{"id":697848,"date":"2024-03-05T10:43:12","date_gmt":"2024-03-05T06:43:12","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=697848"},"modified":"2024-03-05T10:43:12","modified_gmt":"2024-03-05T06:43:12","slug":"folklorsunas-alim-od-c%c9%99rs%c9%99nb%c9%99sinin-gun%c9%99s%c9%99-baglanmasi-xalqimizin-mifik-baxislarini-ortaya-qoyur","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=697848","title":{"rendered":"Folklor\u015f\u00fcnas alim: Od \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259sinin G\u00fcn\u0259\u015f\u0259 ba\u011flanmas\u0131 xalq\u0131m\u0131z\u0131n mifik bax\u0131\u015flar\u0131n\u0131 ortaya qoyur"},"content":{"rendered":"<p>Bu g\u00fcn Az\u0259rbaycanda Novruz \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259l\u0259rind\u0259n ikincisi &#8211; Od \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259si qeyd olunur. Ona xalq aras\u0131nda \u201c\u00fcsk\u00fc \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259\u201d, \u201c\u00fcsk\u00fc gec\u0259si\u201d, \u201cikinci \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259\u201d v\u0259 yaxud \u201cadl\u0131 \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259\u201d d\u0259 deyilir.<\/p>\n<p><a class=\"azertac-link\" href=\"https:\/\/azertag.az\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">AZ\u018fRTAC<\/a>\u00a0AMEA Folklor \u0130nstitutunun apar\u0131c\u0131 elmi i\u015f\u00e7isi dosent \u015eakir Albal\u0131yevin Od \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259si haqq\u0131nda qeydl\u0259rini t\u0259qdim edir.<\/p>\n<p>Novruz bayram\u0131 v\u0259 onun t\u0259rkib hiss\u0259si olan ilax\u0131r \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259l\u0259rinin bir \u0259srar\u0259ngizliyi d\u0259 ondad\u0131r ki, bu zaman insan \u00f6z\u00fcn\u00fc t\u0259bi\u0259tl\u0259 bir s\u0131rada qoyur, \u00f6z\u00fcn\u00fc t\u0259bi\u0259tin bir par\u00e7as\u0131 kimi g\u00f6r\u00fcr v\u0259 onunla eynil\u0259\u015fdirir. Bu bax\u0131mdan Od \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259sind\u0259 insan h\u0259m oda m\u00fcq\u0259dd\u0259s bax\u0131\u015flar\u0131n\u0131 ortaya qoyur, h\u0259m od il\u0259 t\u0259masda olmaqla ondan faydalan\u0131r, h\u0259m d\u0259 m\u00fcq\u0259dd\u0259s bildiyi odu qoruyub saxlama\u011f\u0131 \u00f6z\u00fcn\u0259 borc bilir.<\/p>\n<p>Od \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259si odla, istilikl\u0259 ba\u011fl\u0131 olaraq insanlar\u0131n oda inamlar\u0131n\u0131 ifad\u0259 edib. Odun, i\u015f\u0131\u011f\u0131n, enerjinin kainatdak\u0131 \u0259n b\u00f6y\u00fck v\u0259 t\u00fck\u0259nm\u0259z m\u0259nb\u0259yi G\u00fcn\u0259\u015fdir. G\u00fcn\u0259\u015f is\u0259 g\u00f6y\u00fc, yeri (yerin alt\u0131n\u0131 da) isindirib, q\u0131zd\u0131r\u0131b h\u0259yat enerjisi il\u0259 k\u00fclli-kainata dirilik b\u0259x\u015f edir.