{"id":700891,"date":"2024-03-12T23:48:51","date_gmt":"2024-03-12T19:48:51","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=700891"},"modified":"2024-03-12T23:48:51","modified_gmt":"2024-03-12T19:48:51","slug":"b%c9%99zi-usaqlar-niy%c9%99-dil-acmaq-ist%c9%99mir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=700891","title":{"rendered":"B\u0259zi u\u015faqlar niy\u0259 dil a\u00e7maq ist\u0259mir?"},"content":{"rendered":"<p><em><strong>M\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259r problemin s\u0259b\u0259b v\u0259 h\u0259lli il\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u00fch\u00fcm m\u0259qamlara ayd\u0131nl\u0131q g\u0259tirdil\u0259r<\/strong><\/em><\/p>\n<p>Son zamanlar valideynl\u0259rin narahat oldu\u011fu v\u0259 m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259r\u0259 m\u00fcraci\u0259t etdiyi m\u00f6vzulardan biri d\u0259 b\u0259zi u\u015faqlarda nitq q\u00fcsurlar\u0131 v\u0259 nitq l\u0259ngim\u0259si probleml\u0259ridir. Bunun s\u0259b\u0259bl\u0259rin\u0259 v\u0259 m\u00f6vzu il\u0259 ba\u011fl\u0131 bir \u00e7ox m\u00fch\u00fcm m\u0259qamlara ayd\u0131nl\u0131q g\u0259tirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259rl\u0259 h\u0259ms\u00f6hb\u0259t olduq.<\/p>\n<p>Nitqin inki\u015faf\u0131ndak\u0131 poz\u011funluqlar u\u015faqlar\u0131n \u015f\u0259xsiyy\u0259tinin \u00fcmumi formala\u015fmas\u0131na, onlar\u0131n intellektual b\u00f6y\u00fcm\u0259sin\u0259 v\u0259 davran\u0131\u015f\u0131na t\u0259sir edir, \u00f6yr\u0259nm\u0259yi v\u0259 ba\u015fqalar\u0131 il\u0259 \u00fcnsiyy\u0259ti \u00e7\u0259tinl\u0259\u015fdirir. Ekspressiv nitq u\u015faqlar\u0131n istifad\u0259 etdiyi c\u00fcml\u0259l\u0259rd\u0259 , fikirl\u0259rini d\u00fczg\u00fcn ifad\u0259 etm\u0259si v\u0259 ya ifad\u0259 ed\u0259c\u0259yi fikri d\u00fczg\u00fcn bildirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn s\u00f6zl\u0259ri yerind\u0259 , qrammatik nizama uy\u011fun istifad\u0259 etm\u0259 bacar\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Reseptiv nitq is\u0259 m\u0259lumat\u0131 ba\u015fa d\u00fc\u015fm\u0259 bacar\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Nitq inki\u015faf\u0131n\u0131n geril\u0259m\u0259si 5 ya\u015fa q\u0259d\u0259r olan u\u015faqlar \u00fc\u00e7\u00fcn istifad\u0259 olunan termindir \u2013 buna yaln\u0131z nitqin pozgunlu\u011fu v\u0259 u\u015fa\u011f\u0131n zehni, emosional inki\u015faf\u0131 normal olduqda deyilir. \u00dcNP (\u00fcmumi nitq poz\u011funlu\u011fu) -5 ya\u015fdan yuxar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn istifad\u0259 olunan termindir \u2013 nitq sisteminin b\u00fct\u00fcn komponentl\u0259rinin y\u0259ni, normal e\u015fitm\u0259 v\u0259 z\u0259ka il\u0259 s\u0259s t\u0259r\u0259finin (fonetik) v\u0259 semantik t\u0259r\u0259finin (l\u00fc\u011f\u0259t, qrammatika) poz\u011funluqlar\u0131 ba\u015f ver\u0259n m\u00fcxt\u0259lif m\u00fcr\u0259kk\u0259b nitq poz\u011funluqlar\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p><em><strong>Bu fikirl\u0259ri Kliniki Tibbi M\u0259rk\u0259zin n\u0259zdind\u0259ki U\u015faq Nevroloji X\u0259st\u0259xanas\u0131n\u0131n u\u015faq nevroloqu \u00dclk\u0259r M\u00fcrs\u0259lova \u201c\u0130ki sahil\u201d\u0259 ekskl\u00fcziv a\u00e7\u0131qlamas\u0131nda diqq\u0259t\u0259 \u00e7atd\u0131rd\u0131.