{"id":708857,"date":"2024-04-04T21:29:38","date_gmt":"2024-04-04T17:29:38","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=708857"},"modified":"2024-04-04T21:29:38","modified_gmt":"2024-04-04T17:29:38","slug":"rusiya-ukrayna-muharib%c9%99sind%c9%99n-yararlanan-erm%c9%99nistan-iqtisadi-artimin-gizli-m%c9%99qamlari-arasdirma-foto","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=708857","title":{"rendered":"Rusiya-Ukrayna m\u00fcharib\u0259sind\u0259n yararlanan Erm\u0259nistan: \u0130qtisadi art\u0131m\u0131n gizli m\u0259qamlar\u0131 &#8211; ARA\u015eDIRMA + FOTO"},"content":{"rendered":"<p>Bir t\u0259r\u0259fd\u0259n \u00f6z\u00fcn\u00fc Q\u0259rbin regiondak\u0131 \u201cm\u00fctt\u0259fiqi\u201d kimi t\u0259qdim etm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015fan Pa\u015finyan h\u00f6kum\u0259ti, dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n Rusiya-Ukrayna m\u00fcharib\u0259sind\u0259n kifay\u0259t q\u0259d\u0259r yararlan\u0131r.<\/p>\n<p>Bel\u0259 ki, son ill\u0259rd\u0259 Erm\u0259nistanda ticar\u0259t d\u00f6vriyy\u0259sind\u0259 n\u0259z\u0259r\u0259\u00e7arpacaq d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 art\u0131m m\u00fc\u015fahid\u0259 edilir. Diqq\u0259t yetirs\u0259k g\u00f6r\u0259rik ki, son ill\u0259r\u0259 q\u0259d\u0259r \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fc g\u00f6st\u0259r\u0259n iqtisadi g\u00f6st\u0259ricil\u0259r 2022-ci ild\u0259\u00a069%-l\u0259 rekord art\u0131ma \u00e7at\u0131b. 2023-c\u00fc ild\u0259 d\u0259 nisb\u0259t\u0259n z\u0259if formada, y\u0259ni\u00a046%-l\u0259 art\u0131m davam edib. \u00d6t\u0259n il Erm\u0259nistan\u0131n ticar\u0259t d\u00f6vriyy\u0259si\u00a020,7 milyard\u00a0AB\u015e dollar\u0131, idxal\u0131\u00a040% art\u0131mla\u00a012,3 milyard\u00a0AB\u015e dollar\u0131, ixrac\u0131 is\u0259\u00a055% art\u0131mla\u00a08,4 milyard\u00a0AB\u015e dollar\u0131 t\u0259\u015fkil edib.<\/p>\n<div class=\"AdviadNativeVideo\"><\/div>\n<p>Qaraba\u011f\u0131n t\u0259bii s\u0259rv\u0259tl\u0259rini talamaqla, Rusiyadan, h\u0259m\u00e7inin dig\u0259r \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259ki erm\u0259ni diasporundan g\u0259l\u0259n pullar, ian\u0259l\u0259r hesab\u0131na h\u0259r il iqtisadi g\u00f6st\u0259ricil\u0259rind\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n r\u0259q\u0259ml\u0259r t\u0259qdim etm\u0259yi bacaran Erm\u0259nistan d\u00f6vl\u0259tinin he\u00e7 bir ciddi iqtisadi islahat aparmadan, qon\u015fular\u0131 il\u0259 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rind\u0259 m\u00fcsb\u0259t ir\u0259lil\u0259yi\u015f\u0259 nail olmadan, \u00fcst\u0259g\u0259l \u0130kinci Qaraba\u011f m\u00fcharib\u0259sind\u0259n m\u0259\u011flubiyy\u0259tl\u0259 ayr\u0131lmas\u0131 fonunda bird\u0259n-bir\u0259 son iki ild\u0259 ticar\u0259t d\u00f6vriyy\u0259sind\u0259 \u0259ld\u0259 etdiyi b\u00f6y\u00fck art\u0131mlar he\u00e7 bir iqtisadi m\u0259ntiq\u0259 uy\u011fun g\u0259lmir. B\u0259s bu art\u0131mlar n\u0259yin hesab\u0131na yaran\u0131b?