raraq, yeni m\u00fctt\u0259fiqlik \u0259laq\u0259l\u0259ri inki\u015faf etdir\u0259r\u0259k onlar\u0131 z\u0259r\u0259rsizl\u0259\u015fdirm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015fd\u0131.<\/p>\n<p>Soyuq m\u00fcharib\u0259d\u0259n sonra imkanlar\u0131 v\u0259 strateji \u0259hat\u0259 dair\u0259si inki\u015faf ed\u0259n T\u00fcrkiy\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik sah\u0259sind\u0259 d\u0259 yeni geni\u015fl\u0259nm\u0259l\u0259r etdi. Bu d\u00f6vrd\u0259 etnik m\u0259nsubiyy\u0259tin v\u0259 m\u0259rk\u0259zd\u0259nqa\u00e7ma q\u00fcvv\u0259l\u0259rinin d\u00fcnya siyas\u0259tin\u0259 t\u0259sirinin artmas\u0131 T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 suverenlik v\u0259 xaricd\u0259 maraqlar\u0131n m\u00fcdafi\u0259si m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rini g\u00fcnd\u0259m\u0259 g\u0259tirdi. 2000-ci ill\u0259rd\u0259 T\u00fcrkiy\u0259nin qlobal, regional v\u0259 ikit\u0259r\u0259fli daxil olmaqla m\u00fcxt\u0259lif s\u0259viyy\u0259l\u0259rd\u0259 yarad\u0131lan t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik siyas\u0259ti, qlobal bir aktor v\u0259 regional g\u00fcc olmaq ist\u0259yi \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 formala\u015fd\u0131. Bu kontekstd\u0259 beyn\u0259lxalq t\u0259\u015fkilatlara \u00fczvl\u00fck, f\u0259al diplomatiya v\u0259 ikit\u0259r\u0259fli m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rd\u0259 ir\u0259lil\u0259yi\u015f yeni t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik siyas\u0259tinin m\u00fch\u00fcm elementl\u0259rin\u0259 \u00e7evrildi. M\u00fc\u0259yy\u0259n m\u00fcdd\u0259t \u0259rzind\u0259 bu istiqam\u0259td\u0259 yum\u015faq g\u00fcc elementl\u0259ri \u00f6n plana \u00e7\u0131xsa da, ortam\u00fcdd\u0259tli perspektivd\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik sah\u0259sind\u0259 narahatl\u0131\u011f\u0131n b\u00f6y\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcd\u0259 co\u011frafi m\u00f6vqed\u0259n qaynaqland\u0131\u011f\u0131 v\u0259 \u0259n\u0259n\u0259vi \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259d\u0259n k\u0259nara \u00e7\u0131xa bilm\u0259y\u0259c\u0259yi ba\u015fa d\u00fc\u015f\u00fcld\u00fc v\u0259 buna uy\u011fun siyas\u0259t yeridildi. X\u00fcsusil\u0259 qon\u015fularla m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rd\u0259 \u0259n\u0259n\u0259vi t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik siyas\u0259tl\u0259rini v\u0259 yum\u015faq g\u00fcc elementl\u0259rini birlikd\u0259 qiym\u0259tl\u0259ndir\u0259n bir siyas\u0259t haz\u0131rlama\u011fa diqq\u0259t ayr\u0131ld\u0131.<\/p>\n<p>Bu d\u00f6vrd\u0259 \u00f6lk\u0259nin t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik t\u0259s\u0259vv\u00fcrl\u0259rinin d\u0259yi\u015fm\u0259sind\u0259 ictimai r\u0259yin rolu v\u0259 t\u0259siri d\u0259 artm\u0131\u015fd\u0131r. Daxili v\u0259 xarici t\u0259zyiql\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259 T\u00fcrkiy\u0259nin t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik diskurusu geni\u015fl\u0259n\u0259r\u0259k ictimaiyy\u0259ti v\u0259 median\u0131 da \u0259hat\u0259 etdi. Bu m\u0259qamda t\u0259hl\u00fck\u0259sizlikl\u0259 ba\u011fl\u0131 r\u0259smi anlay\u0131\u015f geni\u015fl\u0259n\u0259r\u0259k t\u0259kc\u0259 h\u0259rbi siyas\u0259tl\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri deyil, h\u0259m d\u0259 daha geni\u015f iqtisadi v\u0259 siyasi m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri \u0259hat\u0259 etm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131. Bu \u015f\u0259raitd\u0259 \u00f6lk\u0259nin birliyini v\u0259 m\u00fcdafi\u0259sini t\u0259min etm\u0259kl\u0259 yana\u015f\u0131, birg\u0259 m\u00fcdafi\u0259 v\u0259 b\u00f6hranlar\u0131n idar\u0259 edilm\u0259si \u0259m\u0259liyyatlar\u0131nda i\u015ftirak, k\u00fctl\u0259vi q\u0131r\u011f\u0131n silahlar\u0131n\u0131n yay\u0131lmas\u0131, h\u0259yati resurslar\u0131n ax\u0131n\u0131n\u0131n k\u0259silm\u0259si, b\u00f6y\u00fck insan qruplar\u0131n\u0131n n\u0259zar\u0259tsiz h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259ri, kiber riskl\u0259r, m\u00fcharib\u0259, t\u0259rksilah v\u0259 terrorizm\u0259 d\u0259st\u0259k, t\u0259xribat v\u0259 cinay\u0259t kimi asimmetrik t\u0259hdidl\u0259rl\u0259 m\u00fcbariz\u0259 v\u0259 sosial-iqtisadi f\u0259rqlilikl\u0259rin aradan qald\u0131r\u0131lmas\u0131 kimi m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r 21-ci \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 T\u00fcrkiy\u0259nin t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik siyas\u0259tinin konseptualla\u015fd\u0131rmas\u0131na g\u0259tirib \u00e7\u0131xard\u0131 (Mustafa Ayd\u0131n, Fulya Ereker, \u201cT\u00fcrkiye\u2019de G\u00fcvenlik: Alg\u0131, Politika, Yap\u0131\u201d, Uluslararas\u0131 \u0130li\u015fkiler, Cilt 11, Say\u0131 43 (G\u00fcz 2014), s. 127-156.).