{"id":710950,"date":"2024-04-12T21:04:25","date_gmt":"2024-04-12T17:04:25","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=710950"},"modified":"2024-04-12T21:04:25","modified_gmt":"2024-04-12T17:04:25","slug":"unudulmaz-alim-mehriban-ana-qaygikes-insan","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=710950","title":{"rendered":"Unudulmaz alim, mehriban ana, qay\u011f\u0131ke\u015f insan"},"content":{"rendered":"<p><em><strong>Z\u0259rif\u0259 xan\u0131m \u018fliyevan\u0131n h\u0259yat f\u0259ls\u0259f\u0259si, m\u0259n\u0259vi d\u00fcnyas\u0131, oftalmologiya elminin inki\u015faf\u0131ndak\u0131 xidm\u0259tl\u0259ri o q\u0259d\u0259r z\u0259ngin v\u0259 \u00e7oxc\u0259h\u0259tlidir ki, onun f\u0259aliyy\u0259tin\u0259 n\u0259z\u0259r salark\u0259n, bir daha bu dahi insan\u0131n geni\u015fmiqyasl\u0131 \u015f\u0259xsiyy\u0259t olmas\u0131 q\u0259na\u0259tin\u0259 g\u0259lm\u0259k olur. Z\u0259rif\u0259 xan\u0131m\u0131n fitri istedada malik novator alim, pak v\u0259 nadir bir insan kimi ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 d\u0259rin m\u0259nal\u0131 \u00f6mr\u00fc, ke\u00e7diyi \u015f\u0259r\u0259fli h\u0259yat yolu h\u0259r bir Az\u0259rbaycan v\u0259t\u0259nda\u015f\u0131, h\u0259r bir alim, h\u0259kim \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259yat v\u0259 m\u0259n\u0259viyyat d\u0259rsi, kamillik, m\u00fcdriklik m\u0259kt\u0259bidir. Onun elmi, tibbi v\u0259 pedaqoji f\u0259aliyy\u0259ti, h\u0259r k\u0259s \u00fc\u00e7\u00fcn \u00f6rn\u0259k olan y\u00fcks\u0259k m\u0259n\u0259vi keyfiyy\u0259tl\u0259ri haqq\u0131nda \u00e7oxsayl\u0131 m\u0259qal\u0259, kitab v\u0259 \u0259s\u0259rl\u0259r yaz\u0131l\u0131b v\u0259 yaz\u0131lacaq. \u00c7\u00fcnki Z\u0259rif\u0259 xan\u0131m \u018fliyevan\u0131n z\u0259ngin elmi irsi, oftalmologiyan\u0131n m\u00fcxt\u0259lif sah\u0259l\u0259ri \u00fczr\u0259 apard\u0131\u011f\u0131 t\u0259dqiqatlar, qazand\u0131\u011f\u0131 nailiyy\u0259tl\u0259r, yaratd\u0131\u011f\u0131 fundamental \u0259s\u0259rl\u0259r Az\u0259rbaycan tibb elminin parlaq s\u0259hif\u0259sidir. Biz bu haqda n\u0259 bilirik? Bu s\u0259tirl\u0259ri oxuduqca q\u0259lbimiz iftixar hissi il\u0259 dolur.<\/strong><\/em><\/p>\n<p>Bu g\u00fcn b\u00fct\u00fcn s\u0259viyy\u0259l\u0259rd\u0259 etiraf olunur ki, akademik Z\u0259rif\u0259 xan\u0131m \u018fliyeva oftalmologiyan\u0131n aktual m\u00f6vzular\u0131na h\u0259sr edilmi\u015f \u00e7oxprofilli t\u0259dqiqatlar aparm\u0131\u015f, f\u0259dakar h\u0259kim kimi bir s\u0131ra g\u00f6z x\u0259st\u0259likl\u0259rinin m\u00fcalic\u0259sin\u0259, o c\u00fcml\u0259d\u0259n, Az\u0259rbaycanda traxoman\u0131n k\u00f6k\u00fcn\u00fcn k\u0259silm\u0259sin\u0259 b\u00f6y\u00fck \u0259m\u0259k s\u0259rf etmi\u015f, x\u0259st\u0259liyin m\u00fcxt\u0259lif m\u0259rh\u0259l\u0259l\u0259rinin \u00f6yr\u0259nilm\u0259si v\u0259 m\u00fcalic\u0259 metodlar\u0131n\u0131n axtar\u0131lmas\u0131 yollar\u0131nda d\u0259y\u0259rli