<\/strong><\/em><\/p>\n<p>Nevroloq k\u00f6rp\u0259l\u0259rd\u0259 nitq inki\u015faf\u0131n\u0131n m\u0259rh\u0259l\u0259l\u0259rind\u0259n dan\u0131\u015fark\u0259n bildirdi ki, 1-2 ayl\u0131q k\u00f6rp\u0259l\u0259ri quca\u011fa alanda onlar sakitl\u0259\u015fir,\u00a0 sevinc, narahatl\u0131q, acl\u0131q \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fcxt\u0259lif s\u0259sl\u0259r \u00e7\u0131xar\u0131r.\u00a0 3-4 ayl\u0131\u011f\u0131nda onlar sait s\u0259sl\u0259 \u201caa,uu\u201d deyir,\u00a0 5-6 ayl\u0131\u011f\u0131nda is\u0259 ucadan g\u00fcl\u00fcr,\u00a0 7-8 ayl\u0131q k\u00f6rp\u0259l\u0259r saitl\u0259rl\u0259 samitl\u0259ri birl\u0259\u015fdir\u0259 bilir, jestl\u0259rd\u0259n istifad\u0259 edir (etiraz\u0131n\u0131 ba\u015f\u0131n\u0131 bulayaraq bildirir, quca\u011fa ist\u0259y\u0259nd\u0259 \u0259ll\u0259rini uzad\u0131r),\u00a0 9-11 ay\u0131nda olark\u0259n onlar hecalar\u0131 t\u0259krarlay\u0131r (da, da), 12-18 ay\u0131nda is\u0259 sad\u0259 c\u00fcml\u0259l\u0259r qurur, sif\u0259t v\u0259 \u0259v\u0259zlikd\u0259n istifad\u0259 edir, \u0259\u015fyalar\u0131n adlar\u0131n\u0131 tan\u0131y\u0131r, l\u00fc\u011f\u0259tind\u0259 10-25 s\u00f6z olur.\u00a0 18-24 ayl\u0131q k\u00f6rp\u0259l\u0259r is\u0259 iki s\u00f6zl\u00fc c\u00fcml\u0259l\u0259rin say\u0131n\u0131 art\u0131r\u0131r, dediyi s\u00f6zl\u0259rin m\u0259nas\u0131n\u0131 anlay\u0131r, l\u00fc\u011f\u0259tind\u0259 50-y\u0259 yax\u0131n s\u00f6z olur. 24-36 ayl\u0131q k\u00f6rp\u0259l\u0259r is\u0259 \u00e7oxhecal\u0131 s\u00f6zl\u0259r deyir.T\u0259rkibind\u0259 3-4 s\u00f6z olan m\u0259naca yax\u0131n c\u00fcml\u0259l\u0259r qurur, \u00e7oxlu suallar verir, l\u00fc\u011f\u0259tl\u0259rind\u0259 1000 s\u00f6z olur.\u00a0 4 ya\u015f\u0131nda u\u015faqlar qrammatik c\u0259h\u0259td\u0259n d\u00fczg\u00fcn c\u00fcml\u0259l\u0259r qurur, \u0259\u015fyalar\u0131 qrupla\u015fd\u0131r\u0131r, l\u00fc\u011f\u0259tl\u0259rind\u0259 2000 s\u00f6z olur. 5 ya\u015fl\u0131 u\u015faqlar is\u0259 b\u00fct\u00fcn s\u00f6zl\u0259ri t\u0259miz deyir, m\u0259tni t\u0259krarlay\u0131r, fikir y\u00fcr\u00fcd\u00fcr, na\u011f\u0131llarda do\u011fru v\u0259 ya yaln\u0131\u015f\u0131 ay\u0131rd edir. Onlar\u0131n l\u00fc\u011f\u0259t ehtiyatlar\u0131nda 3000 s\u00f6z olur.<\/p>\n<p>M\u00fct\u0259x\u0259ssis b\u0259zi u\u015faqlarda rast g\u0259lin\u0259n nitqin inki\u015faf\u0131nda gerililiyin s\u0259b\u0259bl\u0259rind\u0259n s\u00f6z a\u00e7ark\u0259n vur\u011fulad\u0131 ki, prenatal, b\u0259tndaxili inki\u015faf zaman\u0131 m\u00fc\u015fahid\u0259 olunan\u00a0 serebral hipoksiya,\u00a0 anadang\u0259lm\u0259 hidrosefaliya, nitq v\u0259 e\u015fitm\u0259 orqanlar\u0131n\u0131n qurulu\u015fundak\u0131 anomaliyalar, beyin strukturlar\u0131n\u0131n inki\u015faf\u0131n\u0131n pozulmas\u0131,\u00a0 anadang\u0259lm\u0259 anomaliyalarla