{"id":702391,"date":"2024-03-16T10:51:47","date_gmt":"2024-03-16T06:51:47","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=702391"},"modified":"2024-03-16T10:51:47","modified_gmt":"2024-03-16T06:51:47","slug":"x%c9%99z%c9%99r-d%c9%99nizi-yox-olacaq-proses-2050-ci-il%c9%99-q%c9%99d%c9%99r-davam-ed%c9%99c%c9%99k-aciqlama-foto","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=702391","title":{"rendered":"X\u0259z\u0259r d\u0259nizi yox olacaq? &#8211; \u201cProses 2050-ci il\u0259 q\u0259d\u0259r davam ed\u0259c\u0259k\u201d &#8211; A\u00c7IQLAMA + FOTO"},"content":{"rendered":"<p>Son 10 il \u0259rzind\u0259 X\u0259z\u0259rin s\u0259viyy\u0259sinin bir metrd\u0259n \u00e7ox d\u00fc\u015fm\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u0259lumatlar var. Buna s\u0259b\u0259b kimi s\u0259th\u0259 d\u00fc\u015f\u0259n ya\u011f\u0131nt\u0131n\u0131n miqdar\u0131n\u0131n azalmas\u0131, buxarlanma prosesinin is\u0259 artmas\u0131n\u0131 g\u00f6st\u0259rirl\u0259r.<\/p>\n<p>H\u0259tta bildirilir ki, t\u0259dbir g\u00f6r\u00fclm\u0259s\u0259, X\u0259z\u0259r d\u0259nizinin b\u00f6y\u00fck bir hiss\u0259si yox ola bil\u0259r.<\/p>\n<div class=\"AdviadNativeVideo\"><\/div>\n<p>\u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, q\u0131\u015fda ya\u011f\u0131nt\u0131lar \u00e7ox oldu\u011fundan X\u0259z\u0259rin suyu artmal\u0131d\u0131r, lakin \u0259ksi il\u0259 rastla\u015f\u0131r\u0131q. O zaman sual yaran\u0131r: q\u0131\u015fda bel\u0259dirs\u0259, yayda v\u0259ziyy\u0259t nec\u0259 olacaq? Q\u0131\u015fda ya\u011f\u0131nt\u0131n\u0131n miqdar\u0131n azalmas\u0131n\u0131n s\u0259b\u0259bi n\u0259dir?<\/p>\n<p>M\u00f6vzu il\u0259 ba\u011fl\u0131\u00a0<strong>Oxu.Az<\/strong>-a a\u00e7\u0131qlama ver\u0259n co\u011frafiya elml\u0259ri doktoru, professor\u00a0<strong>\u018fmir \u018fliyev<\/strong>\u00a0qeyd edib ki, X\u0259z\u0259rinin s\u0259viyy\u0259sinin azalmas\u0131na s\u0259b\u0259b su balans\u0131n\u0131n d\u0259yi\u015fm\u0259sidir:<\/p>\n<p><img src=\"https:\/\/cdn.oxu.az\/uploads\/W1siZiIsIjIwMjQvMDMvMTUvMTgvMDYvMzcvYWFlNGQ5N2QtMDg4Yy00NTY3LTkzNWQtYjQ4OTlmZDk2NTY0L2poaGcuanBnIl0sWyJwIiwiZW5jb2RlIiwianBnIiwiLXF1YWxpdHkgODAiXSxbInAiLCJ0aHVtYiIsIjU5MHg1OTBcdTAwM2UiXV0?sha=57cc396c83f0e3dc\" alt=\"\" \/><\/p>\n<p>\u201cX\u0259z\u0259rin suyunun s\u0259viyy\u0259si, h\u0259qiq\u0259t\u0259n, azal\u0131r. 1995-ci ild\u0259n bu g\u00fcn\u0259 q\u0259d\u0259r d\u0259nizin s\u0259viyy\u0259si t\u0259xmin\u0259n iki metr d\u00fc\u015f\u00fcb. \u018fsas s\u0259b\u0259b is\u0259 su balans\u0131n\u0131n pozulmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Su X\u0259z\u0259r d\u0259nizin\u0259, \u0259sas\u0259n, \u00e7aylardan daxil olur. Bunun 85%-i Volqadan g\u0259lir, Uralla birlikd\u0259 bu r\u0259q\u0259m X\u0259z\u0259r d\u0259nizin\u0259 axan suyun \u00fcmumi h\u0259cminin 90%-ni t\u0259\u015fkil edir. Volqaya d\u00fc\u015f\u0259n ya\u011f\u0131nt\u0131lar 30 faiz azal\u0131b. Bu da X\u0259z\u0259rin s\u0259viyy\u0259sin\u0259 ciddi t\u0259sir g\u00f6st\u0259rir.