{"id":706990,"date":"2024-03-31T23:00:29","date_gmt":"2024-03-31T19:00:29","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=706990"},"modified":"2024-03-31T23:00:29","modified_gmt":"2024-03-31T19:00:29","slug":"31-mart-soyqirimi-xx-%c9%99srd%c9%99-az%c9%99rbaycanlilara-qarsi-kutl%c9%99vi-soyqirimi-cinay%c9%99tl%c9%99rinin-t%c9%99rkib-hiss%c9%99sidir-foto","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=706990","title":{"rendered":"31 Mart soyq\u0131r\u0131m\u0131 &#8211; XX \u0259srd\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131lara qar\u015f\u0131 k\u00fctl\u0259vi soyq\u0131r\u0131m\u0131 cinay\u0259tl\u0259rinin t\u0259rkib hiss\u0259sidir &#8211; FOTO"},"content":{"rendered":"<p>Az\u0259rbaycan xalq\u0131 son iki y\u00fcz il \u0259rzind\u0259 erm\u0259ni mill\u0259t\u00e7il\u0259rinin davaml\u0131 olaraq etnik t\u0259mizl\u0259m\u0259, soyq\u0131r\u0131m\u0131 v\u0259 t\u0259cav\u00fczkar siyas\u0259tin\u0259 m\u0259ruz qalaraq \u00f6z tarixi torpaqlar\u0131ndan did\u0259rgin sal\u0131n\u0131b, qa\u00e7q\u0131n v\u0259 m\u0259cburi k\u00f6\u00e7k\u00fcn\u0259 \u00e7evrilibl\u0259r. Erm\u0259nistan\u0131n bu cinay\u0259tkar siyas\u0259tinin davaml\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcbut ed\u0259n faktlardan biri d\u0259 budur ki, t\u0259kc\u0259 XX \u0259srd\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131lar 4 d\u0259f\u0259 &#8211; 1905-1906-c\u0131, 1918-1920-ci, 1948-1953-c\u00fc v\u0259 n\u0259hay\u0259t, 1988-1993-c\u00fc ill\u0259rd\u0259 erm\u0259ni mill\u0259t\u00e7il\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n t\u00f6r\u0259dil\u0259n soyq\u0131r\u0131m\u0131 v\u0259 etnik t\u0259mizl\u0259m\u0259l\u0259r\u0259 m\u0259ruz qal\u0131b.<\/p>\n<p>AZ\u018fRTAC\u00a0Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Prezidenti yan\u0131nda D\u00f6vl\u0259t \u0130dar\u0259\u00e7ilik Akademiyas\u0131n\u0131n \u201cQaraba\u011f \u0130rsini Ara\u015fd\u0131rma M\u0259rk\u0259zi\u201dnin r\u0259hb\u0259ri, beyn\u0259lxalq m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r \u00fczr\u0259 professor, siyasi elml\u0259r doktoru El\u00e7in \u018fhm\u0259dovun \u201c31 Mart soyq\u0131r\u0131m\u0131 &#8211; XX \u0259srd\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131lara qar\u015f\u0131 etnik t\u0259mizl\u0259m\u0259 v\u0259 k\u00fctl\u0259vi soyq\u0131r\u0131m\u0131 cinay\u0259tl\u0259rinin t\u0259rkib hiss\u0259sidir\u201d s\u0259rl\u00f6vh\u0259li m\u0259qal\u0259sini t\u0259qdim edir.<\/p>\n<div class=\"AdviadNativeVideo\"><\/div>\n<p><strong>Erm\u0259nil\u0259rin Az\u0259rbaycan torpaqlar\u0131na k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u0259si<\/strong><\/p>\n<p>Qeyd etm\u0259k laz\u0131md\u0131r ki, XIX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 &#8211; 1805-ci il may\u0131n 14-d\u0259 Qaraba\u011f xan\u0131 \u0130brahim xanla \u00e7ar Rusiyas\u0131n\u0131n Qafqaz qo\u015funlar\u0131n\u0131n ba\u015f komandan\u0131 general Sisianov aras\u0131nda K\u00fcr\u0259k\u00e7ay m\u00fcqavil\u0259si (\u201cAndl\u0131 \u00f6hd\u0259lik\u201d) imzalanm\u0131\u015fd\u0131. Bu fakt onu g\u00f6st\u0259rir ki, \u0259g\u0259r erm\u0259nil\u0259r Qaraba\u011f xanl\u0131\u011f\u0131nda ya\u015fay\u0131b v\u0259zif\u0259 sahibi olsayd\u0131lar, general Sisianovla m\u00fcqavil\u0259 Qaraba\u011f xan\u0131 \u0130brahim xanla imzalanmazd\u0131.<\/p>\n<p>Bununla yana\u015f\u0131, Qaraba\u011f \u0259halisinin say\u0131 v\u0259 etnik t\u0259rkibi haqq\u0131nda \u0259trafl\u0131 m\u0259lumat ver\u0259n, el\u0259c\u0259 d\u0259 m\u00fch\u00fcm s\u0259n\u0259d hesab edil\u0259n \u00e7ar m\u0259murlar\u0131 Yermolov v\u0259 Mogilyovski t\u0259r\u0259find\u0259n t\u0259rtib edilmi\u015f \u201cQaraba\u011f \u0259yal\u0259tinin t\u0259sviri\u201dn\u0259 g\u00f6r\u0259, 1823-c\u00fc ild\u0259 Qaraba\u011f \u0259yal\u0259tind\u0259 20 min 95 ail\u0259, o c\u00fcml\u0259d\u0259n 15 min 729 az\u0259rbaycanl\u0131 v\u0259 4 min 366 erm\u0259ni ail\u0259si olmu\u015fdur. K\u00fcr\u0259k\u00e7ay m\u00fcqavil\u0259sind\u0259n sonra y\u0259ni, 1823-c\u00fc il\u0259 q\u0259d\u0259r Qaraba\u011fa k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fcl\u0259n erm\u0259nil\u0259rin hesab\u0131na \u0259yal\u0259td\u0259 onlar\u0131n say\u0131 art\u0131b 4 min 366-ya \u00e7atm\u0131\u015fd\u0131r. Tarixi faktlar g\u00f6st\u0259rir ki, strateji bax\u0131mdan m\u00fch\u00fcm \u0259h\u0259miyy\u0259t\u0259 malik olan Az\u0259rbaycan\u0131n Qaraba\u011f b\u00f6lg\u0259sinin da\u011fl\u0131q hiss\u0259sin\u0259 \u0130randan v\u0259 T\u00fcrkiy\u0259d\u0259n erm\u0259ni \u0259halisinin k\u00fctl\u0259vi \u015f\u0259kild\u0259 k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u0259sin\u0259 XIX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 ba\u015flanm\u0131\u015fd\u0131r. 1804-1813-c\u00fc, 1826-1828-ci ill\u0259r Rusiya-\u0130ran v\u0259 1828-1829-cu ill\u0259r Rusiya-T\u00fcrkiy\u0259 m\u00fcharib\u0259l\u0259rinin gedi\u015find\u0259, h\u0259m d\u0259 sonralar erm\u0259nil\u0259rin \u0130ran v\u0259 T\u00fcrkiy\u0259d\u0259n k\u00fctl\u0259vi sur\u0259td\u0259 C\u0259nubi Qafqaza, o c\u00fcml\u0259d\u0259n Qaraba\u011fa k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u0259si n\u0259tic\u0259sind\u0259 burada onlar\u0131n say\u0131 ilb\u0259il artd\u0131. Bunu Rusiya il\u0259 \u0130ran aras\u0131nda ba\u011flanm\u0131\u015f G\u00fcl\u00fcstan (12 oktyabr 1813-c\u00fc il) v\u0259 T\u00fcrkm\u0259n\u00e7ay (10 fevral 1828-ci il) m\u00fcqavil\u0259l\u0259ri kimi s\u0259n\u0259dl\u0259r d\u0259 t\u0259sdiq edir.<\/p>\n<p>Bu faktlar\u0131 N.N.\u015eavrov bel\u0259 t\u0259svir edir: \u201c1828-1830-cu ill\u0259r m\u00fcharib\u0259si qurtard\u0131qdan sonra biz 40 mind\u0259n \u00e7ox \u0130ran v\u0259 84 min T\u00fcrkiy\u0259 erm\u0259nisini k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fcb onlar\u0131, dem\u0259k olar ki, erm\u0259nil\u0259r ya\u015famayan Yelizavetpol v\u0259 \u0130r\u0259van quberniyalar\u0131nda, Tiflis, Bor\u00e7al\u0131, Axalsix, Axalk\u0259l\u0259k q\u0259zalar\u0131n\u0131n \u0259n yax\u015f\u0131 d\u00f6vl\u0259t torpaqlar\u0131nda yerl\u0259\u015fdirdik. H\u0259min erm\u0259nil\u0259r Yelizavetpol quberniyas\u0131n\u0131n da\u011fl\u0131q hiss\u0259si (Qaraba\u011f\u0131n da\u011fl\u0131q hiss\u0259si n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulur) v\u0259 G\u00f6y\u00e7\u0259 g\u00f6l\u00fcn\u00fcn sahill\u0259rind\u0259 m\u0259skunla\u015fd\u0131r\u0131ld\u0131lar. Bunu da n\u0259z\u0259r\u0259 almaq laz\u0131md\u0131r ki, r\u0259smi olaraq k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fcl\u0259n 124 min erm\u0259nid\u0259n ba\u015fqa, buraya qeyri-r\u0259smi k\u00f6\u00e7\u0259nl\u0259rl\u0259 birlikd\u0259 onlar\u0131n say\u0131 200 min n\u0259f\u0259rd\u0259n \u00e7oxdur\u201d.<\/p>\n<p>XIX \u0259srin sonu-XX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 C\u0259nubi Qafqaza erm\u0259nil\u0259rin k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u0259si davam etdirildi. T\u0259kc\u0259 1896-c\u0131 ild\u0259n 1908-ci il\u0259d\u0259k &#8211; 13 ild\u0259 Zaqafqaziyaya 400 min erm\u0259ni k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fc. Bu bar\u0259d\u0259 N.N.\u015eavrov yaz\u0131r: \u201c1896-c\u0131 ild\u0259 general-adyutant \u015eeremetyev Zaqafqaziyada ya\u015fayan erm\u0259nil\u0259r haqq\u0131nda m\u0259lumat\u0131nda onlar\u0131n say\u0131n\u0131n 900 min n\u0259f\u0259r oldu\u011funu g\u00f6st\u0259rmi\u015fdir. 1908-ci ild\u0259 is\u0259 onlar\u0131n say\u0131 1 milyon 300 min n\u0259f\u0259r\u0259 \u00e7atm\u0131\u015fd\u0131r, y\u0259ni bu m\u00fcdd\u0259t \u0259rzind\u0259 erm\u0259nil\u0259r 400 min n\u0259f\u0259rd\u0259n art\u0131q \u00e7oxalm\u0131\u015flar. Haz\u0131rda Zaqafqaziyada ya\u015fayan 1 milyon 300 min erm\u0259nid\u0259n 1 milyon n\u0259f\u0259ri diyar\u0131n k\u00f6kl\u00fc sakinl\u0259ri deyil v\u0259 onlar buraya bizim t\u0259r\u0259fimizd\u0259n k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015fl\u0259r\u201d.