{"id":703668,"date":"2024-03-20T10:25:00","date_gmt":"2024-03-20T06:25:00","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=703668"},"modified":"2024-03-20T10:25:00","modified_gmt":"2024-03-20T06:25:00","slug":"turk-xalqlarinin-%c9%99n-q%c9%99dim-bayrami-novruz","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=703668","title":{"rendered":"T\u00fcrk xalqlar\u0131n\u0131n \u0259n q\u0259dim bayram\u0131 &#8211; Novruz!"},"content":{"rendered":"<p><em><strong>Turan ell\u0259r var olsun!..\u200b<\/strong><\/em>\u00a0<em><strong>Haylar kimi, farslar\u0131n da qon\u015fu xalqlardan o\u011furlamaq &#8220;\u0259n\u0259n\u0259si&#8221; var<\/strong><\/em><\/p>\n<p>B\u0259zil\u0259rinin \u00f6z adlar\u0131na calaq etm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015fd\u0131qlar\u0131 Novruz bayram\u0131 t\u00fcrk xalqlar\u0131n\u0131n \u0259n q\u0259dim bayram\u0131d\u0131r. Bu bar\u0259d\u0259 ba\u015fqa mill\u0259td\u0259n olan m\u0259d\u0259niyy\u0259t o\u011frular\u0131n\u0131n ortaya atd\u0131qlar\u0131 m\u00fcxt\u0259lif yay\u0131nd\u0131r\u0131c\u0131 versiyalara baxmayaraq bir \u00e7ox m\u00f6t\u0259b\u0259r m\u0259nb\u0259l\u0259r onun Turan ell\u0259rinin milli bayram\u0131 oldu\u011funu t\u0259sdiq edib. Konkret olaraq farslar c\u0259f\u0259ng informasiyalar yayaraq b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyaya Novruzu \u00f6z bayramlar\u0131 kimi s\u0131r\u0131ma\u011fa c\u0259hd g\u00f6st\u0259rirl\u0259r. Faktlar is\u0259 bel\u0259 yalanlar\u0131 if\u015fa edir. \u018flb\u0259tt\u0259, bunu sad\u0259c\u0259 s\u00f6z olaraq demirik, ortada q\u0259dim salnam\u0259l\u0259r, folklor n\u00fcmun\u0259l\u0259ri, says\u0131z-hesabs\u0131z m\u00f6t\u0259b\u0259r faktlar v\u0259 d\u0259lill\u0259r var.<\/p>\n<p>Q\u0259dim yunan tarix\u00e7isi Strabon (b.e.\u0259. 64-c\u00fc il \u2013 24-c\u00fc ill\u0259r) \u00f6z\u00fcn\u00fcn d\u00fcnyaca m\u0259\u015fhur \u201cCo\u011frafiya\u201d \u0259s\u0259rind\u0259 bu bayram\u0131 Turan \u0259razisind\u0259 ke\u00e7iril\u0259n at\u0259\u015fp\u0259r\u0259stlik bayram\u0131 kimi s\u0259ciyy\u0259l\u0259ndirir: \u201c\u018fn q\u0259dim zamanlardan bu g\u00fcn\u0259 q\u0259d\u0259r \u0130ki \u00e7ay aras\u0131nda ya\u015fayan (Amu-D\u0259rya v\u0259 S\u0131r-D\u0259rya \u00e7aylar\u0131 aras\u0131nda) yerli sakinl\u0259r h\u0259min g\u00fcnd\u0259 at\u0259\u015fg\u0259d\u0259l\u0259r\u0259 toplan\u0131rlar. Bu, \u0259n m\u00f6t\u0259b\u0259r bayramd\u0131r v\u0259 bayram vaxt\u0131 sat\u0131c\u0131lar \u00f6z ma\u011fazalar\u0131n\u0131 ba\u011flay\u0131r, s\u0259n\u0259tkarlar \u00f6z i\u015fl\u0259rini dayand\u0131r\u0131r, ham\u0131 \u015f\u0259nl\u0259nir, at\u0259\u015fin toxundu\u011fu yem\u0259k v\u0259 i\u00e7kil\u0259rl\u0259 bir-birini qonaq edirl\u0259r\u201d.<\/p>\n<p>Dem\u0259liyik ki, Az\u0259rbaycanda bu \u0259n\u0259n\u0259 indi d\u0259 davam etdirir. D\u00f6vl\u0259t t\u0259r\u0259find\u0259n bayram m\u00fcnasib\u0259til\u0259 b\u00fct\u00fcn \u00f6lk\u0259d\u0259 bir h\u0259ft\u0259lik istirah\u0259t elan edilir, \u015f\u0259hid v\u0259 qazi ail\u0259l\u0259rin\u0259 bayram sovqat\u0131 paylan\u0131r. T\u0259k ya\u015fayan ixtiyarlar da unudulmur. Bayram g\u00fcnl\u0259rind\u0259 uzaq s\u0259f\u0259r\u0259 \u00e7\u0131xmaq m\u0259sl\u0259h\u0259t g\u00f6r\u00fclm\u00fcr, k\u00fcs\u00fcl\u00fcl\u0259r bar\u0131\u015f\u0131r, bayram yem\u0259kl\u0259ri bi\u015firilir, s\u0259m\u0259ni c\u00fcc\u0259rdilir, idman yar\u0131\u015flar\u0131 ke\u00e7irilir, m\u00fcxt\u0259lif xalq tama\u015falar\u0131 g\u00f6st\u0259rilir,\u00a0 h\u0259r yerd\u0259 bayram \u0259hval-ruhiyy\u0259si h\u00f6kmran olur.