<\/p>\n<p>Bu suala cavab tapmaq \u00fc\u00e7\u00fcn son ill\u0259rd\u0259 regionda ba\u015f ver\u0259n geosiyasi v\u0259ziyy\u0259t\u0259 v\u0259 Erm\u0259nistan\u0131n ticar\u0259t d\u00f6vriyy\u0259sind\u0259ki art\u0131m\u0131n \u0259sas\u0259n hans\u0131 \u00f6lk\u0259l\u0259r hesab\u0131na ba\u015f verdiyin\u0259 n\u0259z\u0259r yetir\u0259k. Son d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 regionda iqtisadi v\u0259 geosiyasi v\u0259ziyy\u0259t\u0259 t\u0259sir ed\u0259n m\u00fch\u00fcm hadis\u0259l\u0259rd\u0259n biri Rusiya-Ukrayna m\u00fcharib\u0259sidir ki, statistik g\u00f6st\u0259ricil\u0259r d\u0259 bunu s\u00fcbut edir.<\/p>\n<p><strong>Erm\u0259nistan iqtisadiyyat\u0131n\u0131n m\u00fcharib\u0259 \u00fcz\u0259rind\u0259 qurulan \u00e7\u00fcr\u00fck t\u0259m\u0259li<\/strong><\/p>\n<p>M\u00fcharib\u0259l\u0259rin yaratd\u0131\u011f\u0131 reall\u0131qlar iqtisadiyyata iki istiqam\u0259td\u0259 t\u0259sir edir. \u0130lk t\u0259sir \u00f6lk\u0259l\u0259rin co\u011frafi m\u00f6vqeyi v\u0259 resurslar\u0131 il\u0259 yaranan t\u0259bii t\u0259sirdir. \u018flveri\u015fli co\u011frafi m\u00f6vqed\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n v\u0259 resurslar\u0131 olan \u00f6lk\u0259l\u0259r m\u00fcharib\u0259l\u0259rd\u0259 h\u0259r zaman alternativ imkanlar kimi n\u0259z\u0259rd\u0259n ke\u00e7irilir v\u0259 bu da h\u0259min \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 iqtisadi art\u0131m\u0131n yaranmas\u0131na s\u0259b\u0259b olur. \u0130kinci t\u0259sir is\u0259 s\u00fcni t\u0259sirl\u0259rdir ki, buna daha \u0259trafl\u0131 toxunaca\u011f\u0131q. M\u0259lumdur ki, Erm\u0259nistan t\u0259bii resurslar\u0131 olmayan, istehsalda olduqca z\u0259if \u00f6lk\u0259dir. Eyni zamanda bu \u00f6lk\u0259 \u00e7ox da \u0259lveri\u015fli olmayan co\u011frafi m\u00f6vqeyi v\u0259 apard\u0131\u011f\u0131 s\u0259hv siyas\u0259t s\u0259b\u0259bind\u0259n tranzit \u00f6lk\u0259 kimi d\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc do\u011frultmay\u0131b. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 \u0259minlikl\u0259 dem\u0259k olar ki, Erm\u0259nistan iqtisadiyyat\u0131ndak\u0131 art\u0131mlar ilk t\u0259sir hesab\u0131na ba\u015f verm\u0259yib.