<\/p>\n<p>Qeyd etm\u0259k laz\u0131md\u0131r ki, erm\u0259nil\u0259rin k\u00fctl\u0259vi \u015f\u0259kild\u0259 Qaraba\u011fa k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u0259si n\u0259tic\u0259sind\u0259 burada yeni erm\u0259ni k\u0259ndl\u0259ri \u2013 Mara\u011fal\u0131, Canyataq, Yuxar\u0131 \u00c7ayl\u0131, A\u015fa\u011f\u0131 \u00c7ayl\u0131 v\u0259 s. k\u0259ndl\u0259r sal\u0131nm\u0131\u015fd\u0131. C\u0259nubi Az\u0259rbaycan\u0131n Mara\u011fa \u015f\u0259h\u0259rind\u0259n Qaraba\u011f\u0131n da\u011fl\u0131q hiss\u0259sin\u0259 k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fcl\u0259r\u0259k orada m\u0259skunla\u015fan erm\u0259nil\u0259r 1828-ci ild\u0259n 150 il sonra, y\u0259ni 1978-ci ild\u0259 sovet d\u00f6vr\u00fcnd\u0259, A\u011fd\u0259r\u0259 rayonunda h\u0259min k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u0259nin \u015f\u0259r\u0259fin\u0259 abid\u0259 ucaltm\u0131\u015f (abid\u0259nin \u00fcz\u0259rind\u0259 erm\u0259nic\u0259 \u201cMara\u011fa-150\u201d s\u00f6zl\u0259ri yaz\u0131lm\u0131\u015fd\u0131), lakin XX \u0259srin 80-ci ill\u0259rinin sonunda, y\u0259ni Az\u0259rbaycana qar\u015f\u0131 \u0259razi iddialar\u0131 qald\u0131rd\u0131qlar\u0131 zaman h\u0259min abid\u0259ni \u00f6zl\u0259ri m\u0259qs\u0259dy\u00f6nl\u00fc \u015f\u0259kild\u0259 da\u011f\u0131tm\u0131\u015flar.<\/p>\n<p>Bununla yana\u015f\u0131, erm\u0259nil\u0259rin k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u0259si hesab\u0131na \u0130r\u0259van quberniyas\u0131nda da demoqrafik v\u0259ziyy\u0259t d\u0259yi\u015fdi. Erm\u0259nistan SSR-in M\u0259rk\u0259zi Statistika \u0130dar\u0259sinin 1962-ci ild\u0259 n\u0259\u015fr olunmu\u015f statistik m\u0259cmu\u0259sind\u0259 g\u00f6st\u0259rilir ki, 1831-ci ild\u0259 \u0130r\u0259van \u015f\u0259h\u0259rinin 18 min 766 n\u0259f\u0259r \u0259halisinin 15 min 992 n\u0259f\u0259ri, 1866-c\u0131 ild\u0259 is\u0259 27 min 246 n\u0259f\u0259rd\u0259n 23 min 627 n\u0259f\u0259ri az\u0259rbaycanl\u0131 olmu\u015fdur (y\u0259ni \u0259halinin 85,2%-i). Erm\u0259ni t\u0259dqiqat\u00e7\u0131s\u0131 Zaven Korkodyan\u0131n 1932-ci ild\u0259 \u0130r\u0259vanda n\u0259\u015fr olunmu\u015f \u201cSovet Erm\u0259nistan\u0131n\u0131n \u0259halisi 1831-1931\u201d kitab\u0131nda da qeyd edilir ki, \u0130r\u0259van quberniyas\u0131n\u0131n \u0130r\u0259van, E\u00e7mi\u0259dzin, Yeni B\u0259yazid, Aleksandropol q\u0259zalar\u0131nda, Yelizavetpol (G\u0259nc\u0259) quberniyas\u0131n\u0131n Z\u0259ng\u0259zur v\u0259 Qazax-Dilican q\u0259zalar\u0131nda, Tiflis quberniyas\u0131n\u0131n Lori-P\u0259mb\u0259k (Bor\u00e7al\u0131 mahal\u0131) q\u0259zas\u0131nda 2310 ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259nt\u0259q\u0259sind\u0259n 2000-i az\u0259rbaycanl\u0131lara m\u0259xsus olmu\u015fdur. \u0130r\u0259vanda ya\u015fayan 10 min n\u0259f\u0259r \u0259halinin 7 min n\u0259f\u0259ri az\u0259rbaycanl\u0131 olmaqla yana\u015f\u0131, el\u0259c\u0259 d\u0259 xanl\u0131\u011f\u0131 idar\u0259 ed\u0259n 40 n\u0259f\u0259rin ham\u0131s\u0131 az\u0259rbaycanl\u0131lar olmu\u015flar. 1920-ci il\u0259d\u0259k \u0130r\u0259van quberniyas\u0131nda, x\u00fcsusil\u0259 \u0130r\u0259van q\u0259zas\u0131nda az\u0259rbaycanl\u0131 \u0259halinin say\u0131 xeyli \u00e7ox olmu\u015f, y\u0259ni q\u0259zada olan 99 min n\u0259f\u0259r \u0259halinin 62,6 min n\u0259f\u0259ri (66%) az\u0259rbaycanl\u0131, 36,4 min n\u0259f\u0259ri (34%) is\u0259 erm\u0259ni olmu\u015fdur.<\/p>\n<p>Erm\u0259ni mill\u0259t\u00e7il\u0259ri XIX \u0259srin sonunda \u2013 1885-ci ild\u0259 Marseld\u0259 \u201cArmenakan\u201d, 1887-ci ild\u0259 Cenevr\u0259d\u0259 \u201cHn\u00e7aq\u201d, 1890-c\u0131 ild\u0259 is\u0259 Tiflisd\u0259 \u201cDa\u015fnaks\u00fctyun\u201d partiyalar\u0131n\u0131 yaratd\u0131lar. Bundan sonra, erm\u0259nil\u0259rin \u201cb\u00f6y\u00fck Erm\u0259nistan\u201d yaratmaq iddialar\u0131 yeni m\u0259rh\u0259l\u0259y\u0259 q\u0259d\u0259m qoydu. \u201cb\u00f6y\u00fck Erm\u0259nistan\u201d ideyas\u0131 il\u0259 ya\u015fayan erm\u0259nil\u0259r \u00f6z m\u0259qs\u0259dl\u0259rin\u0259 \u00e7atmaq \u00fc\u00e7\u00fcn xarici himay\u0259darlar\u0131n k\u00f6m\u0259yi il\u0259 m\u00fcxt\u0259lif vaxtlarda t\u00fcrk-m\u00fcs\u0259lman \u0259halisin\u0259 qar\u015f\u0131 d\u0259h\u015f\u0259tli terror v\u0259 soyq\u0131r\u0131m\u0131 h\u0259yata ke\u00e7irm\u0259kl\u0259 etnik t\u0259mizl\u0259m\u0259 siyas\u0259ti aparm\u0131\u015flar.<\/p>\n<p><strong>Az\u0259rbaycanl\u0131lara qar\u015f\u0131 etnik t\u0259mizl\u0259m\u0259 v\u0259 soyq\u0131r\u0131m\u0131 siyas\u0259ti<\/strong><\/p>\n<p>Erm\u0259nil\u0259rin k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u0259 prosesi b\u00fct\u00fcn XIX \u0259sr boyunca davam etdirilmi\u015f v\u0259 n\u0259tic\u0259d\u0259 regionda demoqrafik v\u0259ziyy\u0259t\u0259 t\u0259sir g\u00f6st\u0259rmi\u015f, n\u0259tic\u0259d\u0259 onlar\u0131n C\u0259nubi Qafqazda s\u00fcni sur\u0259td\u0259 \u00e7oxald\u0131lmas\u0131 XX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259n ba\u015flayaraq az\u0259rbaycanl\u0131lara qar\u015f\u0131 etnik t\u0259mizl\u0259m\u0259, soyq\u0131r\u0131m\u0131 v\u0259 t\u0259cav\u00fczkar siyas\u0259tinin ba\u015f qald\u0131rmas\u0131na s\u0259b\u0259b olmu\u015fdur. Erm\u0259ni mill\u0259t\u00e7il\u0259ri \u201cDa\u015fnaks\u00fctyun\u201d partiyas\u0131n\u0131n proqram\u0131nda ir\u0259li s\u00fcr\u00fcl\u0259n \u201cb\u00f6y\u00fck Erm\u0259nistan\u201d ideyas\u0131n\u0131 realla\u015fd\u0131rmaq istiqam\u0259tind\u0259 f\u0259aliyy\u0259tini geni\u015fl\u0259ndir\u0259r\u0259k \u00f6z tarixi torpaqlar\u0131nda ya\u015fayan az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131 planl\u0131 sur\u0259td\u0259 do\u011fma yurdlar\u0131ndan qovmaqla etnik t\u0259mizl\u0259m\u0259 v\u0259 soyq\u0131r\u0131m\u0131 siyas\u0259tini h\u0259yata ke\u00e7irm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131lar. Bel\u0259 ki, 1905-1906-c\u0131 ill\u0259rd\u0259 erm\u0259nil\u0259r Bak\u0131da, \u015eu\u015fada, G\u0259nc\u0259d\u0259, \u0130r\u0259vanda, Nax\u00e7\u0131vanda, Ordubadda, \u015e\u0259rur-D\u0259r\u0259l\u0259y\u0259zd\u0259, Tiflisd\u0259, Z\u0259ng\u0259zurda, Qazaxda v\u0259 ba\u015fqa yerl\u0259rd\u0259 dinc az\u0259rbaycanl\u0131lara qar\u015f\u0131 q\u0131r\u011f\u0131nlar t\u00f6r\u0259tmi\u015f, \u0259hali amans\u0131zl\u0131qla q\u0259tl\u0259 yetirilmi\u015f, \u015f\u0259h\u0259r v\u0259 k\u0259ndl\u0259r yand\u0131r\u0131lm\u0131\u015f v\u0259 da\u011f\u0131d\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>1917-ci ild\u0259 Rusiyada ba\u015f ver\u0259n fevral v\u0259 oktyabr hadis\u0259l\u0259rind\u0259n sonra \u201cDa\u015fnaks\u00fctyun\u201d partiyas\u0131 v\u0259 Erm\u0259ni Milli Konqresi daha geni\u015f f\u0259aliyy\u0259t\u0259 ba\u015flad\u0131lar. Eyni zamanda, V.Lenin t\u0259r\u0259find\u0259n 1917-ci ilin dekabr\u0131nda Qafqaz i\u015fl\u0259ri \u00fczr\u0259 m\u00fcv\u0259qq\u0259ti f\u00f6vq\u0259lad\u0259 komissar t\u0259yin edil\u0259n S.\u015eaumyan az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n k\u00fctl\u0259vi q\u0131r\u011f\u0131n\u0131n\u0131n t\u0259\u015fkilat\u00e7\u0131s\u0131 v\u0259 r\u0259hb\u0259rin\u0259 \u00e7evrildi. 