{"id":697556,"date":"2024-03-04T14:27:02","date_gmt":"2024-03-04T10:27:02","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=697556"},"modified":"2024-03-04T14:27:02","modified_gmt":"2024-03-04T10:27:02","slug":"iqlim-d%c9%99yisikliyi-yoluxucu-x%c9%99st%c9%99likl%c9%99rin-yayilmasina-t%c9%99sir-edir-%c9%99halini-yeni-x%c9%99st%c9%99likl%c9%99r-v%c9%99-epidemiyalar-riskin%c9%99-m%c9%99ruz-qoyur","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=697556","title":{"rendered":"\u0130qlim d\u0259yi\u015fikliyi yoluxucu x\u0259st\u0259likl\u0259rin yay\u0131lmas\u0131na t\u0259sir edir, \u0259halini yeni x\u0259st\u0259likl\u0259r v\u0259 epidemiyalar riskin\u0259 m\u0259ruz qoyur"},"content":{"rendered":"<p>Taleyin istehzas\u0131d\u0131r ki, insan sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131n\u0131 m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndirm\u0259k, x\u0259st\u0259likl\u0259rl\u0259 m\u00fcbariz\u0259 aparmaq, insanlar\u0131 sa\u011faltmaq m\u0259qs\u0259di da\u015f\u0131yan s\u0259hiyy\u0259 iqlim d\u0259yi\u015fikliyin\u0259 \u0259h\u0259miyy\u0259tli t\u0259sir g\u00f6st\u0259rir. Bel\u0259 ki, enerji istifad\u0259si s\u0259hiyy\u0259 tullant\u0131lar\u0131n\u0131n \u0259sas hiss\u0259sini t\u0259\u015fkil edir (50 faizd\u0259n \u00e7oxu) v\u0259 onlar\u0131n \u0259ks\u0259riyy\u0259ti qal\u0131q yanacaqlardan ortaya \u00e7\u0131x\u0131r. M\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259r \u00fcmumi s\u0259hiyy\u0259 tullant\u0131lar\u0131n\u0131 3 qrupa b\u00f6l\u00fcrl\u0259r: birba\u015fa tibb m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rind\u0259n at\u0131lan tullant\u0131lar \u2013 17 faiz; isitm\u0259\/soyutma sisteml\u0259rind\u0259n, elektrik enerjisinin al\u0131nmas\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 yaranan dolay\u0131 tullant\u0131lar \u2013 12 faiz; tullant\u0131lar\u0131n \u0259ks\u0259riyy\u0259ti s\u0259hiyy\u0259 t\u0259chizat\u0131 z\u0259ncirin\u0259, y\u0259ni tibbi mallar\u0131n\/ xidm\u0259tl\u0259rin istehsal\u0131, da\u015f\u0131nmas\u0131, istifad\u0259si v\u0259 utilizasiyas\u0131 il\u0259 \u0259laq\u0259dard\u0131r \u2013 71 faiz.<\/p>\n<p>Bunu\u00a0<a class=\"azertac-link\" href=\"https:\/\/azertag.az\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">AZ\u018fRTAC<\/a>-a \u201cAkademik Mustafa Top\u00e7uba\u015fov ad\u0131na Elmi C\u0259rrahiyy\u0259 M\u0259rk\u0259zinin \u015f\u00f6b\u0259 m\u00fcdiri G\u00fcnel M\u0259mm\u0259dova deyib.<\/p>\n<p>O bildirib ki, iqlim d\u0259yi\u015fikliyi v\u0259 insanlar\u0131n sa\u011flaml\u0131q v\u0259ziyy\u0259tinin pisl\u0259\u015fm\u0259si aras\u0131nda \u0259laq\u0259 bir \u00e7ox komponentd\u0259n ibar\u0259tdir. Qal\u0131q yanacaqlar\u0131n istifad\u0259si atmosferd\u0259 CO2 (h\u0259m\u00e7inin CH4, N2O) miqdar\u0131n\u0131 art\u0131r\u0131r. Bu da, \u00f6z n\u00f6vb\u0259sind\u0259 temperaturun v\u0259 d\u0259niz s\u0259viyy\u0259sinin y\u00fcks\u0259lm\u0259sin\u0259 g\u0259tirib \u00e7\u0131xar\u0131r, n\u0259tic\u0259d\u0259 da\u015fq\u0131nlara v\u0259 quraql\u0131\u011fa s\u0259b\u0259b olur.