<\/p>\n<p>15 \u0130yul \u00e7evrili\u015f c\u0259hdind\u0259n sonra prezident R\u0259c\u0259b Tayyib \u018frdo\u011fan\u0131n liderliyind\u0259 milli t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik m\u00f6vzusunda yeni bir doktrina q\u0259bul ed\u0259n T\u00fcrkiy\u0259 t\u0259hdidl\u0259ri m\u0259nb\u0259yind\u0259, \u00f6lk\u0259y\u0259 daxil olmadan m\u0259hv etm\u0259yi h\u0259d\u0259f\u0259 alaraq s\u0259rh\u0259dd\u0259n k\u0259narda h\u0259rbi \u0259m\u0259liyyatlar h\u0259yata ke\u00e7irdi, m\u00fcxt\u0259lif \u00f6lk\u0259l\u0259rl\u0259 h\u0259rbi \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011fa dair m\u00fcqavil\u0259l\u0259r ba\u011flayaraq, bazalar qurdu, yaln\u0131z bir yum\u015faq g\u00fcc olmaqdan daha da ir\u0259liy\u0259 ged\u0259r\u0259k add\u0131m-add\u0131m \u00f6z b\u00f6lg\u0259sind\u0259 h\u0259rbi g\u00fcc\u0259 \u00e7evrildi. T\u00fcrkiy\u0259 m\u00fcdafi\u0259 s\u0259nayesin\u0259 qoyulan s\u0259rmay\u0259 il\u0259 h\u0259rbi ehtiyaclar\u0131n\u0131 \u00f6d\u0259m\u0259kl\u0259 yana\u015f\u0131, \u0259h\u0259miyy\u0259tli bir ixracat\u00e7\u0131 m\u00f6vqeyin\u0259 nail oldu.<\/p>\n<p>X\u00fcsusil\u0259 15 \u0130yul \u00e7evrili\u015f c\u0259hdind\u0259n sonra T\u00fcrkiy\u0259nin milli t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyi v\u0259 siyas\u0259t anlay\u0131\u015f\u0131nda ciddi d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r oldu. Bu n\u00f6qt\u0259d\u0259 \u00e7evrili\u015f c\u0259hdi hadis\u0259sin\u0259 ged\u0259n prosesd\u0259 T\u00fcrkiy\u0259nin h\u0259m PKK, h\u0259m d\u0259 DEA\u015e terror t\u0259\u015fkilatlar\u0131n\u0131n h\u0259d\u0259fin\u0259 \u00e7evrilm\u0259si Suriya balans\u0131 il\u0259 birlikd\u0259 \u015f\u0259rh olunmu\u015f v\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 \u00f6z\u00fcn\u0259 y\u00f6n\u0259ldilmi\u015f t\u0259hdidl\u0259ri \u00f6z m\u0259nb\u0259yind\u0259 m\u0259hv edilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn yeni t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik doktrinas\u0131 q\u0259bul edildi. Bu \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259d\u0259 \u201cF\u0259rat qalxan\u0131\u201d \u0259m\u0259liyyat\u0131na start ver\u0259r\u0259k, Suriyan\u0131n daxilin\u0259 Az\u0259zd\u0259n Cerablusa, c\u0259nub istiqam\u0259tind\u0259 is\u0259 Bab \u015f\u0259h\u0259rini \u0259hat\u0259 ed\u0259c\u0259k t\u0259rzd\u0259 geni\u015f bir sah\u0259 DEA\u015e v\u0259 PKK-dan t\u0259mizl\u0259n\u0259r\u0259k t\u0259hl\u00fck\u0259siz b\u00f6lg\u0259 yarad\u0131ld\u0131.<\/p>\n<p><img src=\"https:\/\/ikisahil.az\/upload\/\/2024\/02\/26\/\/-d76d8dee170893846122253997510998552.jpg\" alt=\"\" \/><\/p>\n<p>T\u00fcrkiy\u0259 PKK terror t\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n Suriyada DEA\u015e-la m\u00fcbariz\u0259 g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc arxas\u0131nda AB\u015e-\u0131n \u00f6hd\u0259\u00e7iliyil\u0259 bir terror d\u00f6vl\u0259ti qurma s\u0259yl\u0259rini g\u00f6rd\u00fc v\u0259 bunun qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaq \u00fc\u00e7\u00fcn birba\u015fa add\u0131mlar atma\u011fa ba\u015flad\u0131.\u00a0<strong>\u201cF\u0259rat qalxan\u0131\u201d<\/strong>\u00a0\u0259m\u0259liyyat\u0131ndan sonra\u00a0<strong>\u201cZeytun buda\u011f\u0131\u201d<\/strong>\u00a0\u0259m\u0259liyyat\u0131 il\u0259 Afrin,\u00a0<strong>\u201cS\u00fclh \u00e7e\u015fm\u0259si\u201d<\/strong>\u00a0\u0259m\u0259liyyatil\u0259 is\u0259 Tel Abyad v\u0259 Rasulayn kimi b\u00f6lg\u0259l\u0259r Suriyada terrordan t\u0259mizl\u0259ndi. Bu \u0259m\u0259liyyatlara T\u00fcrkiy\u0259 Silahl\u0131 Q\u00fcvv\u0259l\u0259ril\u0259 yana\u015f\u0131 T\u00fcrkiy\u0259nin t\u0259lim ke\u00e7diyi suriyal\u0131 m\u00fcxalif\u0259t qruplar\u0131 da qat\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. T\u00fcrkiy\u0259 yen\u0259 \u0130dlib b\u00f6lg\u0259sind\u0259 \u201cBahar qalxan\u0131\u201d \u0259m\u0259liyyat\u0131n\u0131 h\u0259yata ke\u00e7ir\u0259r\u0259k b\u00f6lg\u0259d\u0259ki humanitar b\u00f6hran\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 alma\u011fa c\u0259hd g\u00f6st\u0259rmi\u015fdir. T\u00fcrkiy\u0259 \u0130raq\u0131n \u015fimal\u0131nda da s\u0259rh\u0259dd\u0259n k\u0259narda \u0259m\u0259liyyatlar\u0131n\u0131 davam etdirir. Q\u0259tiyy\u0259tlilik \u0259m\u0259liyyat\u0131 il\u0259 b\u00f6lg\u0259d\u0259ki PKK terror t\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n \u00fcns\u00fcrl\u0259ri z\u0259r\u0259rsizl\u0259\u015fdirilir. Bundan \u0259lav\u0259, T\u00fcrkiy\u0259 k\u0259\u015ffiyyat idar\u0259sinin vasit\u0259sil\u0259 PKK-n\u0131n y\u00fcks\u0259k s\u0259viyy\u0259li idar\u0259\u00e7i kadrlar\u0131n\u0131 \u0130raq-Suriya \u0259razisi sah\u0259sind\u0259 z\u0259r\u0259rsizl\u0259\u015fdirir. T\u00fcrkiy\u0259 b\u00fct\u00fcn bu h\u0259rbi \u0259m\u0259liyyatlarda \u00f6z quru v\u0259 hava n\u0259qliyyat vasit\u0259l\u0259rind\u0259, x\u00fcsus\u0259n d\u0259 \u00f6z m\u00fcdafi\u0259 s\u0259nayesi t\u0259r\u0259find\u0259n istehsal edil\u0259n pilotsuz u\u00e7u\u015f aparatlar\u0131ndan \u00e7ox t\u0259sirli \u015f\u0259kild\u0259 istifad\u0259 etdi. T\u00fcrkiy\u0259nin inki\u015faf ed\u0259n h\u0259rbi m\u00f6vcudlu\u011fu bax\u0131m\u0131ndan \u0259h\u0259miyy\u0259tli d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fc dostlar\u0131 sevindirir, d\u00fc\u015fm\u0259nl\u0259ri m\u0259yus edir.