ba\u011fl\u0131d\u0131r. M\u0259s\u0259l\u0259n, b\u0259zi u\u015faqlarda anadang\u0259lm\u0259 disleksiya, h\u0259m\u00e7inin natal y\u0259ni, do\u011fu\u015f zaman\u0131 poz\u011funluqlarla \u0259laq\u0259li yaranan\u00a0 do\u011fu\u015f travmas\u0131,\u00a0 dola\u015f\u0131ql\u0131q v\u0259 ya uzun m\u00fcdd\u0259t susuz qalma fonunda hipoksiya kimi neqativ hallar n\u0259z\u0259r\u0259 \u00e7arp\u0131r. El\u0259c\u0259 d\u0259 postnatal, erk\u0259n u\u015faql\u0131qda formala\u015fan\u00a0 m\u00fcxt\u0259lif \u0259s\u0259bi-psixi x\u0259st\u0259likl\u0259r,\u00a0 ke\u00e7irilmi\u015f meningit v\u0259 dig\u0259r neyroinfeksiyalar, e\u015fitm\u0259 analizatoruna z\u0259r\u0259r ver\u0259n otoinfeksiyalar, nitq h\u0259r\u0259k\u0259t, nitq e\u015fitm\u0259 aparatlar\u0131n\u0131n travmatik z\u0259d\u0259l\u0259ri, k\u0259ll\u0259-beyin travmalar\u0131\u00a0 k\u00f6rp\u0259l\u0259rd\u0259 nitq inki\u015faf\u0131n\u0131n geril\u0259m\u0259sin\u0259 s\u0259b\u0259b olur.<\/p>\n<p>Nevroloq nitq poz\u011funluqlar\u0131n\u0131n kliniki t\u0259snifat\u0131ndan dan\u0131\u015fark\u0259n bildirdi: \u201cI.M\u0259rk\u0259zi sinir sisteminin orqanik z\u0259d\u0259l\u0259nm\u0259si il\u0259 \u0259laq\u0259li nitq poz\u011funluqlar\u0131 z\u0259d\u0259 s\u0259viyy\u0259sind\u0259n as\u0131l\u0131 olaraq a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 formalara b\u00f6l\u00fcn\u00fcrl\u0259r:<\/p>\n<p><em>-Afaziyalar-kortikal nitq zonalar\u0131n\u0131n z\u0259d\u0259l\u0259nm\u0259si n\u0259tic\u0259sind\u0259 nitqin b\u00fct\u00fcn komponentl\u0259rinin da\u011f\u0131lmas\u0131.<\/em><\/p>\n<p><em>-Alaliyalar (inki\u015faf disfaziyasi) \u2013 dan\u0131\u015fmadan \u0259vv\u0259lki d\u00f6vrd\u0259 kortikal nitq zonalar\u0131n\u0131n z\u0259d\u0259l\u0259nm\u0259si n\u0259tic\u0259sind\u0259 nitqin sistemli z\u0259if inki\u015faf\u0131.<\/em><\/p>\n<p><em>-Dizartiyalar \u2013 nitq \u0259z\u0259l\u0259l\u0259rinin innervasiyas\u0131n\u0131n pozulmas\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 nitqin s\u0259s-t\u0259l\u0259ff\u00fcz t\u0259r\u0259finin pozulmas\u0131.<\/em><\/p>\n<p><em>II. M\u0259rk\u0259zi sinir sistemind\u0259ki funksional d\u0259yi\u015fiklikl\u0259rl\u0259 \u0259laq\u0259li nitq poz\u011funluqlar\u0131 (k\u0259k\u0259l\u0259m\u0259, mutizm v\u0259 surdomutizm).<\/em><\/p>\n<p><em>III. Artikulyasiya aparat\u0131n\u0131n struktur q\u00fcsurlar\u0131 il\u0259 \u0259laq\u0259li nitq poz\u011funluqlar\u0131 (mexaniki dislaliya, rinolaliya).<\/em><\/p>\n<p><em>IV. M\u00fcxt\u0259lif m\u0259n\u015f\u0259li nitq inki\u015faf\u0131ndak\u0131 geril\u0259m\u0259l\u0259r (autistik spektrum inkar olunmas\u0131 bir psixiator t\u0259r\u0259find\u0259n).<\/em><\/p>\n<p>\u201cB\u0259s valideyn n\u0259 vaxt m\u00fct\u0259x\u0259ssis\u0259 m\u00fcraci\u0259t etm\u0259lidir\u201d sual\u0131na is\u0259\u00a0 m\u00fct\u0259x\u0259ssisin cavab\u0131 bel\u0259 oldu: \u201cB\u0259z\u0259n 4 ayl\u0131q k\u00f6rp\u0259- emosiya g\u00f6st\u0259rmir, q\u0131\u015fq\u0131rm\u0131r, b\u00f6y\u00fckl\u0259rin r\u0259ftar\u0131na bigan\u0259dir. 9 ayl\u0131\u011f\u0131nda hecalar\u0131n t\u0259krar\u0131 yoxdur. 