1918-ci ilin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 Leninin himay\u0259si alt\u0131nda \u015eaumyan Bak\u0131 Kommunas\u0131n\u0131n r\u0259hb\u0259ri oldu.<\/p>\n<p>Bu s\u0259b\u0259bd\u0259n, 1918-ci ilin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259, y\u0259ni mart q\u0131r\u011f\u0131n\u0131 \u0259r\u0259f\u0259sind\u0259 bilavasit\u0259 bol\u015fevik maskas\u0131 geyinmi\u015f \u015eaumyana tabe olan erm\u0259ni silahl\u0131 q\u00fcvv\u0259l\u0259rinin say\u0131 10 min\u0259 yax\u0131n idi. \u015eaumyan\u0131n ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131 il\u0259 1918-ci ilin yaz\u0131nda erm\u0259nil\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n az\u0259rbaycanl\u0131lara qar\u015f\u0131 \u0259sl soyq\u0131r\u0131m\u0131 t\u00f6r\u0259dildi. Bel\u0259 ki, h\u0259min il mart\u0131n 30-da silahl\u0131 da\u015fnaklar az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n evl\u0259rin\u0259 h\u00fccum ed\u0259r\u0259k amans\u0131z q\u0259tll\u0259r t\u00f6r\u0259tdil\u0259r. Mart\u0131n 31-d\u0259 v\u0259 aprelin ilk g\u00fcnl\u0259rind\u0259 q\u0131r\u011f\u0131nlar k\u00fctl\u0259vi xarakter ald\u0131. Minl\u0259rl\u0259 dinc az\u0259rbaycanl\u0131 yaln\u0131z milli m\u0259nsubiyy\u0259tin\u0259 g\u00f6r\u0259 m\u0259hv edildi. H\u0259min g\u00fcnl\u0259rd\u0259 erm\u0259ni-bol\u015fevik birl\u0259\u015fm\u0259l\u0259ri Bak\u0131da 12 min dinc az\u0259rbaycanl\u0131n\u0131 q\u0259tl\u0259 yetirdil\u0259r. Bu qanl\u0131 hadis\u0259l\u0259r zaman\u0131 insanlar evl\u0259rind\u0259 diri-diri yand\u0131r\u0131lm\u0131\u015f, el\u0259c\u0259 d\u0259 x\u00fcsusi i\u015fg\u0259nc\u0259l\u0259rl\u0259 v\u0259 amans\u0131zl\u0131qla \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr.<\/p>\n<p><img src=\"https:\/\/cdn.oxu.az\/uploads\/W1siZiIsIjIwMjQvMDMvMzEvMjAvMjkvNTQvZTZhYmQ0YmEtZjY5Zi00ZDlhLWJiNzEtZjJkODQ1MWZkMzcwL0QuanBnIl0sWyJwIiwiZW5jb2RlIiwianBnIiwiLXF1YWxpdHkgODAiXSxbInAiLCJ0aHVtYiIsIjU5MHg1OTBcdTAwM2UiXV0?sha=02285ecdc7b4cdcc\" alt=\"\" \/><\/p>\n<p>Erm\u0259nil\u0259rin silahl\u0131 h\u00fccumu n\u0259tic\u0259sind\u0259 1918-ci ilin ilk be\u015f ay\u0131 \u0259rzind\u0259 Quba q\u0259zas\u0131nda 16 mind\u0259n \u00e7ox insan x\u00fcsusi q\u0259ddarl\u0131qla q\u0259tl\u0259 yetirilmi\u015f, 167 k\u0259nd da\u011f\u0131d\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r ki, onlardan 35-i haz\u0131rda m\u00f6vcud deyil. Erm\u0259ni-da\u015fnak d\u0259st\u0259l\u0259rinin Quba q\u0259zas\u0131nda az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131 k\u00fctl\u0259vi \u015f\u0259kild\u0259 q\u0259tl\u0259 yetirm\u0259l\u0259rin\u0259 dair a\u015fkar edilmi\u015f faktlar son vaxtlar bir daha s\u00fcbuta yetirilmi\u015fdir. Bel\u0259 ki, 2007-ci ild\u0259 Quba \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 k\u00fctl\u0259vi m\u0259zarl\u0131qlar\u0131n a\u015fkar edilm\u0259si erm\u0259ni vandalizmini t\u0259sdiql\u0259y\u0259n faktlard\u0131r. Onu da qeyd etm\u0259k laz\u0131md\u0131r ki, Amazasp\u0131n r\u0259hb\u0259rliyi il\u0259 erm\u0259ni h\u0259rbi birl\u0259\u015fm\u0259l\u0259ri Qubada t\u00fcrk-m\u00fcs\u0259lman \u0259halisi il\u0259 yana\u015f\u0131, y\u0259hudil\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 da q\u0131r\u011f\u0131nlar t\u00f6r\u0259tmi\u015fl\u0259r. Apar\u0131lan t\u0259dqiqatlar n\u0259tic\u0259sind\u0259 m\u0259lum olmu\u015fdur ki, 1918-1919-cu ill\u0259rd\u0259 Qubada erm\u0259nil\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n 3 min n\u0259f\u0259r\u0259 q\u0259d\u0259r y\u0259hudi q\u0259tl\u0259 yetirilmi\u015fdir.<\/p>\n<p>Bundan \u0259lav\u0259, Erm\u0259ni da\u015fnaklar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n 1918-ci ilin mart-aprel aylar\u0131nda Bak\u0131da v\u0259 dig\u0259r Az\u0259rbaycan \u0259razil\u0259rind\u0259 50 min\u0259 yax\u0131n insan x\u00fcsusi i\u015fg\u0259nc\u0259l\u0259rl\u0259 q\u0259tl\u0259 yetirilmi\u015fdir. Z\u0259ng\u0259zur q\u0259zas\u0131nda 10 mind\u0259n \u00e7ox, \u015eamax\u0131 q\u0259zas\u0131nda 10 min 270 n\u0259f\u0259r az\u0259rbaycanl\u0131 amans\u0131zl\u0131qla \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr.<\/p>\n<p>Eyni zamanda, 1918-1920-ci ill\u0259rd\u0259 indiki Erm\u0259nistan Respublikas\u0131n\u0131n \u0259razisind\u0259 ya\u015fam\u0131\u015f 575 min az\u0259rbaycanl\u0131n\u0131n 565 min n\u0259f\u0259ri \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f v\u0259 yaxud do\u011fma torpa\u011f\u0131ndan did\u0259rgin d\u00fc\u015fm\u00fc\u015fd\u00fcr. Bu r\u0259q\u0259mi Z.Korkodyan \u00f6z\u00fcn\u00fcn \u201cSovet Erm\u0259nistan\u0131n\u0131n \u0259halisi 1831-1931\u201d kitab\u0131nda t\u0259sdiq ed\u0259r\u0259k yaz\u0131r: \u201c1920-ci ild\u0259 sovet h\u00f6kum\u0259tin\u0259 da\u015fnaklardan c\u0259mi 10 min n\u0259f\u0259rd\u0259n bir q\u0259d\u0259r art\u0131q t\u00fcrk (az\u0259rbaycanl\u0131) \u0259hali qalm\u0131\u015fd\u0131r. 1922-ci ild\u0259 60 min qa\u00e7q\u0131n geri qay\u0131td\u0131qdan sonra az\u0259rbaycanl\u0131lar burada 72 min 596 n\u0259f\u0259r, 1931-ci ild\u0259 is\u0259 105 min 838 n\u0259f\u0259r olmu\u015fdur\u201d.<\/p>\n<p>Bundan \u0259lav\u0259, erm\u0259nil\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n Az\u0259rbaycan\u0131n y\u00fczl\u0259rl\u0259 ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259nt\u0259q\u0259si, o c\u00fcml\u0259d\u0259n Qaraba\u011fda 157 k\u0259nd da\u011f\u0131d\u0131lm\u0131\u015f v\u0259 yand\u0131r\u0131lm\u0131\u015f, el\u0259c\u0259 d\u0259 \u015eu\u015fada az\u0259rbaycanl\u0131lara qar\u015f\u0131 amans\u0131z q\u0131r\u011f\u0131nlar t\u00f6r\u0259dilmi\u015fdir. Bu d\u00f6vrd\u0259 Quba q\u0259zas\u0131nda 167, \u015eamax\u0131 q\u0259zas\u0131nda 110, Z\u0259ng\u0259zur q\u0259zas\u0131nda 115, \u0130r\u0259van quberniyas\u0131nda 211, Qars vilay\u0259tind\u0259 92 ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259nt\u0259q\u0259si yand\u0131r\u0131lm\u0131\u015f, da\u011f\u0131d\u0131lm\u0131\u015f v\u0259 talan edilmi\u015fdir. 1919-cu ilin son iki ay\u0131nda \u0130r\u0259van quberniyas\u0131n\u0131n E\u00e7mi\u0259dzin v\u0259 S\u00fcrm\u0259li q\u0259zalar\u0131nda 96 k\u0259nd, \u0130r\u0259van q\u0259zas\u0131n\u0131n is\u0259 b\u00fct\u00fcn k\u0259ndl\u0259ri m\u0259hv edilmi\u015f, \u0130r\u0259van quberniyas\u0131nda 132 min az\u0259rbaycanl\u0131 q\u0259tl\u0259 yetirilmi\u015fdir.<\/p>\n<p>\u00dcmumilikd\u0259, 1918-1920-ci ill\u0259rd\u0259 erm\u0259nil\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n t\u00f6r\u0259dilmi\u015f k\u00fctl\u0259vi q\u0131r\u011f\u0131nlar\u0131n Bak\u0131, Quba, \u015eamax\u0131, K\u00fcrd\u0259mir, L\u0259nk\u0259ranla yana\u015f\u0131, \u015eu\u015fada, \u0130r\u0259van quberniyas\u0131 \u0259razisind\u0259, Z\u0259ng\u0259zurda, Nax\u00e7\u0131vanda, \u015e\u0259rurda, Ordubadda, Qarsda v\u0259 ba\u015fqa b\u00f6lg\u0259l\u0259rd\u0259 amans\u0131z \u015f\u0259kild\u0259 davam etdirilm\u0259si n\u0259tic\u0259sind\u0259 on minl\u0259rl\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131 \u0259n q\u0259ddar \u00fcsullarla q\u0259tl\u0259 yetirilmi\u015fdir. Tarixi Az\u0259rbaycan torpaqlar\u0131nda erm\u0259nil\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n bu v\u0259h\u015filikl\u0259r t\u00f6r\u0259dil\u0259rk\u0259n m\u0259kt\u0259bl\u0259r, m\u0259scidl\u0259r yand\u0131r\u0131lm\u0131\u015f, maddi-m\u0259d\u0259niyy\u0259t n\u00fcmun\u0259l\u0259ri m\u0259hv edilmi\u015fdir.