elmi-t\u0259dqiqatlar aparm\u0131\u015fd\u0131r. Alimin elmi f\u0259aliyy\u0259tinin istiqam\u0259tl\u0259rind\u0259n biri g\u00f6z\u00fcn oftalmoloji, histomikroskopik v\u0259 histokimy\u0259vi t\u0259dqiqin\u0259 h\u0259sr edilmi\u015fdir. Bu istiqam\u0259td\u0259 apard\u0131\u011f\u0131 elmi-t\u0259dqiqat i\u015fl\u0259rinin n\u0259tic\u0259l\u0259ri onun &#8220;Ya\u015fla \u0259laq\u0259dar g\u00f6z\u00fcn v\u0259 g\u00f6rm\u0259 siniri yollar\u0131n\u0131n d\u0259yi\u015fm\u0259si&#8221;, &#8220;G\u00f6z\u00fcn hidrodinamik sisteminin anatomo-fizioloji xarakteristikas\u0131&#8221; adl\u0131 monoqrafiyalar\u0131nda geni\u015f v\u0259 \u0259trafl\u0131 \u015f\u0259kild\u0259 \u00f6z \u0259ksini tapm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>Z\u0259rif\u0259 xan\u0131m\u0131n elmi f\u0259aliyy\u0259tinin dig\u0259r sah\u0259l\u0259rind\u0259n biri klinik diaqnostik istiqam\u0259td\u0259 apard\u0131\u011f\u0131 t\u0259dqiqatlard\u0131r ki, onlar\u0131n da n\u0259tic\u0259l\u0259ri h\u0259kiml\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn yaz\u0131lm\u0131\u015f d\u0259rs v\u0259saiti v\u0259 monoqrafiyalarda c\u0259ml\u0259\u015fmi\u015fdir. Bu \u0259s\u0259rl\u0259r aras\u0131nda &#8220;K\u0259skin virus konyuktivitl\u0259ri&#8221;, &#8220;Keratitl\u0259r, g\u00f6z\u00fcn damarl\u0131 trakt\u0131n\u0131n, torlu qi\u015fan\u0131n, g\u00f6rm\u0259 sinirinin x\u0259st\u0259likl\u0259ri, kataraktalar&#8221;, &#8220;Qlaukoma v\u0259 g\u00f6z\u00fcn hipertenziyas\u0131&#8221;, &#8220;G\u00f6rm\u0259 orqan\u0131n\u0131n z\u0259d\u0259l\u0259nm\u0259si&#8221;, &#8220;G\u00f6z ya\u015f\u0131 axmas\u0131n\u0131n fiziologiya v\u0259 histologiyas\u0131&#8221;, &#8220;\u015e\u0259k\u0259rli diabetd\u0259 g\u00f6z x\u0259st\u0259likl\u0259ri&#8221;, &#8220;G\u00f6z\u00fcn mikroc\u0259rrahiyy\u0259si&#8221;, &#8220;G\u00f6z b\u0259b\u0259yi ha\u015fiy\u0259sinin adaptasiya v\u0259 m\u00fcdafi\u0259 funksiyas\u0131&#8221; v\u0259 s. oftalmologiya elmind\u0259 b\u00f6y\u00fck r\u0259\u011fb\u0259tl\u0259 qar\u015f\u0131lanm\u0131\u015fd\u0131r. Alim g\u00f6z ya\u015f\u0131 aparat\u0131n\u0131n x\u0259st\u0259likl\u0259rinin \u00f6yr\u0259nilm\u0259sin\u0259 x\u00fcsusi diqq\u0259t yetirmi\u015f, bu sah\u0259y\u0259 h\u0259sr etdiyi &#8220;Ya\u015fapar\u0131c\u0131 yollar\u0131n fiziologiyas\u0131&#8221;, &#8220;Ya\u015fapar\u0131c\u0131 yollar\u0131n c\u0259rrahi m\u00fcalic\u0259si&#8221;, &#8220;G\u00f6z ya\u015f\u0131 yollar\u0131n\u0131n qoruyucu c\u0259rrahiyy\u0259 \u00fcsullar\u0131&#8221; v\u0259 s. \u0259s\u0259rl\u0259ri il\u0259 Az\u0259rbaycan lakrimologiyas\u0131n\u0131n \u0259sas\u0131n\u0131 qoymu\u015fdur. Bunlarla yana\u015f\u0131, Z\u0259rif\u0259 xan\u0131m \u018fliyeva nadir sah\u0259 olan iridodiaqnostika v\u0259 iridoterapiya probleml\u0259ri il\u0259 ciddi m\u0259\u015f\u011ful olmu\u015f, bu sah\u0259y\u0259 dair iki monoqrafiya haz\u0131rlam\u0131\u015fd\u0131r. Bu