12 ay\u0131nda g\u00fclm\u00fcr, ona m\u00fcraci\u0259t ed\u0259nd\u0259 cavab vermir. 18 ay\u0131nda ad\u0131 \u00e7\u0259kil\u0259n obyekt\u0259 baxm\u0131r, \u00f6z ad\u0131na, qohumlar\u0131n\u0131n ad\u0131na reaksiya vermir, birc\u0259 k\u0259lm\u0259, h\u0259tta sad\u0259l\u0259\u015fdirilmi\u015f s\u00f6z yoxdur.\u00a0 2 ya\u015f\u0131na \u00e7atanda he\u00e7 bir t\u0259l\u0259bi yerin\u0259 yetirmir, sad\u0259 c\u00fcml\u0259l\u0259ri v\u0259 h\u0259tta ifad\u0259l\u0259ri t\u0259l\u0259ff\u00fcz etmir. 3 ya\u015f\u0131nda yaln\u0131z \u0259zb\u0259rl\u0259nmi\u015f s\u00f6zl\u0259ri v\u0259 ifad\u0259l\u0259ri &#8211; kitabdan v\u0259 ya cizgi filmind\u0259n dan\u0131\u015f\u0131r, \u00f6z nitqi yoxdur. \u018fg\u0259r u\u015faq 4 ya\u015f\u0131na \u00e7atd\u0131qda dan\u0131\u015f\u0131q yaln\u0131z valideynl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn ba\u015fa d\u00fc\u015f\u00fcl\u0259n olursa, s\u00f6zl\u0259r qar\u0131\u015fd\u0131r\u0131l\u0131rsa, \u00a0\u00fcnsiyy\u0259tin apar\u0131c\u0131 \u00fcsulu kimi mimika v\u0259 jestl\u0259rd\u0259n istifad\u0259 edirs\u0259\u00a0 m\u00fcayin\u0259\u00a0 \u00fc\u00e7\u00fcn psixiator, nevroloq, loqoped, psixoloq, audioloq, otolarinqoloqa m\u00fcraci\u0259t\u00a0 etm\u0259k laz\u0131md\u0131r.<\/p>\n<p><em><strong>Defektoloq-loqoped G\u00fcnel F\u0259rz\u0259liyevan\u0131n s\u00f6zl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259,\u00a0<\/strong><\/em>b\u0259zi u\u015faqlar\u0131n gec dil a\u00e7ma s\u0259b\u0259bl\u0259ri nevroloji d\u0259 ola bil\u0259r. Artikulyar aparatda m\u00fc\u0259yy\u0259n deformasiyalar v\u0259 patalogiyalar olduqda da\u00a0 ola bil\u0259r. H\u0259m\u00e7inin genetik hallardan da yarana bil\u0259r. Haz\u0131rda is\u0259 b\u0259zi u\u015faqlar\u0131n gec dil a\u00e7mas\u0131n\u0131n \u0259sas s\u0259b\u0259bi az \u00fcnsiyy\u0259tlilikdir. Nitq a\u00e7\u0131lma\u011fa v\u0259 inki\u015faf etm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131qda art\u0131q u\u015faqlarla daha \u00e7ox \u00fcnsiyy\u0259td\u0259\u00a0 olmaq laz\u0131md\u0131r ki, onlar\u0131n nitqi formala\u015fs\u0131n, s\u00f6z ehtiyatlar\u0131 artm\u0131\u015f olsun. U\u015faqlar\u0131n h\u0259r ya\u015f kateqoriyas\u0131nda u\u015faqlar\u0131n nitqi bir \u00fcst s\u0259viyy\u0259d\u0259 inki\u015faf etm\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131r.<\/p>\n<p>Loqoped vur\u011fulad\u0131 ki, artikulyar aparatda\u00a0 deformasiyalar v\u0259 patalogiyalar olduqda nitq\u0259 \u00f6z t\u0259sirini\u00a0 daha \u00e7ox g\u00f6st\u0259rmi\u015f olur. S\u00f6z\u00fcged\u0259n deformasiyalara dilin formas\u0131n\u0131, alt v\u0259 \u00fcst \u00e7\u0259n\u0259nin deformasiyas\u0131n\u0131, di\u015fl\u0259rin do\u011fru d\u00fcz\u00fcl\u00fc\u015fd\u0259 olmamas\u0131n\u0131 g\u00f6st\u0259r\u0259 bil\u0259rik. Bu kimi hallardan bir m\u00fcdd\u0259t sonra u\u015fa\u011f\u0131n nitqin inki\u015fafdan qalmas\u0131na, nitqin l\u0259ngim\u0259sin\u0259 g\u0259tirib \u00e7\u0131xar\u0131r.