{"id":728446,"date":"2024-06-08T10:05:51","date_gmt":"2024-06-08T06:05:51","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=728446"},"modified":"2024-06-08T10:05:51","modified_gmt":"2024-06-08T06:05:51","slug":"az%c9%99rbaycan-utt-y%c9%99-niy%c9%99-qosulmur-l%c9%99ngim%c9%99-s%c9%99b%c9%99bl%c9%99ri","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=728446","title":{"rendered":"Az\u0259rbaycan \u00dcTT-y\u0259 niy\u0259 qo\u015fulmur? &#8211; l\u0259ngim\u0259 s\u0259b\u0259bl\u0259ri"},"content":{"rendered":"<p><strong>D\u0259yi\u015f\u0259n \u015f\u0259rtl\u0259r r\u0259smi Bak\u0131n\u0131n q\u0131sam\u00fcdd\u0259tli deyil, uzunm\u00fcdd\u0259tli perspektivi n\u0259z\u0259r\u0259 alaraq add\u0131m atmas\u0131n\u0131 z\u0259ruri edir<\/strong><\/p>\n<p>Qlobal ticar\u0259t yollar\u0131n\u0131n yenid\u0259n \u00e7izilm\u0259si beyn\u0259lxalq g\u00fccl\u0259rin yeni yollar\u0131n \u00fcz\u0259rind\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n \u00f6lk\u0259l\u0259r\u0259 diqq\u0259tini bir\u0259-be\u015f art\u0131r\u0131b. X\u00fcsusil\u0259 Rusiyan\u0131n Ukraynaya h\u00fccumundan sonra Asiyadan Avropaya alternativ ticar\u0259t yolunun t\u0259mini bax\u0131m\u0131ndan, n\u0259z\u0259rl\u0259r M\u0259rk\u0259zi Asiya v\u0259 C\u0259nubi Qafqaza y\u00f6n\u0259lib. AB\u015e ba\u015fda olmaqla Q\u0259rb d\u00fcnyas\u0131 bu \u0259razil\u0259rd\u0259n ke\u00e7m\u0259kl\u0259 Asiyadan Avropaya y\u00fckl\u0259rin da\u015f\u0131nmas\u0131n\u0131 n\u0259z\u0259rd\u0259 tutan Transx\u0259z\u0259r Beyn\u0259lxalq N\u0259qliyyat D\u0259hlizin\u0259(Orta D\u0259hliz) n\u0259zar\u0259ti t\u0259min etm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Bunun \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fcxt\u0259lif beyn\u0259lxalq t\u0259\u015fkilatlar\u0131n imkanlar\u0131ndan b\u0259hr\u0259l\u0259nm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn add\u0131mlar at\u0131l\u0131r. Bel\u0259 t\u0259\u015fkilatlardan biri d\u0259 \u00dcmumd\u00fcnya Ticar\u0259t T\u0259\u015fkilat\u0131d\u0131r(\u00dcTT).<\/p>\n<p>Qlobal ticar\u0259t qaydalar\u0131n\u0131 t\u0259nziml\u0259y\u0259n bu t\u0259\u015fkilat son vaxtlar M\u0259rk\u0259zi Asiya v\u0259 C\u0259nubi Qafqaza diqq\u0259tini art\u0131r\u0131b. Arxada qoydu\u011fumuz h\u0259ft\u0259 \u0259rzind\u0259 t\u0259\u015fkilat\u0131n ba\u015f direktoru Nqozi Okonyo-\u0130veala h\u0259r iki b\u00f6lg\u0259y\u0259 s\u0259f\u0259r edib. M\u0259rk\u0259zi Asiyada \u00d6zb\u0259kistanda m\u00fcxt\u0259lif g\u00f6r\u00fc\u015fl\u0259r ke\u00e7ir\u0259n ba\u015f direktor \u0259sas\u0259n Da\u015fk\u0259ndin \u00dcTT-y\u0259 \u00fczvl\u00fcy\u00fc m\u0259s\u0259l\u0259sin\u0259 x\u00fcsusi diqq\u0259t yetirib. 