monoqrafiyalardan &#8220;\u0130ridodiaqnostikan\u0131n \u0259saslar\u0131&#8221; r\u0259ngli ill\u00fcstrasiyalarla &#8220;Az\u0259rn\u0259\u015fr&#8221; t\u0259r\u0259find\u0259n, dig\u0259r monoqrafiya is\u0259 &#8220;\u0130ridodiaqnostika&#8221; ad\u0131 il\u0259 1988-ci ild\u0259 Moskvada n\u0259\u015fr edilmi\u015fdir. Qeyd etm\u0259k laz\u0131md\u0131r ki, d\u00fcnya miqyas\u0131nda iridodiaqnostikaya aid kitablar\u0131 ilk d\u0259f\u0259 Z\u0259rif\u0259 xan\u0131m \u018fliyeva yazm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>Z\u0259rif\u0259 xan\u0131m \u018fliyevan\u0131n elmi f\u0259aliyy\u0259tinin \u0259sas istiqam\u0259tl\u0259rind\u0259n biri d\u0259 pe\u015f\u0259 oftalmologiyas\u0131na h\u0259sr edilmi\u015fdir. Z\u0259rif\u0259 xan\u0131m, s\u00f6z\u00fcn \u0259sl m\u0259nas\u0131nda, bu sah\u0259nin ilk pioneri olmu\u015fdur. Alim d\u00fcnyada ilk d\u0259f\u0259 olaraq g\u00f6rm\u0259 orqan\u0131n\u0131n pe\u015f\u0259 patologiyas\u0131n\u0131 ara\u015fd\u0131ran elmi-t\u0259dqiqat laboratoriyas\u0131 yaratm\u0131\u015f v\u0259 praktik olaraq elm al\u0259mind\u0259 yeni bir istiqam\u0259tin, &#8220;pe\u015f\u0259 oftalmologiyas\u0131&#8221;n\u0131n \u0259sas\u0131n\u0131 qoymu\u015fdur. Oftalmologiyada pe\u015f\u0259 x\u0259st\u0259likl\u0259ri problemi Z\u0259rif\u0259 xan\u0131m\u0131n ad\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. Oftalmologiyan\u0131n s\u0259naye il\u0259 ba\u011fl\u0131 probleml\u0259rinin \u00f6yr\u0259nilm\u0259sin\u0259 h\u0259sr etdiyi fundamental t\u0259dqiqatlar\u0131 alim\u0259 b\u00f6y\u00fck \u015f\u00f6hr\u0259t g\u0259tirmi\u015f v\u0259 onu d\u00fcnya oftalmologiyas\u0131 m\u0259kan\u0131nda m\u0259\u015fhurla\u015fd\u0131rm\u0131\u015fd\u0131r. Z\u0259rif\u0259 xan\u0131m elmd\u0259 ilk d\u0259f\u0259 olaraq yod v\u0259 \u015fin s\u0259nayesi i\u015f\u00e7il\u0259rinin g\u00f6rm\u0259 orqan\u0131nda yaranan pe\u015f\u0259 x\u0259st\u0259likl\u0259rini \u00f6yr\u0259nmi\u015f v\u0259 bu x\u0259st\u0259likl\u0259rin profilaktika t\u0259dbirl\u0259rini i\u015fl\u0259yib haz\u0131rlam\u0131\u015fd\u0131r. Onun bu istiqam\u0259td\u0259 apard\u0131\u011f\u0131 elmi-t\u0259dqiqat i\u015fl\u0259ri d\u00fcnya \u0259d\u0259biyyat\u0131nda analoqu olmayan nadir t\u0259dqiqatlar s\u0131ras\u0131ndad\u0131r.<\/p>\n<p>Z\u0259rif\u0259 xan\u0131m uzun ill\u0259r respublikan\u0131n ondan art\u0131q iri s\u0259naye m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rind\u0259 geni\u015fmiqyasl\u0131 elmi-t\u0259dqiqat i\u015fl\u0259ri aparm\u0131\u015fd\u0131r. G\u00f6st\u0259ril\u0259n istiqam\u0259td\u0259 apard\u0131\u011f\u0131 elmi-t\u0259dqiqat i\u015fl\u0259rinin n\u0259tic\u0259l\u0259ri alimin &#8220;\u015ein istehsalat\u0131nda g\u00f6z\u00fcn pe\u015f\u0259 patologiyas\u0131&#8221;, &#8220;Xronik yod intoksikasiyas\u0131 zaman\u0131 oftalmologiya&#8221; v\u0259 &#8220;Yod s\u0259nayesind\u0259 g\u00f6z\u00fcn pe\u015f\u0259 