\u00a0 Pediatr v\u0259 nevropatoloqlar\u0131n\u00a0 u\u015faqlar\u0131n 18 ay\u0131na q\u0259d\u0259r inki\u015faf d\u00f6vr\u00fcn\u00fc n\u0259zar\u0259td\u0259 saxlamas\u0131 m\u00fctl\u0259qdir.<\/p>\n<p>H\u0259ms\u00f6hb\u0259timiz diqq\u0259t\u0259 \u00e7atd\u0131rd\u0131 ki, u\u015faqlar\u0131n texnoloji avadanl\u0131qlara mara\u011f\u0131 y\u00fcks\u0259kdir: \u201cU\u015faqlar ail\u0259 \u00fczvl\u0259rind\u0259n daha \u00e7ox telefon, plan\u015fet, kompyuterl\u0259rl\u0259 vaxt ke\u00e7irirl\u0259r, bu da onlarda passiv nitqin formala\u015fmas\u0131na, aktiv nitqin a\u00e7\u0131lmamas\u0131na s\u0259b\u0259b olur. Valideynl\u0259r\u0259\u00a0 t\u00f6vsiy\u0259 edir\u0259m ki, u\u015faqlar\u0131n\u0131 yeni texnoloji vasit\u0259l\u0259rl\u0259 n\u0259 q\u0259d\u0259r tan\u0131\u015f etmi\u015f olsa bel\u0259, \u00e7al\u0131\u015fd\u0131qlar\u0131 q\u0259d\u0259r uzaq tutsunlar.\u201d<\/p>\n<p>M\u00fcsahibimiz bildirdi ki, 6 ay\u0131ndan sonra u\u015faqlar\u0131n\u00a0 s\u0259sinin q\u0131\u011f\u0131rdamalar olaraq \u00e7\u0131xmas\u0131 normal hald\u0131r. Art\u0131q 12 ay\u0131ndan sonra u\u015faqlarda sad\u0259 nitqd\u0259 istifad\u0259 oluna bil\u0259c\u0259k s\u00f6zl\u0259ri i\u015fl\u0259tm\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131rlar. 18 ay\u0131ndan sonra is\u0259 u\u015faqlar sad\u0259 s\u00f6zl\u0259rd\u0259n ibar\u0259t olan \u00f6zl\u0259rini ifad\u0259ed\u0259c\u0259k c\u00fcml\u0259l\u0259r qururlar. Art\u0131q 2 ya\u015fdan sonrak\u0131 d\u00f6n\u0259ml\u0259rd\u0259 u\u015faqlar fikirl\u0259rini ifad\u0259 ed\u0259 bilirl\u0259r, 2-3 s\u00f6zd\u0259n ibar\u0259t c\u00fcml\u0259l\u0259r qurma\u011fa ba\u015flay\u0131rlar. 3 ya\u015f\u0131ndan yuxar\u0131\u00a0 u\u015faqlarda is\u0259 1500-\u0259 yax\u0131n s\u00f6z ehtiyat\u0131 formala\u015f\u0131r.\u00a0 U\u015faqlar\u0131n nitqi 5 ya\u015flar\u0131na q\u0259d\u0259r inki\u015faf edir, bundan sonra is\u0259 dayan\u0131r. 5 ya\u015f\u0131ndan sonra u\u015faqlar\u0131n nitqind\u0259 patalogiyalar v\u0259 geril\u0259m\u0259l\u0259r olduqda\u00a0 bu f\u0259sadlar\u0131 aradan qald\u0131rmaq \u00e7\u0259tin olur. 5 ya\u015f\u0131ndan a\u015fa\u011f\u0131\u00a0 u\u015faqlar\u0131n\u00a0 nitqinin inki\u015faf\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z n\u0259tic\u0259l\u0259r 80-90 faiz t\u0259\u015fkil edirs\u0259, 5 ya\u015f\u0131ndan yuxar\u0131 u\u015faqlarda korreksion prosesd\u0259\u00a0 al\u0131nan n\u0259tic\u0259\u00a0 yar\u0131bayar\u0131 azal\u0131r, nitqin inki\u015faf etm\u0259m\u0259si kimi m\u00fclahiz\u0259l\u0259r ortaya \u00e7\u0131x\u0131r.<\/p>\n<p>Loqoped qeyd etdi ki, u\u015faqlar\u0131n nitq inki\u015faf\u0131ndan geri qalmas\u0131nda dig\u0259r bir s\u0259b\u0259bi onlar\u0131n iki dild\u0259 dan\u0131\u015fmalar\u0131d\u0131r: &#8220;\u018fg\u0259r ail\u0259d\u0259 ata bir dild\u0259, ana dig\u0259r bir dild\u0259, n\u0259n\u0259 v\u0259 baba Az\u0259rbaycan dilind\u0259 dan\u0131\u015f\u0131rsa, bel\u0259 v\u0259ziyy\u0259td\u0259 k\u00f6rp\u0259 hans\u0131 dild\u0259 dan\u0131\u015fmal\u0131 oldu\u011funu, hans\u0131 dili qavramal\u0131 