{"id":725480,"date":"2024-05-27T12:17:10","date_gmt":"2024-05-27T08:17:10","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=725480"},"modified":"2024-05-27T12:17:10","modified_gmt":"2024-05-27T08:17:10","slug":"az%c9%99rbaycan-cumhuriyy%c9%99ti-uzeyir-hacib%c9%99ylinin-f%c9%99aliyy%c9%99ti-n%c9%99siman-yaqublunun-arasdirmasi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=725480","title":{"rendered":"Az\u0259rbaycan C\u00fcmhuriyy\u0259ti: \u00dczeyir Hac\u0131b\u0259ylinin f\u0259aliyy\u0259ti &#8211; N\u0259siman Yaqublunun ara\u015fd\u0131rmas\u0131"},"content":{"rendered":"<p><strong>Az\u0259rbaycan\u0131n g\u00f6rk\u0259mli ictimai xadimi, tan\u0131nm\u0131\u015f b\u0259st\u0259kar\u0131 v\u0259 publisisti \u00dczeyir \u018fbd\u00fclh\u00fcseyn o\u011flu Hac\u0131b\u0259yli 1885-ci ilin sentyabr\u0131n 18-d\u0259 A\u011fcab\u0259did\u0259 do\u011fulub, sonra anas\u0131 onu \u015eu\u015faya \u2212 \u00f6z do\u011fma evin\u0259 apar\u0131b.<\/strong><\/p>\n<p>\u00dc.Hac\u0131b\u0259yli ilk t\u0259hsilini \u015eu\u015fadak\u0131 ikisinifli rus-t\u00fcrk m\u0259kt\u0259bind\u0259 al\u0131b. Sonra o, Qori M\u00fc\u0259lliml\u0259r Seminarias\u0131nda t\u0259hsil al\u0131b.<\/p>\n<p>\u00dczeyir b\u0259y h\u0259l\u0259 g\u0259nc ya\u015flar\u0131ndan musiqiy\u0259 b\u00f6y\u00fck maraq g\u00f6st\u0259rmi\u015fdir. Onun b\u00f6y\u00fcd\u00fcy\u00fc \u015eu\u015fa m\u00fchitinin z\u0259ngin musiqi \u0259n\u0259n\u0259l\u0259ri var idi.<\/p>\n<p>\u00dc.Hac\u0131b\u0259ylinin qarda\u015f\u0131 C.Hac\u0131b\u0259yli \u201c\u0130lk Az\u0259rbaycan operas\u0131 nec\u0259 yarand\u0131?\u201d m\u0259qal\u0259sind\u0259 bu haqda maraql\u0131 m\u0259lumatlar vermi\u015fdir: \u201cM\u0259n qarda\u015f\u0131m \u00dczeyirl\u0259 (o, m\u0259nd\u0259n \u00fc\u00e7 ya\u015f b\u00f6y\u00fckd\u00fcr) g\u0259nc ya\u015flar\u0131m\u0131zdan musiqiy\u0259 maraq g\u00f6st\u0259rdik. Qaraba\u011f\u0131n \u00f6z t\u0259bi\u0259ti, x\u00fcsus\u0259n, r\u0259sm kimi \u00e7\u0259kilmi\u015f paytaxt\u0131 \u015eu\u015fa lirika v\u0259 poeziya sah\u0259sind\u0259 romantizm v\u0259 yarad\u0131c\u0131 ilhamla bol idi.\u018fn istedadl\u0131 m\u00fc\u011f\u0259nni v\u0259 saz\u0259nd\u0259l\u0259r \u0259sl\u0259n Qaraba\u011fdan olanlar idi&#8230;Bizim ana qohumlar\u0131 aras\u0131nda day\u0131o\u011flular, day\u0131m\u0131z v\u0259 dig\u0259rl\u0259ri<br \/>\ndaxil olmaqla 4 n\u0259f\u0259r xan\u0259nd\u0259, 3 tar\u00e7\u0131 is\u0259 h\u00f6rm\u0259tli \u015f\u0259xsl\u0259rin xahi\u015fi il\u0259 m\u0259clisl\u0259rd\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f edirdil\u0259r.<\/p>\n<p>Qarda\u015f\u0131m \u00dczeyirl\u0259 m\u0259nim \u00e7ox g\u00f6z\u0259l s\u0259simiz vard\u0131 v\u0259 tezlikl\u0259 t\u0259cr\u00fcb\u0259 \u0259sas\u0131nda klassik musiqinin b\u00fct\u00fcn inc\u0259likl\u0259rini \u00f6yr\u0259ndik&#8230;\u201d<br \/>\n\u00dc.Hac\u0131b\u0259yli Qori M\u00fc\u0259lliml\u0259r Seminariyas\u0131n\u0131 bitirdikd\u0259n sonra C\u0259bray\u0131l q\u0259zas\u0131n\u0131n Tu\u011f k\u0259ndind\u0259 m\u00fc\u0259llimlik etdi. O, ilk yaz\u0131lar\u0131n\u0131 da buradan \u2212 C\u0259bray\u0131l q\u0259zas\u0131ndan \u201cKaspi\u201d q\u0259zetin\u0259 g\u00f6nd\u0259rmi\u015fdir. Onun ilk g\u00f6nd\u0259rdiyi yaz\u0131 1904-c\u00fc ilin sentyabr\u0131n 24-d\u0259 \u201cKaspi\u201d q\u0259zetinin 215-ci say\u0131nda bu ba\u015fl\u0131qda \u00e7ap edilib: \u201dC\u0259bray\u0131l q\u0259zas\u0131ndan (M\u00fcxbirimizd\u0259n)\u201d<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/cdn.musavat.com\/news\/thumbnails\/939ae46a7484cf25afbff1f423d9ac65.jpg\" alt=\"UZE SON.jpg (192 KB)\" width=\"700\" height=\"512\" \/><\/p>\n<p>\u00dc.Hac\u0131b\u0259ylinin C\u0259bray\u0131l q\u0259zas\u0131ndan \u201cKaspi\u201dy\u0259 g\u00f6nd\u0259rdiyi sonuncu yaz\u0131 1905-ci ilin 13 yanvar\u0131nda \u00e7ap edilib.