<\/p>\n<p>1918-ci il may\u0131n 28-d\u0259 Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259ti qurulduqdan sonra F\u00f6vq\u0259lad\u0259 T\u0259hqiqat Komissiyas\u0131 yarad\u0131lm\u0131\u015f v\u0259 erm\u0259nil\u0259rin t\u00f6r\u0259tdikl\u0259ri cinay\u0259tl\u0259r ara\u015fd\u0131r\u0131lma\u011fa ba\u015flanm\u0131\u015fd\u0131r. H\u00f6kum\u0259tin q\u0259rar\u0131 il\u0259 h\u0259r il (1919-cu v\u0259 1920-ci il mart\u0131n 31-d\u0259 \u00dcmummilli Mat\u0259m G\u00fcn\u00fc kimi qeyd edilmi\u015fdir) mart ay\u0131n\u0131n 31-nin Mat\u0259m G\u00fcn\u00fc kimi qeyd edilm\u0259si q\u0259rara al\u0131nm\u0131\u015fd\u0131. Lakin Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259tinin s\u00fcqutu bu i\u015fi ba\u015fa \u00e7atd\u0131rma\u011fa imkan verm\u0259di.<\/p>\n<p>Qeyd etm\u0259k laz\u0131md\u0131r ki, Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259ti yarad\u0131lark\u0259n regionda m\u00f6vcud olan geosiyasi v\u0259ziyy\u0259t 1918-ci il may\u0131n 29-da \u0130r\u0259van \u015f\u0259h\u0259rinin erm\u0259nil\u0259r\u0259 siyasi m\u0259rk\u0259z kimi verilm\u0259sin\u0259 s\u0259b\u0259b oldu. Bel\u0259likl\u0259, 1918-ci ild\u0259 Az\u0259rbaycan torpaqlar\u0131nda \u2013 ke\u00e7mi\u015f \u0130r\u0259van xanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u0259razisind\u0259 Erm\u0259nistan Respublikas\u0131 yarad\u0131ld\u0131.<\/p>\n<p>C\u0259nubi Qafqaz\u0131n sovetl\u0259\u015fm\u0259sind\u0259n \u00f6z m\u0259qs\u0259dl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn istifad\u0259 ed\u0259n erm\u0259nil\u0259r, 1920-ci ild\u0259 Z\u0259ng\u0259zuru v\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n bir s\u0131ra torpaqlar\u0131n\u0131 Erm\u0259nistan SSR-\u0259 daxil etm\u0259y\u0259 nail oldular. Bununla da, Nax\u00e7\u0131van\u0131n Az\u0259rbaycandan ayr\u0131 sal\u0131nmas\u0131 v\u0259 quru \u0259laq\u0259l\u0259rin k\u0259silm\u0259si ba\u015f vermi\u015fdir. Sonrak\u0131 d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 is\u0259 erm\u0259nil\u0259r Erm\u0259nistana verilmi\u015f Z\u0259ng\u0259zurda v\u0259 dig\u0259r \u0259razil\u0259rd\u0259 d\u0259 tarix\u0259n ya\u015fam\u0131\u015f az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n deportasiya edilm\u0259si siyas\u0259tini daha da geni\u015fl\u0259ndirdil\u0259r. H\u0259r \u00fc\u00e7 C\u0259nubi Qafqaz Respublikas\u0131n\u0131n m\u00fcst\u0259qilliyinin itirilm\u0259si \u0259razi-s\u0259rh\u0259d m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rinin qoyulu\u015funun \u00f6z\u00fcn\u00fc m\u0259nas\u0131z etdi. Lakin C\u0259nubi Qafqazda sovet hakimiyy\u0259tinin qurulmas\u0131 Qaraba\u011f m\u0259s\u0259l\u0259sini g\u00fcnd\u0259likd\u0259n \u00e7\u0131xarmad\u0131.<\/p>\n<p>Sovet d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 &#8211; 1947-ci il dekabr\u0131n 23-d\u0259 SSR\u0130 Nazirl\u0259r Sovetinin \u201cErm\u0259nistan SSR-d\u0259n kolxoz\u00e7u v\u0259 dig\u0259r az\u0259rbaycanl\u0131 \u0259halinin Az\u0259rbaycan SSR-in K\u00fcr-Araz oval\u0131\u011f\u0131na k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u0259si haqq\u0131nda\u201d q\u0259rar\u0131na \u0259sas\u0259n 1948-53-c\u00fc ill\u0259rd\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n tarixi torpaqlar\u0131ndan, x\u00fcsusil\u0259 d\u0259 \u0130r\u0259van v\u0259 onun \u0259traf rayonlar\u0131ndan k\u00fctl\u0259vi \u015f\u0259kild\u0259 deportasiya olunmas\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 150 min\u0259 yax\u0131n soyda\u015f\u0131m\u0131z zorak\u0131l\u0131qla Az\u0259rbaycan\u0131n aran rayonlar\u0131na k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr. N\u0259tic\u0259d\u0259, Erm\u0259nistan SSR h\u00f6kum\u0259ti SSR\u0130 r\u0259hb\u0259rliyind\u0259ki himay\u0259darlar\u0131n\u0131n k\u00f6m\u0259kliyi say\u0259sind\u0259 1948-1953-c\u00fc ill\u0259rd\u0259 Erm\u0259nistan SSR \u0259razisind\u0259 ya\u015fayan az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n \u00f6z tarixi torpaqlar\u0131ndan k\u00fctl\u0259vi sur\u0259td\u0259 deportasiyas\u0131na d\u00f6vl\u0259t s\u0259viyy\u0259sind\u0259 nail oldu. Xaricd\u0259n g\u0259tiril\u0259n erm\u0259nil\u0259r is\u0259 repatriasiya ad\u0131 il\u0259 Erm\u0259nistan SSR-d\u0259n planl\u0131 \u015f\u0259kild\u0259 deportasiya edil\u0259n az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n ya\u015fay\u0131\u015f \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259r c\u00fcr \u015f\u0259raiti olan evl\u0259rind\u0259 yerl\u0259\u015fdirildil\u0259r.<\/p>\n<p><strong>XX \u0259srin sonunda Erm\u0259nistan\u0131n etnik t\u0259mizl\u0259m\u0259 v\u0259 soyq\u0131r\u0131m\u0131 cinay\u0259tl\u0259ri<\/strong><\/p>\n<p>XX \u0259srin 80-ci ill\u0259rinin sonunda erm\u0259nil\u0259r \u201cb\u00f6y\u00fck Erm\u0259nistan\u201d ideyas\u0131n\u0131 h\u0259yata ke\u00e7irm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn yaranm\u0131\u015f v\u0259ziyy\u0259td\u0259n istifad\u0259 ed\u0259r\u0259k yenid\u0259n Az\u0259rbaycan\u0131n Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f b\u00f6lg\u0259sin\u0259 dair \u0259sass\u0131z \u0259razi iddialar\u0131 ir\u0259li s\u00fcrd\u00fcl\u0259r. 1988-1991-ci ill\u0259rd\u0259, y\u0259ni hadis\u0259l\u0259rin ba\u015flan\u011f\u0131c\u0131ndan SSR\u0130-nin s\u00fcqutuna q\u0259d\u0259r ke\u00e7\u0259n d\u00f6vr \u0259rzind\u0259 get-ged\u0259 k\u0259skinl\u0259\u015f\u0259n m\u00fcnaqi\u015f\u0259ni nizama salmaq m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131. \u018fksin\u0259, ke\u00e7mi\u015f SSR\u0130-nin m\u00fc\u0259yy\u0259n dair\u0259l\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n himay\u0259 edil\u0259n erm\u0259nil\u0259r Az\u0259rbaycana qar\u015f\u0131 \u0259razi iddialar\u0131n\u0131 ir\u0259li s\u00fcr\u0259r\u0259k a\u00e7\u0131q-a\u015fkar i\u015f\u011fal\u00e7\u0131l\u0131q siyas\u0259ti yeritmi\u015f, n\u0259tic\u0259d\u0259 dinc sakinl\u0259r h\u0259lak olmu\u015f, ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259nt\u0259q\u0259l\u0259ri da\u011f\u0131d\u0131lm\u0131\u015f, talan edilmi\u015f v\u0259 yand\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>Eyni zamanda, 1988-ci ilin sonunda Erm\u0259nistanda geni\u015fmiqyasl\u0131 etnik t\u0259mizl\u0259m\u0259 \u2013 az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131 tarix\u0259n ya\u015fad\u0131qlar\u0131 torpaqlardan t\u0259mizl\u0259m\u0259k cinay\u0259tini h\u0259yata ke\u00e7irdil\u0259r. Bel\u0259 ki, ke\u00e7mi\u015f SSR\u0130 r\u0259hb\u0259rliyinin himay\u0259si il\u0259 Erm\u0259nistan t\u0259r\u0259find\u0259n 1988-1989-cu ill\u0259rd\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131lar ya\u015fayan 22 rayonda 170 t\u0259miz v\u0259 94 qar\u0131\u015f\u0131q (erm\u0259nil\u0259rl\u0259) ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259sk\u0259nl\u0259ri bo\u015fald\u0131ld\u0131. 1991-ci il avqustun 8-d\u0259 Erm\u0259nistan\u0131n Me\u011fri rayonunun Z\u0259ngilan rayonu il\u0259 h\u0259ms\u0259rh\u0259d b\u00f6lg\u0259sind\u0259 qalm\u0131\u015f ax\u0131r\u0131nc\u0131 az\u0259rbaycanl\u0131 k\u0259ndi olan N\u00fcv\u0259did\u0259n d\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131lar zorak\u0131l\u0131qla qovuldu. \u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259n etnik t\u0259mizl\u0259m\u0259 siyas\u0259ti n\u0259tic\u0259sind\u0259 indiki Erm\u0259nistan\u0131n 22 k\u0259nd, rayonundan v\u0259 6 \u015f\u0259h\u0259rind\u0259n t\u0259xmin\u0259n 250 mind\u0259n \u00e7ox az\u0259rbaycanl\u0131 tarixi torpaqlar\u0131ndan t\u0259cav\u00fcz\u0259 m\u0259ruz qalaraq qovuldular.