{"id":696859,"date":"2024-03-01T22:02:47","date_gmt":"2024-03-01T18:02:47","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=696859"},"modified":"2024-03-01T22:02:47","modified_gmt":"2024-03-01T18:02:47","slug":"bir-milyarddan-cox-insanin-olumcul-x%c9%99st%c9%99likl%c9%99r%c9%99-tutulmaq-riski-var","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=696859","title":{"rendered":"Bir milyarddan \u00e7ox insan\u0131n \u00f6l\u00fcmc\u00fcl x\u0259st\u0259likl\u0259r\u0259 tutulmaq riski var"},"content":{"rendered":"<p><strong>M\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259r artan piyl\u0259nm\u0259 problemi il\u0259 ba\u011fl\u0131 x\u0259b\u0259rdarl\u0131q edibl\u0259r.<\/strong><\/p>\n<p>Piyl\u0259nm\u0259 problemi yetkinl\u0259rd\u0259 iki d\u0259f\u0259, yeniyetm\u0259l\u0259rd\u0259 is\u0259 d\u00f6rd d\u0259f\u0259 art\u0131b.<\/p>\n<p>Haz\u0131rda d\u00fcnyada art\u0131q \u00e7\u0259kid\u0259n \u0259ziyy\u0259t \u00e7\u0259k\u0259n insan say\u0131 159 milyonu u\u015faq olmaqla, 1 milyarddan \u00e7oxdur. Yeni ara\u015fd\u0131rmalar bu insanlar\u0131n \u00f6l\u00fcmc\u00fcl x\u0259st\u0259likl\u0259r\u0259 tutulma riskinin y\u00fcks\u0259k oldu\u011funu g\u00f6st\u0259rib.<\/p>\n<p>\u00dcmumd\u00fcnya S\u0259hiyy\u0259 T\u0259\u015fkilat\u0131ndan (\u00dcST) veril\u0259n a\u00e7\u0131qlamaya g\u00f6r\u0259, 1990-c\u0131 ild\u0259n b\u0259ri piyl\u0259nm\u0259 nisb\u0259tl\u0259ri s\u00fcr\u0259tl\u0259 art\u0131r.<\/p>\n<p>M\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259r bildirirl\u0259r ki, 30 il \u0259vv\u0259l kas\u0131b \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 bir \u00e7ox insan ar\u0131q idi v\u0259 h\u0259tta acl\u0131qdan \u00f6l\u00fcm hallar\u0131 ya\u015fan\u0131rd\u0131. Haz\u0131rda is\u0259 art\u0131q \u00e7\u0259kiy\u0259 g\u00f6r\u0259 sa\u011flaml\u0131q probleml\u0259rind\u0259n \u0259ziyy\u0259t \u00e7\u0259km\u0259y\u0259 daha meyilli olanlar m\u0259hz kas\u0131b \u00f6lk\u0259l\u0259rin \u0259halisidir.<\/p>\n<p>T\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar z\u0259r\u0259rli qidalar\u0131n ucuzla\u015fd\u0131\u011f\u0131n\u0131, sa\u011flaml\u0131\u011fa faydal\u0131 qidalar\u0131n is\u0259 bahala\u015fd\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u0259y\u0259r\u0259k problemin s\u0259b\u0259bl\u0259rin\u0259 toxunublar.<\/p>\n<p>London \u0130mperial Kollecinin 1500 alimin i\u015ftirak\u0131 il\u0259 apard\u0131\u011f\u0131 son ara\u015fd\u0131rmada 2022-ci il\u0259 q\u0259d\u0259r d\u00fcnya \u00fczr\u0259 220 milyon insan bar\u0259sind\u0259ki m\u0259lumatlar t\u0259hlil edilib.<\/p>\n<p><strong>T\u0259dqiqat m\u00fc\u0259llifl\u0259rind\u0259n biri olan professor M\u0259cid Ezzati deyib:<\/strong><\/p>\n<p>\u201c1990-c\u0131 ild\u0259 d\u00fcnyan\u0131n \u0259ks\u0259r \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259 b\u00f6y\u00fckl\u0259r aras\u0131nda m\u00fc\u015fahid\u0259 olunan piyl\u0259nm\u0259 probleminin indi m\u0259kt\u0259b ya\u015f\u0131na \u00e7atm\u0131\u015f u\u015faqlarda v\u0259 yeniyetm\u0259l\u0259rd\u0259 d\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc biruz\u0259 verm\u0259si \u00e7ox narahatedicidir. Eyni zamanda, y\u00fcz milyonlarla insan h\u0259l\u0259 d\u0259 qida \u00e7at\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131ndan \u0259ziyy\u0259t \u00e7\u0259kir. Biz h\u0259r iki hal il\u0259 m\u00fcbariz\u0259 aparmal\u0131y\u0131q&#8221;.