<\/p>\n<p>T\u00fcrkiy\u0259 \u0130raq v\u0259 Suriyada \u0259m\u0259liyyatlar\u0131 davam etdir\u0259rk\u0259n, dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n d\u0259 Liviyadak\u0131 Milli H\u0259mr\u0259ylik H\u00f6kum\u0259ti il\u0259 h\u0259rbi m\u00fcqavil\u0259l\u0259r ba\u011flayaraq bu \u00f6lk\u0259d\u0259 \u0259h\u0259miyy\u0259tli bir h\u0259rbi g\u00fcc m\u00f6vqeyi qazand\u0131, Q\u0259t\u0259rd\u0259 h\u0259rbi bazalar qurdu, Somalid\u0259 \u0259sl d\u00f6vl\u0259t in\u015fas\u0131 i\u015fl\u0259ri h\u0259yata ke\u00e7irdi. T\u00fcrkiy\u0259 yeni bir h\u0259rbi doktrina il\u0259 art\u0131q yum\u015faq bir g\u00fcc\u0259 sahib olmaqdan \u00e7ox yay\u0131nd\u0131r\u0131c\u0131 bir h\u0259rbi g\u00fcc m\u00f6vqeyind\u0259dir v\u0259 daxili m\u00fcdafi\u0259 s\u0259nayesi il\u0259 silah sisteml\u0259rini istehsal v\u0259 ixrac ed\u0259 bil\u0259c\u0259k bir g\u00fcc hal\u0131na g\u0259lmi\u015fdir (Can Acun, T\u00fcrkiye&#8217;nin g\u00fcvenlik doktrini\u00a0 \/\/ Siyasi, iqtisadi v\u0259 ictimai ara\u015fd\u0131rma v\u0259qfi SETA, 18.02.2024 https:\/\/www.trt.net.tr\/azerbaycan\/proqram\/2020\/05\/29\/turkiy-nin-t-hluk-sizlik-doktrinasi-1425701).<\/p>\n<p>T\u00fcrkiy\u0259nin xarici siyas\u0259ti h\u0259r zaman dinamikliyi v\u0259 q\u0259tiyy\u0259tliliyi il\u0259 f\u0259rql\u0259nib. Qarda\u015f \u00f6lk\u0259, t\u0259bii ki, zaman\u0131n \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015flar\u0131 fonunda \u00f6z milli maraqlar\u0131na uy\u011fun h\u0259r\u0259k\u0259t edib. Bununla b\u0259rab\u0259r, humanizm v\u0259 b\u0259\u015f\u0259ri \u0259xlaq prinsipl\u0259ri he\u00e7 vaxt arxa plana ke\u00e7m\u0259yib. Son aylar T\u00fcrkiy\u0259nin xarici siyas\u0259t kursunda m\u00fc\u0259yy\u0259n d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r ba\u015f verir. Bel\u0259 ki, r\u0259smi Ankara indi yax\u0131n v\u0259 uzaq d\u00f6vl\u0259tl\u0259rl\u0259 k\u0259skin r\u0259qab\u0259td\u0259n daha \u00e7ox h\u0259rt\u0259r\u0259fli \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011fa \u00fcst\u00fcnl\u00fck verm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131r.T\u00fcrkiy\u0259 b\u00f6y\u00fck d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik \u0259n\u0259n\u0259l\u0259rin\u0259 malik d\u00f6vl\u0259tdir. Regionda v\u0259 d\u00fcnyada ba\u015f ver\u0259n prosesl\u0259r, onlar\u0131n m\u00fcmk\u00fcn t\u0259sirl\u0259ri diqq\u0259tl\u0259 ara\u015fd\u0131r\u0131l\u0131r v\u0259 xarici siyas\u0259tin prioritetl\u0259ri m\u00fc\u0259yy\u0259n edilir. T\u00fcrkiy\u0259 haz\u0131rda qlobal siyas\u0259t\u0259 t\u0259sir g\u00f6st\u0259r\u0259n bil\u0259n \u0259sas aktorlardan birin\u0259 \u00e7evrilib (Murat \u015eeng\u00f6z, T\u00fcrkiye Cumhuriyeti\u2019nin Ulusal G\u00fcvenlik Paradigmas\u0131 \u00dczerine Bir De\u011ferlendirme, 30.06.2020 URL: https:\/\/dergipark.org.tr\/en\/download\/article-file\/1165047).<\/p>\n<p><img src=\"https:\/\/ikisahil.az\/upload\/\/2024\/02\/26\/\/-5249ee8e17089384864126715761059904.jpg\" alt=\"\" \/><\/p>\n<p>Qarda\u015f T\u00fcrkiy\u0259nin regional v\u0259 qlobal t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik strategiyas\u0131nda\u00a0<strong>\u201cMavi V\u0259t\u0259n\u201d\u00a0<\/strong>anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 ir\u0259li s\u00fcrm\u0259si milli t\u0259hl\u00fck\u0259slikl\u0259 ba\u011fl\u0131 t\u0259hdidl\u0259rin \u00f6lk\u0259nin xaricin\u0259 \u00e7\u0131xarmaqla onun m\u00fcbariz\u0259sin\u0259 s\u00f6yk\u0259nir. Bir zamanlar \u00f6lk\u0259 daxilind\u0259 terrorla m\u00fccadil\u0259 ed\u0259n qarda\u015f T\u00fcrkiy\u0259 bu g\u00fcn \u00f6lk\u0259 h\u00fcdudlar\u0131ndan xaricd\u0259 terroru m\u0259hv edir v\u0259 bird\u0259f\u0259lik k\u00f6k\u00fcn\u00fc k\u0259sir.<\/p>\n<p>Lozanna m\u00fcqavil\u0259sind\u0259n sonra T\u00fcrkiy\u0259nin Mavi V\u0259t\u0259n sular\u0131nda h\u00fcquqlar\u0131n\u0131n t\u0259min edilm\u0259sind\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 xarici siyas\u0259tinin be\u015f u\u011furlu t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc m\u00fch\u00fcm \u0259h\u0259miyy\u0259t k\u0259sb edir.<\/p>\n<p>Bunlardan\u00a0<strong>birincisi<\/strong>\u00a01936-c\u0131 ild\u0259 q\u0259bul olunmu\u015f Montr\u00f6d\u00fcr. Montr\u00f6 T\u00fcrkiy\u0259nin suverenliyi alt\u0131nda Qara d\u0259niz\u0259 giri\u015f-\u00e7\u0131x\u0131\u015flara n\u0259zar\u0259t ed\u0259n m\u00fcqavil\u0259 kimi tarix\u0259 d\u00fc\u015fd\u00fc. 1936-c\u0131 il Montr\u00f6 m\u00fcqavil\u0259si 1809-cu ild\u0259n sonra T\u00fcrkiy\u0259nin suverenliyini g\u00fccl\u0259ndir\u0259n \u0259n \u0259hat\u0259li v\u0259 u\u011furlu m\u00fcqavil\u0259dir.<\/p>\n<p><strong>\u0130kincisi,<\/strong>\u00a0Mustafa Kamal Atat\u00fcrk\u00fcn sa\u011fl\u0131\u011f\u0131nda 1937-ci ild\u0259 ba\u015flayan v\u0259 1939-cu ild\u0259 sona \u00e7atan Hatay\u0131n v\u0259t\u0259n\u0259 ilhaq\u0131d\u0131r. Bel\u0259likl\u0259, T\u00fcrkiy\u0259 \u0130sg\u0259nd\u0259run k\u00f6rf\u0259zini \u00f6z n\u0259zar\u0259tin\u0259 alaraq \u015e\u0259rqi Aral\u0131q d\u0259nizind\u0259ki varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00fccl\u0259ndirdi.