<\/p>\n<p><img src=\"https:\/\/cdn.oxu.az\/uploads\/W1siZiIsIjIwMjQvMDQvMDQvMTgvNTUvMzMvYWY0Mzg3NjEtZDdkMi00MjA2LTk5MjEtOTZhODgyNjRmMmU3LzI0MzQ0OWIyLWRmMjItMzIzNi04Nzc1LWQzNTYyNzMxNWFhZC5qcGciXSxbInAiLCJlbmNvZGUiLCJqcGciLCItcXVhbGl0eSA4MCJdLFsicCIsInRodW1iIiwiNTkweDU5MFx1MDAzZSJdXQ?sha=07cb91c1c3f36447\" alt=\"\" \/><\/p>\n<p>Son \u00fc\u00e7 ilin g\u00f6st\u0259ricil\u0259rin\u0259 n\u0259z\u0259r salsaq g\u00f6r\u0259rik ki, 2021-ci ill\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259 2023-c\u00fc ild\u0259 Erm\u0259nistan\u0131n xarici ticar\u0259t d\u00f6vriyy\u0259si\u00a02,5\u00a0d\u0259f\u0259, idxal\u00a02,3\u00a0d\u0259f\u0259, ixrac is\u0259\u00a02,8\u00a0d\u0259f\u0259 art\u0131b. Bu art\u0131m\u0131 diqq\u0259tl\u0259 ara\u015fd\u0131rd\u0131qda ikinci t\u0259sir, y\u0259ni s\u00fcni t\u0259sirl\u0259rin \u0259lam\u0259tini g\u00f6rm\u0259k olar. Erm\u0259nistan\u0131n xarici ticar\u0259tinin \u00f6lk\u0259l\u0259r bax\u0131m\u0131ndan strukturuna baxd\u0131qda is\u0259 g\u00f6r\u0259rik ki, Rusiya il\u0259 ticar\u0259t \u0259laq\u0259l\u0259ri 2022-ci ild\u0259\u00a02\u00a0d\u0259f\u0259 art\u0131qdan sonra 2023-c\u00fc ild\u0259 Rusiya il\u0259 ticar\u0259td\u0259\u00a043%-lik art\u0131m qeyd\u0259 al\u0131n\u0131b. 2023-c\u00fc ild\u0259 d\u0259 \u0259vv\u0259lki ild\u0259 oldu\u011fu kimi Erm\u0259nistan\u0131n ticar\u0259t d\u00f6vriyy\u0259sinin \u00fc\u00e7d\u0259 birind\u0259n \u00e7oxu, y\u0259ni\u00a035%-i m\u0259hz Rusiyan\u0131n pay\u0131na d\u00fc\u015f\u00fcb. Erm\u0259nistan\u0131n dig\u0259r ticar\u0259t t\u0259r\u0259fda\u015flar\u0131 olan Avropa \u0130ttifaq\u0131 (A\u0130), \u00c7in v\u0259 \u0130ran\u0131n is\u0259 ticar\u0259t d\u00f6vriyy\u0259sind\u0259 pay\u0131 azal\u0131b. Bel\u0259 ki, 2023-c\u00fc ild\u0259 xarici ticar\u0259td\u0259 A\u0130-nin pay\u0131\u00a013%, \u00c7inin pay\u0131\u00a010%, \u0130ran\u0131n pay\u0131 is\u0259\u00a03,3% s\u0259viyy\u0259sind\u0259 olub. G\u00f6r\u00fcnd\u00fcy\u00fc kimi bu \u00fc\u00e7 \u00f6lk\u0259nin ticar\u0259td\u0259ki \u00fcmumi pay\u0131 Rusiyan\u0131n ticar\u0259td\u0259ki pay\u0131ndan\u00a08,7% daha az t\u0259\u015fkil edib. Eyni zamanda Erm\u0259nistan\u0131n Birl\u0259\u015fmi\u015f \u018fr\u0259b \u018fmirlikl\u0259ri (B\u018f\u018f) il\u0259 d\u0259 ticar\u0259t d\u00f6vriyy\u0259si art\u0131b. Bunun n\u0259tic\u0259sind\u0259 B\u018f\u018f-nin xarici ticar\u0259td\u0259 pay\u0131 2023-c\u00fc ild\u0259\u00a011% s\u0259viyy\u0259sin\u0259 \u00e7at\u0131b. Bununla da B\u018f\u018f Erm\u0259nistan\u0131n xarici ticar\u0259tind\u0259 \u00c7ind\u0259n daha b\u00f6y\u00fck paya sahib olub. Onu da qeyd etm\u0259k laz\u0131md\u0131r ki, Erm\u0259nistan\u0131n 2023-c\u00fc ild\u0259 Koreya, Kanada v\u0259 Yaponiya il\u0259 ticar\u0259t d\u00f6vriyy\u0259si m\u00fcvafiq olaraq\u00a084%,\u00a082% v\u0259\u00a076% art\u0131b.<\/p>\n<p>G\u00f6r\u00fcnd\u00fcy\u00fc kimi qeyd edil\u0259n d\u00f6vrd\u0259 Erm\u0259nistan\u0131n Rusiyaya ixrac\u0131 v\u0259 Rusiyan\u0131n Erm\u0259nistan\u0131n xarici ticar\u0259t \u0259laq\u0259l\u0259rind\u0259 pay\u0131 art\u0131b.