<\/p>\n<p>Professor Ezzati 1990-c\u0131 ild\u0259 h\u0259r on britaniyal\u0131dan yaln\u0131z birinin art\u0131q \u00e7\u0259kili oldu\u011funu, indi is\u0259 bu nisb\u0259tin h\u0259r on n\u0259f\u0259rd\u0259n \u00fc\u00e7 civar\u0131na y\u00fcks\u0259ldiyini bildirib. Britaniyada u\u015faqlarda art\u0131q \u00e7\u0259ki problemi iki d\u0259f\u0259d\u0259n \u00e7ox artaraq 4 faizd\u0259n 10-12 faiz\u0259 y\u00fcks\u0259lib.<\/p>\n<p>Ara\u015fd\u0131rmaya g\u00f6r\u0259, piyl\u0259nm\u0259 problemind\u0259 ciddi art\u0131m ya\u015fayan ba\u015fqa bir \u00f6lk\u0259 Hindistand\u0131r. Bu \u00f6lk\u0259d\u0259 90-c\u0131 ill\u0259rd\u0259n b\u0259ri piyl\u0259nm\u0259 on d\u0259f\u0259 art\u0131b.<\/p>\n<p><strong>\u00dcST-nin Qidalanma v\u0259 \u0259rzaq m\u0259hsullar\u0131n\u0131n t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyi m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri \u00fczr\u0259 departamentin direktoru Fran\u00e7esko Branka bunlar\u0131 deyib:<\/strong><\/p>\n<p>&#8220;Kifay\u0259t q\u0259d\u0259r qidalanmayan insanlar yoluxucu x\u0259st\u0259likl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 daha h\u0259ssasd\u0131rlar. Lakin piyl\u0259nm\u0259 2-ci tip diabet v\u0259 \u00fcr\u0259k x\u0259st\u0259likl\u0259rin\u0259, s\u00fcm\u00fck x\u0259st\u0259likl\u0259rin\u0259, sonsuzlu\u011fa s\u0259b\u0259b ola bil\u0259r. H\u0259m\u00e7inin, b\u0259zi x\u0259r\u00e7\u0259ng n\u00f6vl\u0259rin\u0259 tutulmaq riskini art\u0131r\u0131r. Art\u0131q \u00e7\u0259ki b\u0259d\u0259nd\u0259ki b\u00fct\u00fcn sisteml\u0259r\u0259 t\u0259sir g\u00f6st\u0259rir v\u0259 h\u0259yat keyfiyy\u0259tini a\u015fa\u011f\u0131 sal\u0131r. Yax\u015f\u0131 x\u0259b\u0259rl\u0259r d\u0259 var. \u0130spaniya v\u0259 Fransada qad\u0131nlar aras\u0131nda art\u0131q \u00e7\u0259ki probleminin azalmas\u0131, h\u0259m\u00e7inin Q\u0259rbi Avropada piyl\u0259nm\u0259 nisb\u0259tl\u0259rind\u0259 m\u00fc\u015fahid\u0259 edil\u0259n azalma v\u0259ziyy\u0259tin h\u0259l\u0259 d\u0259 yax\u015f\u0131ya do\u011fru ged\u0259 bil\u0259c\u0259yini g\u00f6st\u0259rir.<\/p>\n<p><strong>\u0130ngilt\u0259r\u0259li professor Simon Kenni bu r\u0259q\u0259ml\u0259rin narahatl\u0131q do\u011furdu\u011funu deyib.<\/strong><\/p>\n<p>\u201cPiyl\u0259nm\u0259 h\u0259r bir insan orqan sistemin\u0259 t\u0259sir etdiyi \u00fc\u00e7\u00fcn, u\u015faqlar\u0131n v\u0259 g\u0259ncl\u0259rin daha q\u0131sa \u00f6m\u00fcr s\u00fcrm\u0259l\u0259rin\u0259 s\u0259b\u0259b ola bil\u0259r. Problemi t\u0259kba\u015f\u0131na he\u00e7 bir \u00f6lk\u0259 v\u0259 ya qurum h\u0259ll ed\u0259 bilm\u0259z. G\u0259l\u0259c\u0259yimizin \u00f6n\u00fcn\u0259 qoyulan saatl\u0131 bomban\u0131 dayand\u0131rmaq ist\u0259yiriks\u0259, d\u00f6vl\u0259t v\u0259 c\u0259miyy\u0259t birlikd\u0259 h\u0259r\u0259k\u0259t etm\u0259lidir&#8221;, &#8211; dey\u0259 Simon Kenni vur\u011fulay\u0131b.\/\/Medicina.az<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>M\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259r artan piyl\u0259nm\u0259 problemi il\u0259 ba\u011fl\u0131 x\u0259b\u0259rdarl\u0131q edibl\u0259r. Piyl\u0259nm\u0259 problemi yetkinl\u0259rd\u0259 iki d\u0259f\u0259, yeniyetm\u0259l\u0259rd\u0259 is\u0259 d\u00f6rd d\u0259f\u0259 art\u0131b. Haz\u0131rda d\u00fcnyada art\u0131q \u00e7\u0259kid\u0259n \u0259ziyy\u0259t \u00e7\u0259k\u0259n insan say\u0131 159 milyonu u\u015faq olmaqla, 1 milyarddan \u00e7oxdur. Yeni