1994-c\u00fc ild\u0259n \u00fczvl\u00fck \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fcraci\u0259t ed\u0259n \u00d6zb\u0259kistan yaln\u0131z 2019-cu ild\u0259n aktiv dan\u0131\u015f\u0131qlar m\u0259rh\u0259l\u0259sin\u0259 ba\u015flay\u0131b. \u00d6lk\u0259 prezidenti \u015eavkat Mirziyoyev \u00d6zb\u0259kistan\u0131n \u00dcTT-y\u0259 \u00fczvl\u00fcy\u00fc prosesinin maksimum q\u0131sa m\u00fcdd\u0259td\u0259 yekunla\u015fmas\u0131nda maraql\u0131 oldu\u011funu a\u00e7\u0131qlay\u0131b, i\u015f\u00e7i qruplar s\u0259viyy\u0259sind\u0259 ard\u0131c\u0131l g\u00f6r\u00fc\u015fl\u0259r, m\u00fczakir\u0259l\u0259r apar\u0131l\u0131r.<\/p>\n<p>\u00dcTT ba\u015f direktoru Da\u015fk\u0259ndd\u0259n Bak\u0131ya g\u0259l\u0259r\u0259k, burada Prezident \u0130lham \u018fliyev, iqtisadiyyat naziri Mikay\u0131l Cabbarovla g\u00f6r\u00fc\u015fl\u0259r ke\u00e7irib. R\u0259smi m\u0259lumata g\u00f6r\u0259, \u00dcTT r\u0259hb\u0259rini Prezident \u0130lham \u018fliyev q\u0259bul edib: \u201cG\u00f6r\u00fc\u015fd\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n \u00dcmumd\u00fcnya Ticar\u0259t T\u0259\u015fkilat\u0131na daxilolma prosesi il\u0259 ba\u011fl\u0131 fikir m\u00fcbadil\u0259si apar\u0131l\u0131b. Qonaq Az\u0259rbaycan\u0131n \u0259ld\u0259 etdiyi iqtisadi nailiyy\u0259tl\u0259ri vur\u011fulay\u0131b. COP29-un Az\u0259rbaycanda ke\u00e7irilm\u0259si m\u00fcnasib\u0259til\u0259 t\u0259brikl\u0259rini \u00e7atd\u0131ran \u00dcmumd\u00fcnya Ticar\u0259t T\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n ba\u015f direktoru bu t\u0259dbir \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 Ticar\u0259t v\u0259 S\u0259rmay\u0259 G\u00fcn\u00fcn\u00fcn t\u0259\u015fkil edilm\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc d\u0259st\u0259kl\u0259diyin\u0259 g\u00f6r\u0259 d\u00f6vl\u0259timizin ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131na minn\u0259tdarl\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildirib. S\u00f6hb\u0259t zaman\u0131 \u00f6lk\u0259mizl\u0259 T\u0259\u015fkilat aras\u0131nda \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q imkanlar\u0131 m\u00fczakir\u0259 olunub\u201d.<\/p>\n<p><strong>\u0130qtisadiyyat naziri Mikay\u0131l Cabbarov is\u0259 facebook hesab\u0131nda \u00dcTT ba\u015f direktoru il\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn m\u00f6vzusunun \u00fczvl\u00fckl\u0259 ba\u011fl\u0131 oldu\u011funu yaz\u0131b: \u201c\u00dcmumd\u00fcnya Ticar\u0259t T\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n (\u00dcTT) ba\u015f direktoru Nqozi Okonyo-\u0130veala il\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015fd\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n t\u0259\u015fkilata \u00fczvl\u00fck prosesi m\u00fczakir\u0259 edilib.vAz\u0259rbaycan v\u0259 \u00dcTT aras\u0131nda \u0259laq\u0259l\u0259rin inki\u015faf perspektivl\u0259ri, \u00f6lk\u0259mizd\u0259 iqtisadiyyat\u0131n \u015fax\u0259l\u0259ndirilm\u0259si istiqam\u0259tind\u0259 apar\u0131lan i\u015fl\u0259r, regional v\u0259 qlobal t\u0259r\u0259fda\u015flarla qurulmu\u015f s\u0131x ticar\u0259t \u0259laq\u0259l\u0259ri v\u0259 investisiyalar\u0131n aktiv t\u0259\u015fviqi bar\u0259d\u0259 dan\u0131\u015fd\u0131q. COP29 \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 t\u0259r\u0259fda\u015fl\u0131q imkanlar\u0131n\u0131 n\u0259z\u0259rd\u0259n ke\u00e7irdik\u201d.