<\/p>\n<p>T\u0259bi\u0259t\u0259 v\u0259 t\u0259bi\u0259tin ayr\u0131lmaz par\u00e7as\u0131 olan insanlara h\u0259yat enerjisi \u2013 dirilik ver\u0259n odun real h\u0259yatdak\u0131 funksiyas\u0131 q\u0259dim mifik g\u00f6r\u00fc\u015fl\u0259rd\u0259 d\u0259 \u00f6z \u0259ksini tap\u0131b. Mir\u00e7a Eliadinin bu fikirl\u0259ri d\u0259 odun m\u00fcq\u0259dd\u0259s h\u0259yatvericilik missiyas\u0131n\u0131 g\u00f6st\u0259rir: \u201cOd hans\u0131 t\u0259bi\u0259t\u0259 malik olmas\u0131ndan as\u0131l\u0131 olmayaraq, insan\u0131 \u201cruha\u201d \u00e7evirir: m\u0259hz buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 \u015famanlar \u201codun sahibi\u201d hesab olunur v\u0259 k\u00f6z\u0259rmi\u015f k\u00f6m\u00fcr onlar\u0131 yand\u0131rm\u0131r\u201d.<\/p>\n<p>Odun yand\u0131r\u0131b m\u0259hv etm\u0259k t\u0259bi\u0259ti olsa da, k\u00f6z\u0259rmi\u015f k\u00f6m\u00fcr bel\u0259 \u015famanlar\u0131 yand\u0131rmad\u0131\u011f\u0131ndan onlar odun sahibi say\u0131l\u0131rlar; \u00e7\u00fcnki m\u00fcq\u0259dd\u0259s od insan\u0131 ekstaz hal\u0131na sal\u0131r, ba\u015fqa s\u00f6zl\u0259, insan\u0131 ruha \u00e7evirir. Odun insan\u0131 ruha \u00e7evirm\u0259si is\u0259 insana m\u0259n\u0259vi g\u00fcc \u2013 enerji verm\u0259si dem\u0259kdir. Bu m\u0259nada odun enerji \u2013 h\u0259yat m\u0259nb\u0259yi olmas\u0131 \u00f6z\u00fcn\u00fc bu t\u0259r\u0259fd\u0259n d\u0259 n\u00fcmayi\u015f etdirir. Onu da qeyd edim ki, \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259 oca\u011f\u0131n\u0131n (el\u0259c\u0259 d\u0259 Novruz tonqal\u0131n\u0131n) odu mifik \u015f\u00fcurda m\u00fcq\u0259dd\u0259sliyi t\u0259msil etdiyind\u0259n he\u00e7 vaxt da\u011f\u0131d\u0131c\u0131 f\u0259sadlar (yan\u011f\u0131n f\u0259lak\u0259ti v\u0259 s.) t\u00f6r\u0259tmir, h\u0259m\u00e7inin bu od he\u00e7 vaxt insanlar\u0131 yand\u0131rm\u0131r, \u0259ksin\u0259, insanlar\u0131 m\u0259n\u0259n y\u00fcng\u00fcll\u0259\u015fdirir.<\/p>\n<p>M.Eliadinin k\u00f6z\u0259rmi\u015f k\u00f6m\u00fcr\u00fcn \u015famanlar\u0131 yand\u0131rmamas\u0131 bar\u0259d\u0259 fikirl\u0259ri il\u0259 m\u00fcq\u0259dd\u0259s \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259 odunun bayram ke\u00e7ir\u0259nl\u0259ri yand\u0131rmamas\u0131 inanc\u0131 \u00fcst-\u00fcst\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcr. Od \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259si insanlar\u0131 \u201cruha\u201d \u00e7evirir, y\u0259ni insan ruh\u0259n t\u0259mizl\u0259nir, m\u0259n\u0259vi g\u00fcc\u0259 yiy\u0259l\u0259nir, m\u0259n\u0259n-ruh\u0259n g\u00fcc toplay\u0131r, sa\u011flam ruha y\u00fckl\u0259nir.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan mifoloji m\u0259tnl\u0259rind\u0259n birind\u0259 deyilir: \u201cCinl\u0259r, \u0259jdahalar G\u00fcn\u0259\u015fin d\u00fc\u015fm\u0259nidirl\u0259r. Ona h\u00fccum edib bo\u011fma\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131lar. O zaman G\u00fcn\u0259\u015fl\u0259 cinl\u0259r, \u0259jdahalar aras\u0131nda b\u0259rk dava d\u00fc\u015f\u00fcr. Amma G\u00fcn\u0259\u015f t\u0259k, cinl\u0259r, \u0259jdahalar \u00e7ox. G\u00fcn\u0259\u015fin g\u00fcc\u00fc bu davada t\u00fck\u0259nm\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131r. Onun q\u00fcvv\u0259si qurtard\u0131qca cinl\u0259r, \u0259jdahalar G\u00fcn\u0259\u015fi daha da bo\u011fma\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar.<\/p>\n<p>G\u00fcn\u0259\u015fin t\u0259k oldu\u011funu, bo\u011fuldu\u011funu g\u00f6r\u0259n adamlar ona k\u00f6m\u0259k etm\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131rlar. Adamlar\u0131n yerd\u0259ki h\u00fccumunu g\u00f6r\u0259n cinl\u0259r, \u0259jdahalar qorxub tez G\u00fcn\u0259\u015fi burax\u0131rlar. O saat da qa\u00e7\u0131b da\u011f\u0131l\u0131\u015f\u0131rlar.<\/p>\n<p>Davada G\u00fcn\u0259\u015f \u00e7ox bo\u011fuldu\u011fundan r\u0259ngin\u0259 q\u0131z\u0131l qan g\u0259lir. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 G\u00fcn\u0259\u015f tutulandan sonra r\u0259ngi q\u0131pq\u0131rm\u0131z\u0131 olur\u201d.<\/p>\n<p>G\u00fcn\u0259\u015fl\u0259 ba\u011fl\u0131 animistik t\u0259s\u0259vv\u00fcrl\u0259r ayd\u0131n g\u00f6r\u00fcn\u00fcr. Bu m\u0259tn Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n mifik t\u0259s\u0259vv\u00fcr\u00fcn\u00fc \u0259ks etdirdiyind\u0259n m\u0259tnd\u0259ki adamlar da xalq\u0131m\u0131z\u0131 ifad\u0259 edir. Dem\u0259li, xalq\u0131m\u0131z G\u00fcn\u0259\u015f\u0259, oda tap\u0131nmaqla onu dirilik m\u0259nb\u0259yi hesab etm\u0259kl\u0259 yana\u015f\u0131, eyni zamanda, G\u00fcn\u0259\u015fin m\u00fcdafi\u0259\u00e7isi olub, onu canl\u0131 simada t\u0259s\u0259vv\u00fcr edib v\u0259 yad q\u00fcvv\u0259l\u0259rd\u0259n qoruma\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131b. Bu m\u0259nada ilax\u0131r \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259n birinin G\u00fcn\u0259\u015f\u0259, G\u00fcn\u0259\u015fin b\u0259lg\u0259si say\u0131lan oda ba\u011flanmas\u0131 da xalq\u0131m\u0131z\u0131n mifik bax\u0131\u015flar\u0131n\u0131 ortaya qoyur.<\/p>\n<p>Od \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259si xalq\u0131m\u0131z\u0131n t\u0259f\u0259kk\u00fcr\u00fcnd\u0259 mifik \u00e7a\u011flardan bu g\u00fcn\u0259d\u0259k m\u00fcxt\u0259lif dini v\u0259 d\u00fcny\u0259vi d\u00fcnyag\u00f6r\u00fc\u015fl\u0259ri il\u0259 qovu\u015fub v\u0259 \u00e7arpazla\u015f\u0131b, m\u0259rasim m\u0259d\u0259niyy\u0259timizd\u0259, m\u0259i\u015f\u0259timizd\u0259 m\u00f6hk\u0259ml\u0259nib.<\/p>\n<p>Bu g\u00fcn\u00fcn m\u0259rasiminin ke\u00e7irilm\u0259sind\u0259 ba\u015fl\u0131ca arzu-niyy\u0259t yaz gec\u0259-g\u00fcnd\u00fcz b\u0259rab\u0259rliyini g\u0259tir\u0259n v\u0259 g\u00fcn\u0259\u015fli g\u00fcnl\u0259rin uzanmas\u0131na aparan Novruz g\u00fcn\u0259\u015fini, yaz g\u00fcn\u0259\u015fini \u00e7a\u011f\u0131rmaqdan, m\u00fcq\u0259dd\u0259s bildikl\u0259ri G\u00fcn\u0259\u015fin h\u0259rar\u0259tin\u0259 isinm\u0259kd\u0259n v\u0259 bu istid\u0259 yeni h\u0259yat n\u0259f\u0259si qazanmaqdan ibar\u0259tdir. \u00c7\u00fcnki G\u00fcn\u0259\u015f h\u0259yat m\u0259nb\u0259yidir, G\u00fcn\u0259\u015f \u015f\u00fcas\u0131 olmasa, onun h\u0259rar\u0259ti olmasa t\u0259bi\u0259tin can\u0131na isti ke\u00e7m\u0259z v\u0259 donmu\u015f t\u0259bi\u0259t cana g\u0259lm\u0259z. G\u00fcn\u0259\u015f \u015f\u00fcas\u0131 olmasa, t\u0259bi\u0259td\u0259 bitkil\u0259r al\u0259mind\u0259 h\u0259yat, dirilik \u00fc\u00e7\u00fcn z\u0259ruri amil olan fotosintez prosesi getm\u0259z v\u0259 canl\u0131lar al\u0259mi \u00fc\u00e7\u00fcn oksigen \u2013 t\u0259miz hava yaranmaz. Dem\u0259li, od \u00fcns\u00fcr\u00fcn\u00fcn (odun m\u0259nb\u0259yi olan G\u00fcn\u0259\u015fin) olmamas\u0131 dig\u0259r bir yarad\u0131c\u0131 \u00fcns\u00fcr\u00fcn \u2013 havan\u0131n (dirilik \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7ox vacib olan t\u0259miz havan\u0131n, yeni havan\u0131n) olmamas\u0131na g\u0259tirib \u00e7\u0131xarar. Dem\u0259li, yarad\u0131c\u0131 \u00fcns\u00fcr olan od \u00f6zl\u00fcy\u00fcnd\u0259 h\u0259m d\u0259 hava \u00fcns\u00fcr\u00fcn\u00fcn yaranmas\u0131n\u0131 \u015f\u0259rtl\u0259ndirir. Buradan o n\u0259tic\u0259 \u00e7\u0131x\u0131r ki, G\u00fcn\u0259\u015f t\u0259kc\u0259 odun t\u0259msil\u00e7isi deyil, h\u0259m\u00e7inin havan\u0131n yaranmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259sasl\u0131 z\u0259min rolunu oynay\u0131r.<\/p>\n<p>Bel\u0259likl\u0259, Od \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259sind\u0259ki od \u00fcns\u00fcr\u00fc mahiyy\u0259tc\u0259 G\u00fcn\u0259\u015fl\u0259 s\u0131x ba\u011fl\u0131d\u0131r. G\u00fcn\u0259\u015f is\u0259 h\u0259yat, dirilik m\u0259nb\u0259yi olmaqla t\u0259kc\u0259 istiliyi \u2013 odu deyil, h\u0259m\u00e7inin ya\u011f\u0131\u015f\u0131 \u2013 su \u00fcns\u00fcr\u00fcn\u00fc d\u0259, hava \u00fcns\u00fcr\u00fcn\u00fc d\u0259, h\u0259l\u0259 des\u0259k, g\u00f6yd\u0259n yer\u0259 &#8211; torpa\u011fa nur (od) \u0259l\u0259m\u0259kl\u0259 torpaq \u00fcns\u00fcr\u00fcn\u00fc d\u0259 canland\u0131r\u0131b h\u0259r\u0259k\u0259t\u0259 g\u0259lm\u0259sin\u0259 stimul yarad\u0131r. Bu m\u0259ntiqd\u0259n hesaba ald\u0131qda, Od \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259si t\u0259kc\u0259 bir yarad\u0131l\u0131\u015f \u00fcns\u00fcr\u00fc il\u0259 m\u0259hdudla\u015fm\u0131r, dig\u0259r yarad\u0131l\u0131\u015f \u00fcns\u00fcrl\u0259ri olan su, yel (hava) v\u0259 torpa\u011fa da stimulverici g\u00fcc b\u0259x\u015f edir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Bu g\u00fcn Az\u0259rbaycanda Novruz \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259l\u0259rind\u0259n ikincisi &#8211; Od \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259si qeyd olunur. Ona xalq aras\u0131nda \u201c\u00fcsk\u00fc \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259\u201d, \u201c\u00fcsk\u00fc gec\u0259si\u201d, \u201cikinci \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259\u201d v\u0259 yaxud \u201cadl\u0131 \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259\u201d d\u0259 deyilir. AZ\u018fRTAC\u00a0AMEA Folklor \u0130nstitutunun apar\u0131c\u0131 elmi i\u015f\u00e7isi dosent \u015eakir Albal\u0131yevin Od \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259si haqq\u0131nda qeydl\u0259rini t\u0259qdim edir. Novruz bayram\u0131 v\u0259 onun t\u0259rkib hiss\u0259si olan ilax\u0131r \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259l\u0259rinin bir \u0259srar\u0259ngizliyi d\u0259 ondad\u0131r ki, bu zaman insan \u00f6z\u00fcn\u00fc