<\/p>\n<p>Tu\u011f k\u0259ndind\u0259 m\u00fc\u0259llimlikd\u0259n sonra \u00dc.Hac\u0131b\u0259yli 1905-ci ild\u0259 Bak\u0131ya qay\u0131td\u0131. O, burada bir m\u00fcdd\u0259t \u201cBibiheyb\u0259t\u201dd\u0259 \u00e7al\u0131\u015fd\u0131qdan sonra, \u201cH\u0259yat\u201d v\u0259 \u201c\u0130r\u015fad\u201d q\u0259zetl\u0259ri il\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q etdi.<\/p>\n<p>\u00dc.Hac\u0131b\u0259ylinin 1904-1920-ci ill\u0259rd\u0259 (Sovet rejimin\u0259 q\u0259d\u0259r) \u00e7ap edil\u0259n yaz\u0131lar\u0131 haqq\u0131nda m\u0259lumat bel\u0259dir: 1) \u201cKaspi\u201d q\u0259zetind\u0259 10 m\u0259qal\u0259 (2 sentybar 1904 \u2212 13 yanvar 1905; 2) \u201cH\u0259yat\u201d q\u0259zetind\u0259 5 m\u0259qal\u0259 v\u0259 felyeton; 3) \u201c\u0130r\u015fad\u201d q\u0259zetind\u0259 241 m\u0259qal\u0259 v\u0259 felyeton (1905-ci ilin 28 dekabr\u0131ndan \u2212 1908-ci ilin 24 iyununa q\u0259d\u0259r); 4) \u201cT\u0259r\u0259qqi\u201d q\u0259zetind\u0259 102 m\u0259qal\u0259 (1908-ci ilin 24 iyunundan \u2212 1909-cu ilin 28 sentyabr\u0131na q\u0259d\u0259r); 5) \u201cH\u0259qiq\u0259t\u201d q\u0259zetind\u0259 43 m\u0259qal\u0259 (1909-cu ilin 25 dekabr\u0131ndan \u2212 1910-cu ilin 9 may\u0131na q\u0259d\u0259r); 6) \u201cMolla N\u0259sr\u0259ddin\u201d jurnal\u0131nda 1 m\u0259qal\u0259 (1911-ci il); 7) \u201cM\u0259kt\u0259b\u201d jurnal\u0131nda 1 m\u0259qal\u0259 (1911-ci il); 8) \u201c\u0130qbal\u201d q\u0259zetind\u0259 12 m\u0259qal\u0259 (1912-1913-c\u00fc ill\u0259r); 9) \u201cYeni \u0130qbal\u201d q\u0259zetind\u0259 70 m\u0259qal\u0259 (1915-1917-ci ill\u0259r); 10) \u201c\u0130ttihad\u201d q\u0259zetind\u0259 2 m\u0259qal\u0259; 11) \u201cAz\u0259rbaycan\u201d (rusca) q\u0259zetind\u0259 1 m\u0259qal\u0259; 12) \u201cAz\u0259rbaycan\u201d(Az\u0259rbaycan dilind\u0259) q\u0259zetind\u0259 68 m\u0259qal\u0259 (1918-1920-ci ill\u0259r).<\/p>\n<p>\u00dc.Hac\u0131b\u0259yli 1909-cu ilin iyunun 28-d\u0259n oktyabr\u0131n 25-d\u0259k \u201cT\u0259r\u0259qqi\u201d q\u0259zetind\u0259 (\u018f.A\u011fao\u011flu T\u00fcrkiy\u0259y\u0259 getdikd\u0259n sonra), 1909-cu ilin 25 dekabr\u0131ndan 1910-cu ilin may\u0131n 28-n\u0259 q\u0259d\u0259r \u201cH\u0259qiq\u0259t\u201d q\u0259zetind\u0259, 1919-cu ilin 16 yanvar\u0131ndan 1920-ci ilin 28 aprelin\u0259 q\u0259d\u0259r (fasil\u0259l\u0259rl\u0259) \u201cAz\u0259rbaycan\u201d q\u0259zetind\u0259 redaktor (m\u00fcdir) olaraq \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>O, yaz\u0131lar\u0131n\u0131 bu imzalarla \u00e7ap etdirirdi: \u201cHac\u0131b\u0259yli \u00dczeyir\u201d, \u201c\u00dczeyir\u201d, \u00dc.Hac\u0131b\u0259yli\u201d, \u201c\u00c7\u0131\u201d, \u201cBehm\u0259nk\u0259s\u201d, \u201cLal u\u015faq\u201d, \u201cBisavad\u201d, \u201cMusiqi\u00e7i\u201d.<\/p>\n<p>\u00dczeyir b\u0259y \u201cOrdan-burdan\u201d, \u201cO yan, bu yan\u201d ba\u015fl\u0131qlar\u0131 alt\u0131nda olan felyetonlar\u0131na \u201cFilank\u0259s\u201d imzas\u0131 qoyurdu.<\/p>\n<p>\u00dc.Hac\u0131b\u0259ylinin 1920-ci il\u0259 q\u0259d\u0259r iki kitab\u0131 n\u0259\u015fr edilmi\u015fdir: 1) \u201cHesab m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri\u201d, 2) T\u00fcrk-Rusi v\u0259 Rusi-T\u00fcrk l\u00fc\u011f\u0259ti\u201d (1907-ci il). Bu kitab\u0131n na\u015firi M.\u018f.R\u0259sulzad\u0259 olmu\u015fdur (10, s. 30).