<\/p>\n<p>Erm\u0259nistan\u0131n bu h\u0259rbi t\u0259cav\u00fcz\u00fc n\u0259tic\u0259sind\u0259 1991-ci il oktyabr\u0131n sonunda v\u0259 noyabr ay\u0131 \u0259rzind\u0259 Qaraba\u011f\u0131n da\u011fl\u0131q hiss\u0259sind\u0259ki 30-dan \u00e7ox ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259nt\u0259q\u0259si, o c\u00fcml\u0259d\u0259n Tu\u011f, \u0130mar\u0259t-Q\u0259rv\u0259nd, S\u0131rxav\u0259nd, Xocav\u0259nd, Me\u015f\u0259li, C\u0259milli, Umudlu, Qarada\u011fl\u0131, K\u0259rkicahan v\u0259 s. bu kimi dig\u0259r strateji \u0259h\u0259miyy\u0259t\u0259 malik k\u0259ndl\u0259rimiz yand\u0131r\u0131ld\u0131, da\u011f\u0131d\u0131ld\u0131 v\u0259 talan edildi. Minl\u0259rl\u0259 m\u00fclki \u0259hali is\u0259 soyq\u0131r\u0131m\u0131 v\u0259 t\u0259cav\u00fcz\u0259 m\u0259ruz qalaraq do\u011fma yurdlar\u0131ndan did\u0259rgin d\u00fc\u015fd\u00fc. \u00dcmumilikd\u0259 1988-1991-ci ill\u0259r \u0259rzind\u0259 Yuxar\u0131 Qaraba\u011fda erm\u0259nil\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n 514 n\u0259f\u0259r az\u0259rbaycanl\u0131 q\u0259tl\u0259 yetirilmi\u015f, 1318 n\u0259f\u0259r yaralanm\u0131\u015fd\u0131. 1992-ci ilin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259n ba\u015flayaraq Erm\u0259nistan ordusu bir-birinin ard\u0131nca Yuxar\u0131 Qaraba\u011fda az\u0259rbaycanl\u0131lar ya\u015fayan sonuncu ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259nt\u0259q\u0259l\u0259rini d\u0259 i\u015f\u011fal etdi. Bel\u0259 ki, fevral\u0131n 10-11-d\u0259 \u015eu\u015fan\u0131n Mal\u0131b\u0259yli v\u0259 Qu\u015f\u00e7ular k\u0259ndl\u0259ri Erm\u0259nistan silahl\u0131 q\u00fcvv\u0259l\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n z\u0259bt olundu, \u0259halisi etnik t\u0259mizl\u0259m\u0259 v\u0259 soyq\u0131r\u0131m\u0131na m\u0259ruz qald\u0131.<\/p>\n<p>1992-ci il fevral\u0131n 13-17-d\u0259 is\u0259 erm\u0259ni silahl\u0131 d\u0259st\u0259l\u0259rinin v\u0259 terror qruplar\u0131n\u0131n Xocav\u0259nd rayonunun Qarada\u011fl\u0131 k\u0259ndin\u0259 silahl\u0131 h\u00fccumu zaman\u0131 118 n\u0259f\u0259r (u\u015faq, qad\u0131n, qoca) \u0259sir g\u00f6t\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f, k\u0259ndin B\u0259ylik ba\u011f\u0131 adlanan yerind\u0259 33 n\u0259f\u0259r erm\u0259nil\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n g\u00fcll\u0259l\u0259nmi\u015f, eyni zamanda, \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u0259n v\u0259 yaral\u0131 halda olanlar\u0131 bir yerd\u0259 t\u0259s\u0259rr\u00fcfat quyusuna t\u00f6k\u0259r\u0259k basd\u0131r\u0131blar. \u018fsirl\u0259rin bir hiss\u0259si Qarada\u011fl\u0131-Xank\u0259ndi yolu \u00fcz\u0259rind\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n erm\u0259ni k\u0259ndl\u0259rind\u0259 ma\u015f\u0131nlardan d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcl\u0259r\u0259k ham\u0131n\u0131n g\u00f6z\u00fc qar\u015f\u0131s\u0131nda g\u00fcll\u0259l\u0259nib. Daha sonra 2 n\u0259f\u0259r Z\u0259ki bula\u011f\u0131nda, 2 n\u0259f\u0259r C\u0259miyy\u0259t k\u0259ndind\u0259 \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u00fcb. \u018fsirlikd\u0259 olan 68 n\u0259f\u0259r k\u0259nd sakinin\u0259 erm\u0259nil\u0259r \u0259zab v\u0259 i\u015fg\u0259nc\u0259l\u0259r ver\u0259r\u0259k onlar\u0131 amans\u0131zl\u0131qla q\u0259tl\u0259 yetiribl\u0259r. \u00dcmumilikd\u0259 Qarada\u011fl\u0131 k\u0259ndind\u0259 q\u0259tl\u0259 yetiril\u0259nl\u0259rd\u0259n 20-si 10-12 ya\u015f\u0131na q\u0259d\u0259r u\u015faq, yar\u0131ya q\u0259d\u0259ri is\u0259 qad\u0131nlar olub. \u018fhalisi erm\u0259nil\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n \u0259sl soyq\u0131r\u0131m\u0131na m\u0259ruz qalm\u0131\u015f bu k\u0259ndd\u0259 91 n\u0259f\u0259r, y\u0259ni k\u0259nd sakinl\u0259rinin h\u0259r 10 n\u0259f\u0259rind\u0259n biri q\u0259tl\u0259 yetirilmi\u015fdir.<\/p>\n<p>1992-ci il fevral\u0131n 25-d\u0259n 26-na ke\u00e7\u0259n gec\u0259 Erm\u0259nistan silahl\u0131 q\u00fcvv\u0259l\u0259ri Xank\u0259ndid\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n sovet ordusundan qalm\u0131\u015f 366-c\u0131 motoat\u0131c\u0131 alay\u0131n h\u0259rb\u00e7il\u0259ri v\u0259 a\u011f\u0131r texnikas\u0131n\u0131n i\u015ftirak\u0131 il\u0259 Xocal\u0131 \u015f\u0259h\u0259rin\u0259 h\u00fccum ed\u0259r\u0259k \u015f\u0259h\u0259ri yerl\u0259-yeksan etdil\u0259r. Erm\u0259nistan silahl\u0131 birl\u0259\u015fm\u0259l\u0259ri Xocal\u0131 sakinl\u0259rin\u0259 qar\u015f\u0131 soyq\u0131r\u0131m\u0131 t\u00f6r\u0259d\u0259rk\u0259n 111 n\u0259f\u0259ri Xocal\u0131da, m\u00fchasir\u0259d\u0259n \u00e7\u0131x\u0131b qa\u00e7ma\u011fa m\u00fcv\u0259ff\u0259q olmu\u015f Xocal\u0131 sakinl\u0259rini t\u0259qib ed\u0259r\u0259k 16 n\u0259f\u0259ri K\u0259tik me\u015f\u0259sind\u0259, 130 n\u0259f\u0259ri Nax\u00e7\u0131vanik yolunda, 23 n\u0259f\u0259ri Qaraqaya \u0259traf\u0131nda, 23 n\u0259f\u0259ri D\u0259hraz k\u0259ndi yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda, 8 n\u0259f\u0259ri \u015eelli istiqam\u0259tind\u0259, 6 n\u0259f\u0259ri \u018fsg\u0259ran asfalt yolunun 86-c\u0131 kilometrind\u0259 v\u0259 s. yerl\u0259rd\u0259, \u0259sir g\u00f6t\u00fcr\u00fcl\u0259nl\u0259rd\u0259n 18 n\u0259f\u0259rini is\u0259 \u018fsg\u0259ran rayon daxili i\u015fl\u0259r \u015f\u00f6b\u0259sind\u0259 i\u015fg\u0259nc\u0259 ver\u0259r\u0259k x\u00fcsusi amans\u0131zl\u0131qla q\u0259tl\u0259 yetirmi\u015fl\u0259r. 1992-ci il fevral\u0131n 26-da b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyan\u0131n g\u00f6z\u00fc qar\u015f\u0131s\u0131nda ba\u015f ver\u0259n, q\u0259ddarl\u0131\u011f\u0131 v\u0259 amans\u0131zl\u0131\u011f\u0131 il\u0259 se\u00e7il\u0259n Xocal\u0131 soyq\u0131r\u0131m\u0131 is\u0259 bu t\u0259cav\u00fczkar siyas\u0259tin \u0259n qanl\u0131 v\u0259 yadda\u015flardan silinm\u0259y\u0259n s\u0259hif\u0259si olmu\u015fdur.<\/p>\n<p>G\u00fcnahs\u0131z m\u00fclki \u0259halini \u00f6z\u00fcn\u0259 h\u0259d\u0259f se\u00e7\u0259n Erm\u0259nistan\u0131n insanl\u0131q \u0259leyhin\u0259 t\u00f6r\u0259tdiyi bu cinay\u0259t \u0259m\u0259li t\u0259sad\u00fcfi xarakter da\u015f\u0131m\u0131r, bel\u0259 \u0259m\u0259ll\u0259rin t\u00f6r\u0259dilm\u0259si sistemli xarakter da\u015f\u0131y\u0131r v\u0259 cinay\u0259tkar Erm\u0259nistan h\u0259m i\u015f\u011fal zaman\u0131, h\u0259m d\u0259 i\u015f\u011fal\u0131n davam etdiyi 30 il\u0259 yax\u0131n m\u00fcdd\u0259t \u0259rzind\u0259 m\u00fct\u0259madi olaraq c\u0259bh\u0259yan\u0131 \u0259razil\u0259rd\u0259 Az\u0259rbaycan v\u0259t\u0259nda\u015f\u0131 olan m\u00fclki \u0259halini, \u0259sas\u0259n d\u0259 qad\u0131nlar\u0131 v\u0259 azya\u015fl\u0131 u\u015faqlar\u0131 x\u00fcsusi q\u0259ddarl\u0131qla q\u0259tl\u0259 yetirmi\u015fdir. Qeyd etm\u0259k laz\u0131md\u0131r ki, Xocal\u0131 soyq\u0131r\u0131m\u0131 beyn\u0259lxalq cinay\u0259t kimi q\u0259bul edilm\u0259lidir. Xocal\u0131da \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u0259n 613 n\u0259f\u0259r dinc sakind\u0259n 63-\u00fc u\u015faq idi. Bu k\u00fctl\u0259vi q\u0131r\u011f\u0131n, vandalizm akt\u0131 zaman\u0131 56 n\u0259f\u0259r x\u00fcsusi q\u0259ddarl\u0131q v\u0259 amans\u0131zl\u0131qla q\u0259tl\u0259 yetirilmi\u015f, ba\u015flar\u0131 k\u0259silmi\u015f, yaxud ba\u015flar\u0131n\u0131n d\u0259risi soyulmu\u015f, g\u00f6zl\u0259ri \u00e7\u0131xar\u0131lm\u0131\u015f, hamil\u0259 qad\u0131nlar s\u00fcng\u00fc il\u0259 de\u015fik-de\u015fik edilmi\u015fdir. X\u0259sar\u0259t alanlardan 487 n\u0259f\u0259ri \u015fik\u0259st olmu\u015fdur ki, onlardan 76 n\u0259f\u0259ri azya\u015fl\u0131d\u0131r. 8 ail\u0259 tamamil\u0259 m\u0259hv edilmi\u015f, 25 u\u015faq h\u0259r iki valideynini, 130 u\u015faq valideynl\u0259rind\u0259n birini itirib. 