<\/strong><\/p>\n<p>Qeyd ed\u0259k ki, \u00dcTT \u0259sas\u0131 1947-ci ild\u0259 qoyulmu\u015f Tarifl\u0259r v\u0259 Ticar\u0259t \u00fczr\u0259 Ba\u015f Sazi\u015fin (TTBS) bazas\u0131nda 1995-ci ild\u0259 yarad\u0131l\u0131b. D\u00fcnya ticar\u0259tinin 98 faizd\u0259n \u00e7oxu \u00dcTT-y\u0259 \u00fczv \u00f6lk\u0259l\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n h\u0259yata ke\u00e7irilir. \u00dcTT \u00e7oxt\u0259r\u0259fli ticar\u0259t sazi\u015fl\u0259ri \u0259sas\u0131nda \u00f6lk\u0259l\u0259raras\u0131 ticar\u0259t \u0259laq\u0259l\u0259rinin t\u0259nziml\u0259nm\u0259sini h\u0259yata ke\u00e7irir. T\u0259\u015fkilat\u0131n normativ-h\u00fcquqi bazas\u0131n\u0131 \u00e7oxt\u0259r\u0259fli ticar\u0259t sazi\u015fl\u0259ri t\u0259\u015fkil edir. Bu sazi\u015fl\u0259r \u0259mt\u0259\u0259 v\u0259 xidm\u0259tl\u0259rl\u0259 ticar\u0259ti, \u0259qli m\u00fclkiyy\u0259t, ticar\u0259t siyas\u0259tinin icmal\u0131 v\u0259 m\u00fcbahis\u0259l\u0259rin h\u0259lli m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rini t\u0259nziml\u0259yir. \u00dcTT-nin \u0259sas m\u0259qs\u0259di beyn\u0259lxalq ticar\u0259tin maksimum d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 liberalla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 v\u0259 onun m\u00f6hk\u0259m \u0259saslar\u0131n\u0131n yarad\u0131lmas\u0131d\u0131r ki, bu da iqtisadi inki\u015faf\u0131n s\u00fcr\u0259tl\u0259nm\u0259si v\u0259 insanlar\u0131n h\u0259yat s\u0259viyy\u0259sinin yax\u015f\u0131la\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131na g\u0259tirib \u00e7\u0131xar\u0131r. T\u0259\u015fkilat\u0131n \u0259sas v\u0259zif\u0259si \u00e7oxt\u0259r\u0259fli ticar\u0259t dan\u0131\u015f\u0131qlar\u0131n\u0131n Uruqvay Raundu (1986-1994) n\u0259tic\u0259sind\u0259 formala\u015fm\u0131\u015f Sazi\u015fl\u0259r Paketi \u0259sas\u0131nda \u00fczv \u00f6lk\u0259l\u0259r aras\u0131nda ticar\u0259t-iqtisadi m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rin t\u0259nziml\u0259nm\u0259sidir.<\/p>\n<p>Haz\u0131rda \u00dcTT-nin \u00fczv\u00fc olan 164 \u00f6lk\u0259 d\u00fcnya ticar\u0259tinin v\u0259 qlobal \u00dcDM-in t\u0259xmin\u0259n 98 faizini t\u0259\u015fkil edir. Bu g\u00fcn \u00dcTT-nin 5 \u0259sas prinsipi var. Birinci prinsip b\u0259rab\u0259r h\u00fcquqlard\u0131r. B\u00fct\u00fcn \u00dcTT \u00fczvl\u0259rind\u0259n t\u0259l\u0259b olunur ki, b\u00fct\u00fcn dig\u0259r \u00fczvl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259n \u0259lveri\u015fli d\u00f6vl\u0259t (MFN) ticar\u0259t rejimini t\u0259min etsinl\u0259r. MFN prinsipi o dem\u0259kdir ki, \u00dcTT \u00fczvl\u0259rind\u0259n birin\u0259 veril\u0259n \u00fcst\u00fcnl\u00fckl\u0259r ist\u0259nil\u0259n halda avtomatik olaraq t\u0259\u015fkilat\u0131n b\u00fct\u00fcn dig\u0259r \u00fczvl\u0259rin\u0259 \u015famil edilir.