<\/p>\n<p><strong>\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc,\u00a0<\/strong>1974-c\u00fc ild\u0259 Kiprd\u0259 t\u00fcrkl\u0259rin k\u00f6m\u0259yin\u0259 g\u0259l\u0259n t\u00fcrk \u0259sg\u0259rl\u0259ri \u0130sk\u0259nd\u0259run k\u00f6rf\u0259zind\u0259ki suverenlik sah\u0259sind\u0259n yararlanaraq b\u00f6y\u00fck q\u0259l\u0259b\u0259 qazand\u0131lar. Kipr S\u00fclh \u018fm\u0259liyyat\u0131n\u0131n n\u0259tic\u0259l\u0259rind\u0259n biri d\u0259 T\u00fcrkiy\u0259nin d\u0259niz v\u0259 hava suverenliyini qorumas\u0131n\u0131n n\u0259 q\u0259d\u0259r \u0259h\u0259miyy\u0259tli olmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p><strong>D\u00f6rd\u00fcnc\u00fcs\u00fc,\u00a0<\/strong>T\u00fcrkiy\u0259 1992-ci ild\u0259 Qara D\u0259niz \u0130qtisadi \u018fm\u0259kda\u015fl\u0131q T\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n (QD\u0130\u018fT) yarad\u0131lmas\u0131na \u00f6nc\u00fcl\u00fck etmi\u015fdir. Montr\u00f6 m\u00fcqavil\u0259si Qara d\u0259niz\u0259 giri\u015f-\u00e7\u0131x\u0131\u015flara n\u0259zar\u0259ti T\u00fcrkiy\u0259nin suverenliyin\u0259 buraxd\u0131\u011f\u0131 halda, QD\u0130\u018fT T\u00fcrkiy\u0259nin Qara d\u0259nizd\u0259ki mavi v\u0259t\u0259ninin s\u0259rh\u0259dl\u0259rinin m\u00fc\u0259yy\u0259n edilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259sas oldu. Bel\u0259likl\u0259, Qara d\u0259niz sahili \u00f6lk\u0259l\u0259ri aras\u0131nda ekskl\u00fcziv iqtisadi zonalar (E\u0130Z) m\u00fc\u0259yy\u0259n edildi v\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 neft v\u0259 t\u0259bii qaz k\u0259\u015ffiyyat\u0131 apararaq u\u011furlu n\u0259tic\u0259l\u0259r \u0259ld\u0259 etdi.<\/p>\n<p><strong>Be\u015fincisi,\u00a0<\/strong>\u015e\u0259rqi Aral\u0131q d\u0259nizi il\u0259 ba\u011fl\u0131 Liviya il\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 aras\u0131nda 2019-cu ild\u0259 imzalanm\u0131\u015f E\u0130Z m\u00fcqavil\u0259sidir. Bel\u0259 ki, Ankara \u015e\u0259rqi Aral\u0131q d\u0259nizind\u0259 T\u00fcrkiy\u0259ni t\u0259crid etm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015fan q\u00fcvv\u0259l\u0259r\u0259 rasional v\u0259 real reaksiya verib v\u0259 C\u0259nubi Kipr Rum Administrasiyas\u0131 v\u0259 Yunan\u0131stan il\u0259 E\u0130Z m\u00fcqavil\u0259si imzalayan Misir v\u0259 \u0130srail kimi \u00f6lk\u0259l\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn daha s\u0259rf\u0259li m\u0259kan a\u00e7d\u0131.<\/p>\n<p>Haz\u0131rk\u0131 reall\u0131qlarda Talassokratiyaya (q\u0259dim, orta \u0259srl\u0259r v\u0259 ya m\u00fcasir d\u00f6vrd\u0259 b\u00fct\u00fcn iqtisadi, siyasi v\u0259 m\u0259d\u0259ni h\u0259yat\u0131 torpaq ehtiyatlar\u0131n\u0131n \u00e7at\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131 v\u0259 ya x\u00fcsusi co\u011frafi yerl\u0259\u015fm\u0259 s\u0259b\u0259bind\u0259n bu v\u0259 ya dig\u0259r \u015f\u0259kild\u0259 d\u0259niz, d\u0259niz\u00e7ilikl\u0259 ba\u011fl\u0131 f\u0259aliyy\u0259t\u0259 y\u00f6n\u0259lmi\u015f d\u00f6vl\u0259tin alt n\u00f6v\u00fcd\u00fcr, naviqasiya v\u0259 d\u0259niz m\u0259kanlar\u0131na v\u0259\/v\u0259 ya sahilyan\u0131 rayonlara n\u0259zar\u0259ti \u0259ks etdirir) b\u00f6y\u00fck \u00f6n\u0259m ver\u0259n qarda\u015f T\u00fcrkiy\u0259 hava, suda v\u0259 quruda \u00e7evik v\u0259 operativ m\u0259qs\u0259dl\u0259r\u0259 \u00e7atmaqla yana\u015f\u0131, h\u0259m d\u0259 uzunm\u00fcdd\u0259tli strategiyalar formala\u015fd\u0131r\u0131r (T\u00fcrkiye&#8217;nin yeni g\u00fcvenlik doktrini: Savunma denizlerde ba\u015flar! \/\/ 05.10.2022 URL: https:\/\/m.haber7.com\/guncel\/haber\/3265475-turkiyenin-yeni-guvenlik-doktrini-savunma-denizlerde-baslar).<\/p>\n<p>2023-c\u00fc il prezident se\u00e7kil\u0259rind\u0259n sonra T\u00fcrkiy\u0259 C\u00fcmhuriyy\u0259ti ikinci \u0259sr\u0259 q\u0259d\u0259m qoydu. T\u00fcrkiy\u0259nin geosiyasi v\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik m\u00fchiti y\u00fcks\u0259k r\u0259qab\u0259tli v\u0259 m\u0259hdudla\u015fd\u0131r\u0131c\u0131 olacaq v\u0259 ikinci \u0259srd\u0259 T\u00fcrkiy\u0259nin strateji istiqam\u0259ti il\u0259 ba\u011fl\u0131 r\u0259qab\u0259t aparan geosiyasi layih\u0259l\u0259r ba\u015f ver\u0259c\u0259k. 2023-c\u00fc il t\u0259kc\u0259 daxili siyas\u0259t bax\u0131m\u0131ndan deyil, h\u0259m d\u0259 T\u00fcrkiy\u0259nin regional v\u0259 qlobal strateji oriyentasiyas\u0131 bax\u0131m\u0131ndan \u00f6lk\u0259nin ikinci \u0259srinin ba\u015flan\u011f\u0131c\u0131 oldu. Bu n\u00f6qt\u0259d\u0259 se\u00e7kil\u0259r T\u00fcrkiy\u0259nin geosiyas\u0259tini formala\u015fd\u0131racaq \u0259n dominant q\u00fcvv\u0259y\u0259 \u00e7evrildi (Murat Ye\u015filta\u015f, Bilgehan \u00d6zt\u00fcrk. T\u00fcrkiye&#8217;nin Jeopolitik G\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fc: 2023&#8217;\u00fcn \u00d6tesini D\u00fc\u015f\u00fcnmek, URL: https:\/\/kriterdergi.com\/dis-politika\/turkiyenin-jeopolitik-gorunumu-2023un-otesini-dusunmek).