{"id":723944,"date":"2024-05-22T17:40:45","date_gmt":"2024-05-22T13:40:45","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=723944"},"modified":"2024-05-22T17:40:45","modified_gmt":"2024-05-22T13:40:45","slug":"elektron-siqaretin-sok-z%c9%99r%c9%99rl%c9%99ri-uz%c9%99-cixdi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=723944","title":{"rendered":"Elektron siqaretin \u015eOK Z\u018fR\u018fRL\u018fR\u0130 \u00fcz\u0259 \u00e7\u0131xd\u0131"},"content":{"rendered":"<h3><em>H\u0259kim: \u201cElektron siqaretd\u0259n q\u0131sam\u00fcdd\u0259tli istifad\u0259 olunsa bel\u0259, a\u011fciy\u0259rl\u0259rin b\u0259rpas\u0131 2-3 ay \u00e7\u0259kir\u201d<\/em><\/h3>\n<p><strong>X\u00fcsus\u0259n g\u0259ncl\u0259r aras\u0131nda d\u0259b\u0259 d\u00fc\u015f\u0259n elektron siqaretl\u0259rin sa\u011flaml\u0131\u011fa daha az z\u0259r\u0259rli olmas\u0131 fikri geni\u015f yay\u0131l\u0131b.<\/strong>\u00a0H\u0259tta siqareti t\u0259rgitm\u0259k ist\u0259y\u0259nl\u0259r\u0259 k\u00f6m\u0259k olur kimi mifl\u0259r d\u0259 formala\u015f\u0131b. Qeyd ed\u0259k ki, elektron siqaretd\u0259 nikotind\u0259n, m\u00fcxt\u0259lif iyl\u0259rd\u0259n v\u0259 qatq\u0131lardan ibar\u0259t maye var v\u0259 bu maye q\u0131z\u0131b buxara \u00e7evril\u0259r\u0259k n\u0259f\u0259s borusu vasit\u0259sil\u0259 a\u011fciy\u0259r\u0259 \u00f6t\u00fcr\u00fcl\u00fcr.<\/p>\n<h3><strong>B\u0259s elektron siqaret n\u0259 d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 z\u0259r\u0259rlidir, yaxud n\u0259 d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 z\u0259r\u0259rsizdir?<\/strong><\/h3>\n<p><strong><img loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/cdn.musavat.com\/news\/thumbnails\/11fd115ba07975ba662f31c1efc27fb8.jpg\" alt=\"QEN\u0130YEV.jpg (256 KB)\" width=\"700\" height=\"478\" \/><\/strong><\/p>\n<p><strong>Az\u0259rbaycan Tibb Universitetinin professoru Musa Q\u0259niyev Musavat.com<\/strong>-a deyib ki, elektron siqaret (ES) y\u00fcks\u0259k dispers aerozol yaradan elektron sistemdir:<\/p>\n<p>\u201cOnun rezervuar hiss\u0259sind\u0259ki mayenin t\u0259rkibind\u0259 nikotin, aromatik \u0259lav\u0259l\u0259r, h\u0259lledici (m\u0259s\u0259l\u0259n, propilenqlikol, qliserin) v\u0259 10-20% su olur. B\u0259zi markalarda bu t\u0259rkibd\u0259 tetrahidrokannabinolun olmas\u0131 da istisna deyil. ES-in par \u015f\u0259killi aerozolunda karbonil birl\u0259\u015fm\u0259si, nitrozamin, xrom, nikel, kadium, g\u00fcm\u00fc\u015f, civ\u0259, al\u00fcminium, anabazin, duasetil, benzaldehid, formaldehid, \u00fcmumilikd\u0259 4000-d\u0259n art\u0131q madd\u0259 olur. \u0130stifad\u0259\u00e7i t\u0259n\u0259ff\u00fcs havas\u0131 il\u0259 aerozol par\u0131n\u0131 ciy\u0259rl\u0259rin\u0259 \u00e7\u0259k\u0259rk\u0259n bu madd\u0259l\u0259r b\u00fct\u00fcn orqan v\u0259 sisteml\u0259rin\u0259 yay\u0131l\u0131r. Marketinq maraqlar\u0131na g\u00f6r\u0259 deyilm\u0259s\u0259 d\u0259, \u0259slind\u0259 ES-d\u0259 nikotin v\u0259 dig\u0259r z\u0259r\u0259rli madd\u0259l\u0259rin miqdar\u0131 g\u00f6st\u0259ril\u0259n normativl\u0259rd\u0259n 10-30% \u00e7ox olur. ES adi siqaretl\u0259rd\u0259n daha t\u0259hl\u00fck\u0259li v\u0259 qorxuludur. Bu siqareti \u00e7\u0259k\u0259rk\u0259n buxar hal\u0131nda olan aerozol a\u011f\u0131z