oldu\u011funu anlam\u0131r. N\u0259tic\u0259d\u0259 azya\u015fl\u0131da h\u0259m kompleks yaran\u0131r, h\u0259m d\u0259 h\u0259r dild\u0259n biraz dan\u0131\u015fd\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn nitqi anla\u015f\u0131lmayan olur. Valideynl\u0259r\u0259 m\u0259sl\u0259h\u0259t g\u00f6r\u00fcr\u0259m ki, \u00f6vladlar\u0131 il\u0259 daim \u00fcnsiyy\u0259td\u0259 olsunlar, m\u00fcayin\u0259l\u0259ri zaman\u0131nda etsinl\u0259r, sosial m\u00fchitd\u0259 aktiv olmalar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u00f6vladlar\u0131na daim d\u0259st\u0259k olsunlar&#8221;.<\/p>\n<p><em><strong>S\u00f6z\u00fcged\u0259n m\u00f6vzu il\u0259 ba\u011fl\u0131 psixoloji m\u0259qamlara ayd\u0131nl\u0131q g\u0259tir\u0259n psixoloq \u0130lham\u0259 Musaq\u0131z\u0131 \u201c\u0130ki sahil\u201d\u0259 a\u00e7\u0131qlamas\u0131nda qeyd etdi ki,\u00a0<\/strong><\/em>nitqd\u0259n \u00f6nc\u0259 u\u015fa\u011f\u0131n psixi v\u0259 motor inki\u015faf\u0131 \u00e7ox \u00f6n\u0259mlidir: \u201cY\u0259ni, \u0259g\u0259r u\u015faq 1 ya\u015f\u0131nda art\u0131q \u00f6z add\u0131mlar\u0131n\u0131 at\u0131rsa, deyil\u0259n h\u0259r bir komandan\u0131 anlay\u0131rsa (m\u0259s\u0259l\u0259 al, ver, otur, dur, \u0259lini ver, \u0259l \u00e7al, be\u015f ver, m\u0259n anlay\u0131\u015f\u0131, suyu g\u00f6t\u00fcr i\u00e7, ail\u0259 \u00fczvl\u0259rini, ist\u0259dikl\u0259rini g\u00f6st\u0259rici barmaqla g\u00f6st\u0259rib fikrini ifad\u0259 edirs\u0259, qap\u0131 d\u00f6y\u00fcl\u0259nd\u0259 reaksiya verib barma\u011f\u0131 il\u0259 i\u015far\u0259 edir v\u0259 s.) bu o dem\u0259kdir ki qorxmaya bil\u0259rsiz, ilk hecalar\u0131 \u201cba-ba\u201d,\u201dma-ma\u201d v\u0259 s. varsa, dem\u0259k t\u0259dric\u0259n \u00fcnsiyy\u0259t bol olduqca u\u015faqla, nitq g\u0259l\u0259c\u0259k. U\u015fa\u011fa h\u0259r bir h\u0259r\u0259k\u0259ti, sizin v\u0259 ya onun, s\u00f6z\u0259 v\u0259 ya s\u00f6z birl\u0259\u015fm\u0259sin\u0259 \u00e7evirm\u0259k m\u00fctl\u0259qdir. O, siz\u0259 cavab verm\u0259y\u0259 bil\u0259r amma m\u00fctl\u0259q dinl\u0259yib qavrayacaqd\u0131r. \u018fg\u0259r u\u015fa\u011f\u0131n nitqind\u0259 s\u00f6z \u00e7ox deyils\u0259 amma anlama qavrama yerind\u0259dirs\u0259, onunla \u00e7oxlu dan\u0131\u015fmaq, na\u011f\u0131llar oxumaq, suallar verm\u0259k (cavab verm\u0259s\u0259 bel\u0259) laz\u0131md\u0131r. Bel\u0259likl\u0259, u\u015faq dan\u0131\u015fma\u011fa ba\u015flayacaqd\u0131r.\u201d<\/p>\n<p>Psixoloqun s\u00f6zl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, b\u0259zi u\u015faqlarda nitq q\u00fcsurlar\u0131n\u0131n s\u0259b\u0259bl\u0259ri h\u0259m patoloji, h\u0259m d\u0259 dig\u0259r faktorlar ola bil\u0259r. M\u0259s\u0259l\u0259n,\u00a0 u\u015faqda psixi inki\u015faf l\u0259ngim\u0259si v\u0259 ya dig\u0259r probleml\u0259r do\u011fu\u015fdan yarana bil\u0259r. V\u0259 ya dislaliya, k\u0259k\u0259l\u0259m\u0259 varsa bunlar psixoloji v\u0259ziyy\u0259tl\u0259d\u0259 ba\u011fl\u0131 ola bil\u0259r. H\u0259r bir halda \u00fcmumi analiz v\u0259 m\u00fcayin\u0259 burada b\u00f6y\u00fck rol