<\/p>\n<p>T\u00fcrkiy\u0259 yeni \u0259srl\u0259 ba\u011fl\u0131 ideoloji, siyasi, t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik bax\u0131\u015flar\u0131n\u0131 yenil\u0259di. Haqq\u0131nda b\u0259hs etdiyimiz yenil\u0259nm\u0259l\u0259r, d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r, konseptual yana\u015fmalar sistemi Az\u0259rbaycan \u00fc\u00e7\u00fcn d\u0259 \u00f6z aktuall\u0131\u011f\u0131n\u0131 qoruyur. Prezident \u0130lham \u018fliyev 20 il \u0259rzind\u0259 Az\u0259rbaycana r\u0259hb\u0259rlik etdikd\u0259n sonra torpaqlar\u0131m\u0131z\u0131n b\u00fct\u00fcnl\u00fcy\u00fcn\u00fc t\u0259min ed\u0259r\u0259k yeni eraya q\u0259d\u0259m qoydu. Q\u0259l\u0259b\u0259 v\u0259 Z\u0259f\u0259r d\u00f6vr\u00fcn\u00fcn terminalogiyas\u0131, bax\u0131\u015flar\u0131, yana\u015fmalar\u0131 v\u0259 konsepsiyas\u0131 da d\u0259yi\u015fm\u0259lidir.<\/p>\n<p><img src=\"https:\/\/ikisahil.az\/upload\/\/2024\/02\/26\/\/-5a45828d170893850944628881810915657.jpg\" alt=\"\" \/><\/p>\n<p>Prezident \u0130lham \u018fliyev yeni d\u00f6vrd\u0259 t\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131na, t\u00fcrk ail\u0259sin\u0259, T\u00fcrk D\u00f6vl\u0259tl\u0259ri T\u0259\u015fkilat\u0131na v\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 il\u0259 qarda\u015fl\u0131q m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rin\u0259 x\u00fcsusi \u0259h\u0259miyy\u0259t verir. 2024-c\u00fc ilin fevral\u0131n 14-d\u0259 Prezidenti \u0130lham \u018fliyev Milli M\u0259clisd\u0259 andi\u00e7m\u0259 m\u0259rasimi zaman\u0131 nitqind\u0259 beyn\u0259lxalq t\u0259\u015fkilatlarla ba\u011fl\u0131 bundan sonra da \u00f6z add\u0131mlar\u0131m\u0131z\u0131 ataca\u011f\u0131m\u0131z\u0131, ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259, T\u00fcrk D\u00f6vl\u0259tl\u0259ri T\u0259\u015fkilat\u0131 \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 s\u0259yl\u0259rimizi davam etdir\u0259c\u0259y\u0259yimizi vur\u011fulad\u0131. \u201cBu, bizim \u00fc\u00e7\u00fcn prioritetdir, m\u0259n bunu a\u00e7\u0131q dem\u0259k ist\u0259yir\u0259m, y\u0259qin ki, indi apar\u0131lan siyas\u0259t d\u0259 h\u0259r k\u0259s\u0259 bunu ayd\u0131n g\u00f6st\u0259rir. Bu, bizim \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259sas beyn\u0259lxalq t\u0259\u015fkilatd\u0131r, \u00e7\u00fcnki bu, bizim ail\u0259mizdir. Bizim ba\u015fqa ail\u0259miz yoxdur. Bizim ail\u0259miz T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131d\u0131r. \u018fg\u0259r kims\u0259 hesab edir ki, biz ba\u015fqa yerd\u0259 ail\u0259 axtarmal\u0131y\u0131q, dey\u0259 bil\u0259r\u0259m ki, bizi he\u00e7 yerd\u0259 g\u00f6zl\u0259mirl\u0259r v\u0259 bunu art\u0131q gizl\u0259tmirl\u0259r. \u018fg\u0259r \u0259vv\u0259lki ill\u0259rd\u0259, x\u00fcsusil\u0259 i\u015f\u011fal d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 bizi \u00e7a\u015fd\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn, y\u0259ni, g\u00f6zd\u0259n p\u0259rd\u0259 asmaq \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fc\u0259yy\u0259n v\u0259dl\u0259rl\u0259 c\u0259lb etm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131larsa, indi o maskalar da y\u0131rt\u0131ld\u0131 v\u0259 a\u00e7\u0131q-ayd\u0131n burada ayr\u0131c\u0131 x\u0259tl\u0259r m\u00fc\u015fahid\u0259 olunur. Bizim ail\u0259miz T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131d\u0131r. Biz \u00f6z\u00fcm\u00fcz\u00fc \u00e7ox yax\u015f\u0131 hiss edirik. T\u00fcrk D\u00f6vl\u0259tl\u0259ri T\u0259\u015fkilat\u0131na \u00fczv olan b\u00fct\u00fcn \u00f6lk\u0259l\u0259rl\u0259 qarda\u015fl\u0131q m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rimiz var v\u0259 bizim siyas\u0259timiz T\u00fcrk D\u00f6vl\u0259tl\u0259ri T\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131 g\u00fccl\u0259ndirm\u0259kdir. Bu, b\u00f6y\u00fck co\u011frafiyad\u0131r, b\u00f6y\u00fck \u0259razidir, b\u00f6y\u00fck h\u0259rbi g\u00fccd\u00fcr, b\u00f6y\u00fck iqtisadiyyatd\u0131r, t\u0259bii s\u0259rv\u0259tl\u0259rdir, n\u0259qliyyat yollar\u0131d\u0131r, g\u0259nc \u0259halidir, artan \u0259halidir v\u0259 bir soydan, k\u00f6kd\u0259n olan xalqlard\u0131r. Bundan g\u00fccl\u00fc birlik ola bil\u0259rmi? \u018flb\u0259tt\u0259 ki, yox. Biz m\u00fc\u015ft\u0259r\u0259k s\u0259yl\u0259rl\u0259 el\u0259 etm\u0259liyik ki, T\u00fcrk D\u00f6vl\u0259tl\u0259ri T\u0259\u015fkilat\u0131 qlobal arenada \u00f6n\u0259mli aktora v\u0259 g\u00fcc m\u0259rk\u0259zin\u0259 \u00e7evrilsin. Buna biz ancaq birlikd\u0259 nail ola bil\u0259rik\u201d (\u0130lham \u018fliyevin andi\u00e7m\u0259 m\u0259rasimi ke\u00e7irilib \/\/ \u201cPresident.az\u201d, 14.02.2024 URL: https:\/\/president.az\/az\/articles\/view\/63979).