<\/p>\n<p>Strabon \u00f6z \u0259s\u0259rind\u0259 \u0130ranla ba\u011fl\u0131 da m\u0259lumatlar verir. Ancaq o, bu bayram\u0131n \u0130randa da qeyd edilm\u0259si bar\u0259d\u0259 he\u00e7 n\u0259 yazm\u0131r. Bu is\u0259 a\u015fa\u011f\u0131da g\u00f6r\u0259c\u0259yimiz kimi, onunla ba\u011fl\u0131d\u0131r ki, o zamana q\u0259d\u0259r v\u0259 ondan \u00fc\u00e7 \u0259sr sonra da \u0130randa bu bayram ke\u00e7irilmirdi. B\u0259s bayram \u0130randa n\u0259 zaman v\u0259 nec\u0259 yay\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r? Bu suala s\u0259hih cavab ver\u0259 bilm\u0259y\u0259n farslar \u00f6zl\u0259rinin uydurduqlar\u0131 m\u00fcxt\u0259lif yalan\u00e7\u0131 m\u0259lumatlara istinad edirl\u0259r.<\/p>\n<p>G\u00fcn\u0259\u015f\u0259 sitayi\u015fl\u0259 ba\u011fl\u0131 olan v\u0259 yerd\u0259ki at\u0259\u015fi G\u00fcn\u0259\u015fin t\u0259c\u0259ss\u00fcm\u00fc hesab ed\u0259n bu bayram h\u0259l\u0259 Z\u0259rd\u00fc\u015ft\u00fcn d\u00f6vr\u00fcnd\u0259n \u0259vv\u0259l d\u0259 Turanda m\u00f6vcud olmu\u015fdur. Turan anlay\u0131\u015f\u0131 is\u0259 o zaman t\u0259kc\u0259 Orta Asiyan\u0131 deyil, C\u0259nubi Sibiri d\u0259 ehtiva edirdi. Orada Altay, Ural v\u0259 Hind-\u00c7in dill\u0259rind\u0259 dan\u0131\u015fan \u00e7oxlu sayda x\u0131rda xalqlar v\u0259 tayfalar ya\u015fay\u0131rd\u0131. Ancaq e.\u0259. VII-IV \u0259srl\u0259rd\u0259 burada apar\u0131c\u0131 rol Sak tayfalar\u0131na m\u0259xsus idi. Sak tayfa birlikl\u0259ri i\u00e7\u0259risind\u0259 is\u0259 hegemonluq turlara m\u0259nsub olmu\u015fdur. Onlar turu (\u201cAvesta\u201dda bu s\u00f6z\u00fcn q\u0259dim formas\u0131 \u201ctura\u201d \u015f\u0259klind\u0259 yaz\u0131l\u0131b), y\u0259ni onlar v\u0259h\u015fi \u00e7\u00f6l bu\u011fas\u0131n\u0131 \u00f6zl\u0259rinin totemik \u0259cdad\u0131 hesab edirdil\u0259r. Ancaq bu \u0259cdad inanc\u0131 sonralar ba\u015f tanr\u0131 statusuna q\u0259d\u0259r y\u00fcks\u0259lmi\u015fdir. T\u0259sad\u00fcfi deyil ki, bir \u00e7ox t\u00fcrk tayfalar\u0131n\u0131n bayraqlar\u0131nda \u00f6k\u00fcz ba\u015f\u0131 \u00e7\u0259kilirdi. M\u0259s\u0259l\u0259n, qarda\u015f T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 tarixi faktlar \u0259sas\u0131nda \u00e7\u0259kilmi\u015f m\u0259\u015fhur &#8220;Dirili\u015f \u018frto\u011frul&#8221; v\u0259 &#8220;Qurulu\u015f Osman\u201c kinoepopeyalar\u0131nda bel\u0259 s\u00fcjetl\u0259r\u0259 \u00e7ox rast g\u0259linir. Turan\u201d (turlar) ad\u0131n\u0131n \u00f6z\u00fc d\u0259 bu \u0259cdad m\u0259d\u0259niyy\u0259tind\u0259n t\u00f6r\u0259mi\u015fdir. Turanla ba\u011fl\u0131 \u00e7oxlu adlar C\u0259nubi Sibird\u0259 indi d\u0259 saxlan\u0131lmaqdad\u0131r. M\u0259s\u0259l\u0259n, Rusiyada Yenisey (Yeni su) \u00e7ay\u0131, Baykal g\u00f6l\u00fc, Tuva Muxtar Respublikas\u0131n\u0131n \u015fimal-q\u0259rb hiss\u0259sind\u0259 Turan \u00e7\u00f6l\u00fc, Turan \u00e7ay\u0131 v\u0259 Turan \u015f\u0259h\u0259ri v\u0259 s. t\u00fcrk toponiml\u0259ri var.