{"id":695180,"date":"2024-02-27T10:23:12","date_gmt":"2024-02-27T06:23:12","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=695180"},"modified":"2024-02-27T10:23:12","modified_gmt":"2024-02-27T06:23:12","slug":"su-c%c9%99rs%c9%99nb%c9%99si-mif-v%c9%99-realligin-%c9%99lam%c9%99tl%c9%99rini-ayinl%c9%99rd%c9%99-yasadir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=695180","title":{"rendered":"Su \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259si mif v\u0259 reall\u0131\u011f\u0131n \u0259lam\u0259tl\u0259rini ayinl\u0259rd\u0259 ya\u015fad\u0131r"},"content":{"rendered":"<p>Novruz bayram\u0131 sad\u0259c\u0259 t\u0259bi\u0259tin oyan\u0131\u015f\u0131 deyil, h\u0259m d\u0259 bahar obrazl\u0131 mifik, poetik v\u0259 f\u0259ls\u0259fi bax\u0131\u015flar\u0131n m\u0259cmusu kimi meydana \u00e7\u0131xan m\u0259rasim kompleksidir. Novruz yarad\u0131l\u0131\u015fla ba\u011fl\u0131d\u0131r v\u0259 bunun \u0259sas\u0131nda d\u00f6rd \u00fcns\u00fcr dayan\u0131r &#8211; su, od, torpaq v\u0259 hava. Bu d\u00f6rd \u00fcns\u00fcr birl\u0259\u015fib komponent t\u0259\u015fkil edir, Novruzu bel\u0259 dem\u0259k olarsa, d\u00fcnyaya g\u0259tirir. Yeni g\u00fcn\u00fcn, yeni h\u0259yat\u0131n yaranmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn bu d\u00f6rd \u00fcns\u00fcr\u00fcn olmas\u0131 \u0259sas \u015f\u0259rtdir. Novruzun ilk \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259si \u2013 Su \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259sidir. Xalq aras\u0131nda o, \u201c\u0259vv\u0259l \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259\u201d, \u201cg\u00f6z\u0259l \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259\u201d, \u201csular Novruzu\u201d, \u201cg\u00fcl \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259\u201d kimi d\u0259 tan\u0131n\u0131r. Su \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259si mif v\u0259 reall\u0131\u011f\u0131n \u0259lam\u0259tl\u0259rini ayinl\u0259rd\u0259 ya\u015fad\u0131r. \u0130nsan \u00f6z\u00fcn\u00fc t\u0259bi\u0259tin ayr\u0131lmaz par\u00e7as\u0131 hesab etm\u0259kl\u0259 su il\u0259 ba\u011fl\u0131 ayinl\u0259ri yerin\u0259 yetirir. Su \u00fcst\u00fcnd\u0259n adlamaqla, evin\u0259 z\u0259mz\u0259m suyu g\u0259tirm\u0259kl\u0259 v\u0259 s. \u015f\u0259klind\u0259 Su \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259sini bayram edir.<\/p>\n<p>Bunu\u00a0<a class=\"azertac-link\" href=\"https:\/\/azertag.az\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">AZ\u018fRTAC<\/a>-a a\u00e7\u0131qlamas\u0131nda AMEA Folklor \u0130nstitutunun apar\u0131c\u0131 elmi i\u015f\u00e7isi dosent \u015eakir Albal\u0131yev deyib. O bildirib ki, d\u00f6rd \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259nin h\u0259r birini t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar m\u00fcvafiq olaraq t\u0259bi\u0259td\u0259ki d\u00f6rd yarad\u0131l\u0131\u015f \u00fcns\u00fcr\u00fcnd\u0259n birinin ad\u0131 il\u0259 ba\u011flay\u0131rlar. Bu haqda m\u0259rhum professor, g\u00f6rk\u0259mli folklor\u015f\u00fcnas Azad N\u0259biyev yaz\u0131rd\u0131 ki, \u018fz\u0259l \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259 suya tap\u0131nma inanc\u0131 il\u0259 ba\u015flay\u0131r. Ham\u0131 h\u0259l\u0259 g\u00fcn