<\/p>\n<p>Bu x\u00fcsusda qeyd ed\u0259k ki, Prezident \u0130lham \u018fliyevin se\u00e7kil\u0259rd\u0259n sonra ilk r\u0259smi s\u0259f\u0259rini T\u00fcrkiy\u0259y\u0259 ed\u0259r\u0259k iki qarda\u015f \u00f6lk\u0259 aras\u0131nda m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rin y\u00fcks\u0259k s\u0259viyy\u0259sini, bu m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rin h\u0259r iki \u00f6lk\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn b\u00f6y\u00fck \u0259h\u0259miyy\u0259tini bir daha vur\u011fulad\u0131. Az\u0259rbaycan v\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 bir mill\u0259t iki d\u00f6vl\u0259t, Prezident \u0130lham \u018fliyevin v\u0259 Prezident R\u0259c\u0259b Tayyip \u018frdo\u011fan\u0131n s\u0259yl\u0259ri n\u0259tic\u0259sind\u0259 m\u00fctt\u0259fiq, strateji t\u0259r\u0259fda\u015f olan, g\u00fccl\u00fc iqtisadi, m\u0259d\u0259ni \u0259laq\u0259l\u0259r\u0259 malik iki \u00f6lk\u0259dir. Prezident \u0130lham \u018fliev v\u0259 Prezident \u018frdo\u011fan aras\u0131nda \u015f\u0259xsi dostluq v\u0259 qarda\u015fl\u0131q\u00a0 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri \u00f6lk\u0259l\u0259rimizin aras\u0131nda \u0259laq\u0259l\u0131rin daha da m\u00f6hk\u0259ml\u0259nm\u0259si v\u0259 inki\u015faf\u0131n\u0131 \u015f\u0259rtl\u0259ndir\u0259n \u0259sas amill\u0259rd\u0259n hesab olunur. Az\u0259rbaycan v\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 aras\u0131nda imzalanm\u0131\u015f \u015eu\u015fa b\u0259yannam\u0259si \u0259laq\u0259l\u0259rimizin m\u00f6hk\u0259ml\u0259nm\u0259sin\u0259, regionumuzda sabitliyin v\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyin qorunub saxlanmas\u0131nda m\u00fcst\u0259sna rolu vard\u0131r.<\/p>\n<p><strong>G\u0259ncl\u0259r\u0259 xitab&#8230;<\/strong><\/p>\n<p>Milli M\u0259clisd\u0259 inaqurasiya zaman\u0131 Prezident \u0130lham \u018fliyev g\u0259ncl\u0259r siyas\u0259tin\u0259 dair \u00e7ox m\u00fch\u00fcm v\u0259zif\u0259l\u0259r m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirdi. \u201c\u018fsas v\u0259zif\u0259 g\u0259nc n\u0259slin v\u0259t\u0259np\u0259rv\u0259rlik ruhunda, milli \u0259n\u0259n\u0259l\u0259r ruhunda t\u0259rbiy\u0259 olunmas\u0131d\u0131r. Bu m\u0259s\u0259l\u0259y\u0259 \u00e7ox ciddi yana\u015fmal\u0131y\u0131q v\u0259 m\u0259n bunu \u0259sas v\u0259zif\u0259l\u0259rd\u0259n biri kimi qar\u015f\u0131ya qoyuram. G\u0259nc n\u0259slin t\u0259rbiy\u0259 edilm\u0259si bizim g\u0259l\u0259c\u0259yimizin t\u0259min edilm\u0259si dem\u0259kdir. Biz el\u0259 bir g\u0259nc n\u0259sil yeti\u015fdirm\u0259liyik ki, onlar da daim bizim kimi milli \u0259n\u0259n\u0259l\u0259r\u0259, milli-m\u0259n\u0259vi d\u0259y\u0259rl\u0259r\u0259 sadiq olsunlar, onlar\u0131n beyinl\u0259ri saf olsun. He\u00e7 kim onlar\u0131n beyinl\u0259rini z\u0259h\u0259rl\u0259m\u0259k ist\u0259y\u0259nd\u0259 u\u011fura nail olmas\u0131n v\u0259 burada, \u0259lb\u0259tt\u0259 ki, ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259, ail\u0259 t\u0259rbiy\u0259si \u00f6n plana \u00e7\u0131x\u0131r. Xo\u015fb\u0259xtlikd\u0259n Az\u0259rbaycan ail\u0259si sa\u011flam ail\u0259dir, \u0259n\u0259n\u0259l\u0259r, milli d\u0259y\u0259rl\u0259r \u00fcz\u0259rind\u0259 qurulan ail\u0259dir. Ail\u0259 t\u0259rbiy\u0259si h\u0259r bir g\u0259nc \u00fc\u00e7\u00fcn, h\u0259r bir u\u015faq \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259sas t\u0259rbiy\u0259dir. \u0130kinci yerd\u0259 m\u0259kt\u0259b t\u0259rbiy\u0259sidir v\u0259 bel\u0259 m\u00fcz\u0259ff\u0259r g\u0259ncl\u0259rimizin yeti\u015fdirilm\u0259sind\u0259 d\u0259 Az\u0259rbaycan m\u0259kt\u0259binin \u00e7ox b\u00f6y\u00fck rolu vard\u0131r. Ona g\u00f6r\u0259 g\u0259ncl\u0259rimizin milli ruhda t\u0259rbiy\u0259 edilm\u0259si, \u0259n\u0259n\u0259vi d\u0259y\u0259rl\u0259r \u0259sas\u0131nda t\u0259rbiy\u0259 edilm\u0259si, d\u0131rnaqaras\u0131 m\u00fct\u0259r\u0259qqi v\u0259 yad d\u0259y\u0259rl\u0259rin tamamil\u0259 c\u0259miyy\u0259timizd\u0259n silinm\u0259si &#8211; bu v\u0259zif\u0259 bizim ham\u0131m\u0131z\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131nda durur, h\u0259r bir ail\u0259 qar\u015f\u0131s\u0131nda durur v\u0259 d\u00f6vl\u0259t qar\u015f\u0131s\u0131nda durur\u201d.<\/p>\n<p><strong>T\u0259qdim etdiyimiz model: \u201cAz\u0259rbaycan sivilizasiyas\u0131\u201d<\/strong><\/p>\n<p>H\u0259r d\u00f6vr\u00fcn \u00f6z h\u00f6km\u00fc, dikt\u0259si var. Az\u0259rbaycan\u0131n b\u00f6y\u00fck m\u00fct\u0259f\u0259kkirl\u0259rinin XIX \u0259srin sonu &#8211; XX \u0259srin \u0259vv\u0259l\u0259rind\u0259 dediyi kimi, nec\u0259 etm\u0259k laz\u0131md\u0131r ki, Az\u0259rbaycan \u00f6z milli m\u0259nliyini, dinini, dilini, m\u0259d\u0259niyy\u0259tini saxlas\u0131n, eyni zamanda, qloballa\u015fma prosesind\u0259n k\u0259narda qalmas\u0131n? Bu yolu da Heyd\u0259r \u018fliyev do\u011fru g\u00f6st\u0259rmi\u015fdir. Onun \u00e7\u0131x\u0131\u015flar\u0131nda d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 bu m\u0259s\u0259l\u0259y\u0259 m\u00fcnasib\u0259t bildirilib v\u0259 tarixin s\u0131na\u011f\u0131ndan \u00e7\u0131x\u0131b.