<\/p>\n<p>\u0130kinci prinsip qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131l\u0131q. \u0130kit\u0259r\u0259fli ticar\u0259t m\u0259hdudiyy\u0259tl\u0259rinin y\u00fcng\u00fcll\u0259\u015fdirilm\u0259sind\u0259 b\u00fct\u00fcn g\u00fcz\u0259\u015ftl\u0259r qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc prinsip \u015f\u0259ffafl\u0131qd\u0131r. \u00dcTT \u00fczvl\u0259ri \u00f6z ticar\u0259t qaydalar\u0131n\u0131 tam \u015f\u0259kild\u0259 d\u0259rc etm\u0259li v\u0259 dig\u0259r \u00dcTT \u00fczvl\u0259rin\u0259 m\u0259lumat verm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn m\u0259sul orqanlara malik olmal\u0131d\u0131rlar.<\/p>\n<p>D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc prinsip m\u00f6vcud \u00f6hd\u0259likl\u0259rin yarad\u0131lmas\u0131. \u00d6lk\u0259l\u0259rin ticar\u0259t tarifi \u00f6hd\u0259likl\u0259ri \u00f6lk\u0259l\u0259r aras\u0131nda m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rl\u0259 deyil, ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259 \u00dcTT orqanlar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n t\u0259nziml\u0259nir. V\u0259 \u0259g\u0259r h\u0259r hans\u0131 bir \u00f6lk\u0259d\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n sektorda ticar\u0259t \u015f\u0259rtl\u0259ri pisl\u0259\u015f\u0259rs\u0259, imkans\u0131z t\u0259r\u0259f dig\u0259r sektorlarda t\u0259zminat t\u0259l\u0259b ed\u0259 bil\u0259r.<\/p>\n<p><strong>Be\u015finci prinsip t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik klapanlar\u0131d\u0131r. B\u0259zi hallarda h\u00f6kum\u0259t ticar\u0259t m\u0259hdudiyy\u0259tl\u0259ri t\u0259tbiq etm\u0259k h\u00fcququna malikdir. \u00dcTT Sazi\u015fi \u00fczvl\u0259r\u0259 t\u0259kc\u0259 \u0259traf m\u00fchiti qorumaq \u00fc\u00e7\u00fcn deyil, h\u0259m d\u0259 ictimai sa\u011flaml\u0131q, heyvan v\u0259 bitki sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u0259st\u0259kl\u0259m\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259dbirl\u0259r g\u00f6rm\u0259y\u0259 imkan verir.<\/strong><\/p>\n<p>Ke\u00e7mi\u015f SSR\u0130 m\u0259kan\u0131nda \u00dcTT-y\u0259 \u00fczvl\u00fckl\u0259 ba\u011fl\u0131 \u0259n q\u0131sa dan\u0131\u015f\u0131qlar Q\u0131r\u011f\u0131z\u0131stanla (2 il 10 ay), \u0259n uzun dan\u0131\u015f\u0131qlar is\u0259 Rusiya il\u0259 (19 il 2 ay) olub.<\/p>\n<p>Art\u0131q 26 ildir ki, Az\u0259rbaycan \u00dcTT il\u0259 m\u00fc\u015fahid\u0259\u00e7i qismind\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q edir. Bur m\u00fcdd\u0259t aktiv dan\u0131\u015f\u0131qlar, i\u015f\u00e7i qrup format\u0131nda m\u00fczakir\u0259l\u0259r apar\u0131lsa da, 2016-c\u0131 ild\u0259n bu proses tam dayand\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131. H\u0259min d\u00f6vrd\u0259 Az\u0259rbaycanda aqrar sektorun inki\u015faf\u0131na d\u00f6vl\u0259t d\u0259st\u0259yinin yeni mexanizml\u0259ri i\u015f\u0259 sal\u0131n\u0131rd\u0131 v\u0259 bunun \u00dcTT prinsipl\u0259ri il\u0259 uy\u011fun olmad\u0131\u011f\u0131 \u0259sas g\u0259tirilirdi. 