x\u0259st\u0259liyinin profilaktikas\u0131&#8221; kimi qiym\u0259tli monoqrafiyalar\u0131nda \u00f6z \u0259ksini tapm\u0131\u015fd\u0131r. G\u00f6rm\u0259 orqan\u0131n\u0131n pe\u015f\u0259 patologiyas\u0131 sah\u0259sind\u0259 apard\u0131\u011f\u0131 elmi-t\u0259dqiqat i\u015fl\u0259rinin u\u011furlu n\u0259tic\u0259l\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259 akademik Z\u0259rif\u0259 \u018fliyeva ke\u00e7mi\u015f SSR\u0130-nin oftalmologiya sah\u0259sind\u0259 \u0259n m\u00f6t\u0259b\u0259r m\u00fckafat olan SSR\u0130 Tibb Elml\u0259ri Akademiyas\u0131n\u0131n M.\u0130.Averbax ad\u0131na m\u00fckafat\u0131na layiq g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr. M\u0259\u015fhur oftalmoloq akademik M.Krasnov Z\u0259rif\u0259 xan\u0131m\u0131n g\u00f6rm\u0259 orqan\u0131n\u0131n pe\u015f\u0259 patologiyas\u0131n\u0131n \u00f6yr\u0259nilm\u0259sin\u0259 h\u0259sr etdiyi t\u0259dqiqatlar\u0131 y\u00fcks\u0259k qiym\u0259tl\u0259ndir\u0259r\u0259k qeyd etmi\u015fdir ki, \u0259c\u0259l Z\u0259rif\u0259 \u018fziz q\u0131z\u0131na bir ne\u00e7\u0259 il d\u0259 m\u00f6hl\u0259t vers\u0259ydi, o, oftalmologiya elmi sah\u0259sind\u0259 yeni k\u0259\u015ffl\u0259rin r\u0259hb\u0259ri ola bil\u0259rdi.<\/p>\n<p>\u00dclvi keyfiyy\u0259tl\u0259r\u0259 malik olan akademik Z\u0259rif\u0259 xan\u0131m \u018fliyeva \u00f6z elmi f\u0259aliyy\u0259tind\u0259 etika v\u0259 tibbi deontologiya m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rin\u0259 x\u00fcsusi yer vermi\u015fdir. O, bu m\u00f6vzuya dair bax\u0131\u015flar\u0131n\u0131 oftalmoloji ictimaiyy\u0259t v\u0259 praktik h\u0259kiml\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n b\u00f6y\u00fck r\u0259\u011fb\u0259tl\u0259 qar\u015f\u0131lanm\u0131\u015f &#8220;H\u0259kimin y\u00fcks\u0259k v\u0259zif\u0259si&#8221; v\u0259 &#8220;Oftalmologiyan\u0131n aktual probleml\u0259ri&#8221; monoqrafiyalar\u0131nda \u0259trafl\u0131 i\u015f\u0131qland\u0131rm\u0131\u015fd\u0131r. Z\u0259rif\u0259 xan\u0131m\u0131n m\u0259n\u0259vi z\u0259nginliyi, v\u0259zif\u0259 borcuna, tibbi etika v\u0259 deontologiyaya dair bax\u0131\u015flar\u0131 onun &#8220;H\u0259kimin \u0259xlaqi t\u0259rbiy\u0259si, deontologiya, tibbi etika v\u0259 \u0259xlaq m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri&#8221; \u0259s\u0259rind\u0259 daha \u0259trafl\u0131 \u015f\u0259kild\u0259 \u0259ks olunmu\u015fdur. Z\u0259rif\u0259 xan\u0131m d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 deyirdi ki, h\u0259kiml\u0259 x\u0259st\u0259nin birba\u015fa \u0259laq\u0259si m\u00fcalic\u0259nin \u0259h\u0259miyy\u0259tini y\u00fcks\u0259ldir, x\u0259st\u0259y\u0259 \u00fcmid verir, orqanizmin x\u0259st\u0259liy\u0259 qar\u015f\u0131 m\u00fcqavim\u0259tini art\u0131r\u0131r v\u0259 b\u0259z\u0259n dava-d\u0259rmandan da g\u00fccl\u00fc t\u0259sir g\u00f6st\u0259rir. Z\u0259rif\u0259 xan\u0131m h\u0259kim v\u0259 x\u0259st\u0259nin qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rinin \u0259sas qaydalar\u0131n\u0131 t\u0259rtib etmi\u015f, m\u00fcalic\u0259 h\u0259kiminin diaqnostika v\u0259 m\u00fcalic\u0259 prosesind\u0259 apar\u0131c\u0131 rolunu g\u00f6st\u0259rmi\u015f, b\u00fct\u00fcn tibb i\u015f\u00e7il\u0259rinin t\u0259kc\u0259 t\u0259hsilinin yox, h\u0259m d\u0259 t\u0259rbiy\u0259sinin vacibliyini \u00f6n plana \u00e7\u0259kmi\u015fdir. Alim h\u0259kim-x\u0259st\u0259 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rin\u0259 toxunaraq, insanlar aras\u0131nda \u0259n inc\u0259, yax\u0131n v\u0259 h\u0259ssas m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rin m\u0259hz h\u0259kiml\u0259 x\u0259st\u0259 aras\u0131nda oldu\u011funu g\u00f6st\u0259rmi\u015f, &#8220;h\u0259kim x\u0259st\u0259nin \u0259n do\u011fma adam\u0131d\u0131r&#8221; demi\u015fdir. Z\u0259rif\u0259 xan\u0131m\u0131n tibbi etika v\u0259 deontologiyaya dair m\u0259qal\u0259 v\u0259 \u0259s\u0259rl\u0259ri il\u0259 yax\u0131ndan tan\u0131\u015f olduqda, onun bu sah\u0259y\u0259 dair i\u015fl\u0259rinin daha geni\u015f miqyasda oldu\u011fu v\u0259 t\u0259kc\u0259 tibbd\u0259 deyil, b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 c\u0259miyy\u0259td\u0259 insanlar aras\u0131nda m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r\u0259 h\u0259sr edildiyi m\u0259lum olur.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan oftalmologiyas\u0131n\u0131 d\u00fcnya s\u0259viyy\u0259sind\u0259 tan\u0131dan akademik Z\u0259rif\u0259 xan\u0131m \u018fliyeva t\u0259bab\u0259td\u0259 \u00f6z d\u0259st-x\u0259tti olan novator bir alim idi. O, elmi-pedaqoji f\u0259aliyy\u0259tind\u0259 t\u0259kc\u0259 \u00e7ox\u015fax\u0259li elmi-t\u0259diqat i\u015fl\u0259ri aparmaqla kifay\u0259tl\u0259nm\u0259mi\u015f, y\u00fcks\u0259kixtisasl\u0131 g\u0259nc alim kadrlar\u0131n yeti\u015fdirilm\u0259sin\u0259 v\u0259 oftalmoloq-h\u0259kiml\u0259rin ixtisaslar\u0131n\u0131n art\u0131r\u0131lmas\u0131 i\u015fin\u0259 d\u0259 x\u00fcsusi diqq\u0259t yetirmi\u015fdir. D\u00fcnya oftalmologiya elminin tan\u0131nm\u0131\u015f simalar\u0131 Z\u0259rif\u0259 xan\u0131m \u018fliyeva haqq\u0131nda tarixi s\u00f6zl\u0259r demi\u015fl\u0259r. Moskva oftalmoloji m\u0259kt\u0259bi Z\u0259rif\u0259 xan\u0131m\u0131 &#8220;oftalmologiyan\u0131n mirvarisi&#8221; adland\u0131r\u0131rd\u0131. D\u00fcnya \u015f\u00f6hr\u0259tli oftalmoloq akademik A.Nesterov demi\u015fdir: &#8220;Z\u0259rif\u0259 \u018fliyeva \u00e7ox a\u011f\u0131ll\u0131 insan v\u0259 b\u00f6y\u00fck professional idi. M\u0259n onu \u00f6z sah\u0259sinin m\u0259\u015fhur alimi hesab edir\u0259m. Oftalmologiyada o, bir n\u00f6mr\u0259li idi&#8221;. Akademik N.Pu\u00e7kovskaya &#8220;Xeyirxahl\u0131q Z\u0259rif\u0259 xan\u0131m\u0131n h\u0259yat t\u0259rzi idi&#8221; dey\u0259r\u0259k, alimin y\u00fcks\u0259k insani keyfiyy\u0259tl\u0259r\u0259 malik oldu\u011funu vur\u011fulam\u0131\u015fd\u0131r. Professor A.Brovkina onu n\u0259ciblik v\u0259 m\u0259n\u0259vi pakl\u0131q timsal\u0131 adland\u0131rm\u0131\u015fd\u0131r. Professor N.