do\u011fmam\u0131\u015fdan su \u00fcst\u00fcn\u0259 ged\u0259r, t\u0259z\u0259 suda \u0259l-\u00fcz\u00fcn\u00fc yuyar, bir-birinin \u00fcz\u0259rin\u0259 su \u00e7il\u0259y\u0259r, su \u00fcst\u00fcnd\u0259n atlanar, yaral\u0131lar\u0131n yaras\u0131na su s\u0259p\u0259rdil\u0259r. \u0130nanca g\u00f6r\u0259 \u201ct\u0259z\u0259 su\u201d \u2013 daha do\u011frusu, \u018fz\u0259l \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259nin s\u00fcbh tezd\u0259n k\u00f6p\u00fckl\u0259n\u0259n a\u011f suyu d\u0259rdl\u0259rin d\u0259rman\u0131 idi. Ehtimal ki, X\u0131z\u0131r\u0131n dirilik \u00e7e\u015fm\u0259sind\u0259n su i\u00e7diyi, Koro\u011flunun \u201cQo\u015fa bula\u011f\u0131\u201d tan\u0131d\u0131\u011f\u0131 g\u00fcn d\u0259 el\u0259 \u018fz\u0259l \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259 g\u00fcn\u00fc olmu\u015fdur. \u018fz\u0259li inamlarda su sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131n r\u0259hni idi. Su \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259si g\u00fcn\u00fc \u201ct\u0259z\u0259 su\u201ddan ke\u00e7\u0259nl\u0259r, azar\u0131n\u0131-bezar\u0131n\u0131 ona ver\u0259nl\u0259r ilboyu x\u0259st\u0259likl\u0259rd\u0259n uzaq olard\u0131lar. El\u0259 h\u0259min g\u00fcn su \u00fcst\u00fcnd\u0259 bir s\u0131ra ayinl\u0259r icra edil\u0259rdi. S\u0259si batanlara, dan\u0131\u015fa bilm\u0259y\u0259nl\u0259r\u0259 bu sudan i\u00e7ird\u0259rdil\u0259r. Bir \u00e7ox x\u0259st\u0259likl\u0259r Su \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259sind\u0259 sa\u011fald\u0131lard\u0131. Su q\u0131ra\u011f\u0131nda, bulaq ba\u015f\u0131nda, arx k\u0259nar\u0131nda suyu \u00e7a\u011f\u0131ran, onun q\u00fcdr\u0259tini, b\u00f6y\u00fckl\u00fcy\u00fcn\u00fc, m\u00fcq\u0259dd\u0259sliyini t\u0259r\u0259nn\u00fcm ed\u0259n n\u0259\u011fm\u0259l\u0259r oxunard\u0131. G\u00f6r\u00fcnd\u00fcy\u00fc kimi, ilk do\u011fru\u00e7u \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259ni su stixiyas\u0131 il\u0259 ba\u011flayan professor suyun yarad\u0131c\u0131 g\u00fcc\u00fc, \u015f\u0259faverici xass\u0259l\u0259ri il\u0259 ba\u011fl\u0131 mifik inanclar\u0131 yada sal\u0131r.<\/p>\n<p>\u201cQ\u0131\u015f f\u0259slinin i\u00e7ind\u0259n ke\u00e7\u0259r\u0259k yaz f\u0259slin\u0259 do\u011fru \u2013 Bahar bayram\u0131na, Novruz bayram\u0131na do\u011fru yax\u0131nla\u015f\u0131r\u0131q. \u00c7ill\u0259l\u0259r d\u0259, y\u0259ni ilax\u0131r \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259l\u0259r d\u0259 q\u0131\u015f f\u0259slind\u0259 \u2013 q\u0131\u015f\u0131n \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc ay\u0131 olan boz ayda bayram ab-havas\u0131 il\u0259 ke\u00e7irilir. H\u0259r \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259 \u00f6z atributu il\u0259 \u2013 bir yarad\u0131c\u0131 t\u0259bi\u0259t stixiyas\u0131n\u0131 t\u0259msil etm\u0259kl\u0259, h\u0259m d\u0259 \u00f6zl\u00fcy\u00fcnd\u0259 t\u0259bi\u0259tin m\u00fc\u0259yy\u0259n bir f\u0259slini simvolla\u015fd\u0131r\u0131r. Bu bax\u0131mdan d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fckd\u0259 Su \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259si h\u0259m d\u0259 q\u0131\u015f\u0131 i\u015far\u0259l\u0259yir. Suyun donmu\u015f hal\u0131 kristalla\u015fm\u0131\u015f