<\/p>\n<p>Haz\u0131rda b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259t inqilabi d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r d\u00f6vr\u00fcn\u00fc ya\u015fay\u0131r. V\u0259t\u0259n m\u00fcharib\u0259sind\u0259n v\u0259 lokal xarakterli antiterror t\u0259dbirl\u0259rind\u0259n sonra akademik \u00e7evr\u0259l\u0259rd\u0259 v\u0259 ziyal\u0131lar aras\u0131nda \u0259sas m\u00fczakir\u0259 m\u00f6vzusu milli ideologiya il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. Qaraba\u011f m\u00f6vzusunun bird\u0259flik ba\u011flanmas\u0131 milli v\u0259 uzunm\u00fcdd\u0259tli strateji prioritetl\u0259rin m\u00fc\u0259yy\u0259n edilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn z\u0259min haz\u0131rlay\u0131b.<\/p>\n<p>Qeyd ed\u0259k ki, 2021-ci ilin 2 fevral tarixind\u0259 Prezident \u0130lham \u018fliyevin S\u0259r\u0259ncam\u0131 il\u0259 \u201cAz\u0259rbaycan 2030: sosial-iqtisadi inki\u015fafa dair Milli Prioritetl\u0259r\u201d t\u0259sdiq olumu\u015fdur (Az\u0259rbaycan 2030: sosial-iqtisadi inki\u015fafa dair Milli Prioritetl\u0259r \/\/ \u201cPresident.az\u201d, 02.02.2021 URL: https:\/\/president.az\/az\/articles\/view\/50474).<\/p>\n<p>N\u00f6vb\u0259ti onillikd\u0259 \u00f6lk\u0259nin sosial-iqtisadi inki\u015faf\u0131na dair a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 be\u015f Milli Prioritet realla\u015fd\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r:<\/p>\n<p><strong>1. dayan\u0131ql\u0131 artan r\u0259qab\u0259tqabiliyy\u0259tli iqtisadiyyat;<\/strong><\/p>\n<p><strong>2. dinamik, inkl\u00fcziv v\u0259 sosial \u0259dal\u0259t\u0259 \u0259saslanan c\u0259miyy\u0259t;<\/strong><\/p>\n<p><strong>3. r\u0259qab\u0259tli insan kapital\u0131 v\u0259 m\u00fcasir innovasiyalar m\u0259kan\u0131;<\/strong><\/p>\n<p><strong>4. i\u015f\u011faldan azad olunmu\u015f \u0259razil\u0259r\u0259 b\u00f6y\u00fck qay\u0131d\u0131\u015f;<\/strong><\/p>\n<p><strong>5. t\u0259miz \u0259traf m\u00fchit v\u0259 \u201cya\u015f\u0131l art\u0131m\u201d \u00f6lk\u0259si.<\/strong><\/p>\n<p>Qar\u015f\u0131dak\u0131 7 il \u0259rzind\u0259 Milli Prioritetl\u0259rin realla\u015fmas\u0131 \u00f6z aktuall\u0131\u011f\u0131n\u0131 qoruyacaq. 1453-c\u00fc ild\u0259 Osmanl\u0131 h\u00f6kmdar\u0131 II Mehmedin komandanl\u0131\u011f\u0131nda \u0130stanbulun f\u0259thini qarda\u015f T\u00fcrkiy\u0259 \u0259srl\u0259rdir ya\u015fad\u0131r v\u0259 q\u0259hr\u0259manl\u0131q salnam\u0259si kimi g\u0259nc n\u0259sl\u0259 a\u015f\u0131lay\u0131r. \u018fld\u0259 etdiyimiz tarixi Z\u0259f\u0259rin t\u0259bli\u011fi, onun \u0259srl\u0259r boyu ya\u015famas\u0131 v\u0259 daha da inki\u015faf etm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn ideoloji inki\u015faf modelinin u\u011furlu \u015f\u0259kild\u0259 adland\u0131r\u0131lmas\u0131na ehtiyac hiss olunur. H\u0259r bir d\u00f6vl\u0259tin siyasi-h\u00fcquqi, iqtisadi, h\u0259rbi, ideoloji, t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik \u0259saslar\u0131n\u0131 \u00f6z\u00fcnd\u0259 birl\u0259\u015fdir\u0259n u\u011furlu konsepsiyaya ehtiyac\u0131 m\u00f6vcuddur. Lakin burada tarixi ke\u00e7mi\u015f, regional reall\u0131qlar, geosiyasi \u015f\u0259rait, t\u0259bii ehtiyatlar, \u0259hali v\u0259 \u0259razinin imkanlar\u0131 da m\u00fch\u00fcm rol oynay\u0131r. Xo\u015fb\u0259xtlikd\u0259n imperiyalar quran d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik \u0259n\u0259n\u0259l\u0259rimiz, g\u00fccl\u00fc v\u0259 dayan\u0131ql\u0131 iqtisadiyyat\u0131m\u0131z, d\u00fc\u015fm\u0259n\u0259 qalib g\u0259l\u0259n g\u00fccl\u00fc ordumuz, v\u0259t\u0259np\u0259rv\u0259r g\u0259ncl\u0259rimiz, mineral resurslar\u0131m\u0131z, g\u00f6z\u0259l t\u0259bi\u0259ti olan co\u011frafiyam\u0131z var. G\u00fccl\u00fc siyasi irad\u0259y\u0259 malik, prisipial, q\u0259tiyy\u0259tli v\u0259 t\u0259cr\u00fcb\u0259li Prezident \u0130lham \u018fliyev b\u00fct\u00fcn imkanlar\u0131 v\u0259 resurslar\u0131 vaxt\u0131nda v\u0259 d\u00fczg\u00fcn s\u0259f\u0259rb\u0259r etm\u0259k \u00fczr\u0259 \u00fcst\u00fcn qabiliyy\u0259t\u0259 v\u0259 keyfiyy\u0259tl\u0259r\u0259 malikdir.<\/p>\n<p>Samuel Hantinqton \u201cSivilizasiyalar\u0131n toqqu\u015fmas\u0131\u201d tezisini ir\u0259li s\u00fcr\u0259r\u0259k bildirdi ki, Soyuq m\u00fcharib\u0259d\u0259n sonrak\u0131 d\u00f6vr\u0259 m\u00fcvafiq olaraq, y\u0259ni 1990-c\u0131 ill\u0259rd\u0259n etibar\u0259n beyn\u0259lxalq ittifaqlarda v\u0259 ya m\u00fcnaqi\u015f\u0259l\u0259rd\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259nedici amil siyasi v\u0259 ya iqtisadi ideologiyalar deyil, sivilizasiyalard\u0131r v\u0259 bu tendensiya XXI \u0259srd\u0259 d\u0259 davam ed\u0259c\u0259k. S.Hantinqtonun sivilizasiya il\u0259 ba\u011fl\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259rini o q\u0259d\u0259r t\u0259nqid etdil\u0259r ki, bu g\u00fcn sivilizasiya s\u00f6z\u00fc i\u015fl\u0259d\u0259nd\u0259 auditoriyada m\u00fcharib\u0259, f\u0259lak\u0259tl\u0259r il\u0259 assosiasiya olunur v\u0259 ancaq m\u0259nfi t\u0259s\u0259vv\u00fcrl\u0259r formala\u015f\u0131r. Lakin bizim \u0259cdadlar\u0131m\u0131z b\u00f6y\u00fck co\u011frafiyada tarix yaz\u0131blar, sivilizasiya formala\u015fd\u0131r\u0131blar. Az\u0259rbaycan sivilizasiyas\u0131na sahib \u00e7\u0131xmaq h\u0259r hans\u0131 d\u00f6vl\u0259t\u0259 qar\u015f\u0131 \u0259razi iddias\u0131n\u0131n ir\u0259li s\u00fcr\u00fclm\u0259si kimi anla\u015f\u0131lmamal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p><em><strong>Az\u0259rbaycan sivilizasiyas\u0131 modelinin ad\u0131 \u015f\u0259rtidir. T\u0259ki dig\u0259r u\u011furlu ideologiya v\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik bax\u0131\u015flar\u0131n\u0131 \u00f6z\u00fcnd\u0259 \u0259ks etdir\u0259n konsepsiya milli ideyalar m\u0259cmusunu \u00f6z\u00fcnd\u0259 \u0259ks etdirsin, regional v\u0259 qlobal miqyasda t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik t\u0259hdidl\u0259rinin aradan qald\u0131rmas\u0131n\u0131 t\u0259min etsin, g\u0259ncl\u0259rimizin m\u0259nfi t\u0259sirl\u0259rd\u0259n qorunmas\u0131na d\u0259st\u0259k olsun, iqtisadi potensial\u0131 g\u00fccl\u0259ndirsin, elmi-texniki t\u0259r\u0259qqini v\u0259 s\u0259nayel\u0259\u015fm\u0259ni stimulla\u015fd\u0131rs\u0131n!<\/strong><\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u0130lyas H\u00fcseynov, Sosial T\u0259dqiqatlar M\u0259rk\u0259zinin sektor m\u00fcdiri, politoloq, \u00d6z\u0259l olaraq &#8220;\u0130ki sahil&#8221; \u00fc\u00e7\u00fcn Prezident \u0130lham \u018fliyev Milli M\u0259clisd\u0259 inaqurasiya m\u0259rasimind\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131 zaman\u0131 proqram xarakterli nitqi il\u0259 qar\u015f\u0131dak\u0131 d\u00f6vrd\u0259 m\u00fch\u00fcm h\u0259d\u0259fl\u0259ri v\u0259 prioritetl\u0259ri m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirdi. C\u0259nab Prezident \u0130lham \u018fliyev \u00f6lk\u0259mizin t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyinin qorunmas\u0131, yeni geosiyasi reall\u0131qlar m\u00fcst\u0259visind\u0259 s\u0259rh\u0259dl\u0259rimizin etibarl\u0131 m\u00fchafiz\u0259si il\u0259 yana\u015f\u0131, ideoloji riskl\u0259r m\u00f6vzusuna da toxundu. \u0130deoloji riskl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 preventiv t\u0259dbirl\u0259rin g\u00f6r\u00fclm\u0259si h\u0259r bir d\u00f6vl\u0259t qar\u015f\u0131s\u0131nda milli t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyin \u0259n m\u00fch\u00fcm istiqam\u0259tl\u0259rind\u0259n hesab olunur. B\u00fct\u00fcn m\u00fcmk\u00fcn olan potensial riskl\u0259r \u00f6lk\u0259mizin h\u00fcdudlar\u0131ndan k\u0259narda yerl\u0259\u015fir v\u0259 formala\u015f\u0131r. Haz\u0131rda d\u00fcnyada ged\u0259n prosesl\u0259r d\u0259 g\u00f6st\u0259rir ki, ideoloji&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":694916,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[19],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/f23b3df7170791652782102512710451835-2.jpg",975,540,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/f23b3df7170791652782102512710451835-2.jpg",975,540,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/f23b3df7170791652782102512710451835-2.jpg",975,540,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/f23b3df7170791652782102512710451835-2-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/f23b3df7170791652782102512710451835-2-660x365.jpg",660,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/f23b3df7170791652782102512710451835-2-840x465.jpg",640,354,true],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/f23b3df7170791652782102512710451835-2.jpg",975,540,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/f23b3df7170791652782102512710451835-2.jpg",975,540,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/f23b3df7170791652782102512710451835-2-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/f23b3df7170791652782102512710451835-2.jpg",975,540,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=19\" rel=\"category\">G\u00fcnd\u0259m<\/a>","rttpg_excerpt":"\u0130lyas H\u00fcseynov, Sosial T\u0259dqiqatlar M\u0259rk\u0259zinin sektor m\u00fcdiri, politoloq, \u00d6z\u0259l olaraq &#8220;\u0130ki sahil&#8221; \u00fc\u00e7\u00fcn Prezident \u0130lham \u018fliyev Milli M\u0259clisd\u0259 inaqurasiya m\u0259rasimind\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131 zaman\u0131 proqram xarakterli nitqi il\u0259 qar\u015f\u0131dak\u0131 d\u00f6vrd\u0259 m\u00fch\u00fcm h\u0259d\u0259fl\u0259ri v\u0259 prioritetl\u0259ri m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirdi. C\u0259nab Prezident \u0130lham \u018fliyev \u00f6lk\u0259mizin t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyinin qorunmas\u0131, yeni geosiyasi reall\u0131qlar m\u00fcst\u0259visind\u0259 s\u0259rh\u0259dl\u0259rimizin etibarl\u0131 m\u00fchafiz\u0259si il\u0259 yana\u015f\u0131, ideoloji riskl\u0259r m\u00f6vzusuna da toxundu. \u0130deoloji&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/694915"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=694915"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/694915\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/694916"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=694915"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=694915"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=694915"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}