<\/p>\n<p><img src=\"https:\/\/azertag.az\/store\/files_new\/2024\/03_MART\/04\/-%C4%B0QL%C4%B0M%20DEY%C4%B0SH%C4%B0KL%C4%B0Y%C4%B0-SEH%C4%B0YYE%20-COP\/01.jpg\" alt=\"\" width=\"600\" \/><\/p>\n<p>\u0130qlim d\u0259yi\u015fikliyi s\u0259b\u0259bind\u0259n qlobal c\u0259miyy\u0259tin qar\u015f\u0131s\u0131na ciddi probleml\u0259r \u00e7\u0131x\u0131r: \u015firin su m\u0259nb\u0259l\u0259rind\u0259 duzluluq art\u0131r, kol v\u0259 me\u015f\u0259 yan\u011f\u0131nlar\u0131 geni\u015f v\u00fcs\u0259t al\u0131r, ozon qat\u0131 z\u0259d\u0259l\u0259nir, i\u00e7m\u0259li su q\u0131tl\u0131\u011f\u0131 yaran\u0131r, hava \u00e7irkl\u0259nir, k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 v\u0259 \u0259kin\u00e7ilikd\u0259 m\u0259hsuldarl\u0131q azal\u0131r. Sadalananlar\u0131n insan sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131na vurdu\u011fu z\u0259r\u0259rl\u0259r v\u0259 x\u0259st\u0259likl\u0259rin yaranmas\u0131na z\u0259min yaradan n\u0259tic\u0259l\u0259ri \u00e7oxdur. Bu x\u0259st\u0259likl\u0259r qeyri-m\u00fct\u0259nasib olaraq h\u0259ssas qrup insanlara \u2013 u\u015faqlara, qocalara, hamil\u0259 qad\u0131nlara, \u0259vv\u0259ld\u0259n m\u00f6vcud x\u0259st\u0259liyi olan insanlara daha \u00e7ox t\u0259sir g\u00f6st\u0259rir.<\/p>\n<p>Yeni iqlim Sazi\u015find\u0259 qar\u015f\u0131ya \u201cqlobal orta temperatur art\u0131m\u0131n\u0131 s\u0259nayed\u0259n \u0259vv\u0259lki s\u0259viyy\u0259d\u0259n 2\u00b0C-d\u0259n xeyli a\u015fa\u011f\u0131 saxlamaq v\u0259 temperaturun y\u00fcks\u0259lm\u0259sini 1,5\u00b0C-\u0259 q\u0259d\u0259r m\u0259hdudla\u015fd\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn s\u0259y g\u00f6st\u0259rm\u0259k\u201d m\u0259qs\u0259di qoyulub.<\/p>\n<p>\u0130nsanlar\u0131n rifah\u0131 v\u0259 xalqlar\u0131n, s\u0259hiyy\u0259 sisteml\u0259rinin v\u0259 h\u00f6kum\u0259tl\u0259rin sabitliyi onlar\u0131n d\u0259yi\u015f\u0259n qlobal iqliml\u0259 qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 \u0259laq\u0259sind\u0259n as\u0131l\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>G\u00fcnel M\u0259mm\u0259dova bildirib ki, iqlim Sazi\u015fin\u0259 uy\u011fun olaraq t\u0259sis edilmi\u015f \u201cLanset\u201d beyn\u0259lxalq multidisiplinar \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131 (The Lancet Countdown) iqlim d\u0259yi\u015fikliyi n\u0259tic\u0259sind\u0259 d\u0259yi\u015f\u0259n sa\u011flaml\u0131q profill\u0259rini izl\u0259m\u0259k v\u0259 b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyada h\u00f6kum\u0259tl\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n g\u00f6t\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f \u00f6hd\u0259likl\u0259rin yerin\u0259 yetirilm\u0259sinin m\u00fcst\u0259qil qiym\u0259tl\u0259ndirilm\u0259sini t\u0259min etm\u0259k m\u0259qs\u0259di da\u015f\u0131y\u0131r. \u201cLanset\u201d\u0259 g\u00f6r\u0259, iqlim d\u0259yi\u015fikliyi insan sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn XXI \u0259srin \u0259n b\u00f6y\u00fck qlobal t\u0259hl\u00fck\u0259sidir.