<\/p>\n<p>S\u0259viyy\u0259 t\u0259r\u0259dd\u00fcd\u00fc X\u0259z\u0259rin \u00fcmumi t\u0259bi\u0259tidir. Tarix boyu h\u0259mi\u015f\u0259 enib, qalx\u0131b. Sonuncu \u0259n y\u00fcks\u0259k s\u0259viyy\u0259 1805-ci ild\u0259 olub. Haz\u0131rk\u0131 enm\u0259 prosesi 2050-ci il\u0259 q\u0259d\u0259r davam ed\u0259c\u0259k. Bu d\u00f6vrd\u0259 epizodik qalxmalar ola bil\u0259r\u201d.<\/p>\n<p>Professor X\u0259z\u0259rin yox ola bilm\u0259k ehtimal\u0131ndan dan\u0131\u015f\u0131b:<\/p>\n<p>\u201cBel\u0259 \u015fey ola bilm\u0259z. X\u0259z\u0259r \u00f6z\u00fc-\u00f6z\u00fcn\u00fc t\u0259nziml\u0259y\u0259n orqanizmdir. G\u0259l\u0259n sular \u00e7oxalanda X\u0259z\u0259rin d\u0259rinlikl\u0259ri dolur. Su k\u00fctl\u0259si q\u0259rbd\u0259n \u015f\u0259rq\u0259 do\u011fru istiqam\u0259tl\u0259nir. \u015e\u0259rq s\u0259hrad\u0131r. Orada g\u00fccl\u00fc buxarlan\u0131r dey\u0259 s\u0259viyy\u0259 qalxm\u0131r. Buxarlanma sah\u0259d\u0259n as\u0131l\u0131d\u0131r. X\u0259z\u0259rin dibinin qurulu\u015fu, sahill\u0259rin morfologiyas\u0131 imkan vermir ki, s\u0259viyy\u0259 h\u0259dd\u0259n ziyad\u0259 qalx\u0131b-ensin. Bundan ba\u015fqa, X\u0259z\u0259r d\u0259nizinin s\u0259viyy\u0259si m\u00f6vs\u00fcmi amill\u0259rl\u0259 \u0259laq\u0259dar olaraq azal\u0131r\u201d.<\/p>\n<p>\u018f.\u018fliyev \u0259lav\u0259 edib ki, q\u0131\u015f aylar\u0131nda ya\u011f\u0131nt\u0131lar X\u0259z\u0259r\u0259 he\u00e7 n\u0259 vermir:<\/p>\n<p>\u201cD\u0259niz\u0259 \u0259n \u00e7ox su aprel ay\u0131nda Volqadan daxil olur. Y\u0259ni q\u0131\u015fda \u015fimaldak\u0131 su h\u00f6vz\u0259l\u0259ri dondu\u011fundan su ax\u0131n\u0131 azal\u0131r. Volqaya d\u00fc\u015f\u0259n ya\u011f\u0131nt\u0131lar\u0131n \u00fcmumi miqdar\u0131n\u0131n da azalmas\u0131n\u0131 diqq\u0259t\u0259 alsaq, q\u0131\u015f aylar\u0131nda havalar\u0131n ya\u011fmurlu ke\u00e7m\u0259sinin g\u00fccl\u00fc t\u0259siri olmur\u201d.<\/p>\n<p>Akademik H\u0259s\u0259n \u018fliyev ad\u0131na Co\u011frafiya \u0130nstitutunun Ekoco\u011frafiya \u015e\u00f6b\u0259sinin m\u00fcdiri, ekoloq\u00a0<strong>\u018fnv\u0259r \u018fliyevin<\/strong>\u00a0s\u00f6zl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, X\u0259z\u0259r d\u0259nizinin s\u0259viyy\u0259 t\u0259r\u0259dd\u00fcd\u00fc yarand\u0131\u011f\u0131 zamanlardan m\u00f6vcuddur:<\/p>\n<p><img src=\"https:\/\/cdn.oxu.az\/uploads\/W1siZiIsIjIwMjQvMDMvMTEvMTcvNDUvNTQvZmEzMzU1MTktM2U5OC00YTg3LTkyZDAtODQ1MThjYmY2MWNhL3VoZ2FzZGRmLmpwZyJdLFsicCIsImVuY29kZSIsImpwZyIsIi1xdWFsaXR5IDgwIl0sWyJwIiwidGh1bWIiLCI1OTB4NTkwXHUwMDNlIl1d?sha=4b3252cc01d184f8\" alt=\"\" \/><\/p>\n<p>\u201cX\u0259z\u0259r d\u0259nizinin s\u0259viyy\u0259sinin indikind\u0259n d\u0259 a\u015fa\u011f\u0131 oldu\u011fu, m\u00fcxt\u0259lif d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 is\u0259 h\u0259tta 70-100 metr\u0259 q\u0259d\u0259r qalxd\u0131\u011f\u0131 