bo\u015flu\u011fu v\u0259 t\u0259n\u0259ff\u00fcs yolu selikli qi\u015fas\u0131n\u0131 yand\u0131rd\u0131\u011f\u0131ndan \u00e7ox ciddi x\u0259st\u0259likl\u0259r\u0259 s\u0259b\u0259b ola bilir. ES-in x\u0259r\u00e7\u0259ng, k\u0259skin a\u011fciy\u0259r v\u0259 \u00fcr\u0259k x\u0259st\u0259likl\u0259ri t\u00f6r\u0259tm\u0259 potensial\u0131 adi siqaretd\u0259n y\u00fcks\u0259kdir. Dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n, aerozolun ultraki\u00e7ik hiss\u0259cikl\u0259ri (diametri \u2264 2,5 mkm) a\u011fciy\u0259r toxumas\u0131n\u0131n d\u0259rinliyin\u0259 n\u00fcfuz edir, selik baryerin\u0259 t\u0259sir g\u00f6st\u0259r\u0259r\u0259k mukosiliar klirensi z\u0259ifl\u0259d\u0259 v\u0259 peribronxial iltihaba, fibroza s\u0259b\u0259b ola bilir. Aerozolun t\u0259rkibind\u0259 olan b\u0259zi madd\u0259l\u0259r, x\u00fcsus\u0259n akrolein mutagen t\u0259sir g\u00f6st\u0259r\u0259, xromosom aparat\u0131nda ciddi d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r t\u00f6r\u0259d\u0259 bilir. \u018fvv\u0259ll\u0259r ES \u00e7\u0259km\u0259mi\u015f \u015f\u0259xs c\u0259mi 20 d\u0259f\u0259 bu t\u00fcst\u00fcn\u00fc ciy\u0259rl\u0259rin\u0259 al\u0131b-buraxarsa, alveollar\u0131n makrofaqlar\u0131nda 60-dan art\u0131q genin ekspresiyas\u0131nda irsiyy\u0259t\u0259 verilm\u0259 ehtimal\u0131 olan d\u0259yi\u015fiklik ba\u015f verir. Aerozolun t\u0259rkibind\u0259 olan formaldehidin \u00e7ox g\u00fccl\u00fc kanserogen (x\u0259r\u00e7\u0259ng\u00adt\u00f6r\u0259tm\u0259) olmas\u0131 is\u0259 m\u0259lum h\u0259qiq\u0259tdir. Bu siqaretd\u0259n d\u00f6vr\u00fc istifad\u0259 orqanizmin toxumalar\u0131n\u0131 fermentl\u0259rin destruktiv t\u0259sirind\u0259n qoruyan z\u00fclal-inhibitorlar\u0131n aktivliyini k\u0259skin \u015f\u0259kild\u0259 azald\u0131r. As\u0131l\u0131l\u0131q t\u00f6r\u0259tm\u0259 potensial\u0131na g\u00f6r\u0259 is\u0259 adi siqaretd\u0259n he\u00e7 d\u0259 geri qalm\u0131r. ES-d\u0259n \u00fcmumi istifad\u0259 hepatit, v\u0259r\u0259m v\u0259 sair\u0259 kimi qorxulu, \u00f6ld\u00fcr\u00fcc\u00fc infeksiyalara yoluxmaya 100%-li z\u0259min yarad\u0131r\u201d.<\/p>\n<p><strong>H\u0259kim qeyd edib ki, elektron siqaretin a\u011fciy\u0259r\u0259 t\u0259siri klinik gedi\u015fin\u0259 g\u00f6r\u0259 koronavirusdan praktik olaraq f\u0259rql\u0259nm\u0259y\u0259n atipik gedi\u015fli ikit\u0259r\u0259fli k\u0259skin a\u011fciy\u0259r pnevmoniyas\u0131na s\u0259b\u0259b ola bilir:<\/strong><\/p>\n<p>\u201cM\u0259s\u0259l\u0259n, \u201cNyu York Tayms\u201d q\u0259zetinin 5 avqust 2019-cu il say\u0131nda haqq\u0131nda m\u0259lumat veril\u0259n, yanvar ay\u0131na q\u0259d\u0259r 2,5 mind\u0259n art\u0131q insan\u0131n yoluxdu\u011fu v\u0259 60 n\u0259f\u0259rin \u00f6l\u00fcm\u00fcn\u0259 s\u0259b\u0259b olan atipik pnevmoniyan\u0131n koronavirus etiologiyal\u0131 oldu\u011fu iddia olunsa da, apar\u0131lan monitorinq bunun elektron siqaretl\u0259 \u0259laq\u0259dar oldu\u011funu t\u0259sdiq etdi. Odur ki, bu x\u0259st\u0259lik \u00fcmumd\u00fcnya elmi \u0259d\u0259biyyat\u0131nda EVALI (ing. E-cigarette or vaping product associate lung injury) ad\u0131n\u0131 al\u0131b. Nikotinsiz elektron siqaret\u0259 g\u0259linc\u0259, nikotinli v\u0259 nikotinsiz m\u0259hlullar\u0131n kimy\u0259vi