<\/p>\n<p>\u00dc.Hac\u0131b\u0259yli 1920-ci il\u0259 q\u0259d\u0259r olan f\u0259aliyy\u0259tind\u0259 \u201cLeyli v\u0259 M\u0259cnun\u201ddan ba\u015fqa a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 operalar\u0131n\u0131 yazm\u0131\u015fd\u0131r: \u201c\u015eeyx S\u0259nan\u201d (1909), \u201cR\u00fcst\u0259m v\u0259 S\u00f6hrab\u201d (1910), \u201c\u015eah Abbas v\u0259 Xur\u015fid banu\u201d (1912), \u201c\u018fsli v\u0259 K\u0259r\u0259m\u201d (1912), \u201cHarun v\u0259 Leyla\u201d (1915).<br \/>\n\u00dc.Hac\u0131b\u0259yli m\u0259\u015fhur operettalar\u0131n\u0131 da bu ill\u0259rd\u0259 yazm\u0131\u015fd\u0131r: \u201cAr\u015f\u0131n mal alan\u201d, \u201cO olmas\u0131n, bu olsun\u201d v\u0259 s.<\/p>\n<p>\u00dc.Hac\u0131b\u0259yli \u201c\u00c7\u0131rp\u0131n\u0131rd\u0131 Qara d\u0259niz\u201d musiqisini (s\u00f6zl\u0259ri \u018fhm\u0259d Cavad\u0131nd\u0131r) b\u0259st\u0259l\u0259mi\u015f v\u0259 onun Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259ti d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 yazd\u0131\u011f\u0131 D\u00f6vl\u0259t Himni bu g\u00fcn d\u0259 r\u0259smi t\u0259dbirl\u0259rd\u0259 s\u0259sl\u0259nm\u0259kd\u0259dir.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/cdn.musavat.com\/news\/thumbnails\/735fefa3e288d8ca0001bc588f4d6c35.jpg\" alt=\"NEVS .png (344 KB)\" width=\"675\" height=\"481\" \/><\/p>\n<p>\u00dc.Hac\u0131b\u0259yli 1918-ci ild\u0259 Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259ti yarad\u0131ld\u0131qdan sonra, \u201cAz\u0259rbaycan\u201d q\u0259zetind\u0259 m\u00fcst\u0259qil d\u00f6vl\u0259timizin geni\u015f t\u0259bli\u011fat\u0131n\u0131 apard\u0131. \u201cAzadl\u0131q\u201d, \u201cC\u00fcmhuriyy\u0259t\u201d, \u201cParlament\u201d s\u00f6zl\u0259ri onun yaz\u0131lar\u0131n\u0131n \u0259sas\u0131n\u0131 t\u0259\u015fkil edirdi.<\/p>\n<p>\u00dc.Hac\u0131b\u0259yli ilk d\u0259f\u0259 olaraq 1918-ci ilin dekabr\u0131n 5-d\u0259 \u201cAz\u0259rbaycan\u201d q\u0259zetinin 56-c\u0131 say\u0131nda \u201cAz\u0259rbaycan Parlaman\u0131\u201d m\u0259qal\u0259sind\u0259 Az\u0259rbaycan C\u00fcmhuriyy\u0259ti haqq\u0131nda fikirl\u0259rini ifad\u0259 edirdi. O, yaz\u0131rd\u0131: \u201cB\u0259li, bu g\u00fcnl\u0259rd\u0259 milli Parlaman\u0131m\u0131z a\u00e7\u0131las\u0131d\u0131r, dem\u0259li, Az\u0259rbaycan istiqlal\u0131 t\u0259min edilmi\u015f olmasa da, t\u0259kmil edil\u0259c\u0259k v\u0259 c\u00fcmhuriyy\u0259timiz siyasi bir vahid olmaq \u00fczr\u0259 m\u00fck\u0259mm\u0259l bir sur\u0259t\u0259 gir\u0259c\u0259kdir\u201d (\u00dc.Hac\u0131b\u0259yli \u201cAz\u0259rbaycan\u201d q\u0259zetind\u0259ki \u201cTarixi g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u201d m\u0259qal\u0259sind\u0259 dekabr\u0131n 7-d\u0259 a\u00e7\u0131lacaq parlamentin \u0259h\u0259miyy\u0259tini y\u00fcks\u0259k d\u0259y\u0259rl\u0259ndirirdi.<\/p>\n<p>1918-ci ilin dekabr\u0131n 7-d\u0259 Az\u0259rbaycan Parlamentinin a\u00e7\u0131l\u0131\u015f m\u0259rasimi oldu. \u00dc.Hac\u0131b\u0259yli \u201cT\u0259\u0259ss\u00fcrat\u201d m\u0259qal\u0259sind\u0259 h\u0259min hadis\u0259ni bel\u0259 t\u0259svir edirdi: \u201cParlaman\u0131m\u0131z a\u00e7\u0131ld\u0131, g\u00f6rd\u00fck, F\u0259t\u0259li xan do\u011fru dedi ki, yatsa idik d\u0259, yuxumuza girm\u0259zdi&#8230;\u201d<\/p>\n<p>Sonra \u00dc.Hac\u0131b\u0259yli t\u0259sirli b\u0259nz\u0259tm\u0259l\u0259rl\u0259 fikrini g\u00fccl\u0259ndir\u0259r\u0259k yaz\u0131rd\u0131: \u201cParlaman imar\u0259tinin i\u00e7ind\u0259 ziyn\u0259t c\u00fcml\u0259sind\u0259n diqq\u0259ti c\u0259lb ed\u0259n \u015fey qiym\u0259tli xal\u0131lar deyil idi, b\u0259lk\u0259 qiym\u0259ti ucuz, lakin mahiyy\u0259ti-milliyy\u0259 v\u0259 siyasiy\u0259si dedikc\u0259 baha olan \u00fc\u00e7r\u0259ngli milli bayra\u011f\u0131m\u0131z idi\u201d<\/p>\n<p>\u00dc.Hac\u0131b\u0259yli parlamentin a\u00e7\u0131l\u0131\u015f m\u0259rasimind\u0259n \u00e7ox maraql\u0131 m\u0259qamlar\u0131 oxuculara \u00e7atd\u0131r\u0131rd\u0131: \u201cM\u0259h\u0259mm\u0259d \u018fmin (R\u0259sulzad\u0259 \u2212 red.) nitqind\u0259 bu \u00fc\u00e7 r\u0259ngin: \u201cT\u00fcrkl\u0259\u015fm\u0259k, islamla\u015fmaq v\u0259 m\u00fcasirl\u0259\u015fm\u0259k amal\u0131 \u0259lam\u0259tind\u0259n ibar\u0259t oldu\u011funa i\u015far\u0259 il\u0259 bu bayraq endiril\u0259m\u0259z!