oynay\u0131r. Sonradan yaranan probleml\u0259r, m\u0259s\u0259l\u0259n, inki\u015faf l\u0259ngim\u0259l\u0259ri, u\u015fa\u011f\u0131n diqq\u0259td\u0259n, \u00fcnsiyy\u0259td\u0259n k\u0259nar qalmas\u0131 il\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259ndirm\u0259k olar. Televizor v\u0259 telefonlardan \u00e7ox istifad\u0259 ed\u0259n u\u015faqlar\u0131n da nitqi gecik\u0259 bil\u0259r (istisnalar var). H\u0259r bir valideyin, \u00f6vlad\u0131n\u0131n inki\u015faf\u0131na fikir verm\u0259si il\u0259 yana\u015f\u0131, x\u0259st\u0259l\u0259n\u0259nd\u0259 bel\u0259 ona hans\u0131 d\u0259rmanlar\u0131 verdiyin\u0259 diqq\u0259t edib ara\u015fd\u0131rmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>H\u0259ms\u00f6hb\u0259timiz vur\u011fulad\u0131 ki, nitqin \u00fcmumi inki\u015faf\u0131 6 ya\u015fa q\u0259d\u0259rdir. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 o ya\u015fa q\u0259d\u0259r inki\u015fafdak\u0131 q\u00fcsurlar\u0131 aradan qald\u0131rmaq m\u00fctl\u0259qdir ki,qal\u0131q qalmas\u0131n v\u0259 u\u015fa\u011f\u0131n h\u0259yat\u0131nda bu problem m\u0259nfi xarakter da\u015f\u0131mas\u0131n. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 valideynl\u0259r \u00e7ox diqq\u0259tli olmal\u0131 v\u0259\u00a0 problemin \u00fcst\u00fcn\u0259 tez d\u00fc\u015fm\u0259lidirl\u0259r.<\/p>\n<p>Psixoloqun s\u00f6zl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, nitq inki\u015faf\u0131ndan geri qalan u\u015faqlar c\u0259miyy\u0259td\u0259 \u00f6z yerl\u0259rini tapa bilmirl\u0259r. Bel\u0259, \u00f6z\u00fcn\u0259 qapan\u0131r v\u0259 \u00fcnsiyy\u0259tsiz olurlar. Onlar\u0131n dostlar\u0131 olmur, fikirl\u0259rini ifad\u0259 ed\u0259 bilmirl\u0259r. Bu da \u00f6z n\u00f6vb\u0259sind\u0259 onlarda aqressiya yarad\u0131r. \u00d6zl\u0259rini \u015f\u0259xsiyy\u0259t kimi g\u00f6rm\u00fcr v\u0259 \u00f6zg\u00fcv\u0259nsiz olurlar. Bu da u\u015faqlar\u0131n g\u0259l\u0259c\u0259k h\u0259yat\u0131na \u00e7ox m\u0259nfi t\u0259sir g\u00f6st\u0259rir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>M\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259r problemin s\u0259b\u0259b v\u0259 h\u0259lli il\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u00fch\u00fcm m\u0259qamlara ayd\u0131nl\u0131q g\u0259tirdil\u0259r Son zamanlar valideynl\u0259rin narahat oldu\u011fu v\u0259 m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259r\u0259 m\u00fcraci\u0259t etdiyi m\u00f6vzulardan biri d\u0259 b\u0259zi u\u015faqlarda nitq q\u00fcsurlar\u0131 v\u0259 nitq l\u0259ngim\u0259si probleml\u0259ridir. Bunun s\u0259b\u0259bl\u0259rin\u0259 v\u0259 m\u00f6vzu il\u0259 ba\u011fl\u0131 bir \u00e7ox m\u00fch\u00fcm m\u0259qamlara ayd\u0131nl\u0131q g\u0259tirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259rl\u0259 h\u0259ms\u00f6hb\u0259t olduq. Nitqin inki\u015faf\u0131ndak\u0131 poz\u011funluqlar u\u015faqlar\u0131n \u015f\u0259xsiyy\u0259tinin \u00fcmumi formala\u015fmas\u0131na, onlar\u0131n intellektual b\u00f6y\u00fcm\u0259sin\u0259 v\u0259 davran\u0131\u015f\u0131na t\u0259sir edir, \u00f6yr\u0259nm\u0259yi