<\/p>\n<p>M\u00fcharib\u0259 ba\u015flad\u0131qdan sonra Rusiya sanksiyaya m\u0259ruz qalm\u0131\u015f m\u0259hsullar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc \u00f6lk\u0259l\u0259r hesab\u0131na t\u0259min edir v\u0259 Erm\u0259nistan da bu prosesd\u0259 aktiv \u015f\u0259kild\u0259 rol oynay\u0131r. Ticar\u0259t d\u00f6vriyy\u0259sind\u0259, x\u00fcsusil\u0259 d\u0259 ixracda m\u00fc\u015fahid\u0259 edil\u0259n art\u0131m\u0131n da b\u00f6y\u00fck hiss\u0259si m\u0259hz Rusiyaya yenid\u0259n ixrac edil\u0259n m\u0259hsullar\u0131n pay\u0131na d\u00fc\u015f\u00fcr. Lakin qeyd etm\u0259k laz\u0131md\u0131r ki, bu art\u0131m m\u00fcv\u0259qq\u0259ti xarakter da\u015f\u0131y\u0131r v\u0259 Erm\u0259nistan iqtisadiyyat\u0131 bu art\u0131m\u0131 davaml\u0131 ed\u0259c\u0259k m\u00f6hk\u0259m t\u0259m\u0259ll\u0259r\u0259 sahib deyil. Yaddan \u00e7\u0131xarmaq olmaz ki, beyn\u0259lxalq m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r ist\u0259nil\u0259n an d\u0259yi\u015f\u0259 bil\u0259r v\u0259 bu, ticar\u0259t m\u00fchitin\u0259 t\u0259sir edir. M\u00fcharib\u0259 bitdikd\u0259n sonra iqtisadiyyatda yaranan bu art\u0131m prosesi d\u0259 ciddi \u015f\u0259kild\u0259 z\u0259ifl\u0259y\u0259c\u0259k.<\/p>\n<p><strong>Erm\u0259nistan beyn\u0259lxalq arenada s\u0259sl\u0259ndiril\u0259n iradlara \u0259h\u0259miyy\u0259t verm\u0259d\u0259n s\u00fcni iqtisadi g\u00f6st\u0259ricil\u0259r yarad\u0131r<\/strong><\/p>\n<p>2023-c\u00fc ild\u0259 Erm\u0259nistanda xarici ticar\u0259t \u0259laq\u0259l\u0259rinin inki\u015faf dinamikas\u0131n\u0131 anlamaq \u00fc\u00e7\u00fcn xarici ticar\u0259tin m\u0259hsullar bax\u0131m\u0131ndan da strukturuna n\u0259z\u0259r yetirm\u0259k vacibdir.<\/p>\n<p>Statistik m\u0259lumatlar g\u00f6st\u0259rir ki, 2023-c\u00fc ild\u0259 Erm\u0259nistan\u0131n \u0259n \u00e7ox ixrac etdiyi m\u0259hsul qrupuna qiym\u0259tli v\u0259 yar\u0131 qiym\u0259tli da\u015flar, qiym\u0259tli metallar v\u0259 onlardan d\u00fcz\u0259ldil\u0259n m\u0259hsullar aid olub. Bu d\u00f6vrd\u0259 qeyd edil\u0259n m\u0259hsullar\u0131n ixrac\u0131\u00a03,211 milyard\u00a0AB\u015e dollar\u0131na \u00e7at\u0131b v\u0259 \u0259vv\u0259lki ilin eyni d\u00f6vr\u00fc il\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259\u00a03,2\u00a0d\u0259f\u0259d\u0259n daha \u00e7ox olub. Maraql\u0131d\u0131r ki, beyn\u0259lxalq al\u0259md\u0259 Rusiyaya ixracda \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc rolu h\u0259v\u0259sl\u0259 oynayan Erm\u0259nistana k\u0259skin iradlar olsa da, t\u0259kc\u0259 \u00f6t\u0259n ilin d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc r\u00fcb\u00fcnd\u0259 Erm\u0259nistan xaric\u0259\u00a02,107 milyard\u00a0AB\u015e dollarl\u0131 d\u0259y\u0259rind\u0259 analoji m\u0259hsul sat\u0131b v\u0259 bu, c\u0259mi ixrac\u0131n\u00a066%-ni t\u0259\u015fkil edib. Bununla da Erm\u0259nistan beyn\u0259lxalq t\u0259zyiql\u0259r\u0259 \u0259h\u0259miyy\u0259t verm\u0259diyini g\u00f6st\u0259rir.