\u201d \u2212 dedikd\u0259 b\u00fct\u00fcn M\u0259clis aya\u011fa qalx\u0131b, \u0259l \u00e7ala-\u00e7ala bayraqlar\u0131 salamlark\u0259n t\u0259\u0259ss\u00fcrati-f\u00f6vq\u0259lad\u0259md\u0259n ba\u015f\u0131m\u0131n t\u00fckl\u0259ri biz-biz durdu\u201d<\/p>\n<p>\u00dc.Hac\u0131b\u0259yli m\u0259qal\u0259sini t\u0259sirli c\u00fcml\u0259l\u0259rl\u0259 davam etdirirdi: \u201cPad\u015fahl\u0131q m\u0259ml\u0259k\u0259tl\u0259rd\u0259 M\u0259clisi-M\u0259busan\u0131 pad\u015fah a\u00e7ar, amma Az\u0259rbaycan C\u00fcmhuriyy\u0259tinin M\u0259clisi-M\u0259busan\u0131n\u0131 bir n\u0259f\u0259r v\u0259t\u0259n \u00f6vlad\u0131 a\u00e7d\u0131. M\u0259h\u0259mm\u0259d \u018fmind\u0259 natiqlikd\u0259 \u201cpatent\u201d qazanm\u0131\u015f olan \u201corator\u201dlara m\u0259xsus qol atma, ba\u015f oynatma, \u00fcz-g\u00f6z\u00fcn\u00fc sif\u0259td\u0259n-sif\u0259t\u0259 d\u0259yi\u015fm\u0259 kimi h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259r yox idi. Bunlar\u0131n \u0259v\u0259zind\u0259 \u00f6zg\u0259 bir hal var idi ki, o da ke\u00e7dikc\u0259 q\u0131z\u0131\u015f\u0131b s\u00f6zl\u0259rinin d\u0259runi q\u0259lbd\u0259n s\u00f6yl\u0259ndiyini e\u015fid\u0259nl\u0259r\u0259 hiss etdirm\u0259kl\u0259 d\u0259rin t\u0259sir oyatmaq idi\u201d<\/p>\n<p>\u00dc.Hac\u0131b\u0259ylinin \u201c\u0130stiqlal v\u0259 istiqlal \u00fcmidi\u201d m\u0259qal\u0259si Versalda ke\u00e7iril\u0259c\u0259k S\u00fclh Konfrans\u0131na h\u0259sr edilib.<\/p>\n<p>\u00dc.Hac\u0131b\u0259yli Az\u0259rbaycan C\u00fcmhuriyy\u0259tin\u0259 ba\u011fl\u0131 olmaq, d\u0259y\u0259rl\u0259ndirm\u0259k, onu m\u00fcdafi\u0259 etm\u0259k prinsipl\u0259rini yaz\u0131lar\u0131nda \u0259ks etdirirdi:<\/p>\n<p>\u201cAmma bu g\u00fcn biz bu c\u00fcr\u0259 d\u00f6vl\u0259ti qoruma\u011fa v\u0259 ictimai i\u015fl\u0259r\u0259 giri\u015fm\u0259y\u0259 m\u0259cburuq. Bu c\u00fcr\u0259 i\u015fl\u0259r\u0259 k\u0259nardan baxma\u011fa v\u0259 bigan\u0259 qalma\u011fa haqq\u0131m\u0131z yoxdur, \u00e7\u00fcnki biz daha \u00f6zg\u0259 v\u0259t\u0259nin \u00f6gey o\u011flu deyilik. \u00d6z v\u0259t\u0259nimizin do\u011fma o\u011fluyuq. V\u0259t\u0259n d\u0259 bizimdir, h\u00f6kum\u0259t d\u0259 bizimdir, camaat da bizimdir\u201d.\u00dc.Hac\u0131b\u0259yli Az\u0259rbaycan C\u00fcmhuriyy\u0259tinin b\u00f6y\u00fck qurucular\u0131ndan olan F.X.Xoyskinin istefa verm\u0259k t\u0259klifi il\u0259 ba\u011fl\u0131 yazd\u0131\u011f\u0131 \u201cYeni b\u00f6hran\u201d m\u0259qal\u0259sind\u0259 Nazirl\u0259r \u015euras\u0131 S\u0259drinin f\u0259aliyy\u0259tini y\u00fcks\u0259k d\u0259y\u0259rl\u0259ndirirdi.