v\u0259 ba\u015fqalar\u0131 il\u0259 \u00fcnsiyy\u0259ti \u00e7\u0259tinl\u0259\u015fdirir. Ekspressiv nitq u\u015faqlar\u0131n istifad\u0259 etdiyi c\u00fcml\u0259l\u0259rd\u0259 , fikirl\u0259rini d\u00fczg\u00fcn ifad\u0259 etm\u0259si v\u0259 ya ifad\u0259 ed\u0259c\u0259yi fikri d\u00fczg\u00fcn bildirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn s\u00f6zl\u0259ri yerind\u0259 , qrammatik&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":700892,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[1],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/4a5a0622171025472623651335710335331.jpg",975,540,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/4a5a0622171025472623651335710335331.jpg",975,540,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/4a5a0622171025472623651335710335331.jpg",975,540,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/4a5a0622171025472623651335710335331-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/4a5a0622171025472623651335710335331-660x365.jpg",660,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/4a5a0622171025472623651335710335331-840x465.jpg",640,354,true],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/4a5a0622171025472623651335710335331.jpg",975,540,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/4a5a0622171025472623651335710335331.jpg",975,540,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/4a5a0622171025472623651335710335331-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/4a5a0622171025472623651335710335331.jpg",975,540,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=1\" rel=\"category\">C\u0259miyy\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"M\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259r problemin s\u0259b\u0259b v\u0259 h\u0259lli il\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u00fch\u00fcm m\u0259qamlara ayd\u0131nl\u0131q g\u0259tirdil\u0259r Son zamanlar valideynl\u0259rin narahat oldu\u011fu v\u0259 m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259r\u0259 m\u00fcraci\u0259t etdiyi m\u00f6vzulardan biri d\u0259 b\u0259zi u\u015faqlarda nitq q\u00fcsurlar\u0131 v\u0259 nitq l\u0259ngim\u0259si probleml\u0259ridir. Bunun s\u0259b\u0259bl\u0259rin\u0259 v\u0259 m\u00f6vzu il\u0259 ba\u011fl\u0131 bir \u00e7ox m\u00fch\u00fcm m\u0259qamlara ayd\u0131nl\u0131q g\u0259tirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259rl\u0259 h\u0259ms\u00f6hb\u0259t olduq. Nitqin inki\u015faf\u0131ndak\u0131 poz\u011funluqlar u\u015faqlar\u0131n \u015f\u0259xsiyy\u0259tinin \u00fcmumi formala\u015fmas\u0131na, onlar\u0131n&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/700891"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=700891"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/700891\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/700892"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=700891"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=700891"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=700891"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}