{"id":728255,"date":"2024-06-06T22:33:37","date_gmt":"2024-06-06T18:33:37","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=728255"},"modified":"2024-06-06T22:33:37","modified_gmt":"2024-06-06T18:33:37","slug":"az%c9%99rbaycanda-artan-cirlasma-genimizi-nec%c9%99-xilas-ed%c9%99k","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=728255","title":{"rendered":"Az\u0259rbaycanda artan CIRLA\u015eMA &#8211; Genimizi nec\u0259 xilas ed\u0259k?"},"content":{"rendered":"<p>H\u00fcnd\u00fcrboylu olmaq \u00e7oxunun arzusudur v\u0259 bel\u0259 insanlar\u0131n daha xarizmatik olmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 daim fikirl\u0259r s\u0259sl\u0259nir. Lakin son ill\u0259r ucaboylu insanlar\u0131n say\u0131 azal\u0131b. H\u0259tta c\u0259miyy\u0259timizd\u0259 ciddi \u015f\u0259kild\u0259 c\u0131rla\u015fma m\u00fc\u015fahid\u0259 edilir.<\/p>\n<p>B\u0259s c\u0131rla\u015fman\u0131n s\u0259b\u0259bl\u0259ri n\u0259dir? Qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaq \u00fc\u00e7\u00fcn n\u0259 etm\u0259k olar?<\/p>\n<p>Tibb elml\u0259ri doktoru, professor Adil Qeybulla m\u00f6vzu il\u0259 ba\u011fl\u0131 Bizim.Media-ya dan\u0131\u015f\u0131b.<\/p>\n<p>O qeyd edib ki, inki\u015fafda olan g\u0259nc n\u0259slin fiziki parametrl\u0259ri il\u0259 intellektual parametrl\u0259ri aras\u0131ndak\u0131 f\u0259rq\u0259 g\u00f6r\u0259 m\u00fcxt\u0259lif terminl\u0259r i\u015fl\u0259dilir:<\/p>\n<p>&#8220;M\u0259s\u0259l\u0259n, akselerasiya v\u0259 retardasiya. Akselerasiya fiziki inki\u015faf\u0131n \u0259qli inki\u015faf\u0131 \u00fcst\u0259l\u0259m\u0259sidir. Bu u\u015faqlar \u00f6z ya\u015f\u0131dlar\u0131ndan daha h\u00fcnd\u00fcr, iri olurlar v\u0259 intellektual inki\u015faf boydan geri qal\u0131r. Akselerasiya m\u00fct\u0259madi olaraq ayr\u0131-ayr\u0131 n\u0259sill\u0259rd\u0259 m\u00fc\u015fahid\u0259 edilir. \u00d6t\u0259n \u0259srin 70-ci ill\u0259rind\u0259 akselerasiya var idi. Retardasiya is\u0259 c\u0131rla\u015fmad\u0131r. Bu o dem\u0259kdir ki, \u0259qli inki\u015faf fiziki inki\u015faf\u0131 \u00fcst\u0259l\u0259yir. Y\u0259ni u\u015faqlar boy v\u0259 b\u0259d\u0259n \u00f6l\u00e7\u00fcl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259 ya\u015f\u0131dlar\u0131ndan geri qal\u0131rlar&#8221;.<\/p>\n<p>H\u0259kim qeyd edib ki, g\u00fcn\u00fcm\u00fczd\u0259 u\u015faqlar\u0131n c\u0131rla\u015fmas\u0131 h\u0259m d\u0259 m\u00fcxt\u0259lif amill\u0259r\u0259 s\u00f6yk\u0259nir:<\/p>\n<p>&#8220;Ekoloji faktorlar\u0131, stresi, qidalanman\u0131 qeyd ed\u0259 bil\u0259rik. Bu m\u0259s\u0259l\u0259 \u0259n \u0259sas genetik faktorlara ba\u011fl\u0131d\u0131r. Az\u0259rbaycanda uzun m\u00fcdd\u0259t qohum evlilikl\u0259rinin olmas\u0131 yeni n\u0259slin ata-anadan daha sa\u011flam geni g\u00f6t\u00fcrm\u0259k imkan\u0131n\u0131 m\u0259hdudla\u015fd\u0131rd\u0131. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259, Az\u0259rbaycanda genetik x\u0259st\u0259likl\u0259r yet\u0259rinc\u0259dir. Talassemiya da bu siyah\u0131ya aiddir. Yeni n\u0259slin sa\u011flam olmas\u0131na ehtiyac var. Qohum evlilikl\u0259rind\u0259n uzaqla\u015fmaq laz\u0131md\u0131r.<\/p>\n<p>Yava\u015f-yava\u015f gen x\u0259rit\u0259l\u0259ri ortaya \u00e7\u0131xd\u0131qca, ayr\u0131-ayr\u0131 \u015f\u0259xsl\u0259rin genetik kodlar\u0131, x\u0259st\u0259likl\u0259ri, deformasiyalar\u0131, mutasiyalar\u0131 m\u00fc\u0259yy\u0259n edildikc\u0259 potensial x\u0259st\u0259likl\u0259r haqq\u0131nda proqnoz verm\u0259k m\u00fcmk\u00fcn olacaq. M\u0259s\u0259l\u0259n, bu g\u00fcn talassemiya x\u0259st\u0259liyi il\u0259 ba\u011fl\u0131 bu imkan \u0259ld\u0259dir. Bu, \u00e7ox yax\u015f\u0131 tendensiyad\u0131r v\u0259 qar\u015f\u0131n\u0131 almaq imkan\u0131 var. N\u0259slin daha da sa\u011flamla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131, fiziki bax\u0131mdan adekvat b\u00f6y\u00fcm\u0259si genetik sa\u011flamla\u015fd\u0131rmadan ke\u00e7ir&#8221;.