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/cdn.musavat.com\/news\/thumbnails\/7fdaf708ba4e5e92c00da5f2f4c85136.jpg\" alt=\"K\u0130MD\u0130R.jpg (158 KB)\" width=\"700\" height=\"464\" \/><\/p>\n<p>\u00dc.Hac\u0131b\u0259yli Az\u0259rbaycan istiqlal\u0131n\u0131n bir illiyin\u0259 h\u0259sr etdiyi m\u0259qal\u0259sini \u201cBir ya\u015f\u201d adland\u0131r\u0131rd\u0131. Onun bu yaz\u0131s\u0131nda Az\u0259rbaycan istiqlal\u0131na b\u00f6y\u00fck ba\u011fl\u0131l\u0131q vard\u0131r. \u00dczeyir b\u0259y yaz\u0131rd\u0131: \u201cBu g\u00fcn istiqlal\u0131n\u0131 elan etmi\u015f oldu\u011fumuz v\u0259 bu istiqlal\u0131 qazanmaq yolunda \u00e7aylarca qanlar ax\u0131d\u0131b, minl\u0259rc\u0259 xan\u0131manlar\u0131m\u0131z\u0131 x\u0259rab\u0259 qoydu\u011fumuz bir d\u00f6vl\u0259tin, y\u0259ni Az\u0259rbaycan T\u00fcrk D\u00f6vl\u0259tinin bir ya\u015f\u0131 tamam olub da iki ya\u015fa q\u0259d\u0259m qoydu\u011fu g\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n<p>Novzad d\u00f6vl\u0259timizin t\u0259v\u0259ll\u00fcd\u00fc, ana v\u0259t\u0259nin b\u0259tnind\u0259n do\u011fulmas\u0131 \u00e7\u0259tinlikl\u0259 \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259ldi. Ana v\u0259t\u0259n balas\u0131n\u0131 do\u011fark\u0259n \u00f6z\u00fcn\u00fc qurban ed\u0259c\u0259k d\u0259r\u0259c\u0259sin\u0259 g\u0259lmi\u015fdi. Az\u0259rbaycan torpa\u011f\u0131 bir xarabazara, bir viran\u0259y\u0259 d\u00f6n\u0259c\u0259k idi. Onun, o mad\u0259ri-mehriban\u0131n nazik sin\u0259si, z\u0259rif b\u0259d\u0259ni \u00fcz\u0259rind\u0259 g\u0259z\u0259n qaba ayaqlar h\u0259m anas\u0131n\u0131, h\u0259m b\u0259tnind\u0259ki balas\u0131n\u0131 \u00e7\u0259km\u0259l\u0259rinin t\u0259pikl\u0259ri alt\u0131nda tapdalamaq, \u0259zm\u0259k v\u0259 xurd-x\u0259\u015fil etm\u0259kl\u0259 anas\u0131n\u0131 da, balas\u0131n\u0131 da \u00f6ld\u00fcrm\u0259k ist\u0259yirdil\u0259r. Lakin bu z\u0259if sin\u0259 i\u00e7in\u0259 gizl\u0259nmi\u015f olan e\u015fq v\u0259 m\u0259h\u0259bb\u0259t o d\u0259r\u0259c\u0259 b\u00f6y\u00fck bir q\u00fcvv\u0259ti haiz idi ki, z\u0259if cisim, q\u00fcvv\u0259tli ruh say\u0259sind\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259n z\u00fclm\u00fc qar\u015f\u0131s\u0131nda tab v\u0259 taq\u0259td\u0259n d\u00fc\u015fm\u0259yib ya\u015famaq v\u0259 ya\u015fatmaq iqtidar\u0131n\u0131 qeyb etm\u0259di\u201d<\/p>\n<p>\u00dc.Hac\u0131b\u0259yli Az\u0259rbaycan istiqlal\u0131n\u0131n m\u00f6vcud durumunu bel\u0259 t\u0259qdim edirdi: \u201cBirya\u015fl\u0131 d\u00f6vl\u0259timiz g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 v\u0259 yax\u0131n g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 t\u00fcrkl\u00fcy\u00fcn \u00fcmidgah\u0131, islaml\u0131\u011f\u0131n p\u0259nah\u0131 v\u0259 al\u0259mi-m\u0259d\u0259niyy\u0259tin m\u00f6ht\u0259r\u0259m bir \u00fczv\u00fc olaca\u011f\u0131n\u0131 h\u0259l\u0259 bir ya\u015f\u0131nda oldu\u011fu halda h\u0259r k\u0259s\u0259 bildirm\u0259kd\u0259dir\u201d<\/p>\n<p>\u00dc.Hac\u0131b\u0259yli \u201cAz\u0259rbaycan\u201d q\u0259zetind\u0259 o d\u00f6vrd\u0259 Qaraba\u011fda ba\u015f ver\u0259n hadis\u0259l\u0259rl\u0259 d\u0259 ba\u011fl\u0131 yaz\u0131lar \u00e7ap etdirir, bu b\u00f6lg\u0259d\u0259 erm\u0259ni silahl\u0131lar\u0131n\u0131n dinc insanlara qar\u015f\u0131 t\u00f6r\u0259tdikl\u0259ri v\u0259h\u015filikl\u0259rd\u0259n yaz\u0131rd\u0131.<\/p>\n<p>\u00dc.Hac\u0131b\u0259ylinin \u201cAz\u0259rbaycan\u201d q\u0259zetind\u0259 \u00e7ap edil\u0259n \u201c\u0130\u00e7imizd\u0259ki Denikinl\u0259r\u201d m\u0259qal\u0259si d\u0259 \u00e7ox \u0259h\u0259miyy\u0259tlidir. 1919-cu ild\u0259 Az\u0259rbaycan C\u00fcmhuriyy\u0259tinin s\u0259rh\u0259dl\u0259rind\u0259 dayanan, \u00e7ar Rusiyas\u0131n\u0131n general\u0131 olmu\u015f Denikin \u201cB\u00f6l\u00fcnm\u0259z Rusiya\u201d x\u00fclyalar\u0131ndan uzaqla\u015fa bilmir, yaranm\u0131\u015f m\u00fcst\u0259qil d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri t\u0259hdidl\u0259r alt\u0131nda saxlama\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259tinin f\u0259aliyy\u0259tin\u0259 \u00f6lk\u0259 daxilind\u0259 mane olanlar\u0131 \u00dc.Hac\u0131b\u0259yli \u201c\u0130\u00e7imizd\u0259ki Denikinl\u0259r\u201d adland\u0131r\u0131rd\u0131.