<\/p>\n<p>2021 v\u0259 2022-ci ill\u0259rd\u0259 ekstremal iqlim hadis\u0259l\u0259ri b\u00fct\u00fcn qit\u0259l\u0259rd\u0259 da\u011f\u0131nt\u0131lara s\u0259b\u0259b oldu v\u0259 COVID-19 pandemiyas\u0131n\u0131n t\u0259sirl\u0259ri il\u0259 m\u00fcbariz\u0259 aparan s\u0259hiyy\u0259 xidm\u0259tl\u0259rini daha da g\u0259rginl\u0259\u015fdirdi. Bel\u0259 ki, Avstraliya, Braziliya, \u00c7in, Q\u0259rbi Avropa, Malayziya, Pakistan, C\u0259nubi Afrika v\u0259 C\u0259nubi Sudanda sel v\u0259 da\u015fq\u0131nlar, Kanada, AB\u015e, Yunan\u0131stan, \u018flc\u0259zair, \u0130taliya, \u0130spaniya v\u0259 T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 me\u015f\u0259 yan\u011f\u0131nlar\u0131, Avstraliya, Kanada, Hindistan, \u0130taliya, Oman, T\u00fcrkiy\u0259, Pakistan v\u0259 B\u00f6y\u00fck Britaniya da daxil olmaqla bir \u00e7ox \u00f6lk\u0259d\u0259 havan\u0131n temperaturunun rekord h\u0259dd\u0259 \u00e7atmas\u0131 da\u011f\u0131nt\u0131lara, insan itkisin\u0259, el\u0259c\u0259 d\u0259 milyardlarla dollarl\u0131q iqtisadi itkil\u0259r\u0259 s\u0259b\u0259b oldu.<\/p>\n<p>Hesablamalara g\u00f6r\u0259, 2021-ci ild\u0259 temperaturun s\u00fcr\u0259tl\u0259 artmas\u0131 s\u0259b\u0259bind\u0259n h\u0259ssas \u0259hali qruplar\u0131 (65 ya\u015fdan yuxar\u0131 b\u00f6y\u00fckl\u0259r v\u0259 bir ya\u015fdan ki\u00e7ik u\u015faqlar) 1986-2005-ci ill\u0259ri \u0259hat\u0259 ed\u0259n d\u00f6vrd\u0259 h\u0259r il oldu\u011fundan 3,7 milyard daha \u00e7ox isti dal\u011fas\u0131na m\u0259ruz qald\u0131lar. Eyni zamanda, iqlim d\u0259yi\u015fikliyi yoluxucu x\u0259st\u0259likl\u0259rin yay\u0131lmas\u0131na t\u0259sir edir, \u0259halini yeni x\u0259st\u0259likl\u0259r v\u0259 \u0259laq\u0259li epidemiyalar riskin\u0259 m\u0259ruz qoyur.<\/p>\n<p>\u201cLanset\u201din d\u00f6vr\u00fc n\u0259\u015frl\u0259rind\u0259 g\u00f6r\u00fcnd\u00fcy\u00fc kimi, iqlim d\u0259yi\u015fikliyinin s\u0259hiyy\u0259y\u0259 v\u0259 insan sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131na t\u0259sirl\u0259rinin pisl\u0259\u015fm\u0259si il\u0259 \u0259laq\u0259dar qlobal c\u0259miyy\u0259tin \u00fczl\u0259\u015fdiyi \u0259laq\u0259dar dig\u0259r b\u00f6hranlar daha da \u015fidd\u0259tl\u0259nir. D\u00fcnya \u0259halisi, is\u0259 ilk m\u00fcdafi\u0259 x\u0259tti kimi daha \u00e7ox s\u0259hiyy\u0259 sisteml\u0259rin\u0259 v\u0259 tibbi xidm\u0259tl\u0259r\u0259 arxalan\u0131r.<\/p>\n<p>Bununla bel\u0259, son ill\u0259rd\u0259 tibbi yard\u0131ma ehtiyac meyar\u0131n\u0131n artmas\u0131 il\u0259 yana\u015f\u0131, b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyada s\u0259hiyy\u0259 sisteml\u0259rinin COVID-19 pandemiyas\u0131n\u0131n, el\u0259c\u0259 d\u0259 iqtisadi x\u0259rcl\u0259rin artmas\u0131 v\u0259 enerji b\u00f6hran\u0131n\u0131n t\u0259sirin\u0259 m\u0259ruz qald\u0131. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259, s\u0259hiyy\u0259 sisteml\u0259rinin dayan\u0131ql\u0131\u011f\u0131n\u0131 art\u0131rmaq v\u0259 d\u0259yi\u015f\u0259n iqlim \u015f\u0259raitind\u0259 \u00f6l\u00fcm v\u0259 x\u0259st\u0259likl\u0259rin artmas\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaq \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259cili t\u0259dbirl\u0259r g\u00f6r\u00fclm\u0259si bar\u0259d\u0259 qlobal \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015flar edilir.