56 n\u0259f\u0259r diri-diri yand\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Qeyd etm\u0259k laz\u0131md\u0131r ki, Xocal\u0131 q\u0259tliam\u0131 Erm\u0259nistan\u0131n Az\u0259rbaycan xalq\u0131na qar\u015f\u0131 m\u0259qs\u0259dy\u00f6nl\u00fc soyq\u0131r\u0131m\u0131 siyas\u0259tinin t\u0259rkib hiss\u0259sidir v\u0259 bu soyq\u0131r\u0131m\u0131 beyn\u0259lxalq cinay\u0259t kimi q\u0259bul edilm\u0259li, insanl\u0131\u011fa qar\u015f\u0131 \u0259n a\u011f\u0131r cinay\u0259tl\u0259rd\u0259n biri kimi qiym\u0259tl\u0259ndirilm\u0259lidir.<\/p>\n<p>\u00c7ox t\u0259\u0259ss\u00fcf ki, Erm\u0259nistan\u0131n y\u00fcr\u00fctd\u00fcy\u00fc etnik t\u0259mizl\u0259m\u0259 v\u0259 soyq\u0131r\u0131m\u0131 siyas\u0259ti uzun ill\u0259rdir d\u00fcnya ictimaiyy\u0259tinin g\u00f6z\u00fc qar\u015f\u0131s\u0131nda ba\u015f vermi\u015fdir. Halbuki soyq\u0131r\u0131m\u0131 \u0259n a\u011f\u0131r beyn\u0259lxalq cinay\u0259t olmaqla yana\u015f\u0131, beyn\u0259lxalq h\u00fcquqa g\u00f6r\u0259 s\u00fclh v\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259sizliy\u0259 qar\u015f\u0131 y\u00f6n\u0259l\u0259n cinay\u0259tl\u0259r qrupuna aid edilir. Beyn\u0259lxalq h\u00fcquqa g\u00f6r\u0259 soyq\u0131r\u0131m\u0131 s\u00fclh v\u0259 insanl\u0131q \u0259leyhin\u0259 y\u00f6n\u0259l\u0259n \u0259m\u0259ldir v\u0259 \u0259n a\u011f\u0131r cinay\u0259t hesab edilir. Bu bar\u0259d\u0259 BMT Ba\u015f M\u0259clisinin 1948-ci il 9 dekabr tarixli 260 (III) sayl\u0131 q\u0259tnam\u0259si q\u0259bul edilmi\u015f v\u0259 1951-ci il yanvar\u0131n 12-d\u0259n q\u00fcvv\u0259y\u0259 min\u0259n \u201cSoyq\u0131r\u0131m\u0131 cinay\u0259tinin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131 v\u0259 c\u0259zaland\u0131r\u0131lmas\u0131\u201d Konvensiyas\u0131nda soyq\u0131r\u0131m\u0131 cinay\u0259tinin h\u00fcquqi \u0259sas\u0131 t\u0259sbit olunmu\u015fdur. Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 31 may 1996-c\u0131 ild\u0259 ad\u0131\u00e7\u0259kil\u0259n Konvensiyaya qo\u015fulmu\u015fdur.<\/p>\n<p>XX \u0259srin sonunda \u00dcmummilli lider Heyd\u0259r \u018fliyev 1993-c\u00fc ild\u0259 siyasi hakimiyy\u0259t\u0259 yenid\u0259n qay\u0131td\u0131qdan sonra erm\u0259nil\u0259rin az\u0259rbaycanl\u0131lara qar\u015f\u0131 zaman-zaman t\u00f6r\u0259tdikl\u0259ri soyq\u0131r\u0131m\u0131 il\u0259 \u0259laq\u0259dar 1998-ci il mart\u0131n 26-da imzalad\u0131\u011f\u0131 F\u0259rmanla 31 mart &#8211; Az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n Soyq\u0131r\u0131m\u0131 G\u00fcn\u00fc elan edilmi\u015fdir. F\u0259rmanda vur\u011fulan\u0131r ki, Az\u0259rbaycan\u0131n XIX-XX \u0259srl\u0259rd\u0259 ba\u015f ver\u0259n b\u00fct\u00fcn faci\u0259l\u0259ri torpaqlar\u0131n\u0131n z\u0259bti il\u0259 m\u00fc\u015fayi\u0259t olunaraq, erm\u0259nil\u0259rin az\u0259rbaycanl\u0131lara qar\u015f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclm\u00fc\u015f, planl\u0131 sur\u0259td\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irdiyi soyq\u0131r\u0131m\u0131 siyas\u0259tinin ayr\u0131-ayr\u0131 m\u0259rh\u0259l\u0259l\u0259rini t\u0259\u015fkil edir. Bununla yana\u015f\u0131, Heyd\u0259r \u018fliyevin \u201c1948-1953-c\u00fc ill\u0259rd\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n Erm\u0259nistan SSR \u0259razisind\u0259ki tarixi-etnik torpaqlar\u0131ndan k\u00fctl\u0259vi sur\u0259td\u0259 deportasiyas\u0131 haqq\u0131nda\u201d 1997-ci il 18 dekabr tarixli F\u0259rman\u0131 da Erm\u0259nistan SSR \u0259razisind\u0259n az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n deportasiyas\u0131n\u0131n h\u0259rt\u0259r\u0259fli t\u0259dqiq edilm\u0259si, bu cinay\u0259t\u0259 h\u00fcquqi-siyasi qiym\u0259t verilm\u0259si v\u0259 onun beyn\u0259lxalq ictimaiyy\u0259t\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131lmas\u0131 bax\u0131m\u0131ndan m\u00fch\u00fcm \u0259h\u0259miyy\u0259t k\u0259sb edir. Bu f\u0259rmanlar t\u0259kc\u0259 tariximizin qanl\u0131 s\u0259hif\u0259l\u0259rinin \u00f6yr\u0259nilm\u0259si v\u0259 yadda\u015flarda h\u0259kk olunmas\u0131 deyil, el\u0259c\u0259 d\u0259 erm\u0259ni \u015fovinizmi v\u0259 terrorizminin if\u015fa olunmas\u0131 bax\u0131m\u0131ndan da \u0259h\u0259miyy\u0259tlidir.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan Prezidenti\u00a0<strong>\u0130lham \u018fliyevin<\/strong>\u00a01918-ci il az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n soyq\u0131r\u0131m\u0131n\u0131n 100 illiyi haqq\u0131nda imzalad\u0131\u011f\u0131 S\u0259r\u0259ncamda deyilir: \u201cAz\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131na g\u0259tiril\u0259n \u0259n d\u0259h\u015f\u0259tli faci\u0259l\u0259rd\u0259n biri d\u0259 100 il bundan \u0259vv\u0259l &#8211; 1918-ci ilin mart-aprel aylar\u0131nda Bak\u0131 Sovetinin mandat\u0131 alt\u0131nda f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259n da\u015fnak-bol\u015fevik silahl\u0131 d\u0259st\u0259l\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n x\u00fcsusi q\u0259ddarl\u0131qla t\u00f6r\u0259dilmi\u015f k\u00fctl\u0259vi q\u0131r\u011f\u0131nlard\u0131r\u201d.<\/p>\n<p><strong>Az\u0259rbaycan\u0131n \u0259razi b\u00fct\u00f6vl\u00fcy\u00fc, suverenliyi v\u0259 tarixi \u0259dal\u0259tin b\u0259rpas\u0131<\/strong><\/p>\n<p>Prezident, Ali Ba\u015f Komandan \u0130lham \u018fliyevin r\u0259hb\u0259rliyi il\u0259 r\u0259\u015fad\u0259tli Az\u0259rbaycan Ordusu 2020-ci il sentyabr\u0131n 27-d\u0259n Erm\u0259nistan\u0131n h\u0259rbi t\u0259cav\u00fcz\u00fcn\u0259 cavab olaraq, 30 ild\u0259n art\u0131q i\u015f\u011fal alt\u0131nda olan torpaqlar\u0131m\u0131z\u0131 azad etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn geni\u015fmiqyasl\u0131 \u0259ks-h\u00fccum \u0259m\u0259liyyatlar\u0131 h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259kl\u0259 yana\u015f\u0131, d\u00fc\u015fm\u0259nin bu ill\u0259r \u0259rzind\u0259 yaratd\u0131\u011f\u0131 \u201cyenilm\u0259zlik\u201d mifologiyas\u0131n\u0131 tamamil\u0259 da\u011f\u0131tm\u0131\u015f oldu. Bununla yana\u015f\u0131, Prezident \u0130lham \u018fliyevin xarici k\u00fctl\u0259vi informasiya vasit\u0259l\u0259rin\u0259 verdiyi \u00e7oxsayl\u0131 m\u00fcsahib\u0259l\u0259ri Erm\u0259nistan\u0131n Az\u0259rbaycana qar\u015f\u0131 h\u0259rbi t\u0259cav\u00fcz\u00fc 30 ild\u0259n art\u0131qd\u0131r ki, y\u00fcr\u00fctd\u00fcy\u00fc i\u015f\u011fal\u00e7\u0131l\u0131q siyas\u0259ti, x\u00fcsusil\u0259 m\u00fcharib\u0259 cinay\u0259tl\u0259rinin mahiyy\u0259tini a\u00e7maqla bunun b\u00fct\u00fcn region \u00fc\u00e7\u00fcn yaratd\u0131\u011f\u0131 ciddi t\u0259hdidl\u0259ri, davam ed\u0259n h\u0259rbi \u0259m\u0259liyyatlarla ba\u011fl\u0131 tarix\u0259, beyn\u0259lxalq h\u00fcquqa v\u0259 \u0259dal\u0259t\u0259 \u0259saslanaraq tutarl\u0131 arqumentl\u0259r \u00fcz\u0259rind\u0259 qurulan ayd\u0131n, m\u0259ntiqli fikirl\u0259ri, \u00f6lk\u0259mizin haql\u0131 m\u00f6vqeyinin konkret faktlarla d\u00fcnya ictimaiyy\u0259tin\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131lmas\u0131nda m\u00fcst\u0259sna rol oynad\u0131. H\u0259m\u00e7inin bu m\u00fcsahib\u0259l\u0259r informasiya m\u0259kan\u0131nda da d\u00fc\u015fm\u0259nin yalan \u00fcz\u0259rind\u0259 qurulmu\u015f t\u0259bli\u011fat ma\u015f\u0131n\u0131na a\u011f\u0131r z\u0259rb\u0259 vurdu v\u0259 Erm\u0259nistan\u0131n t\u0259cav\u00fczkar siyas\u0259tinin, el\u0259c\u0259 d\u0259 onun himay\u0259darlar\u0131n\u0131n if\u015fa olunmas\u0131 il\u0259 n\u0259tic\u0259l\u0259ndi.<\/p>\n<p>N\u0259tic\u0259d\u0259 Prezident \u0130lham \u018fliyevin 2019-cu il oktyabr\u0131n 3-d\u0259 \u201cValday\u201d Beyn\u0259lxalq Diskussiya Klubunun XVI illik toplant\u0131s\u0131 kimi m\u00fch\u00fcm beyn\u0259lxalq platformada q\u0259tiyy\u0259tl\u0259 s\u00f6yl\u0259diyi \u201cQaraba\u011f Az\u0259rbaycand\u0131r v\u0259 nida i\u015far\u0259si\u201d devizi bir ild\u0259n sonra, x\u00fcsusil\u0259 44 g\u00fcn\u00fcn \u0259rzind\u0259 reall\u0131\u011fa \u00e7evrildi.