<br \/>\n\u00dc.Hac\u0131b\u0259ylinin \u201cAz\u0259rbaycan\u201d q\u0259zetind\u0259ki son yaz\u0131s\u0131 \u201cZurna\u201d adlan\u0131rd\u0131. Yaz\u0131 1920-ci ilin aprelin 25-d\u0259 q\u0259zetin 82-ci say\u0131nda \u201c\u00c7\u0131\u201d imzas\u0131 il\u0259 \u00e7ap olundu.<\/p>\n<p>\u00dc.Hac\u0131b\u0259yli b\u00f6y\u00fck uzaqg\u00f6r\u0259nlikl\u0259 iki g\u00fcnd\u0259n sonra Az\u0259rbaycan\u0131 i\u015f\u011fal ed\u0259c\u0259k bol\u015fevikl\u0259r haqq\u0131nda yaz\u0131rd\u0131: \u201cM\u0259n demir\u0259m ki, Nikolay h\u00f6kum\u0259ti il\u0259 Lenin h\u00f6kum\u0259ti aras\u0131nda t\u0259fav\u00fct yoxdur, xeyir! T\u0259fav\u00fct vard\u0131r v\u0259 o \u00f6z\u00fc d\u0259 bundan ibar\u0259tdir ki, nikolaylar v\u0259 generallar h\u00f6kum\u0259ti biz\u0259 h\u0259mi\u015f\u0259 \u201cusvolo\u00e7\u201d(ito\u011flu-red) deyib, atam\u0131za s\u00f6y\u0259rdil\u0259r, mujik v\u0259 rabo\u00e7i(f\u0259hl\u0259-red) h\u00f6kum\u0259ti m\u0259\u015fhur rus s\u00f6y\u00fc\u015f\u00fc il\u0259 anam\u0131za s\u00f6y\u0259c\u0259kl\u0259r\u201d<\/p>\n<p>1920-ci ilin aprelin 27-d\u0259 Rusiyayan\u0131n XI i\u015f\u011fal\u00e7\u0131 ordusu Az\u0259rbaycan s\u0259rh\u0259dl\u0259rini ke\u00e7ib \u00f6lk\u0259 \u0259razisini i\u015f\u011fal etdi.<\/p>\n<p>Sovet i\u015f\u011fal\u0131n\u0131n ilk ill\u0259rind\u0259 \u00dc.Hac\u0131b\u0259ylinin h\u0259yat\u0131 sakit ke\u00e7m\u0259di. B\u0259zi m\u0259lumatlarda onun da bol\u015fevikl\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n g\u00fcll\u0259l\u0259nm\u0259 ehtimal\u0131 qeyd olunmaqdad\u0131r. \u00dczeyir b\u0259yin xilas\u0131na k\u00f6m\u0259k ed\u0259n \u0259sas \u015f\u0259xsin onun h\u0259yat yolda\u015f\u0131 M\u0259leyk\u0259 xan\u0131m\u0131n qarda\u015f\u0131 \u0130.Terequlov oldu\u011fu s\u00f6yl\u0259nilm\u0259kd\u0259dir (\u0130.Terequlov o d\u00f6vrd\u0259 F\u00f6vq\u0259lad\u0259 Komissiyada \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131).<\/p>\n<p>1920-ci ild\u0259 Az\u0259rbaycan Rusiya bol\u015fevikl\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n i\u015f\u011fal edildikd\u0259n sonra o, m\u0259n\u0259n q\u0259bul etm\u0259diyi, m\u0259cbur olub 28 il ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 sovet d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 \u00fcmumilikd\u0259 90-na q\u0259d\u0259r (Az\u0259rbaycan v\u0259 rus dill\u0259rind\u0259) m\u0259qal\u0259 \u00e7ap etdirdi.Az\u0259rbaycan\u0131n i\u015f\u011fal\u0131na q\u0259d\u0259r is\u0259 onun (1904-c\u00fc ild\u0259n 1920-ci il\u0259 q\u0259d\u0259r) 16 il \u0259rzind\u0259 600-\u0259 yax\u0131n m\u0259qal\u0259si \u00e7ap olunmu\u015fdur.<\/p>\n<p>\u00dc.Hac\u0131b\u0259ylinin Sovet d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 1 kitab\u0131 rus dilind\u0259 \u00e7ap edildi: \u201cAz\u0259rbaycan xalq musiqisinin \u0259saslar\u0131\u201d.<\/p>\n<p>\u00dc.Hac\u0131b\u0259yli sovet d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 b\u00fct\u00fcn f\u0259aliyy\u0259tini Az\u0259rbaycan musiqisinin inki\u015faf\u0131na h\u0259sr etdi. 1920-ci il\u0259 q\u0259d\u0259r \u00e7oxlu sayda musiqi \u0259s\u0259rl\u0259ri b\u0259st\u0259l\u0259y\u0259n \u00dc.Hac\u0131b\u0259yli yaln\u0131z 1937-ci ild\u0259 bir opera \u0259s\u0259ri \u2212 \u201cKoro\u011flu\u201dnu yazd\u0131<\/p>\n<p>\u00dc.Hac\u0131b\u0259yliy\u0259 qar\u015f\u0131 sovet rejiminin m\u0259nfi m\u00fcnasib\u0259ti 1920-ci ill\u0259rin sonlar\u0131nda daha s\u0259rt oldu. Ona bu m\u00fcnasib\u0259tin yaranmas\u0131nda qarda\u015f\u0131 C.Hac\u0131b\u0259ylinin Avropada sovet d\u00f6vl\u0259ti \u0259leyhin\u0259 \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n da b\u00f6y\u00fck t\u0259siri vard\u0131.