t\u0259rkibind\u0259ki f\u0259rqlilik yaln\u0131z nikotinl\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>2023-c\u00fc ild\u0259 s\u00fcbut olunub ki, a\u011fciy\u0259rl\u0259rd\u0259 mikrosirkulyasiyan\u0131n daha ciddi poz\u011funlu\u011funu t\u00f6r\u0259tdiyin\u0259 g\u00f6r\u0259 nikotinsiz elektron siqaretin da\u011f\u0131d\u0131c\u0131 t\u0259siri nikotinli elektron siqaretd\u0259n daha g\u00fccl\u00fcd\u00fcr. Q\u0259rib\u0259 g\u00f6r\u00fcns\u0259 d\u0259, bunu provitamin olaraq nikotinin orqanizmd\u0259 vitamin B3-\u0259 (vitamin PP, nikotinamid, nikotin tur\u015fusu) \u00e7evril\u0259r\u0259k nisbi korreksiya hal\u0131 t\u00f6r\u0259tm\u0259si ehtimal\u0131 il\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259ndirirl\u0259r. Unutmaq olmaz ki, elektron siqaretd\u0259n d\u00f6vri olaraq, h\u0259tta q\u0131sam\u00fcdd\u0259tli istifad\u0259 olunsa bel\u0259, a\u011fciy\u0259rl\u0259rin b\u0259rpas\u0131 2-3 aya q\u0259d\u0259r, asinuslar\u0131n regenerasiyas\u0131 is\u0259 12 ay v\u0259 daha uzun m\u00fcdd\u0259t \u00e7\u0259kir.<\/p>\n<p><strong>ES-in sat\u0131\u015f\u0131 v\u0259 istifad\u0259sin\u0259 2021-ci il\u0259 q\u0259d\u0259r d\u00fcnyan\u0131n 41 \u00f6lk\u0259si, o c\u00fcml\u0259d\u0259n, A\u0130-nin Danimarka v\u0259 Norve\u00e7 kimi \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259 qada\u011fa qoyulub.<\/strong>\u00a02024-c\u00fc ild\u0259 bu siyah\u0131ya qarda\u015f T\u00fcrkiy\u0259 v\u0259 Qazax\u0131stan da \u0259lav\u0259 olunub. Misir, \u0130ordaniya, Oman, Q\u0259t\u0259r v\u0259 sair kimi m\u00fcs\u0259lman \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259 is\u0259 elektron siqaret haram hesab edil\u0259r\u0259k qada\u011fan olunub. Elektron siqaretin marketinqi haz\u0131rda \u0259sas\u0259n internet v\u0259 sosial \u015f\u0259b\u0259k\u0259l\u0259r vasit\u0259sil\u0259 edilir. Bu t\u0259bli\u011fat\u0131n \u0259sas istiqam\u0259ti v\u0259 obyekti yeniyetm\u0259l\u0259r v\u0259 u\u015faqlard\u0131r.<\/p>\n<p>Odur ki, \u00fcz\u00fcm\u00fc b\u00fct\u00fcn ail\u0259l\u0259r\u0259 tutub deyir\u0259m, ES guya \u201cqorxusuz su par\u0131\u201d hasil edir fikri tamamil\u0259 yanl\u0131\u015f v\u0259 \u0259sass\u0131zd\u0131r. \u00d6vladlar\u0131n\u0131z\u0131 ES b\u0259las\u0131ndan qoruyun. \u00d6lk\u0259mizin g\u0259ncl\u0259ri aras\u0131nda ES-d\u0259n istifad\u0259nin artmas\u0131 s\u0259hiyy\u0259mizin potensial problemi hesab olunmal\u0131d\u0131r. G\u0259ncl\u0259rimizi bu b\u0259ladan qoruma\u011f\u0131n yegan\u0259 yolu elektron siqaretin \u00f6lk\u0259y\u0259 g\u0259tirilm\u0259si v\u0259 istifad\u0259sin\u0259 m\u00fctl\u0259q v\u0259 qeyri-\u015f\u0259rtsiz olaraq qada\u011fan\u0131n qoyulmas\u0131d\u0131r\u201d.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>H\u0259kim: \u201cElektron siqaretd\u0259n q\u0131sam\u00fcdd\u0259tli istifad\u0259 olunsa bel\u0259, a\u011fciy\u0259rl\u0259rin b\u0259rpas\u0131 2-3 ay \u00e7\u0259kir\u201d X\u00fcsus\u0259n g\u0259ncl\u0259r aras\u0131nda d\u0259b\u0259 d\u00fc\u015f\u0259n elektron siqaretl\u0259rin sa\u011flaml\u0131\u011fa daha az z\u0259r\u0259rli olmas\u0131 fikri geni\u015f yay\u0131l\u0131b.