{"id":726420,"date":"2024-05-31T10:00:24","date_gmt":"2024-05-31T06:00:24","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=726420"},"modified":"2024-05-31T10:00:24","modified_gmt":"2024-05-31T06:00:24","slug":"goz%c9%99gorunm%c9%99z-dusm%c9%99n-insan-h%c9%99yatina-ekosistem%c9%99-ciddi-t%c9%99hdiddir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=726420","title":{"rendered":"\u201cG\u00f6z\u0259g\u00f6r\u00fcnm\u0259z d\u00fc\u015fm\u0259n\u201d insan h\u0259yat\u0131na, ekosistem\u0259 ciddi t\u0259hdiddir"},"content":{"rendered":"<p><em><strong>V\u0259t\u0259n m\u00fcharib\u0259sind\u0259n sonrak\u0131 d\u00f6vr \u0259rzind\u0259 \u0259ks\u0259riyy\u0259ti m\u00fclki olmaqla 361 v\u0259t\u0259nda\u015f\u0131m\u0131z minalar\u0131n qurban\u0131 olub. Onlardan 68-i h\u0259lak olub, 293-\u00fc is\u0259 a\u011f\u0131r yaralan\u0131b<\/strong><\/em><\/p>\n<p>\u0130kinci Qaraba\u011f m\u00fcharib\u0259si, el\u0259c\u0259 d\u0259 lokal antiterror t\u0259dbirl\u0259ri n\u0259tic\u0259sind\u0259 Az\u0259rbaycan \u00f6z \u0259razi b\u00fct\u00f6vl\u00fcy\u00fcn\u00fc v\u0259 suverenliyini b\u0259rpa etdi. Qaraba\u011fda separatizm\u0259 son qoyuldu. Haz\u0131rda Qaraba\u011fda v\u0259 \u015e\u0259rqi Z\u0259ng\u0259zurda geni\u015f miqyasl\u0131 b\u0259rpa-quruculuq i\u015fl\u0259ri s\u00fcr\u0259tl\u0259 davam etdirlir. \u00c7ox t\u0259\u0259ss\u00fcf ki, d\u00fc\u015fm\u0259nd\u0259n azad edil\u0259n bu \u0259razil\u0259rimizd\u0259 h\u0259l\u0259 d\u0259 mina t\u0259hdidi davam edir.<\/p>\n<p>Erm\u0259nistan 30 il\u0259 yax\u0131n m\u00fcdd\u0259td\u0259 i\u015f\u011fal alt\u0131nda saxlad\u0131\u011f\u0131 \u0259razil\u0259rimizi k\u00fctl\u0259vi \u015f\u0259kild\u0259 minalay\u0131b. Rusiya, Az\u0259rbaycan v\u0259 Erm\u0259nistan liderl\u0259ri aras\u0131nda 2020-ci il 10 noyabr \u00fc\u00e7t\u0259r\u0259fli raz\u0131la\u015fmalara baxmayaraq, r\u0259smi \u0130r\u0259van h\u0259l\u0259 d\u0259 d\u0259qiq mina x\u0259rit\u0259l\u0259rini vermir. N\u0259tic\u0259d\u0259 y\u00fczl\u0259rl\u0259 Az\u0259rbaycan v\u0259t\u0259nda\u015f\u0131, o c\u00fcml\u0259d\u0259n m\u00fclki v\u0259t\u0259nda\u015flar, h\u0259rb\u00e7il\u0259r, i\u015f\u011faldan azad edil\u0259n \u0259razil\u0259rd\u0259 b\u0259rpa v\u0259 quruculuq i\u015fl\u0259rind\u0259 \u00e7al\u0131\u015fan insanlar\u0131m\u0131z erm\u0259nil\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n basd\u0131r\u0131lan minalar\u0131n qurban\u0131 olur. Mina v\u0259 m\u00fcharib\u0259nin dig\u0259r partlay\u0131c\u0131 qal\u0131qlar\u0131 i\u015f\u011faldan azad edilmi\u015f \u0259razil\u0259rin inki\u015faf\u0131na, insanlar\u0131n \u00f6z do\u011fma yurdlar\u0131na qay\u0131d\u0131\u015f\u0131na mane olur.<\/p>\n<p>Ger\u00e7\u0259klik bel\u0259dir ki, Erm\u0259nistan \u201cM\u00fcharib\u0259 qurbanlar\u0131n\u0131n m\u00fcdafi\u0259si haqq\u0131nda\u201d 1949-cu il 12 avqust tarixli Cenevr\u0259 konvensiyalar\u0131n\u0131, 1980-ci il 10 oktyabr tarixli \u201cH\u0259dsiz z\u0259r\u0259rli say\u0131la bil\u0259n v\u0259 ya se\u00e7imsiz n\u0259tic\u0259l\u0259r\u0259 malik ola bil\u0259n m\u00fc\u0259yy\u0259n adi silah n\u00f6vl\u0259rinin istifad\u0259sin\u0259 qoyulan qada\u011falar v\u0259 ya m\u0259hdudiyy\u0259tl\u0259r haqq\u0131nda\u201d