t\u0259bi\u0259tl\u0259 bir s\u0131rada qoyur, \u00f6z\u00fcn\u00fc t\u0259bi\u0259tin bir par\u00e7as\u0131 kimi g\u00f6r\u00fcr v\u0259 onunla eynil\u0259\u015fdirir. Bu bax\u0131mdan Od \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259sind\u0259 insan h\u0259m oda m\u00fcq\u0259dd\u0259s bax\u0131\u015flar\u0131n\u0131 ortaya qoyur, h\u0259m od il\u0259 t\u0259masda olmaqla ondan faydalan\u0131r,&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":697849,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[1],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/17096166445865118817_1200x630.jpg",924,630,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/17096166445865118817_1200x630.jpg",924,630,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/17096166445865118817_1200x630.jpg",924,630,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/17096166445865118817_1200x630-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/17096166445865118817_1200x630-535x365.jpg",535,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/17096166445865118817_1200x630-840x573.jpg",640,437,true],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/17096166445865118817_1200x630.jpg",924,630,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/17096166445865118817_1200x630.jpg",924,630,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/17096166445865118817_1200x630-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/17096166445865118817_1200x630-924x620.jpg",924,620,true]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=1\" rel=\"category\">C\u0259miyy\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"Bu g\u00fcn Az\u0259rbaycanda Novruz \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259l\u0259rind\u0259n ikincisi &#8211; Od \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259si qeyd olunur. Ona xalq aras\u0131nda \u201c\u00fcsk\u00fc \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259\u201d, \u201c\u00fcsk\u00fc gec\u0259si\u201d, \u201cikinci \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259\u201d v\u0259 yaxud \u201cadl\u0131 \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259\u201d d\u0259 deyilir. AZ\u018fRTAC\u00a0AMEA Folklor \u0130nstitutunun apar\u0131c\u0131 elmi i\u015f\u00e7isi dosent \u015eakir Albal\u0131yevin Od \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259si haqq\u0131nda qeydl\u0259rini t\u0259qdim edir. Novruz bayram\u0131 v\u0259 onun t\u0259rkib hiss\u0259si olan ilax\u0131r \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259l\u0259rinin bir \u0259srar\u0259ngizliyi d\u0259 ondad\u0131r ki,&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/697848"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=697848"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/697848\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/697849"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=697848"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=697848"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=697848"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}