vaxtlar olub. Enib-qalxmalar X\u0259z\u0259r d\u0259nizi \u00fc\u00e7\u00fcn xarakterikdir. M\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259r bu m\u0259s\u0259l\u0259ni m\u00fcxt\u0259lif \u015f\u0259kild\u0259 qiym\u0259tl\u0259ndirirl\u0259r. X\u0259z\u0259r d\u0259nizinin tarixind\u0259 \u0259n hay-k\u00fcyl\u00fc v\u0259 problemli s\u0259viyy\u0259 enm\u0259si 1970-ci ill\u0259rd\u0259 &#8211; Sovet d\u00f6n\u0259mind\u0259 &#8211; olub. O zaman T\u00fcrkm\u0259nistanda olan Qarabo\u011fazg\u00f6l k\u00f6rf\u0259zini d\u0259 ba\u011flad\u0131lar. Bu k\u00f6rf\u0259zd\u0259 buxarlanma n\u0259tic\u0259sind\u0259 texniki duzlar \u0259ld\u0259 edilirdi.<\/p>\n<p>Problemi aradan qald\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn \u015fimal \u00e7aylar\u0131n\u0131n istiqam\u0259tini X\u0259z\u0259r\u0259 y\u00f6n\u0259ltm\u0259k planlar\u0131 var idi. Sonralar suyun s\u0259viyy\u0259si qalxd\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn bu planlar realla\u015fmad\u0131\u201d.<\/p>\n<p>\u018f.\u018fliyev qeyd edib ki, m\u0259s\u0259l\u0259nin iqlim v\u0259 tektonika il\u0259 \u0259laq\u0259si yoxdur:<\/p>\n<p>\u201cB\u0259zil\u0259ri bu m\u0259s\u0259l\u0259ni iqlim d\u0259yi\u015fiklikl\u0259ri il\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259ndirirl\u0259r. \u018flb\u0259tt\u0259, \u0259vv\u0259lki d\u00f6vrl\u0259r\u0259 baxsaq, iqlimd\u0259 d\u0259yi\u015fiklik var, buna g\u00f6r\u0259 qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 m\u00fcqayis\u0259 aparmaq laz\u0131md\u0131r. X\u0259z\u0259r d\u0259nizind\u0259 haz\u0131rda enm\u0259 d\u00f6vr\u00fcd\u00fcr. S\u0259viyy\u0259si iki metr yar\u0131mdan da a\u015fa\u011f\u0131 enib.<\/p>\n<p>Bu tendensiyaya t\u0259la\u015fla yana\u015fmaq laz\u0131m deyil. S\u0259viyy\u0259 t\u0259r\u0259dd\u00fcd\u00fc X\u0259z\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn xarakterikdir. Onun s\u0259viyy\u0259sini saxlamaq \u00e7\u0259tindir. Milyard tonlarla su ehtiyat\u0131 var. D\u0259nizin s\u0259viyy\u0259sinin enm\u0259si t\u0259kc\u0259 iqlimd\u0259n v\u0259 sudan as\u0131l\u0131 deyil. \u00c7\u00fcnki planet\u0259 d\u00fc\u015f\u0259n ya\u011f\u0131nt\u0131 il\u0259 buxarlanma pozulmay\u0131b. \u00d6z yerind\u0259dir\u201d.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Son 10 il \u0259rzind\u0259 X\u0259z\u0259rin s\u0259viyy\u0259sinin bir metrd\u0259n \u00e7ox d\u00fc\u015fm\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u0259lumatlar var. Buna s\u0259b\u0259b kimi s\u0259th\u0259 d\u00fc\u015f\u0259n ya\u011f\u0131nt\u0131n\u0131n miqdar\u0131n\u0131n azalmas\u0131, buxarlanma prosesinin is\u0259 artmas\u0131n\u0131 g\u00f6st\u0259rirl\u0259r. H\u0259tta bildirilir ki, t\u0259dbir g\u00f6r\u00fclm\u0259s\u0259, X\u0259z\u0259r d\u0259nizinin b\u00f6y\u00fck bir hiss\u0259si yox ola bil\u0259r. \u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, q\u0131\u015fda ya\u011f\u0131nt\u0131lar \u00e7ox