Konvensiyan\u0131n \u0130kinci Protokolunun t\u0259l\u0259bl\u0259rini kobud \u015f\u0259kild\u0259 pozur. BMT-nin 1999-cu ild\u0259 q\u0259bul etdiyi \u201cPiyadalara qar\u015f\u0131 minalar\u0131n t\u0259tbiqi, ehtiyat\u0131n\u0131n toplanmas\u0131, istehsal\u0131 v\u0259 verilm\u0259sinin qada\u011fan edilm\u0259si haqq\u0131nda\u201d Konvensiyan\u0131n m\u00fcdd\u0259alar\u0131 da Erm\u0259nistan t\u0259r\u0259find\u0259n pozulur. Bu beyn\u0259lxalq s\u0259n\u0259dl\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259, m\u00fcnaqi\u015f\u0259 t\u0259r\u0259fl\u0259ri m\u00fcharib\u0259 ba\u015fa \u00e7atd\u0131qdan sonra minalardan t\u0259mizl\u0259n\u0259c\u0259k sah\u0259l\u0259rin x\u0259rit\u0259l\u0259rinin t\u0259hvil verilm\u0259si, piyadalara qar\u015f\u0131 minalardan istifad\u0259 etm\u0259y\u0259c\u0259kl\u0259ri bar\u0259d\u0259 \u00f6hd\u0259lik g\u00f6t\u00fcr\u00fcr.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan torpaqlar\u0131n\u0131n Erm\u0259nistan t\u0259r\u0259find\u0259n i\u015f\u011fal\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 \u0259razil\u0259rinin minalarla \u00e7irkl\u0259nm\u0259si problemind\u0259n \u0259ziyy\u0259t \u00e7\u0259kir. Az\u0259rbaycan d\u00fcnyada minalarla \u0259n \u00e7ox \u00e7irkl\u0259nmi\u015f \u00f6lk\u0259l\u0259r s\u0131ras\u0131ndad\u0131r. Bel\u0259 ki, respublikam\u0131z\u0131n \u0259razisinin t\u0259xmin\u0259n 12 faizi ilkin qiym\u0259tl\u0259ndirm\u0259l\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259 1,5 milyon mina v\u0259 nam\u0259lum sayda partlamam\u0131\u015f h\u0259rbi sursatlarla \u00e7irkl\u0259ndirilib.<\/p>\n<p>\u0130kinci Qaraba\u011f m\u00fcharib\u0259sind\u0259n sonrak\u0131 d\u00f6vr \u0259rzind\u0259 \u0259ks\u0259riyy\u0259ti m\u00fclki olmaqla 361 v\u0259t\u0259nda\u015f\u0131m\u0131z minalar\u0131n &#8211; \u201cg\u00f6z\u0259g\u00f6r\u00fcnm\u0259z d\u00fc\u015fm\u0259n\u201din qurban\u0131 olub. Onlardan 68-i h\u0259lak olub, 293-\u00fc is\u0259 a\u011f\u0131r yaralan\u0131b. B\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259, 1991-ci ild\u0259n indiy\u0259 q\u0259d\u0259r ba\u015f vermi\u015f mina hadis\u0259l\u0259ri n\u0259tic\u0259sind\u0259 3400-d\u0259n \u00e7ox v\u0259t\u0259nda\u015f\u0131m\u0131z z\u0259r\u0259r \u00e7\u0259kib, 358 n\u0259f\u0259ri u\u015faq, 38 n\u0259f\u0259ri is\u0259 qad\u0131n olmaqla, 3368 n\u0259f\u0259r h\u0259lak olub v\u0259 ya x\u0259sar\u0259t al\u0131b. Onu da x\u00fcsusil\u0259 qeyd etm\u0259k laz\u0131md\u0131r ki, 2020-ci ild\u0259n 2023-c\u00fc il\u0259 q\u0259d\u0259r uzunlu\u011fu 500 kilometr\u0259d\u0259k olan yeni minalanm\u0131\u015f zonalar yarad\u0131l\u0131b, yenid\u0259n Az\u0259rbaycan\u0131n \u0259razisin\u0259 minalar basd\u0131r\u0131l\u0131b.<\/p>\n<p>V\u0259t\u0259n m\u00fcharib\u0259sind\u0259n sonra \u00f6z iqtisadi imkanlar\u0131 hesab\u0131na Qaraba\u011fda v\u0259 \u015e\u0259rqi Z\u0259ng\u0259zurda b\u00f6y\u00fck quruculuq i\u015fl\u0259rini s\u00fcr\u0259tl\u0259 davam etdir\u0259n Az\u0259rbaycan h\u0259m d\u0259 d\u00fcnyada m\u00f6vcud \u0259n m\u00fcasir texnologiyalardan istifad\u0259 ed\u0259r\u0259k minat\u0259mizl\u0259m\u0259 i\u015fl\u0259rini d\u0259 u\u011furla h\u0259yata ke\u00e7irir. B\u00fct\u00fcn bunlar \u00f6lk\u0259nin daxili resurslar\u0131 hesab\u0131na apar\u0131l\u0131r. Bu g\u00fcn\u0259 q\u0259d\u0259r apar\u0131lan minat\u0259mizl\u0259m\u0259 prosesi n\u0259tic\u0259sind\u0259 140 min hektara yax\u0131n sah\u0259 119 min 946 mina v\u0259 partlamam\u0131\u015f h\u0259rbi sursatlardan t\u0259mizl\u0259nib. Ancaq minalanm\u0131\u015f \u0259razil\u0259r bundan daha geni\u015fdir.