\u015eulpina Z\u0259rif\u0259 xan\u0131m\u0131 d\u00fcnya \u015f\u00f6hr\u0259tli alim adland\u0131raraq, &#8220;biz onu sevmi\u015fik, sevirik v\u0259 \u00f6mr\u00fcm\u00fcz\u00fcn sonuna q\u0259d\u0259r sev\u0259c\u0259yik&#8221; demi\u015fdir.<\/p>\n<p>Praktik \u0259m\u0259li h\u0259kim f\u0259aliyy\u0259ti il\u0259 yana\u015f\u0131, Z\u0259rif\u0259 xan\u0131m elmi axtar\u0131\u015flar\u0131n\u0131 davam etdirirdi. Onun ilk t\u0259dqiqatlar\u0131n\u0131n m\u00f6vzusu h\u0259yatdan g\u00f6t\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr. \u00d6z\u00fcn\u00fcn t\u0259dqiqat i\u015fl\u0259rini traxoman\u0131n m\u00fcalic\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r\u0259, habel\u0259, traxoman\u0131n v\u0259 onun a\u011f\u0131r n\u0259tic\u0259l\u0259rinin m\u00fcalic\u0259si zaman\u0131 o d\u00f6vrd\u0259 yeni olan antibiotikl\u0259rin imkanlar\u0131ndan s\u0259m\u0259r\u0259li istifad\u0259 etm\u0259yin \u00f6yr\u0259nilm\u0259sin\u0259 h\u0259sr etmi\u015fdir. Bu t\u0259dqiqatlar\u0131n n\u0259tic\u0259l\u0259ri Z\u0259rif\u0259 xan\u0131m \u018fliyevan\u0131n 1960-c\u0131 ild\u0259 &#8220;Sintomisin terapiya metodlar\u0131n\u0131n ba\u015fqa birl\u0259\u015fm\u0259l\u0259ri traxoman\u0131n m\u00fcalic\u0259si&#8221;nd\u0259 m\u00f6vzusunda m\u00fcv\u0259ff\u0259qiyy\u0259tl\u0259 m\u00fcdafi\u0259 etdiyi namiz\u0259dlik dissertasiyas\u0131n\u0131n \u0259sas\u0131n\u0131 t\u0259\u015fkil etmi\u015fdir. 1968-ci ild\u0259n ba\u015flayaraq Z\u0259rif\u0259 xan\u0131m \u018fliyeva professional oftalmologiyan\u0131n m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri il\u0259 ciddi m\u0259\u015f\u011ful oldu. Bu sah\u0259nin \u0259hat\u0259 dair\u0259sinin \u00e7ox geni\u015f olmas\u0131na baxmayaraq, g\u00f6z\u00fcn pe\u015f\u0259 x\u0259st\u0259likl\u0259ri problemin\u0259 d\u0259rin v\u0259 \u00e7oxsah\u0259li mara\u011f\u0131n\u0131 Z\u0259rif\u0259 xan\u0131m \u018fliyeva b\u00fct\u00fcn h\u0259yat\u0131 boyu itirm\u0259mi\u015fdir. Uzunm\u00fcdd\u0259tli m\u00fc\u015fahid\u0259l\u0259rin v\u0259 t\u0259dqiqatlar\u0131n n\u0259tic\u0259l\u0259ri g\u00f6rk\u0259mli h\u0259kimin, &#8220;Az\u0259rbaycan\u0131n kimya s\u0259nayesinin b\u0259zi m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rinin i\u015f\u00e7il\u0259rinin g\u00f6rm\u0259 \u00fczv\u00fcn\u00fcn v\u0259ziyy\u0259ti&#8221; m\u00f6vzusunda doktorluq dissertasiyas\u0131n\u0131n \u0259sas\u0131n\u0131 t\u0259\u015fkil etdi. 1976-c\u0131 ild\u0259 Q.Helmqolts ad\u0131na Moskva G\u00f6z X\u0259st\u0259likl\u0259ri \u0130nstitutunda h\u0259min dissertasiyan\u0131n m\u00fcdafi\u0259si zaman\u0131 Sovet \u0130ttifaq\u0131n\u0131n apar\u0131c\u0131 aliml\u0259ri Z\u0259rif\u0259 xan\u0131m\u0131n elmi \u0259s\u0259rl\u0259rini \u00e7ox y\u00fcks\u0259k qiym\u0259tl\u0259ndirdil\u0259r.