<\/p>\n<p><img src=\"https:\/\/azertag.az\/store\/files_new\/2024\/03_MART\/04\/-%C4%B0QL%C4%B0M%20DEY%C4%B0SH%C4%B0KL%C4%B0Y%C4%B0-SEH%C4%B0YYE%20-COP\/02.jpg\" alt=\"\" width=\"600\" \/><\/p>\n<p>\u00dcmumd\u00fcnya S\u0259hiyy\u0259 T\u0259\u015fkilat\u0131 beyn\u0259lxalq miqyasda \u0130qlim Sazi\u015fin\u0259 daha yax\u015f\u0131 uy\u011funla\u015fmaq m\u0259qs\u0259dil\u0259 s\u0259hiyy\u0259nin karbon tullant\u0131lar\u0131ndan t\u0259mizl\u0259nm\u0259si, \u0259traf al\u0259min m\u00fchafiz\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259qdim etdiyi yol x\u0259rit\u0259sin\u0259 g\u00f6r\u0259, \u00f6lk\u0259l\u0259r, xalqlar v\u0259 c\u0259miyy\u0259tl\u0259r \u0259n yax\u015f\u0131 t\u0259cr\u00fcb\u0259l\u0259rini payla\u015fmal\u0131 v\u0259 s\u0259hiyy\u0259 tullant\u0131lar\u0131n\u0131n azald\u0131lmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn ideyalar yaratmal\u0131d\u0131rlar.<\/p>\n<p>S\u0259hiyy\u0259d\u0259 \u201cya\u015f\u0131l\u201d texnologiyalardan dan\u0131\u015fan G.M\u0259mm\u0259dova bildirib ki, bu texnologiyalar\u0131n sah\u0259si daim inki\u015faf ed\u0259n bir qrup metod v\u0259 material\u0131 \u0259hat\u0259 edir: enerji istehsal\u0131 \u00fcsullar\u0131ndan enerji istifad\u0259si, birba\u015fa x\u0259st\u0259 bax\u0131m\u0131, laboratoriya xidm\u0259tl\u0259ri v\u0259 t\u0259mizlik, yem\u0259k xidm\u0259ti v\u0259 zibilin t\u0259mizl\u0259nm\u0259si kimi d\u0259st\u0259k f\u0259aliyy\u0259tl\u0259ri v\u0259 s. M\u0259s\u0259l\u0259n, \u201cya\u015f\u0131l\u201d x\u0259st\u0259xanalar daha \u00e7ox istilik, soyutma v\u0259 isti su \u00fc\u00e7\u00fcn geotermal enerji kimi b\u0259rpa olunan enerji m\u0259nb\u0259l\u0259rind\u0259n istifad\u0259 etm\u0259kl\u0259 layih\u0259l\u0259ndirilir. Burada geotermal istilik nasoslar\u0131 yer t\u0259r\u0259find\u0259n udulmu\u015f g\u00fcn\u0259\u015f enerjisind\u0259n istifad\u0259 edir.<\/p>\n<p>\u201cYa\u015f\u0131l\u201d nailiyy\u0259tl\u0259rin say\u0259sind\u0259 s\u0259hiyy\u0259 t\u0259minat\u00e7\u0131lar\u0131 ekoloji m\u0259qs\u0259dl\u0259r\u0259 do\u011fru ir\u0259lil\u0259yi\u015f \u0259ld\u0259 etm\u0259k v\u0259 \u201cya\u015f\u0131l\u201d s\u0259hiyy\u0259 xidm\u0259tl\u0259rini artan templ\u0259 t\u0259min etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn dig\u0259r texnologiya m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259ri il\u0259 t\u0259r\u0259fda\u015fl\u0131q v\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131 get-ged\u0259 daha \u00e7ox geni\u015fl\u0259ndirirl\u0259r.