<\/p>\n<p>Dan\u0131lmaz h\u0259qiq\u0259tdir ki, minalar v\u0259 m\u00fcharib\u0259nin partlay\u0131c\u0131 qal\u0131qlar\u0131 insanlar\u0131n h\u0259yat\u0131na, sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131na birba\u015fa t\u0259hl\u00fck\u0259 yaratmaqla yana\u015f\u0131, h\u0259m d\u0259 \u0259traf m\u00fchit\u0259, ekosistem\u0259 b\u00f6y\u00fck z\u0259r\u0259r vurur, Dayan\u0131ql\u0131 \u0130nki\u015faf M\u0259qs\u0259dl\u0259rin\u0259 nail olmaq s\u0259yl\u0259rin\u0259 ciddi \u015f\u0259kild\u0259 mane olur. Prezident \u0130lham \u018fliyev may\u0131n 30-da Z\u0259ngilanda \u201cMinalar\u0131n \u0259traf m\u00fchit\u0259 t\u0259sirinin azald\u0131lmas\u0131: T\u0259hl\u00fck\u0259siz v\u0259 ya\u015f\u0131l g\u0259l\u0259c\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn resurslar\u0131n s\u0259f\u0259rb\u0259r edilm\u0259si\u201d m\u00f6vzusunda ke\u00e7iril\u0259n III Beyn\u0259lxalq Minat\u0259mizl\u0259m\u0259 Konfrans\u0131n\u0131n i\u015ftirak\u00e7\u0131lar\u0131na \u00fcnvanlad\u0131\u011f\u0131 m\u00fcraci\u0259td\u0259 bildirib ki, mina partlay\u0131\u015flar\u0131 insanlar\u0131n h\u0259yat\u0131na t\u0259hl\u00fck\u0259 yaratmaqla, \u00fcmumiyy\u0259tl\u0259 ya\u015famaq h\u00fcququnu sual alt\u0131na qoymaqla b\u0259rab\u0259r \u0259traf m\u00fchit\u0259 d\u0259 b\u00f6y\u00fck ziyan vurur: \u201cBel\u0259 ki, partlay\u0131\u015flar zaman\u0131 yaranan plastik tullant\u0131lar ekoloji f\u0259sadlara s\u0259b\u0259b olaraq torpaqlar\u0131n strukturuna m\u0259nfi t\u0259sir g\u00f6st\u0259rir. Uzun m\u00fcdd\u0259t torpa\u011f\u0131n i\u00e7ind\u0259 qalan minalar z\u0259r\u0259rli kimy\u0259vi reaksiyalara g\u0259tirib \u00e7\u0131xar\u0131r. Minalara g\u00f6r\u0259 istifad\u0259 olunmayan torpaqlar t\u0259bii eroziyaya v\u0259 a\u015f\u0131nmaya m\u0259ruz qal\u0131r. Bu bax\u0131mdan, bug\u00fcnk\u00fc konfrans\u0131n Az\u0259rbaycan\u0131n ev sahibliyi ed\u0259c\u0259yi BMT-nin \u0130qlim D\u0259yi\u015fm\u0259l\u0259ri \u00fczr\u0259 \u00c7\u0259r\u00e7iv\u0259 Konvensiyas\u0131n\u0131n T\u0259r\u0259fl\u0259r Konfrans\u0131n\u0131n 29-cu sessiyas\u0131 &#8211; COP29 \u00f6nc\u0259si t\u0259\u015fkil edilm\u0259si x\u00fcsusi \u00f6n\u0259m da\u015f\u0131y\u0131r\u201d.<\/p>\n<p><strong>Zahid Rza, \u201c\u0130ki sahil\u201d<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>V\u0259t\u0259n m\u00fcharib\u0259sind\u0259n sonrak\u0131 d\u00f6vr \u0259rzind\u0259 \u0259ks\u0259riyy\u0259ti m\u00fclki olmaqla 361 v\u0259t\u0259nda\u015f\u0131m\u0131z minalar\u0131n qurban\u0131 olub. Onlardan 68-i h\u0259lak olub, 293-\u00fc is\u0259 a\u011f\u0131r yaralan\u0131b \u0130kinci Qaraba\u011f m\u00fcharib\u0259si, el\u0259c\u0259 d\u0259 lokal antiterror t\u0259dbirl\u0259ri n\u0259tic\u0259sind\u0259 Az\u0259rbaycan \u00f6z \u0259razi b\u00fct\u00f6vl\u00fcy\u00fcn\u00fc v\u0259 suverenliyini b\u0259rpa