<\/p>\n<p><img src=\"https:\/\/cdn.oxu.az\/uploads\/W1siZiIsIjIwMjQvMDQvMDQvMTgvNTUvMzMvZDcxNGFmN2ItOGE4Ni00NTQ4LTkzMDktNmQwOThmYmM3YmNkLzhjNkdWQXVsV2hrZ2dsTUhEamNjdkpaZmVrbk1kcmw5U0FXWFJSNDUuanBnIl0sWyJwIiwiZW5jb2RlIiwianBnIiwiLXF1YWxpdHkgODAiXSxbInAiLCJ0aHVtYiIsIjU5MHg1OTBcdTAwM2UiXV0?sha=5e9097a391a52a31\" alt=\"\" \/><\/p>\n<p>Beyn\u0259lxalq Maliyy\u0259 \u0130nstitutunun (IIF) ba\u015f iqtisad\u00e7\u0131s\u0131, \u201cGoldman Sachs\u201d\u0131n ke\u00e7mi\u015f ba\u015f valyuta strateqi v\u0259 Beyn\u0259lxalq Valyuta Fondunun ba\u015f iqtisad\u00e7\u0131s\u0131 Robin Bruksun d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 sosial \u015f\u0259b\u0259k\u0259l\u0259rd\u0259ki payla\u015f\u0131m\u0131nda da bu m\u0259s\u0259l\u0259y\u0259 x\u00fcsusi toxunulub. Payla\u015f\u0131mlardan birind\u0259 deyilir:<\/p>\n<p>\u201cM\u0259rk\u0259zi Asiya v\u0259 Qafqazda Q\u0259rb mallar\u0131n\u0131n Rusiyaya t\u0259krar ixrac\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn iki m\u0259rk\u0259z var: Erm\u0259nistan v\u0259 G\u00fcrc\u00fcstan\u201d.<\/p>\n<p>Erm\u0259nistan\u0131n ikinci \u0259n \u00e7ox ixrac etdiyi m\u0259hsul qrupuna is\u0259 ma\u015f\u0131nlar, avadanl\u0131qlar v\u0259 mexanizml\u0259r aiddir v\u0259 bu m\u0259hsullar\u0131n ixrac h\u0259cmi 2023-c\u00fc ild\u0259\u00a01,291 milyard\u00a0AB\u015e dollar\u0131na \u00e7at\u0131b v\u0259 bu, 2022-ci ilin eyni d\u00f6vr\u00fc il\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259\u00a080% \u00e7oxdur.<\/p>\n<p>\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc \u0259n \u00e7ox ixrac edil\u0259n m\u0259hsul qrupuna is\u0259 mineral m\u0259hsullar aid olub. Bax\u0131lan d\u00f6vrd\u0259 bu m\u0259hsullar\u0131n ixrac\u0131\u00a0888 milyon\u00a0AB\u015e dollar\u0131na \u00e7at\u0131b. Dig\u0259r m\u0259hsul qruplar\u0131 il\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259 mineral m\u0259hsullar\u0131n ixrac h\u0259cmi\u00a013,6% azal\u0131b. D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc \u0259n \u00e7ox ixrac edil\u0259n m\u0259hsullar is\u0259 haz\u0131r qida m\u0259hsullar\u0131 olub v\u0259 bu m\u0259hsullar\u0131n ixrac\u0131 2023-c\u00fc ild\u0259\u00a0885\u00a0milyon\u00a0AB\u015e dollar\u0131na yax\u0131n t\u0259\u015fkil edib.<\/p>\n<p><strong>Erm\u0259nistan\u0131n ixrac\u0131nda sanksiyalara m\u0259ruz qalan m\u0259hsullar \u00fcst\u00fcnl\u00fck t\u0259\u015fkil edir<\/strong><\/p>\n<p>Erm\u0259nistanda m\u0259hsullar bax\u0131m\u0131ndan ixrac\u0131n strukturuna baxd\u0131qda diqq\u0259t \u00e7\u0259k\u0259n m\u0259qamlardan biri d\u0259 almaz ixrac\u0131n\u0131n k\u0259skin artmas\u0131d\u0131r. Qeyd etm\u0259k laz\u0131md\u0131r ki, Erm\u0259nistan almaz ehtiyatlar\u0131 il\u0259 z\u0259ngin \u00f6lk\u0259 deyil v\u0259 \u0259sas\u0259n almaz\u0131 xammal \u015f\u0259klind\u0259 alaraq onu emal etdikd\u0259n sonra ixrac edir. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 bax\u0131lan d\u00f6vrd\u0259 Erm\u0259nistana almaz idxal\u0131 da \u0259sasl\u0131 \u015f\u0259kild\u0259 art\u0131b. Dig\u0259r diqq\u0259t \u00e7\u0259k\u0259n m\u0259qam is\u0259 ondan ibar\u0259tdir ki, Erm\u0259nistan\u0131n almaz\u0131 \u0259n \u00e7ox ixrac etdiyi \u00f6lk\u0259 B\u018f\u018f, \u0259n \u00e7ox idxal etdiyi \u00f6lk\u0259 is\u0259 Rusiyad\u0131r. Almaz idxal\u0131nda Rusiyan\u0131n pay\u0131 2023-c\u00fc ild\u0259\u00a044%-\u0259, almaz ixrac\u0131nda B\u018f\u018f-nin pay\u0131 is\u0259\u00a086%-\u0259 q\u0259d\u0259r y\u00fcks\u0259lib. Bu is\u0259 onu g\u00f6st\u0259rir ki, Erm\u0259nistan sanksiyalara g\u00f6r\u0259 Rusiyadan almaz\u0131n B\u018f\u018f-y\u0259 yenid\u0259n ixrac\u0131nda da birba\u015fa i\u015ftirak edir. El\u0259 buna g\u00f6r\u0259dir ki, Erm\u0259nistandan B\u018f\u018f-y\u0259 ixrac\u0131n h\u0259cmi \u0259sasl\u0131 \u015f\u0259kild\u0259 art\u0131b.<\/p>\n<p><img src=\"https:\/\/cdn.oxu.az\/uploads\/W1siZiIsIjIwMjQvMDQvMDQvMTgvNTUvMzMvYjllNGExNDktNzBiZC00Nzc1LTg1NGUtMzEwMzQ0MTI4ODNjLzhlMjE4ODk5LWI2ZWYtMzhiNC1iOTU5LTQzYTBlNWFkZDA5Ny5qcGciXSxbInAiLCJlbmNvZGUiLCJqcGciLCItcXVhbGl0eSA4MCJdLFsicCIsInRodW1iIiwiNTkweDU5MFx1MDAzZSJdXQ?sha=ab244e74632955d5\" alt=\"\" \/><\/p>\n<p>Apar\u0131lan t\u0259hlill\u0259r bir daha t\u0259sdiq edir ki, Erm\u0259nistan\u0131n xarici ticar\u0259t \u0259laq\u0259l\u0259rind\u0259 m\u00fc\u015fahid\u0259 edil\u0259n art\u0131m dinamikas\u0131 \u0259sas\u0259n sanksiyalara m\u0259ruz qalan m\u0259hsullar\u0131n yenid\u0259n ixrac\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 formala\u015f\u0131b. 2023-c\u00fc ild\u0259 Erm\u0259nistan\u0131n \u00f6lk\u0259l\u0259r bax\u0131m\u0131ndan xarici ticar\u0259t \u0259laq\u0259l\u0259rind\u0259 qeyri-adi art\u0131m\u0131n m\u00fc\u015fahid\u0259 edildiyi iki \u00f6lk\u0259 vard\u0131r, Rusiya v\u0259 B\u018f\u018f. H\u0259r iki \u00f6lk\u0259 \u00fczr\u0259 d\u0259 Erm\u0259nistan\u0131n ticar\u0259t \u0259laq\u0259l\u0259ri yenid\u0259n ixrac \u0259sas\u0131nda qurulub. Erm\u0259nistan Avropadan g\u0259l\u0259n m\u0259hsullar\u0131 Rusiyaya yenid\u0259n ixrac etm\u0259kd\u0259, Rusiyadan g\u0259l\u0259n almaz\u0131 is\u0259 B\u018f\u018f-y\u0259 yenid\u0259n ixrac etm\u0259kl\u0259 ticar\u0259td\u0259 bu n\u0259tic\u0259l\u0259ri \u0259ld\u0259 edib.<\/p>\n<p>Xarici ticar\u0259tin strukturunda m\u0259hsullara baxd\u0131qda da g\u00f6rm\u0259k olar ki, qeyri-adi dinamika ma\u015f\u0131nlar, avadanl\u0131qlar v\u0259 mexanizml\u0259r m\u0259hsul qrupunun v\u0259 almaz\u0131n ixrac\u0131nda m\u00fc\u015fahid\u0259 edilib v\u0259 hans\u0131 ki, Rusiya-Ukrayna m\u00fcharib\u0259si n\u0259tic\u0259sind\u0259 sanksiyalara m\u0259ruz qalm\u0131\u015f m\u0259hsullard\u0131r.