<\/p>\n<p>\u015e\u0259rqin b\u00f6y\u00fck \u015fairi \u018fb\u00fclqasim Firdovsinin verdiyi m\u0259lumata \u0259sas\u0259n, Turan\u0131n paytaxt\u0131 K\u0259n-xa (K\u0259n qalas\u0131) adlan\u0131rd\u0131. Rusiya Federasiyas\u0131n\u0131n Krasnoyarsk vilay\u0259tind\u0259 K\u0259n \u00e7\u00f6l\u00fc, K\u0259n \u00e7ay\u0131 v\u0259 Kansk \u015f\u0259h\u0259ri yerl\u0259\u015fir. \u201cAvesta\u201dda Z\u0259rd\u00fc\u015ft\u00fcn v\u0259t\u0259ninin co\u011frafiyas\u0131 haqq\u0131nda dan\u0131\u015f\u0131lan hiss\u0259l\u0259rd\u0259 ad\u0131 \u00e7\u0259kil\u0259n \u00e7ay, da\u011f v\u0259 g\u00f6l adlar\u0131n\u0131n \u00e7oxuna burada rast g\u0259lm\u0259k m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Arxeoloji m\u0259lumatlar da g\u00f6st\u0259rir ki, bu \u0259razil\u0259r e.\u0259. VII-IV \u0259srl\u0259rd\u0259 Sak m\u0259d\u0259niyy\u0259tinin \u0259n g\u00fccl\u00fc m\u0259rk\u0259zl\u0259rind\u0259n biri olub.<\/p>\n<p>Says\u0131z-hesabs\u0131z tarixi faktlar Novruzun Turan\u0131n q\u0259dim bayram\u0131 oldu\u011funu a\u00e7\u0131q-a\u015fkar des\u0259 d\u0259 farslar bunu h\u0259yas\u0131zl\u0131qla \u00f6z bayramlar\u0131 kimi q\u0259l\u0259m\u0259 verm\u0259y\u0259 c\u0259hd g\u00f6st\u0259rirl\u0259r. Haylar kimi farslar\u0131n da qon\u015fu xalqlardan o\u011furlamaq &#8220;\u0259n\u0259n\u0259l\u0259ri&#8221; var. Ancaq bel\u0259 \u00e7abalamalar\u0131n he\u00e7 bir xeyri yoxdur. Novruzu Turan ell\u0259ri q\u0259d\u0259r \u0259ziz tutan v\u0259 m\u00f6ht\u0259\u015f\u0259m ke\u00e7ir\u0259n ikinci xalq yoxdur. Farslar\u0131n \u00f6zl\u0259rini buna yamaq etm\u0259si g\u00fcl\u00fcnc g\u00f6r\u00fcn\u00fcr. A\u011f \u015falvara qara yamaq yara\u015fm\u0131r. Novruzu t\u00fcrkl\u0259r yaratd\u0131\u011f\u0131na g\u00f6r\u0259 \u015f\u0259riki ola bilm\u0259z. Turan d\u00fcnyas\u0131 \u00f6z \u0259ziz bayran\u0131n\u0131 iki min ild\u0259n d\u0259 art\u0131qd\u0131r ki, \u00fcmumxalq \u015f\u0259nliyi kimi b\u00f6yk t\u0259nt\u0259n\u0259 il\u0259 ke\u00e7irir. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 bu g\u00fcnl\u0259r t\u00fcrk-m\u00fcs\u0259lman \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259 Novruz \u015f\u0259nlikl\u0259ri ke\u00e7irilm\u0259kd\u0259dir.<\/p>\n<p>Novruz bayram\u0131m\u0131z m\u00fcbar\u0259k! Q\u0259dim t\u00fcrk\u00fcd\u0259 deyildiyi kimi,<\/p>\n<p><em>Tanr\u0131 t\u00fcrk\u0259 yar olsun,<\/em><\/p>\n<p><em>Turan ell\u0259r var olsun!..<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Turan ell\u0259r var olsun!..\u200b\u00a0Haylar kimi, farslar\u0131n da qon\u015fu xalqlardan o\u011furlamaq &#8220;\u0259n\u0259n\u0259si&#8221; var B\u0259zil\u0259rinin \u00f6z adlar\u0131na calaq etm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015fd\u0131qlar\u0131 Novruz bayram\u0131 t\u00fcrk xalqlar\u0131n\u0131n \u0259n q\u0259dim bayram\u0131d\u0131r. Bu bar\u0259d\u0259 ba\u015fqa mill\u0259td\u0259n olan m\u0259d\u0259niyy\u0259t o\u011frular\u0131n\u0131n ortaya atd\u0131qlar\u0131 m\u00fcxt\u0259lif yay\u0131nd\u0131r\u0131c\u0131 