<\/p>\n<p>B\u00fct\u00fcn bu elmi f\u0259aliyy\u0259ti il\u0259 yana\u015f\u0131 Z\u0259rif\u0259 xan\u0131m, eyni zamanda, qay\u011f\u0131ke\u015f ana, g\u00f6z\u0259l, v\u0259fal\u0131 \u00f6m\u00fcr-g\u00fcn yolda\u015f\u0131 olmu\u015fdur. Deyirl\u0259r, ana \u00f6vlad\u0131n\u0131 \u00f6z\u00fcnd\u0259n d\u0259 \u00e7ox ist\u0259yir. Tanr\u0131n\u0131n b\u0259x\u015f etdiyi \u00f6vladlar\u0131na qar\u015f\u0131 Z\u0259rif\u0259 xan\u0131m da m\u0259hz bel\u0259 ana idi. Eni\u015fli-yoxu\u015flu \u00f6m\u00fcr yollar\u0131nda birg\u0259 add\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 h\u0259yat yolda\u015f\u0131, \u00fcmummilli liderimiz Heyd\u0259r \u018fliyev g\u0259rgin f\u0259aliyy\u0259tl\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olan, h\u0259yat\u0131n\u0131 b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 Az\u0259rbaycana h\u0259sr ed\u0259n b\u00f6y\u00fck \u015f\u0259xsiyy\u0259t kimi yorulmadan m\u00fcq\u0259dd\u0259s amallar yolunda \u00f6z q\u00fcvv\u0259sini \u0259sirg\u0259mirdi.<\/p>\n<p>Z\u0259rif\u0259 xan\u0131m he\u00e7 zaman g\u0259rgin i\u015fd\u0259n usanmam\u0131\u015f, \u00fcr\u0259kd\u0259n v\u0259 ilhamla \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015fd\u0131r. Z\u0259rif\u0259 xan\u0131m\u0131n h\u0259kim kimi f\u0259dakarl\u0131\u011f\u0131, y\u00fcks\u0259k v\u0259t\u0259nda\u015fl\u0131q m\u0259suliyy\u0259ti, s\u0259mimiliyi v\u0259 qay\u011f\u0131ke\u015fliyi, insanlara v\u0259 onlar\u0131n probleml\u0259rin\u0259 g\u00f6st\u0259rdiyi diqq\u0259t, f\u0259al h\u0259yat m\u00f6vqeyi ona h\u0259mkarlar\u0131n\u0131n, yetirm\u0259l\u0259rinin v\u0259 x\u0259st\u0259l\u0259rinin d\u0259rin h\u00f6rm\u0259tini qazand\u0131rm\u0131\u015fd\u0131r. Unudulmaz alim, qay\u011f\u0131ke\u015f ana olan Z\u0259rif\u0259 xan\u0131m xalq\u0131m\u0131z t\u0259r\u0259find\u0259n ehtiramla yad olunma\u011fa layiqdir.<\/p>\n<p><strong>Taleh Mansurov,<\/strong><br \/>\n<em>Bak\u0131 Ali\u00a0 Neft M\u0259kt\u0259binin metodisti,<br \/>\nYAP X\u0259tai rayon t\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n \u00fczv\u00fc<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Z\u0259rif\u0259 xan\u0131m \u018fliyevan\u0131n h\u0259yat f\u0259ls\u0259f\u0259si, m\u0259n\u0259vi d\u00fcnyas\u0131, oftalmologiya elminin inki\u015faf\u0131ndak\u0131 xidm\u0259tl\u0259ri o q\u0259d\u0259r z\u0259ngin v\u0259 \u00e7oxc\u0259h\u0259tlidir ki, onun f\u0259aliyy\u0259tin\u0259 n\u0259z\u0259r salark\u0259n, bir daha bu dahi insan\u0131n geni\u015fmiqyasl\u0131 \u015f\u0259xsiyy\u0259t olmas\u0131 q\u0259na\u0259tin\u0259 g\u0259lm\u0259k olur. Z\u0259rif\u0259 xan\u0131m\u0131n fitri istedada malik novator alim, pak v\u0259 nadir bir insan kimi ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 d\u0259rin m\u0259nal\u0131 \u00f6mr\u00fc, ke\u00e7diyi \u015f\u0259r\u0259fli h\u0259yat yolu h\u0259r bir Az\u0259rbaycan v\u0259t\u0259nda\u015f\u0131, h\u0259r bir