<\/p>\n<p>Son ill\u0259rin m\u00fc\u015fahid\u0259l\u0259ri g\u00f6st\u0259rir ki, COVID-19 pandemiyas\u0131 s\u0259hiyy\u0259 i\u015fl\u0259rin\u0259 s\u0259rmay\u0259ni s\u00fcr\u0259tl\u0259ndirdi. Bu n\u00f6qteyi-n\u0259z\u0259rd\u0259n s\u0259hiyy\u0259 m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rind\u0259 m\u0259\u015f\u011fulluq imkanlar\u0131 \u201cya\u015f\u0131l prinsipl\u0259r\u201din t\u0259\u015fviqin\u0259 v\u0259 onlar\u0131n t\u0259tbiqin\u0259 diqq\u0259t yetirm\u0259kl\u0259 yarad\u0131l\u0131r. Bununla yana\u015f\u0131, biz getdikc\u0259 daha \u00e7ox s\u0259hiyy\u0259 funksiyalar\u0131n\u0131n tam spektrind\u0259 \u201cya\u015f\u0131l\u201d v\u0259 \u201cdavaml\u0131l\u0131q\u201d elementl\u0259rinin quruldu\u011funu v\u0259 inki\u015faf etdirildiyini g\u00f6r\u00fcr\u00fck.<\/p>\n<p>\u201cYa\u015f\u0131l\u201d termini b\u0259rpa olunan resurslardan istifad\u0259, \u0259traf m\u00fchitin m\u00fchafiz\u0259si v\u0259 insan h\u00fcquqlar\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 t\u0259cr\u00fcb\u0259l\u0259ri t\u0259kmill\u0259\u015fdirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn istifad\u0259 olunur. Sirr deyil ki, \u201cya\u015f\u0131l\u201d iqtisadiyyata ke\u00e7id \u00fc\u00e7\u00fcn qar\u015f\u0131da uzun yol var, lakin bir s\u0131ra \u00f6lk\u0259l\u0259r milli \u201cya\u015f\u0131l\u201d inki\u015faf v\u0259 ya a\u015fa\u011f\u0131 karbonlu iqtisadi strategiyalar\u0131 q\u0259bul etm\u0259kl\u0259 liderlik n\u00fcmayi\u015f etdirirl\u0259r. Bu \u00f6lk\u0259l\u0259rin ilk s\u0131ralar\u0131nda \u00f6lk\u0259mizin g\u00f6st\u0259rdiyi aktiv f\u0259aliyy\u0259t dan\u0131lmaz faktd\u0131r.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 Prezidentinin m\u00fcvafiq S\u0259r\u0259ncam\u0131 il\u0259 t\u0259sdiq edil\u0259n \u201cAz\u0259rbaycan 2030: sosial-iqtisadi inki\u015fafa dair Milli Prioritetl\u0259r\u201d ekoloji t\u0259miz texnologiyalar\u0131n t\u0259tbiqi, tullant\u0131lar\u0131n t\u0259krar emal\u0131 v\u0259 \u00e7irkl\u0259nmi\u015f \u0259razil\u0259rin b\u0259rpas\u0131n\u0131n t\u0259\u015fviqi, \u201cya\u015f\u0131l\u201d texnologiyalar\u0131n t\u0259tbiqinin geni\u015fl\u0259ndirilm\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 konkret tap\u015f\u0131r\u0131qlar\u0131 \u00f6z\u00fcnd\u0259 ehtiva edir.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan b\u0259rpaolunan enerji m\u0259nb\u0259l\u0259ri \u00fczr\u0259 y\u00fcks\u0259k potensiala malik \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259n biridir. \u00d6lk\u0259miz qar\u015f\u0131dak\u0131 ill\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259d\u0259find\u0259 1990-c\u0131 ill\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259 2030-cu il\u0259 q\u0259d\u0259r istixana qazlar\u0131n\u0131n miqdar\u0131n\u0131n 35 faiz, 2050-ci il\u0259 q\u0259d\u0259r 40 faiz azald\u0131lmas\u0131na nail olmaqd\u0131r.<\/p>\n<p>\u201cYa\u015f\u0131l enerji\u201d vadisi Az\u0259rbaycan\u0131n i\u015f\u011faldan azad olunmu\u015f \u0259razil\u0259rind\u0259 \u201cya\u015f\u0131l enerji\u201d zonas\u0131n\u0131n yarad\u0131lmas\u0131, Prezident \u0130lham \u018fliyevin 2024-c\u00fc ilin \u201cYa\u015f\u0131l d\u00fcnya namin\u0259 h\u0259mr\u0259ylik ili\u201d elan etm\u0259si v\u0259 s. kimi nailiyy\u0259tl\u0259r BMT-nin \u0130qlim D\u0259yi\u015fikliyi \u00fczr\u0259 \u00c7\u0259r\u00e7iv\u0259 Konvensiyas\u0131n\u0131n T\u0259r\u0259fl\u0259r