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan Prezidenti \u0130lham \u018fliyev bildirib ki, \u0130kinci Qaraba\u011f m\u00fcharib\u0259si bizim \u015fanl\u0131 tariximizdir, xalq\u0131m\u0131z bu m\u00fcharib\u0259 il\u0259 ba\u011fl\u0131 \u0259b\u0259di q\u00fcrur hissi ke\u00e7ir\u0259c\u0259k v\u0259 biz m\u00fcz\u0259ff\u0259r xalq kimi \u00f6z\u00fcm\u00fcz\u00fc d\u00fcnyada t\u0259sdiq etmi\u015fik. Bu bax\u0131mdan qeyd etm\u0259k laz\u0131md\u0131r ki, Az\u0259rbaycan\u0131n milli maraqlar\u0131n\u0131 uca tutan, Prezident \u0130lham \u018fliyevin prinsipial m\u00f6vqeyi h\u0259rb, diplomatiya meydan\u0131nda oldu\u011fu kimi informasiya sava\u015f\u0131nda da u\u011furlar\u0131m\u0131z\u0131 \u015f\u0259rtl\u0259ndirirdi v\u0259 tarixi Q\u0259l\u0259b\u0259mizin \u0259sas\u0131 qoyuldu. Az\u0259rbaycan Prezidentinin qeyd etdiyi kimi biz d\u00f6y\u00fc\u015f meydan\u0131nda da, informasiya m\u0259kan\u0131nda da, siyasi m\u00fcst\u0259vid\u0259 d\u0259 Q\u0259l\u0259b\u0259 qazand\u0131q.<\/p>\n<p>2024-c\u00fc il yanvar\u0131n 10-da yerli televiziya kanallar\u0131na m\u00fcsahib\u0259sind\u0259 bug\u00fcnk\u00fc Az\u0259rbaycan\u0131n, s\u00f6z\u00fcn \u0259sl m\u0259nas\u0131nda, d\u00fcnya miqyas\u0131nda g\u00fccl\u00fc \u00f6lk\u0259l\u0259r s\u0131ras\u0131nda oldu\u011funu, h\u0259m\u00e7inin bu g\u00fcn \u00f6lk\u0259 qar\u015f\u0131s\u0131nda duran yeni v\u0259zif\u0259l\u0259rin yeni d\u00f6vr\u00fcn v\u0259zif\u0259l\u0259ri oldu\u011funu diqq\u0259t\u0259 \u00e7atd\u0131ran Az\u0259rbaycan Prezidenti \u0130lham \u018fliyev bildirdi ki, biz \u0259sas v\u0259zif\u0259ni bir ne\u00e7\u0259 ay bundan \u0259vv\u0259l h\u0259ll etmi\u015fik, \u00f6lk\u0259mizin suverenliyini tam b\u0259rpa etmi\u015fik v\u0259 sentyabr hadis\u0259l\u0259ri, \u0259lb\u0259tt\u0259 ki, \u00fcmumi kontekstd\u0259n \u00e7\u0131xar\u0131la bilm\u0259z.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan Prezidenti \u0130lham \u018fliyev 2024-c\u00fc il\u0259 suverenliyini tam b\u0259rpa etmi\u015f \u00f6lk\u0259 kimi, xalq kimi ba\u015flad\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 x\u00fcsusi qeyd ed\u0259r\u0259k m\u00fcasir tariximizin yeni d\u00f6vr\u00fcn\u00fcn d\u0259 m\u0259hz sentyabr\u0131n 20-d\u0259n (2023-c\u00fc il \u2013 E.\u018f.) sonra ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 diqq\u0259t\u0259 \u00e7atd\u0131raraq vur\u011fulad\u0131 ki, ist\u0259r siyasi m\u00fcst\u0259vid\u0259, ist\u0259r h\u0259rbi m\u00fcst\u0259vid\u0259, ist\u0259r \u00f6lk\u0259mizd\u0259 ged\u0259n prosesl\u0259r n\u00f6qteyi-n\u0259z\u0259rind\u0259n bu hadis\u0259 b\u00fct\u00fcn i\u015fl\u0259rimizin, el\u0259 bil ki, son nidas\u0131 idi.<\/p>\n<p>Prezident \u0130lham \u018fliyev h\u0259l\u0259 2021-ci il fevral\u0131n 26-da m\u0259tbuat konfrans\u0131nda Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f\u0131n statusu m\u0259s\u0259l\u0259sin\u0259 d\u0259 \u201cnida\u201d i\u015far\u0259si qoyaraq bildirmi\u015fdi ki, Erm\u0259nistana v\u0259 erm\u0259ni xalq\u0131na yanl\u0131\u015f v\u0259dl\u0259r verm\u0259k laz\u0131m deyil, onlar\u0131 bu g\u00fcn\u0259 salan s\u0259b\u0259bl\u0259rd\u0259n biri d\u0259 m\u0259hz o idi, x\u00fclya idi, iddia idi, \u0259sass\u0131z ist\u0259kl\u0259r idi. Bu ist\u0259kl\u0259r\u0259 r\u0259vac ver\u0259n b\u0259zi xarici \u00f6lk\u0259l\u0259rin siyas\u0259t\u00e7il\u0259ri d\u0259 erm\u0259ni xalq\u0131n\u0131n bu r\u0259zil duruma sal\u0131nmas\u0131nda \u00f6z rolunu oynad\u0131lar: \u201cStatus haradad\u0131r, onu h\u0259r k\u0259s bilir. Hesab edir\u0259m ki, Erm\u0259nistan v\u0259 erm\u0259ni xalq\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn bu m\u0259s\u0259l\u0259 n\u0259 q\u0259d\u0259r az dil\u0259 g\u0259tiril\u0259rs\u0259, o q\u0259d\u0259r d\u0259 yax\u015f\u0131 olar. Ona g\u00f6r\u0259 status m\u0259s\u0259l\u0259si, \u00fcmumiyy\u0259tl\u0259, g\u00fcnd\u0259likd\u0259n \u00e7\u0131xmal\u0131d\u0131r. Ona g\u00f6r\u0259 statusla ba\u011fl\u0131 hesab edir\u0259m ki, \u0259g\u0259r kims\u0259 bu g\u00fcn bu m\u0259s\u0259l\u0259ni qald\u0131r\u0131rsa, s\u00fclh\u0259 yox, qar\u015f\u0131durmaya daha \u00e7ox xidm\u0259t g\u00f6st\u0259rir\u201d. H\u0259r zaman, x\u00fcsusil\u0259, M\u00fcnxen T\u0259hl\u00fck\u0259sizlik Konfrans\u0131nda b\u0259yan etdiyi kimi, Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f\u0131n Az\u0259rbaycan\u0131n \u0259z\u0259li torpa\u011f\u0131 oldu\u011funu diqq\u0259t\u0259 \u00e7atd\u0131ran d\u00f6vl\u0259t ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131 vur\u011fulad\u0131 ki, faktiki olaraq biz bu g\u00fcn, \u00fcmumiyy\u0259tl\u0259, Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f ifad\u0259sini d\u0259 i\u015fl\u0259tm\u0259m\u0259liyik v\u0259 Qaraba\u011f aranl\u0131-da\u011fl\u0131 Az\u0259rbaycan\u0131n ayr\u0131lmaz hiss\u0259sidir.<\/p>\n<p>2023-c\u00fc il sentyabr\u0131n 19-20-d\u0259 Az\u0259rbaycan apard\u0131\u011f\u0131 lokal antiterror t\u0259dbirl\u0259ri n\u0259tic\u0259sind\u0259 h\u0259m \u0259razi b\u00fct\u00f6vl\u00fcy\u00fcn\u00fc, h\u0259m d\u0259 suverenliyini b\u0259rpa ed\u0259r\u0259k C\u0259nubi Qafqaz regionunda s\u00fclh\u00fcn b\u0259rq\u0259rar olmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259sasl\u0131 z\u0259min yaratd\u0131. 2023-c\u00fc il oktyabr\u0131n 15-i daha bir \u015f\u0259r\u0259fli g\u00fcn kimi tarix\u0259 d\u00fc\u015fd\u00fc. Ali Ba\u015f Komandan, Prezident \u0130lham \u018fliyev A\u011fd\u0259r\u0259d\u0259, Xocal\u0131da, \u018fsg\u0259randa, Xocav\u0259ndd\u0259 v\u0259 Xank\u0259ndid\u0259 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n D\u00f6vl\u0259t Bayra\u011f\u0131n\u0131 ucaltd\u0131.<\/p>\n<p>Ali Ba\u015f Komandan, Prezident \u0130lham \u018fliyev oktyabr\u0131n 15-d\u0259 Xank\u0259ndi \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n D\u00f6vl\u0259t Bayra\u011f\u0131n\u0131 ucaldark\u0259n \u00e7\u0131x\u0131\u015fanda demi\u015fdir: \u201cAz\u0259rbaycan torpa\u011f\u0131nda he\u00e7 bir tarixi, co\u011frafi v\u0259 siyasi \u0259sas\u0131 olmayan Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f Muxtar Vilay\u0259ti d\u0259 100 il bundan \u0259vv\u0259l &#8211; 1923-c\u00fc ild\u0259 yarad\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Bu, 100 ilin tarixidir. G\u00f6r\u00fcn, bu 100 il \u0259rzind\u0259 xalq\u0131m\u0131z n\u0259 q\u0259d\u0259r \u0259zab \u00e7\u0259kib, tarix bizi n\u0259 q\u0259d\u0259r s\u0131na\u011fa \u00e7\u0259kib. \u018fyilm\u0259dik, s\u0131nmad\u0131q, o boyda b\u00f6y\u00fck faci\u0259 il\u0259 t\u0259kba\u015f\u0131na \u00fcz-\u00fcz\u0259 qalm\u0131\u015fd\u0131q, he\u00e7 kim bizim yan\u0131m\u0131zda durmad\u0131. Torpaqlar\u0131m\u0131z i\u015f\u011fal alt\u0131na d\u00fc\u015f\u0259nd\u0259 he\u00e7 bir \u00f6lk\u0259 arxam\u0131zda dayanmad\u0131, he\u00e7 m\u0259n\u0259vi d\u0259st\u0259k d\u0259 g\u00f6st\u0259rm\u0259dil\u0259r. B\u00fct\u00fcn \u0259sas g\u00fccl\u0259r Erm\u0259nistan\u0131n arxas\u0131nda idi v\u0259 bug\u00fcnk\u00fc tarix onu bir daha g\u00f6st\u0259rir\u201d.<\/p>\n<p>Qeyd etm\u0259k laz\u0131md\u0131r ki, Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259ti \u0130kinci Qaraba\u011f m\u00fcharib\u0259sind\u0259n sonra \u0259z\u0259li torpaqlar\u0131n\u0131 i\u015f\u011faldan azad etm\u0259kl\u0259 yana\u015f\u0131, 100 il \u0259vv\u0259l \u2013 1923-c\u00fc ild\u0259 Qaraba\u011fda m\u0259qs\u0259dli \u015f\u0259kild\u0259 pozulmu\u015f inzibati-\u0259razi b\u00f6lg\u00fcs\u00fcn\u00fc d\u0259 yenid\u0259n t\u0259min etdi. Az\u0259rbaycan Prezidentinin 2021-ci il iyulun 7-d\u0259 imzalad\u0131\u011f\u0131 F\u0259rman \u0259sas\u0259n Qaraba\u011f v\u0259 \u015e\u0259rqi Z\u0259ng\u0259zur iqtisadi rayonlar\u0131n\u0131n yarad\u0131lmas\u0131 il\u0259 tarixi \u0259dal\u0259t b\u0259rpa edilmi\u015f oldu.