<\/p>\n<p>\u00dc.Hac\u0131b\u0259yli is\u0259 ciddi c\u0259hd g\u00f6st\u0259rm\u0259sin\u0259 baxmayaraq qarda\u015f\u0131n\u0131n Az\u0259rbaycana qay\u0131tmas\u0131na nail ola bilm\u0259di.<\/p>\n<p>Bu m\u0259nada onun C.Hac\u0131b\u0259yliy\u0259 yazd\u0131\u011f\u0131 m\u0259ktublarda t\u0259sirli m\u0259qamlar \u00e7oxdur. \u00dc.Hac\u0131b\u0259yli bu m\u0259ktublar\u0131nda ail\u0259,m\u0259i\u015f\u0259t v\u0259 dolan\u0131\u015f\u0131q probleml\u0259ri il\u0259 yana\u015f\u0131, qarda\u015f\u0131ndan nigaranl\u0131\u011f\u0131n\u0131, onun ail\u0259sind\u0259n, u\u015faqlar\u0131ndan \u00f6tr\u00fc dar\u0131xd\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u011fr\u0131l\u0131 bir formada a\u00e7\u0131qlay\u0131rd\u0131.<\/p>\n<p>\u00dc.Hac\u0131b\u0259yli pe\u015f\u0259c\u0259 m\u00fc\u0259llim\u0259 olan M\u0259leyk\u0259 xan\u0131m Terequlova il\u0259 ail\u0259 h\u0259yat\u0131 qurmu\u015fdu. Lakin onlar\u0131n 40 illik birg\u0259 h\u0259yat\u0131nda \u00f6vladlar\u0131 olmad\u0131.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/cdn.musavat.com\/news\/thumbnails\/18c024a3758de457fb29b678c96bbc9e.jpg\" alt=\"UZEY\u0130R YEN\u0130.jpg (259 KB)\" width=\"700\" height=\"477\" \/><\/p>\n<p>\u00dc.Hac\u0131b\u0259yli 1948-ci ilin noyabr\u0131n 23-d\u0259 d\u00fcnyas\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015fdi.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan Milli Qurtulu\u015f h\u0259r\u0259kat\u0131n\u0131n ideoloqu M.\u018f.R\u0259sulzad\u0259 \u00dc.Hac\u0131b\u0259yli haqq\u0131nda yaz\u0131rd\u0131: \u201cBa\u015fda bir h\u0259v\u0259skar olaraq i\u015f\u0259 ba\u015flayan Hac\u0131b\u0259yli sonra \u00f6z\u00fc-\u00f6z\u00fcn\u00fc yeti\u015fdirmi\u015f, musiqi t\u0259hsilini tamamlam\u0131\u015f, n\u0259tic\u0259d\u0259 s\u00f6z\u00fcn Avropa m\u0259nas\u0131 il\u0259 otorit\u0259sini (n\u00fcfuzunu \u2212 red.) h\u0259r k\u0259s\u0259 tan\u0131tm\u0131\u015f bir b\u0259st\u0259kar olmu\u015fdur. Yaz\u0131q ki, bol\u015fevik rejimi Az\u0259rbaycan\u0131n bu m\u00fcst\u0259sna z\u0259kas\u0131n\u0131 da \u00f6z diktatorlu\u011fu alt\u0131na alm\u0131\u015f v\u0259 onu baya\u011f\u0131 m\u0259nf\u0259\u0259tl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn s\u00fcm\u00fcrd\u00fckc\u0259 s\u00fcm\u00fcrm\u00fc\u015f v\u0259 verdiyi bir ne\u00e7\u0259 r\u0259smi, siyasi v\u0259zif\u0259 v\u0259 \u00fcnvanlarla onu \u201cm\u0259nims\u0259mi\u015fdir\u201d.<\/p>\n<p>F\u0259q\u0259t beyhud\u0259, d\u0259mir p\u0259rd\u0259nin arxas\u0131nda \u00f6z\u00fcn\u0259 s\u00fcni mar\u015flar yazd\u0131r\u0131lsa da, tabutu ba\u015f\u0131nda Az\u0259rbaycan m\u0259n\u0259viyyat\u0131 il\u0259 ilgil\u0259ri olmayan komissarlar n\u00f6vb\u0259d\u0259 dursalar da, Hac\u0131b\u0259yli \u00dczeyiri Az\u0259rbaycandan, Az\u0259rbaycan k\u00fclt\u00fcr\u00fcnd\u0259n v\u0259 Az\u0259ri t\u00fcrk tarixind\u0259n kims\u0259 ay\u0131ramaz! O, milli Az\u0259rbaycan varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n m\u0259sn\u0259dl\u0259ri (qaynaqlar\u0131 \u2212 red.) aras\u0131nda qalacaq ayr\u0131lmaz bir d\u0259y\u0259rdir!<\/p>\n<p><strong class=\"title-black\">N\u0259siman Yaqublu,\u00a0<strong>M.