Konfrans\u0131n\u0131n 29-cu sessiyas\u0131n\u0131n (COP29) \u00f6lk\u0259mizd\u0259 ke\u00e7irilm\u0259si bar\u0259d\u0259 m\u00f6t\u0259b\u0259r beyn\u0259lxalq qurumun q\u0259rar\u0131n\u0131n m\u0259ntiqli \u0259sas\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Qlobal \u201cYa\u015f\u0131l v\u0259 Sa\u011flam X\u0259st\u0259xanalar\u201d Proqram\u0131 s\u0259hiyy\u0259 sektoruna daha \u00e7ox davaml\u0131l\u0131q v\u0259 ekoloji sa\u011flaml\u0131q g\u0259tirm\u0259k v\u0259 bununla da b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyada s\u0259hiyy\u0259 sisteml\u0259rini g\u00fccl\u0259ndirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn d\u00fcnya \u00fczr\u0259 m\u00f6vcud s\u0259yl\u0259ri d\u0259st\u0259kl\u0259m\u0259k m\u0259qs\u0259di da\u015f\u0131y\u0131r. Bu s\u0259n\u0259d daha \u00e7ox dayan\u0131ql\u0131\u011fa nail olmaq, \u0259traf m\u00fchitin yax\u015f\u0131la\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131na t\u00f6hf\u0259 verm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyada x\u0259st\u0259xanalar v\u0259 s\u0259hiyy\u0259 sisteml\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259rt\u0259r\u0259fli \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259 t\u0259qdim edir.<\/p>\n<p>G\u00fcnel M\u0259mm\u0259dova hesab edir ki, \u201cYa\u015f\u0131l\u201d Plan qar\u015f\u0131ya \u0259traf m\u00fchit\u0259 antropogen t\u0259sirl\u0259ri azaltmaqla yana\u015f\u0131, g\u0259l\u0259c\u0259k n\u0259sill\u0259rin \u00f6m\u00fcr boyu m\u00f6hk\u0259m sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131n t\u0259min edilm\u0259sin\u0259 k\u00f6m\u0259k ed\u0259n davaml\u0131 s\u0259hiyy\u0259 xidm\u0259tl\u0259ri g\u00f6st\u0259rm\u0259k \u00f6hd\u0259liyini qoyur, h\u0259m\u00e7inin daha t\u0259miz, daha ya\u015f\u0131l, sa\u011flam v\u0259 \u0259dal\u0259tli g\u0259l\u0259c\u0259y\u0259 aparan yol qurma\u011fa z\u0259min yarad\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Taleyin istehzas\u0131d\u0131r ki, insan sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131n\u0131 m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndirm\u0259k, x\u0259st\u0259likl\u0259rl\u0259 m\u00fcbariz\u0259 aparmaq, insanlar\u0131 sa\u011faltmaq m\u0259qs\u0259di da\u015f\u0131yan s\u0259hiyy\u0259 iqlim d\u0259yi\u015fikliyin\u0259 \u0259h\u0259miyy\u0259tli t\u0259sir g\u00f6st\u0259rir. Bel\u0259 ki, enerji istifad\u0259si s\u0259hiyy\u0259 tullant\u0131lar\u0131n\u0131n \u0259sas hiss\u0259sini t\u0259\u015fkil edir (50 faizd\u0259n \u00e7oxu) v\u0259 onlar\u0131n \u0259ks\u0259riyy\u0259ti qal\u0131q yanacaqlardan ortaya \u00e7\u0131x\u0131r. M\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259r \u00fcmumi s\u0259hiyy\u0259 tullant\u0131lar\u0131n\u0131 3 qrupa b\u00f6l\u00fcrl\u0259r: birba\u015fa tibb m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rind\u0259n at\u0131lan tullant\u0131lar \u2013 17 faiz; isitm\u0259\/soyutma sisteml\u0259rind\u0259n, elektrik enerjisinin al\u0131nmas\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 yaranan dolay\u0131 