<\/p>\n<p>N\u0259tic\u0259d\u0259, \u0130kinci Qaraba\u011f m\u00fcharib\u0259si son y\u00fcz ild\u0259 Z\u0259f\u0259r v\u0259 q\u0259hr\u0259manl\u0131q salnam\u0259si kimi Az\u0259rbaycan tarixin\u0259 yaz\u0131ld\u0131. Bu g\u00fcn \u00fc\u00e7r\u0259ngli m\u00fcq\u0259dd\u0259s bayra\u011f\u0131m\u0131z Az\u0259rbaycan\u0131n b\u00fct\u00fcn i\u015f\u011faldan azad edilmi\u015f \u0259razil\u0259rind\u0259 &#8211; C\u0259bray\u0131lda, F\u00fczulid\u0259, Z\u0259ngilanda, Qubadl\u0131da, K\u0259lb\u0259c\u0259rd\u0259, La\u00e7\u0131nda, A\u011fdamda, \u015eu\u015fada, Xocav\u0259ndd\u0259, Hadrutda, A\u011fd\u0259r\u0259d\u0259, Xocal\u0131da v\u0259 Xank\u0259ndid\u0259 q\u00fcrurla dal\u011falan\u0131r.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan Prezidenti \u0130lham \u018fliyev yerli televiziya kanallar\u0131na m\u00fcsahib\u0259sind\u0259 bu m\u00fch\u00fcm tarixi hadis\u0259nin \u0259h\u0259miyy\u0259tini x\u00fcsusi vur\u011fulad\u0131: \u201cXocal\u0131da Bayra\u011f\u0131 qald\u0131randa fikirl\u0259\u015firdim, bax, bu g\u00fcn biz tam \u0259minlikl\u0259 dey\u0259 bil\u0259rik ki, Xocal\u0131 qurbanlar\u0131n\u0131n qan\u0131 yerd\u0259 qalmad\u0131. Xank\u0259ndid\u0259 is\u0259 Bayra\u011f\u0131n qald\u0131r\u0131lmas\u0131 \u0259dal\u0259tin tam b\u0259rpas\u0131 idi v\u0259 Z\u0259f\u0259rimizin son n\u00f6qt\u0259si idi\u201d. Xalq\u0131m\u0131z\u0131n b\u00fct\u00fcn t\u0259b\u0259q\u0259l\u0259rinin \u00f6z i\u015fi il\u0259 bu Q\u0259l\u0259b\u0259ni yax\u0131nla\u015fd\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u0259y\u0259n Prezident \u0130lham \u018fliyev bildirdi ki, bu, \u00fcmummilli bir m\u0259s\u0259l\u0259y\u0259, \u00fcmummilli h\u0259r\u0259kata \u00e7evrildi v\u0259 30 il \u0259rzind\u0259 bu m\u00f6vzu unudulmad\u0131.<\/p>\n<p>1919-cu ild\u0259n 104 il sonra &#8211; 2023-c\u00fc il noyabr\u0131n 8-d\u0259 Xank\u0259ndi \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 ke\u00e7iril\u0259n v\u0259 V\u0259t\u0259n m\u00fcharib\u0259sind\u0259 \u0259ld\u0259 edil\u0259n Z\u0259f\u0259rin \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc ild\u00f6n\u00fcm\u00fcn\u0259 h\u0259sr olunan h\u0259rbi parad Az\u0259rbaycan\u0131n h\u0259rb tarixin\u0259 d\u0259 \u015f\u0259r\u0259fli bir g\u00fcn kimi yaz\u0131ld\u0131. Az\u0259rbaycan Prezidenti, Ali Ba\u015f Komandan \u0130lham \u018fliyev h\u0259rbi paradda \u00e7\u0131x\u0131\u015f ed\u0259r\u0259k bildirdi ki, torpaqlar\u0131m\u0131z\u0131n i\u015f\u011faldan azad edilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn ordu quruculu\u011fu birinci n\u00f6mr\u0259li v\u0259zif\u0259 idi. \u018fziz \u015f\u0259hidl\u0259rimizin xatir\u0259sinin bizim q\u0259lbimizd\u0259 \u0259b\u0259di ya\u015fayaca\u011f\u0131n\u0131 v\u0259 b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyaya Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n g\u00fcc\u00fcn\u00fc, irad\u0259sini, \u0259yilm\u0259z ruhunu g\u00f6st\u0259rdiyimizi vur\u011fulayan Prezident \u0130lham \u018fliyev demi\u015fdir: \u201cXXI \u0259srd\u0259 he\u00e7 bir ordu bizim q\u0259d\u0259r pe\u015f\u0259karl\u0131q, f\u0259dakarl\u0131q g\u00f6st\u0259rm\u0259mi\u015fdir. He\u00e7 bir xalq \u00f6z do\u011fma torpa\u011f\u0131n\u0131 bu q\u0259d\u0259r \u0259ziz tutub u\u011frunda \u00f6l\u00fcm\u0259 getm\u0259y\u0259 haz\u0131r olmam\u0131\u015fd\u0131r. Bunu biz ham\u0131m\u0131z yax\u015f\u0131 bilirik, bunu d\u00fcnya da bilsin\u201d.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Az\u0259rbaycan xalq\u0131 son iki y\u00fcz il \u0259rzind\u0259 erm\u0259ni mill\u0259t\u00e7il\u0259rinin davaml\u0131 olaraq etnik t\u0259mizl\u0259m\u0259, soyq\u0131r\u0131m\u0131 v\u0259 t\u0259cav\u00fczkar siyas\u0259tin\u0259 m\u0259ruz qalaraq \u00f6z tarixi torpaqlar\u0131ndan did\u0259rgin sal\u0131n\u0131b, qa\u00e7q\u0131n v\u0259 m\u0259cburi k\u00f6\u00e7k\u00fcn\u0259 \u00e7evrilibl\u0259r. Erm\u0259nistan\u0131n bu cinay\u0259tkar siyas\u0259tinin davaml\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcbut ed\u0259n faktlardan biri d\u0259 budur ki, t\u0259kc\u0259 XX \u0259srd\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131lar 4 d\u0259f\u0259 &#8211; 1905-1906-c\u0131, 1918-1920-ci, 1948-1953-c\u00fc v\u0259 n\u0259hay\u0259t, 1988-1993-c\u00fc ill\u0259rd\u0259 erm\u0259ni mill\u0259t\u00e7il\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n t\u00f6r\u0259dil\u0259n soyq\u0131r\u0131m\u0131 v\u0259 etnik t\u0259mizl\u0259m\u0259l\u0259r\u0259 m\u0259ruz qal\u0131b. AZ\u018fRTAC\u00a0Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Prezidenti yan\u0131nda D\u00f6vl\u0259t \u0130dar\u0259\u00e7ilik Akademiyas\u0131n\u0131n \u201cQaraba\u011f \u0130rsini Ara\u015fd\u0131rma M\u0259rk\u0259zi\u201dnin r\u0259hb\u0259ri, beyn\u0259lxalq m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r \u00fczr\u0259 professor, siyasi elml\u0259r doktoru El\u00e7in \u018fhm\u0259dovun \u201c31 Mart soyq\u0131r\u0131m\u0131 &#8211;&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":706991,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[4],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/FotoJet-5-18.jpg",620,413,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/FotoJet-5-18.jpg",620,413,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/FotoJet-5-18.jpg",620,413,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/FotoJet-5-18-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/FotoJet-5-18-548x365.jpg",548,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/FotoJet-5-18.jpg",620,413,false],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/FotoJet-5-18.jpg",620,413,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/FotoJet-5-18.jpg",620,413,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/FotoJet-5-18-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/FotoJet-5-18.jpg",620,413,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=4\" rel=\"category\">Siyas\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"Az\u0259rbaycan xalq\u0131 son iki y\u00fcz il \u0259rzind\u0259 erm\u0259ni mill\u0259t\u00e7il\u0259rinin davaml\u0131 olaraq etnik t\u0259mizl\u0259m\u0259, soyq\u0131r\u0131m\u0131 v\u0259 t\u0259cav\u00fczkar siyas\u0259tin\u0259 m\u0259ruz qalaraq \u00f6z tarixi torpaqlar\u0131ndan did\u0259rgin sal\u0131n\u0131b, qa\u00e7q\u0131n v\u0259 m\u0259cburi k\u00f6\u00e7k\u00fcn\u0259 \u00e7evrilibl\u0259r. Erm\u0259nistan\u0131n bu cinay\u0259tkar siyas\u0259tinin davaml\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcbut ed\u0259n faktlardan biri d\u0259 budur ki, t\u0259kc\u0259 XX \u0259srd\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131lar 4 d\u0259f\u0259 &#8211; 1905-1906-c\u0131, 1918-1920-ci, 1948-1953-c\u00fc v\u0259 n\u0259hay\u0259t, 1988-1993-c\u00fc ill\u0259rd\u0259&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/706990"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=706990"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/706990\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/706991"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=706990"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=706990"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=706990"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}