versiyalara baxmayaraq bir \u00e7ox m\u00f6t\u0259b\u0259r m\u0259nb\u0259l\u0259r onun Turan ell\u0259rinin milli bayram\u0131 oldu\u011funu t\u0259sdiq edib. Konkret olaraq farslar c\u0259f\u0259ng informasiyalar yayaraq b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyaya Novruzu \u00f6z bayramlar\u0131 kimi s\u0131r\u0131ma\u011fa c\u0259hd g\u00f6st\u0259rirl\u0259r. Faktlar is\u0259 bel\u0259 yalanlar\u0131 if\u015fa edir. \u018flb\u0259tt\u0259, bunu sad\u0259c\u0259 s\u00f6z olaraq demirik, ortada q\u0259dim salnam\u0259l\u0259r, folklor n\u00fcmun\u0259l\u0259ri, says\u0131z-hesabs\u0131z m\u00f6t\u0259b\u0259r faktlar v\u0259 d\u0259lill\u0259r var. Q\u0259dim yunan&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":703670,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[1],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/7eb5ac36155119679651408121310192628.jpg",975,540,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/7eb5ac36155119679651408121310192628.jpg",975,540,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/7eb5ac36155119679651408121310192628.jpg",975,540,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/7eb5ac36155119679651408121310192628-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/7eb5ac36155119679651408121310192628-660x365.jpg",660,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/7eb5ac36155119679651408121310192628-840x465.jpg",640,354,true],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/7eb5ac36155119679651408121310192628.jpg",975,540,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/7eb5ac36155119679651408121310192628.jpg",975,540,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/7eb5ac36155119679651408121310192628-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/7eb5ac36155119679651408121310192628.jpg",975,540,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=1\" rel=\"category\">C\u0259miyy\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"Turan ell\u0259r var olsun!..\u200b\u00a0Haylar kimi, farslar\u0131n da qon\u015fu xalqlardan o\u011furlamaq &#8220;\u0259n\u0259n\u0259si&#8221; var B\u0259zil\u0259rinin \u00f6z adlar\u0131na calaq etm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015fd\u0131qlar\u0131 Novruz bayram\u0131 t\u00fcrk xalqlar\u0131n\u0131n \u0259n q\u0259dim bayram\u0131d\u0131r. Bu bar\u0259d\u0259 ba\u015fqa mill\u0259td\u0259n olan m\u0259d\u0259niyy\u0259t o\u011frular\u0131n\u0131n ortaya atd\u0131qlar\u0131 m\u00fcxt\u0259lif yay\u0131nd\u0131r\u0131c\u0131 versiyalara baxmayaraq bir \u00e7ox m\u00f6t\u0259b\u0259r m\u0259nb\u0259l\u0259r onun Turan ell\u0259rinin milli bayram\u0131 oldu\u011funu t\u0259sdiq edib. Konkret olaraq farslar c\u0259f\u0259ng informasiyalar&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/703668"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=703668"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/703668\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/703670"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=703668"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=703668"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=703668"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}