<\/p>\n<p>N\u0259hay\u0259t, ticar\u0259tin bu art\u0131m\u0131n\u0131n Erm\u0259nistan\u0131n \u00f6z istehsal v\u0259 s\u0259naye potensial\u0131n\u0131 art\u0131rmas\u0131na \u0259saslanmamas\u0131 fakt\u0131 iqtisadiyyat\u0131n \u0259sasl\u0131 sa\u011flam olmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 ciddi suallar yarad\u0131r. Bu ticar\u0259t art\u0131m\u0131 Erm\u0259nistan\u0131n \u00f6z istehsal sektorunu inki\u015faf etdirm\u0259k v\u0259 daxili t\u0259l\u0259bat\u0131 \u00f6d\u0259m\u0259k imkan\u0131 kimi istifad\u0259 edilm\u0259s\u0259, uzunm\u00fcdd\u0259tli perspektivd\u0259 iqtisadi inki\u015faf\u0131n davaml\u0131l\u0131\u011f\u0131 t\u0259hl\u00fck\u0259 alt\u0131na d\u00fc\u015f\u0259 bil\u0259r.<\/p>\n<p>Yekun olaraq ayd\u0131n olur ki, Erm\u0259nistanda iqtisadi art\u0131m Rusiya-Ukrayna m\u00fcharib\u0259si n\u0259tic\u0259sind\u0259 yaranm\u0131\u015f m\u00fcv\u0259qq\u0259ti amill\u0259r\u0259 \u0259saslan\u0131r v\u0259 iqtisadiyyat m\u00f6hk\u0259m t\u0259m\u0259ll\u0259r \u00fcz\u0259rind\u0259 qurulmay\u0131b. \u00d6lk\u0259 davaml\u0131 inki\u015faf \u00fc\u00e7\u00fcn daxili imkanlar\u0131n\u0131 g\u00fccl\u0259ndirm\u0259li v\u0259 xarici as\u0131l\u0131l\u0131\u011f\u0131 azaltmal\u0131d\u0131r. \u018fks halda, m\u00fcv\u0259qq\u0259ti qazanclar\u0131n daimi iqtisadi canlanmaya \u00e7evrilm\u0259si ehtimal\u0131 azd\u0131r.<\/p>\n<p><strong>\u201cReport\u201d \u0130nformasiya Agentliyi<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Bir t\u0259r\u0259fd\u0259n \u00f6z\u00fcn\u00fc Q\u0259rbin regiondak\u0131 \u201cm\u00fctt\u0259fiqi\u201d kimi t\u0259qdim etm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015fan Pa\u015finyan h\u00f6kum\u0259ti, dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n Rusiya-Ukrayna m\u00fcharib\u0259sind\u0259n kifay\u0259t q\u0259d\u0259r yararlan\u0131r. Bel\u0259 ki, son ill\u0259rd\u0259 Erm\u0259nistanda ticar\u0259t d\u00f6vriyy\u0259sind\u0259 n\u0259z\u0259r\u0259\u00e7arpacaq d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 art\u0131m m\u00fc\u015fahid\u0259 edilir. Diqq\u0259t yetirs\u0259k g\u00f6r\u0259rik ki, son ill\u0259r\u0259 q\u0259d\u0259r \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fc g\u00f6st\u0259r\u0259n iqtisadi g\u00f6st\u0259ricil\u0259r 2022-ci ild\u0259\u00a069%-l\u0259 rekord art\u0131ma \u00e7at\u0131b. 2023-c\u00fc ild\u0259 d\u0259 nisb\u0259t\u0259n z\u0259if formada, y\u0259ni\u00a046%-l\u0259 art\u0131m davam edib. \u00d6t\u0259n il Erm\u0259nistan\u0131n ticar\u0259t d\u00f6vriyy\u0259si\u00a020,7 milyard\u00a0AB\u015e dollar\u0131, idxal\u0131\u00a040% art\u0131mla\u00a012,3 milyard\u00a0AB\u015e dollar\u0131, ixrac\u0131 is\u0259\u00a055% art\u0131mla\u00a08,4 milyard\u00a0AB\u015e