qar formas\u0131nda, yaxud buz \u015f\u0259klind\u0259 q\u0131\u015f f\u0259slind\u0259 t\u0259zah\u00fcr edir. Bu s\u0259b\u0259bd\u0259n q\u0131\u015f\u0131 d\u00f6rd yarad\u0131c\u0131 \u00fcns\u00fcrd\u0259n biri olan su stixiyas\u0131n\u0131n f\u0259aliyy\u0259td\u0259n qald\u0131\u011f\u0131, dondu\u011fu t\u0259bi\u0259tin a\u011f\u0131r \u00e7ill\u0259li d\u00f6vr\u00fc kimi xarakteriz\u0259 etm\u0259k olar. Bel\u0259 olan t\u0259qdird\u0259 Su \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259sinin ayinl\u0259rinin n\u0259y\u0259 hesabland\u0131\u011f\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259si d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcr\u00fcc\u00fcd\u00fcr\u201d,- dey\u0259 alim \u0259lav\u0259 edib.<\/p>\n<p>Onun s\u00f6zl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, insanlar Su \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259sind\u0259 donmu\u015f suyun donunun a\u00e7\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131, suyun can\u0131na istilik d\u00fc\u015fd\u00fcy\u00fcn\u00fc \u2013 suya can g\u0259ldiyini (suyun \u00f6lm\u00fc\u015f hal\u0131 say\u0131lan qar v\u0259 buz hal\u0131ndan xilas oldu\u011funu) bayram ab-havas\u0131 il\u0259 ke\u00e7ir\u0259rl\u0259r: \u201cEyni zamanda, Su \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259sind\u0259 insanlar\u0131n su \u00fcst\u00fcn\u0259, bulaq, \u00e7ay ba\u015f\u0131na ax\u0131n etm\u0259l\u0259ri, suyu bir-birinin \u00fcst\u00fcn\u0259 s\u0259pm\u0259l\u0259ri v\u0259 s. bu kimi ayinl\u0259r h\u0259m d\u0259 suyun ruhunu raz\u0131 salmaq, q\u0131\u015f f\u0259slini t\u0259qlidi yolla \u0259zizl\u0259m\u0259k, q\u0131\u015f f\u0259slinin soyuq donunu \u2013 buzunu yum\u015faltmaq, m\u00fclayiml\u0259\u015fdirm\u0259k v\u0259 s. kimi missiya da\u015f\u0131y\u0131r. Ba\u015fqa s\u00f6zl\u0259, donuq, qar kimi, buz kimi soyuq (sulu) q\u0131\u015f f\u0259slind\u0259n xilas olub h\u0259yatverici bahar f\u0259slin\u0259 do\u011fru can atma\u011f\u0131n ritual olaraq c\u0259miyy\u0259td\u0259ki \u0259ks-s\u0259das\u0131d\u0131r Su \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259si! \u018fb\u0259s deyildir ki, Su tanr\u0131s\u0131 Abana xo\u015f getsin dey\u0259 n\u0259\u011fm\u0259l\u0259r d\u0259 \u00e7a\u011f\u0131r\u0131b-oxumu\u015flar. Bu ayinl\u0259rd\u0259 h\u0259m suyun mifik-magik t\u0259sir g\u00fcc\u00fc, h\u0259m d\u0259 real t\u0259sir g\u00fcc\u00fc \u00f6z \u0259ksini tap\u0131b. Bu, xalq\u0131m\u0131z\u0131n mifik d\u00fcnyas\u0131nda v\u0259 ger\u00e7\u0259k t\u0259f\u0259kk\u00fcr\u00fcnd\u0259 suyun t\u0259bii fakt olaraq n\u0259 q\u0259d\u0259r d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 m\u00fch\u00fcm yer tutdu\u011funun bir g\u00f6st\u0259ricisidir\u201d.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Novruz bayram\u0131 sad\u0259c\u0259 t\u0259bi\u0259tin oyan\u0131\u015f\u0131 deyil, h\u0259m d\u0259 bahar obrazl\u0131 mifik, poetik v\u0259 f\u0259ls\u0259fi bax\u0131\u015flar\u0131n m\u0259cmusu kimi meydana \u00e7\u0131xan m\u0259rasim kompleksidir. Novruz yarad\u0131l\u0131\u015fla ba\u011fl\u0131d\u0131r v\u0259 bunun \u0259sas\u0131nda d\u00f6rd \u00fcns\u00fcr dayan\u0131r &#8211; su, od, torpaq v\u0259 hava. Bu d\u00f6rd \u00fcns\u00fcr birl\u0259\u015fib komponent t\u0259\u015fkil edir, Novruzu bel\u0259 dem\u0259k olarsa, d\u00fcnyaya g\u0259tirir. Yeni g\u00fcn\u00fcn, yeni h\u0259yat\u0131n yaranmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn bu d\u00f6rd \u00fcns\u00fcr\u00fcn olmas\u0131 \u0259sas \u015f\u0259rtdir. Novruzun ilk \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259si \u2013 Su \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259sidir. Xalq aras\u0131nda o, \u201c\u0259vv\u0259l \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259\u201d, \u201cg\u00f6z\u0259l \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259\u201d, \u201csular Novruzu\u201d, \u201cg\u00fcl \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259\u201d kimi d\u0259 tan\u0131n\u0131r. Su \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259si mif v\u0259 reall\u0131\u011f\u0131n \u0259lam\u0259tl\u0259rini ayinl\u0259rd\u0259 ya\u015fad\u0131r. \u0130nsan&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":695181,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[23],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/17090142834177346134_1200x630.jpg",922,630,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/17090142834177346134_1200x630.jpg",922,630,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/17090142834177346134_1200x630.jpg",922,630,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/17090142834177346134_1200x630-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/17090142834177346134_1200x630-534x365.jpg",534,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/17090142834177346134_1200x630-840x574.jpg",640,437,true],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/17090142834177346134_1200x630.jpg",922,630,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/17090142834177346134_1200x630.jpg",922,630,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/17090142834177346134_1200x630-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/17090142834177346134_1200x630-922x620.jpg",922,620,true]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=23\" rel=\"category\">T\u0259hsil<\/a>","rttpg_excerpt":"Novruz bayram\u0131 sad\u0259c\u0259 t\u0259bi\u0259tin oyan\u0131\u015f\u0131 deyil, h\u0259m d\u0259 bahar obrazl\u0131 mifik, poetik v\u0259 f\u0259ls\u0259fi bax\u0131\u015flar\u0131n m\u0259cmusu kimi meydana \u00e7\u0131xan m\u0259rasim kompleksidir. Novruz yarad\u0131l\u0131\u015fla ba\u011fl\u0131d\u0131r v\u0259 bunun \u0259sas\u0131nda d\u00f6rd \u00fcns\u00fcr dayan\u0131r &#8211; su, od, torpaq v\u0259 hava. Bu d\u00f6rd \u00fcns\u00fcr birl\u0259\u015fib komponent t\u0259\u015fkil edir, Novruzu bel\u0259 dem\u0259k olarsa, d\u00fcnyaya g\u0259tirir. Yeni g\u00fcn\u00fcn, yeni h\u0259yat\u0131n yaranmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/695180"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=695180"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/695180\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/695181"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=695180"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=695180"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=695180"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}