ara\u015fd\u0131rmalar bu insanlar\u0131n \u00f6l\u00fcmc\u00fcl x\u0259st\u0259likl\u0259r\u0259 tutulma riskinin y\u00fcks\u0259k oldu\u011funu g\u00f6st\u0259rib. \u00dcmumd\u00fcnya S\u0259hiyy\u0259 T\u0259\u015fkilat\u0131ndan (\u00dcST) veril\u0259n a\u00e7\u0131qlamaya g\u00f6r\u0259, 1990-c\u0131 ild\u0259n b\u0259ri piyl\u0259nm\u0259 nisb\u0259tl\u0259ri s\u00fcr\u0259tl\u0259 art\u0131r. M\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259r bildirirl\u0259r ki, 30 il \u0259vv\u0259l kas\u0131b \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 bir \u00e7ox insan ar\u0131q idi v\u0259 h\u0259tta acl\u0131qdan \u00f6l\u00fcm hallar\u0131 ya\u015fan\u0131rd\u0131. Haz\u0131rda is\u0259 art\u0131q \u00e7\u0259kiy\u0259 g\u00f6r\u0259 sa\u011flaml\u0131q probleml\u0259rind\u0259n \u0259ziyy\u0259t \u00e7\u0259km\u0259y\u0259 daha meyilli olanlar m\u0259hz&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":696860,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[1],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/0604f89533ac4e52955b8e210f843fe9.jpg",675,497,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/0604f89533ac4e52955b8e210f843fe9.jpg",675,497,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/0604f89533ac4e52955b8e210f843fe9.jpg",675,497,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/0604f89533ac4e52955b8e210f843fe9-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/0604f89533ac4e52955b8e210f843fe9-496x365.jpg",496,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/0604f89533ac4e52955b8e210f843fe9.jpg",640,471,false],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/0604f89533ac4e52955b8e210f843fe9.jpg",675,497,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/0604f89533ac4e52955b8e210f843fe9.jpg",675,497,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/0604f89533ac4e52955b8e210f843fe9-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/0604f89533ac4e52955b8e210f843fe9.jpg",675,497,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=1\" rel=\"category\">C\u0259miyy\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"M\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259r artan piyl\u0259nm\u0259 problemi il\u0259 ba\u011fl\u0131 x\u0259b\u0259rdarl\u0131q edibl\u0259r. Piyl\u0259nm\u0259 problemi yetkinl\u0259rd\u0259 iki d\u0259f\u0259, yeniyetm\u0259l\u0259rd\u0259 is\u0259 d\u00f6rd d\u0259f\u0259 art\u0131b. Haz\u0131rda d\u00fcnyada art\u0131q \u00e7\u0259kid\u0259n \u0259ziyy\u0259t \u00e7\u0259k\u0259n insan say\u0131 159 milyonu u\u015faq olmaqla, 1 milyarddan \u00e7oxdur. Yeni ara\u015fd\u0131rmalar bu insanlar\u0131n \u00f6l\u00fcmc\u00fcl x\u0259st\u0259likl\u0259r\u0259 tutulma riskinin y\u00fcks\u0259k oldu\u011funu g\u00f6st\u0259rib. \u00dcmumd\u00fcnya S\u0259hiyy\u0259 T\u0259\u015fkilat\u0131ndan (\u00dcST) veril\u0259n a\u00e7\u0131qlamaya g\u00f6r\u0259, 1990-c\u0131 ild\u0259n b\u0259ri piyl\u0259nm\u0259&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/696859"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=696859"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/696859\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/696860"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=696859"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=696859"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=696859"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}