\u00a0H\u0259tta siqareti t\u0259rgitm\u0259k ist\u0259y\u0259nl\u0259r\u0259 k\u00f6m\u0259k olur kimi mifl\u0259r d\u0259 formala\u015f\u0131b. Qeyd ed\u0259k ki, elektron siqaretd\u0259 nikotind\u0259n, m\u00fcxt\u0259lif iyl\u0259rd\u0259n v\u0259 qatq\u0131lardan ibar\u0259t maye var v\u0259 bu maye q\u0131z\u0131b buxara \u00e7evril\u0259r\u0259k n\u0259f\u0259s borusu vasit\u0259sil\u0259 a\u011fciy\u0259r\u0259 \u00f6t\u00fcr\u00fcl\u00fcr. B\u0259s elektron siqaret n\u0259 d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 z\u0259r\u0259rlidir, yaxud n\u0259 d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 z\u0259r\u0259rsizdir? Az\u0259rbaycan Tibb Universitetinin professoru Musa Q\u0259niyev Musavat.com-a deyib ki, elektron siqaret (ES) y\u00fcks\u0259k dispers aerozol yaradan elektron sistemdir: \u201cOnun rezervuar&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":723945,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[1],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/05\/405d70e80e1a094e2dcd0b513bbe2a6b.jpg",850,500,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/05\/405d70e80e1a094e2dcd0b513bbe2a6b.jpg",850,500,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/05\/405d70e80e1a094e2dcd0b513bbe2a6b.jpg",850,500,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/05\/405d70e80e1a094e2dcd0b513bbe2a6b-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/05\/405d70e80e1a094e2dcd0b513bbe2a6b-621x365.jpg",621,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/05\/405d70e80e1a094e2dcd0b513bbe2a6b-840x494.jpg",640,376,true],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/05\/405d70e80e1a094e2dcd0b513bbe2a6b.jpg",850,500,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/05\/405d70e80e1a094e2dcd0b513bbe2a6b.jpg",850,500,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/05\/405d70e80e1a094e2dcd0b513bbe2a6b-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/05\/405d70e80e1a094e2dcd0b513bbe2a6b.jpg",850,500,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=1\" rel=\"category\">C\u0259miyy\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"H\u0259kim: \u201cElektron siqaretd\u0259n q\u0131sam\u00fcdd\u0259tli istifad\u0259 olunsa bel\u0259, a\u011fciy\u0259rl\u0259rin b\u0259rpas\u0131 2-3 ay \u00e7\u0259kir\u201d X\u00fcsus\u0259n g\u0259ncl\u0259r aras\u0131nda d\u0259b\u0259 d\u00fc\u015f\u0259n elektron siqaretl\u0259rin sa\u011flaml\u0131\u011fa daha az z\u0259r\u0259rli olmas\u0131 fikri geni\u015f yay\u0131l\u0131b.\u00a0H\u0259tta siqareti t\u0259rgitm\u0259k ist\u0259y\u0259nl\u0259r\u0259 k\u00f6m\u0259k olur kimi mifl\u0259r d\u0259 formala\u015f\u0131b. Qeyd ed\u0259k ki, elektron siqaretd\u0259 nikotind\u0259n, m\u00fcxt\u0259lif iyl\u0259rd\u0259n v\u0259 qatq\u0131lardan ibar\u0259t maye var v\u0259 bu maye q\u0131z\u0131b buxara \u00e7evril\u0259r\u0259k&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/723944"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=723944"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/723944\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/723945"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=723944"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=723944"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=723944"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}