tullant\u0131lar \u2013 12 faiz; tullant\u0131lar\u0131n \u0259ks\u0259riyy\u0259ti s\u0259hiyy\u0259 t\u0259chizat\u0131 z\u0259ncirin\u0259, y\u0259ni tibbi mallar\u0131n\/ xidm\u0259tl\u0259rin istehsal\u0131, da\u015f\u0131nmas\u0131, istifad\u0259si v\u0259 utilizasiyas\u0131 il\u0259 \u0259laq\u0259dard\u0131r \u2013 71 faiz. Bunu\u00a0AZ\u018fRTAC-a \u201cAkademik Mustafa Top\u00e7uba\u015fov ad\u0131na&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":697557,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[1],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/17095428135615330153_1200x630.jpg",923,630,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/17095428135615330153_1200x630.jpg",923,630,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/17095428135615330153_1200x630.jpg",923,630,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/17095428135615330153_1200x630-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/17095428135615330153_1200x630-535x365.jpg",535,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/17095428135615330153_1200x630-840x573.jpg",640,437,true],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/17095428135615330153_1200x630.jpg",923,630,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/17095428135615330153_1200x630.jpg",923,630,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/17095428135615330153_1200x630-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/17095428135615330153_1200x630-923x620.jpg",923,620,true]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=1\" rel=\"category\">C\u0259miyy\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"Taleyin istehzas\u0131d\u0131r ki, insan sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131n\u0131 m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndirm\u0259k, x\u0259st\u0259likl\u0259rl\u0259 m\u00fcbariz\u0259 aparmaq, insanlar\u0131 sa\u011faltmaq m\u0259qs\u0259di da\u015f\u0131yan s\u0259hiyy\u0259 iqlim d\u0259yi\u015fikliyin\u0259 \u0259h\u0259miyy\u0259tli t\u0259sir g\u00f6st\u0259rir. Bel\u0259 ki, enerji istifad\u0259si s\u0259hiyy\u0259 tullant\u0131lar\u0131n\u0131n \u0259sas hiss\u0259sini t\u0259\u015fkil edir (50 faizd\u0259n \u00e7oxu) v\u0259 onlar\u0131n \u0259ks\u0259riyy\u0259ti qal\u0131q yanacaqlardan ortaya \u00e7\u0131x\u0131r. M\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259r \u00fcmumi s\u0259hiyy\u0259 tullant\u0131lar\u0131n\u0131 3 qrupa b\u00f6l\u00fcrl\u0259r: birba\u015fa tibb m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rind\u0259n at\u0131lan tullant\u0131lar \u2013 17 faiz; isitm\u0259\/soyutma&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/697556"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=697556"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/697556\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/697557"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=697556"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=697556"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=697556"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}