\u018f.R\u0259sulzad\u0259 irsinin ara\u015fd\u0131r\u0131c\u0131s\u0131, tarix elml\u0259ri doktoru, professor<\/strong><\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Az\u0259rbaycan\u0131n g\u00f6rk\u0259mli ictimai xadimi, tan\u0131nm\u0131\u015f b\u0259st\u0259kar\u0131 v\u0259 publisisti \u00dczeyir \u018fbd\u00fclh\u00fcseyn o\u011flu Hac\u0131b\u0259yli 1885-ci ilin sentyabr\u0131n 18-d\u0259 A\u011fcab\u0259did\u0259 do\u011fulub, sonra anas\u0131 onu \u015eu\u015faya \u2212 \u00f6z do\u011fma evin\u0259 apar\u0131b. \u00dc.Hac\u0131b\u0259yli ilk t\u0259hsilini \u015eu\u015fadak\u0131 ikisinifli rus-t\u00fcrk m\u0259kt\u0259bind\u0259 al\u0131b. Sonra o, Qori M\u00fc\u0259lliml\u0259r Seminarias\u0131nda t\u0259hsil al\u0131b. \u00dczeyir b\u0259y h\u0259l\u0259 g\u0259nc ya\u015flar\u0131ndan musiqiy\u0259 b\u00f6y\u00fck maraq g\u00f6st\u0259rmi\u015fdir. Onun b\u00f6y\u00fcd\u00fcy\u00fc \u015eu\u015fa m\u00fchitinin z\u0259ngin musiqi \u0259n\u0259n\u0259l\u0259ri var idi. \u00dc.Hac\u0131b\u0259ylinin qarda\u015f\u0131 C.Hac\u0131b\u0259yli \u201c\u0130lk Az\u0259rbaycan operas\u0131 nec\u0259 yarand\u0131?\u201d m\u0259qal\u0259sind\u0259 bu haqda maraql\u0131 m\u0259lumatlar vermi\u015fdir: \u201cM\u0259n qarda\u015f\u0131m \u00dczeyirl\u0259 (o, m\u0259nd\u0259n \u00fc\u00e7 ya\u015f b\u00f6y\u00fckd\u00fcr) g\u0259nc ya\u015flar\u0131m\u0131zdan musiqiy\u0259 maraq g\u00f6st\u0259rdik. Qaraba\u011f\u0131n \u00f6z t\u0259bi\u0259ti,&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":725481,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[1],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/05\/a84496ab500576e8fd67a4ea7da96859.jpg",590,400,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/05\/a84496ab500576e8fd67a4ea7da96859.jpg",590,400,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/05\/a84496ab500576e8fd67a4ea7da96859.jpg",590,400,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/05\/a84496ab500576e8fd67a4ea7da96859-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/05\/a84496ab500576e8fd67a4ea7da96859-538x365.jpg",538,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/05\/a84496ab500576e8fd67a4ea7da96859.jpg",590,400,false],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/05\/a84496ab500576e8fd67a4ea7da96859.jpg",590,400,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/05\/a84496ab500576e8fd67a4ea7da96859.jpg",590,400,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/05\/a84496ab500576e8fd67a4ea7da96859-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/05\/a84496ab500576e8fd67a4ea7da96859.jpg",590,400,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=1\" rel=\"category\">C\u0259miyy\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"Az\u0259rbaycan\u0131n g\u00f6rk\u0259mli ictimai xadimi, tan\u0131nm\u0131\u015f b\u0259st\u0259kar\u0131 v\u0259 publisisti \u00dczeyir \u018fbd\u00fclh\u00fcseyn o\u011flu Hac\u0131b\u0259yli 1885-ci ilin sentyabr\u0131n 18-d\u0259 A\u011fcab\u0259did\u0259 do\u011fulub, sonra anas\u0131 onu \u015eu\u015faya \u2212 \u00f6z do\u011fma evin\u0259 apar\u0131b. \u00dc.Hac\u0131b\u0259yli ilk t\u0259hsilini \u015eu\u015fadak\u0131 ikisinifli rus-t\u00fcrk m\u0259kt\u0259bind\u0259 al\u0131b. Sonra o, Qori M\u00fc\u0259lliml\u0259r Seminarias\u0131nda t\u0259hsil al\u0131b. \u00dczeyir b\u0259y h\u0259l\u0259 g\u0259nc ya\u015flar\u0131ndan musiqiy\u0259 b\u00f6y\u00fck maraq g\u00f6st\u0259rmi\u015fdir. Onun b\u00f6y\u00fcd\u00fcy\u00fc \u015eu\u015fa m\u00fchitinin&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/725480"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=725480"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/725480\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/725481"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=725480"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=725480"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=725480"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}