<\/p>\n<p>Adil Qeybulla hesab edir ki, genofondun sa\u011flamla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 istiqam\u0259tind\u0259 t\u0259dbirl\u0259r g\u00f6r\u00fclm\u0259lidir:<\/p>\n<p>&#8220;Bu, \u00e7ox b\u00f6y\u00fck t\u0259dbirl\u0259r sistemidir. Genetik analizd\u0259n tutmu\u015f, k\u00fctl\u0259vi aktivl\u0259\u015fm\u0259, idman v\u0259 s. kimi geni\u015f bir spektr\u0131 \u0259hat\u0259 edir. \u0130lk n\u00f6vb\u0259d\u0259 insanlar\u0131n maarifl\u0259ndirilm\u0259sind\u0259n ba\u015flamaq laz\u0131md\u0131r. Maarifl\u0259ndirm\u0259 olmasa, yen\u0259 qohum evlilikl\u0259ri artacaq v\u0259 f\u0259sadlar\u0131 ortaya \u00e7\u0131xacaq&#8221;.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>H\u00fcnd\u00fcrboylu olmaq \u00e7oxunun arzusudur v\u0259 bel\u0259 insanlar\u0131n daha xarizmatik olmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 daim fikirl\u0259r s\u0259sl\u0259nir. Lakin son ill\u0259r ucaboylu insanlar\u0131n say\u0131 azal\u0131b. H\u0259tta c\u0259miyy\u0259timizd\u0259 ciddi \u015f\u0259kild\u0259 c\u0131rla\u015fma m\u00fc\u015fahid\u0259 edilir. B\u0259s c\u0131rla\u015fman\u0131n s\u0259b\u0259bl\u0259ri n\u0259dir? Qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaq \u00fc\u00e7\u00fcn n\u0259 etm\u0259k olar? Tibb elml\u0259ri doktoru, professor Adil Qeybulla m\u00f6vzu il\u0259 ba\u011fl\u0131 Bizim.Media-ya dan\u0131\u015f\u0131b. O qeyd edib ki, inki\u015fafda olan g\u0259nc n\u0259slin fiziki parametrl\u0259ri il\u0259 intellektual parametrl\u0259ri aras\u0131ndak\u0131 f\u0259rq\u0259 g\u00f6r\u0259 m\u00fcxt\u0259lif terminl\u0259r i\u015fl\u0259dilir: &#8220;M\u0259s\u0259l\u0259n, akselerasiya v\u0259 retardasiya. Akselerasiya fiziki inki\u015faf\u0131n \u0259qli inki\u015faf\u0131 \u00fcst\u0259l\u0259m\u0259sidir. Bu u\u015faqlar \u00f6z ya\u015f\u0131dlar\u0131ndan daha h\u00fcnd\u00fcr, iri olurlar v\u0259 intellektual inki\u015faf&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":728256,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[1],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/resize-3.jpg",750,422,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/resize-3.jpg",750,422,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/resize-3.jpg",750,422,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/resize-3-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/resize-3-649x365.jpg",649,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/resize-3.jpg",640,360,false],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/resize-3.jpg",750,422,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/resize-3.jpg",750,422,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/resize-3-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/resize-3.jpg",750,422,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=1\" rel=\"category\">C\u0259miyy\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"H\u00fcnd\u00fcrboylu olmaq \u00e7oxunun arzusudur v\u0259 bel\u0259 insanlar\u0131n daha xarizmatik olmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 daim fikirl\u0259r s\u0259sl\u0259nir. Lakin son ill\u0259r ucaboylu insanlar\u0131n say\u0131 azal\u0131b. H\u0259tta c\u0259miyy\u0259timizd\u0259 ciddi \u015f\u0259kild\u0259 c\u0131rla\u015fma m\u00fc\u015fahid\u0259 edilir. B\u0259s c\u0131rla\u015fman\u0131n s\u0259b\u0259bl\u0259ri n\u0259dir? Qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaq \u00fc\u00e7\u00fcn n\u0259 etm\u0259k olar? Tibb elml\u0259ri doktoru, professor Adil Qeybulla m\u00f6vzu il\u0259 ba\u011fl\u0131 Bizim.Media-ya dan\u0131\u015f\u0131b. O qeyd edib ki, inki\u015fafda&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/728255"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=728255"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/728255\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/728256"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=728255"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=728255"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=728255"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}