dollar\u0131 t\u0259\u015fkil edib. Qaraba\u011f\u0131n t\u0259bii s\u0259rv\u0259tl\u0259rini talamaqla, Rusiyadan, h\u0259m\u00e7inin dig\u0259r \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259ki erm\u0259ni diasporundan g\u0259l\u0259n pullar, ian\u0259l\u0259r hesab\u0131na h\u0259r&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":708858,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[4],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/04\/FotoJet-3-3.jpg",620,413,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/04\/FotoJet-3-3.jpg",620,413,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/04\/FotoJet-3-3.jpg",620,413,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/04\/FotoJet-3-3-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/04\/FotoJet-3-3-548x365.jpg",548,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/04\/FotoJet-3-3.jpg",620,413,false],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/04\/FotoJet-3-3.jpg",620,413,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/04\/FotoJet-3-3.jpg",620,413,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/04\/FotoJet-3-3-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/04\/FotoJet-3-3.jpg",620,413,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=4\" rel=\"category\">Siyas\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"Bir t\u0259r\u0259fd\u0259n \u00f6z\u00fcn\u00fc Q\u0259rbin regiondak\u0131 \u201cm\u00fctt\u0259fiqi\u201d kimi t\u0259qdim etm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015fan Pa\u015finyan h\u00f6kum\u0259ti, dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n Rusiya-Ukrayna m\u00fcharib\u0259sind\u0259n kifay\u0259t q\u0259d\u0259r yararlan\u0131r. Bel\u0259 ki, son ill\u0259rd\u0259 Erm\u0259nistanda ticar\u0259t d\u00f6vriyy\u0259sind\u0259 n\u0259z\u0259r\u0259\u00e7arpacaq d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 art\u0131m m\u00fc\u015fahid\u0259 edilir. Diqq\u0259t yetirs\u0259k g\u00f6r\u0259rik ki, son ill\u0259r\u0259 q\u0259d\u0259r \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fc g\u00f6st\u0259r\u0259n iqtisadi g\u00f6st\u0259ricil\u0259r 2022-ci ild\u0259\u00a069%-l\u0259 rekord art\u0131ma \u00e7at\u0131b. 2023-c\u00fc ild\u0259 d\u0259 nisb\u0259t\u0259n z\u0259if formada, y\u0259ni\u00a046%-l\u0259 art\u0131m&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/708857"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=708857"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/708857\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/708858"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=708857"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=708857"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=708857"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}