etdi. Qaraba\u011fda separatizm\u0259 son qoyuldu. Haz\u0131rda Qaraba\u011fda v\u0259 \u015e\u0259rqi Z\u0259ng\u0259zurda geni\u015f miqyasl\u0131 b\u0259rpa-quruculuq i\u015fl\u0259ri s\u00fcr\u0259tl\u0259 davam etdirlir. \u00c7ox t\u0259\u0259ss\u00fcf ki, d\u00fc\u015fm\u0259nd\u0259n azad edil\u0259n bu \u0259razil\u0259rimizd\u0259 h\u0259l\u0259 d\u0259 mina t\u0259hdidi davam edir. Erm\u0259nistan 30 il\u0259 yax\u0131n m\u00fcdd\u0259td\u0259 i\u015f\u011fal alt\u0131nda saxlad\u0131\u011f\u0131 \u0259razil\u0259rimizi k\u00fctl\u0259vi \u015f\u0259kild\u0259 minalay\u0131b. Rusiya, Az\u0259rbaycan v\u0259 Erm\u0259nistan liderl\u0259ri aras\u0131nda 2020-ci il 10 noyabr&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":726421,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[10],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/05\/82f292a2169514092013111940810179043-1.jpg",975,540,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/05\/82f292a2169514092013111940810179043-1.jpg",975,540,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/05\/82f292a2169514092013111940810179043-1.jpg",975,540,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/05\/82f292a2169514092013111940810179043-1-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/05\/82f292a2169514092013111940810179043-1-660x365.jpg",660,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/05\/82f292a2169514092013111940810179043-1-840x465.jpg",640,354,true],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/05\/82f292a2169514092013111940810179043-1.jpg",975,540,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/05\/82f292a2169514092013111940810179043-1.jpg",975,540,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/05\/82f292a2169514092013111940810179043-1-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/05\/82f292a2169514092013111940810179043-1.jpg",975,540,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=10\" rel=\"category\">C\u0259bh\u0259d\u0259n X\u0259b\u0259r<\/a>","rttpg_excerpt":"V\u0259t\u0259n m\u00fcharib\u0259sind\u0259n sonrak\u0131 d\u00f6vr \u0259rzind\u0259 \u0259ks\u0259riyy\u0259ti m\u00fclki olmaqla 361 v\u0259t\u0259nda\u015f\u0131m\u0131z minalar\u0131n qurban\u0131 olub. Onlardan 68-i h\u0259lak olub, 293-\u00fc is\u0259 a\u011f\u0131r yaralan\u0131b \u0130kinci Qaraba\u011f m\u00fcharib\u0259si, el\u0259c\u0259 d\u0259 lokal antiterror t\u0259dbirl\u0259ri n\u0259tic\u0259sind\u0259 Az\u0259rbaycan \u00f6z \u0259razi b\u00fct\u00f6vl\u00fcy\u00fcn\u00fc v\u0259 suverenliyini b\u0259rpa etdi. Qaraba\u011fda separatizm\u0259 son qoyuldu. Haz\u0131rda Qaraba\u011fda v\u0259 \u015e\u0259rqi Z\u0259ng\u0259zurda geni\u015f miqyasl\u0131 b\u0259rpa-quruculuq i\u015fl\u0259ri s\u00fcr\u0259tl\u0259 davam etdirlir. \u00c7ox&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/726420"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=726420"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/726420\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/726421"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=726420"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=726420"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=726420"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}