alim, h\u0259kim \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259yat v\u0259 m\u0259n\u0259viyyat d\u0259rsi, kamillik, m\u00fcdriklik m\u0259kt\u0259bidir. Onun elmi, tibbi v\u0259 pedaqoji f\u0259aliyy\u0259ti, h\u0259r k\u0259s \u00fc\u00e7\u00fcn \u00f6rn\u0259k olan y\u00fcks\u0259k m\u0259n\u0259vi keyfiyy\u0259tl\u0259ri haqq\u0131nda \u00e7oxsayl\u0131 m\u0259qal\u0259, kitab v\u0259 \u0259s\u0259rl\u0259r yaz\u0131l\u0131b&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":710953,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[19],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/04\/59dfa2df16825920397980806581029783.jpg",975,540,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/04\/59dfa2df16825920397980806581029783.jpg",975,540,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/04\/59dfa2df16825920397980806581029783.jpg",975,540,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/04\/59dfa2df16825920397980806581029783-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/04\/59dfa2df16825920397980806581029783-660x365.jpg",660,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/04\/59dfa2df16825920397980806581029783-840x465.jpg",640,354,true],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/04\/59dfa2df16825920397980806581029783.jpg",975,540,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/04\/59dfa2df16825920397980806581029783.jpg",975,540,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/04\/59dfa2df16825920397980806581029783-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/04\/59dfa2df16825920397980806581029783.jpg",975,540,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=19\" rel=\"category\">G\u00fcnd\u0259m<\/a>","rttpg_excerpt":"Z\u0259rif\u0259 xan\u0131m \u018fliyevan\u0131n h\u0259yat f\u0259ls\u0259f\u0259si, m\u0259n\u0259vi d\u00fcnyas\u0131, oftalmologiya elminin inki\u015faf\u0131ndak\u0131 xidm\u0259tl\u0259ri o q\u0259d\u0259r z\u0259ngin v\u0259 \u00e7oxc\u0259h\u0259tlidir ki, onun f\u0259aliyy\u0259tin\u0259 n\u0259z\u0259r salark\u0259n, bir daha bu dahi insan\u0131n geni\u015fmiqyasl\u0131 \u015f\u0259xsiyy\u0259t olmas\u0131 q\u0259na\u0259tin\u0259 g\u0259lm\u0259k olur. Z\u0259rif\u0259 xan\u0131m\u0131n fitri istedada malik novator alim, pak v\u0259 nadir bir insan kimi ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 d\u0259rin m\u0259nal\u0131 \u00f6mr\u00fc, ke\u00e7diyi \u015f\u0259r\u0259fli h\u0259yat yolu h\u0259r bir&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/710950"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=710950"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/710950\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/710953"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=710950"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=710950"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=710950"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}