oldu\u011fundan X\u0259z\u0259rin suyu artmal\u0131d\u0131r, lakin \u0259ksi il\u0259 rastla\u015f\u0131r\u0131q. O zaman sual yaran\u0131r: q\u0131\u015fda bel\u0259dirs\u0259, yayda v\u0259ziyy\u0259t nec\u0259 olacaq? Q\u0131\u015fda ya\u011f\u0131nt\u0131n\u0131n miqdar\u0131n azalmas\u0131n\u0131n s\u0259b\u0259bi n\u0259dir? M\u00f6vzu il\u0259 ba\u011fl\u0131\u00a0Oxu.Az-a a\u00e7\u0131qlama ver\u0259n co\u011frafiya elml\u0259ri doktoru, professor\u00a0\u018fmir \u018fliyev\u00a0qeyd edib ki, X\u0259z\u0259rinin s\u0259viyy\u0259sinin azalmas\u0131na s\u0259b\u0259b su balans\u0131n\u0131n d\u0259yi\u015fm\u0259sidir: \u201cX\u0259z\u0259rin suyunun s\u0259viyy\u0259si,&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":545698,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[1],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/12\/xezer.jpg",600,412,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/12\/xezer.jpg",600,412,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/12\/xezer.jpg",600,412,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/12\/xezer-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/12\/xezer-532x365.jpg",532,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/12\/xezer.jpg",600,412,false],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/12\/xezer.jpg",600,412,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/12\/xezer.jpg",600,412,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/12\/xezer-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/12\/xezer.jpg",600,412,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=1\" rel=\"category\">C\u0259miyy\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"Son 10 il \u0259rzind\u0259 X\u0259z\u0259rin s\u0259viyy\u0259sinin bir metrd\u0259n \u00e7ox d\u00fc\u015fm\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u0259lumatlar var. Buna s\u0259b\u0259b kimi s\u0259th\u0259 d\u00fc\u015f\u0259n ya\u011f\u0131nt\u0131n\u0131n miqdar\u0131n\u0131n azalmas\u0131, buxarlanma prosesinin is\u0259 artmas\u0131n\u0131 g\u00f6st\u0259rirl\u0259r. H\u0259tta bildirilir ki, t\u0259dbir g\u00f6r\u00fclm\u0259s\u0259, X\u0259z\u0259r d\u0259nizinin b\u00f6y\u00fck bir hiss\u0259si yox ola bil\u0259r. \u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, q\u0131\u015fda ya\u011f\u0131nt\u0131lar \u00e7ox oldu\u011fundan X\u0259z\u0259rin suyu artmal\u0131d\u0131r, lakin \u0259ksi il\u0259 rastla\u015f\u0131r\u0131q. O zaman sual&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/702391"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=702391"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/702391\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/545698"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=702391"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=702391"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=702391"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}