2023-c\u00fc ilin iyulunda 6 illik fasil\u0259d\u0259n sonra Az\u0259rbaycan\u0131n \u00dcmumd\u00fcnya Ticar\u0259t T\u0259\u015fkilat\u0131na \u00fczvl\u00fcy\u00fc m\u0259s\u0259l\u0259si yenid\u0259n g\u00fcnd\u0259m\u0259 g\u0259ldi. Bel\u0259 ki, Cenevr\u0259d\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n \u00dcmumd\u00fcnya Ticar\u0259t T\u0259\u015fkilat\u0131na (\u00dcTT) \u00fczvl\u00fcy\u00fc il\u0259 ba\u011fl\u0131 yarad\u0131lm\u0131\u015f \u0130\u015f\u00e7i Qrupun 6 illik fasil\u0259d\u0259n sonra iclas\u0131 ke\u00e7irildi. \u0130clasla ba\u011fl\u0131 r\u0259smi m\u0259lumatdan ayd\u0131n olur ki, t\u0259dbird\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f ed\u0259n iqtisadiyyat naziri Mikay\u0131l Cabbarov Az\u0259rbaycan\u0131n dayan\u0131ql\u0131 iqtisadi art\u0131m\u0131, \u00f6lk\u0259mizin sosial-iqtisadi prioritetl\u0259ri, ticar\u0259t sah\u0259sinin inki\u015faf\u0131, beyn\u0259lxalq ticar\u0259t\u0259 inteqrasiya v\u0259 m\u00fcvafiq qanunvericilik sah\u0259sind\u0259 apar\u0131lan islahatlar, biznes m\u00fchitinin t\u0259kmill\u0259\u015fdirilm\u0259si m\u0259qs\u0259dil\u0259 h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259n t\u0259dbirl\u0259r, \u00dcTT-y\u0259 \u00fczvl\u00fck m\u0259qs\u0259dil\u0259 g\u00f6r\u00fcl\u0259n i\u015fl\u0259r bar\u0259d\u0259 m\u0259lumat verib. T\u0259dbird\u0259 \u0130\u015f\u00e7i Qrupun hesabat layih\u0259sinin m\u00fczakir\u0259si apar\u0131l\u0131b. \u00dcTT \u00fczv\u00fc olan \u00f6lk\u0259l\u0259rin n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri s\u0259n\u0259din aidiyy\u0259ti b\u0259ndl\u0259ri \u00fczr\u0259 r\u0259yl\u0259rini bildiribl\u0259r, onlar\u0131n bu bar\u0259d\u0259 suallar\u0131 cavabland\u0131r\u0131l\u0131b.<\/p>\n<p><strong>\u0130ndi prosesin daha da aktivl\u0259\u015fm\u0259si m\u00fc\u015fahid\u0259 olunur. \u00dcTT-nin timsal\u0131nda Q\u0259rb Orta D\u0259hliz \u00f6lk\u0259l\u0259rinin vahid qaydalar \u00fczr\u0259 f\u0259aliyy\u0259tin\u0259 nail olma\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Layih\u0259y\u0259 milyardlarla yat\u0131r\u0131m qoyma\u011fa ba\u015flayan Avropa \u0130ttifaq\u0131 da d\u0259hliz \u00f6lk\u0259l\u0259ri il\u0259 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rin \u00dcTT kimi sabit m\u00fcst\u0259vid\u0259 qurulmas\u0131nda maraql\u0131d\u0131r.\u00a0<\/strong><\/p>\n<p>Orta D\u0259hliz \u00f6lk\u0259l\u0259rini n\u0259zar\u0259t\u0259 almaq ist\u0259yind\u0259 olan \u00c7in v\u0259 Rusiya da bo\u015f dayanm\u0131r. \u00c7in son iki ild\u0259 M\u0259rk\u0259zi Asiya \u00f6lk\u0259l\u0259rin\u0259 diqq\u0259ti d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 art\u0131r\u0131b, \u00e7oxmilyardl\u0131q layih\u0259l\u0259r\u0259 v\u0259sait ay\u0131r\u0131r. Rusiya da b\u00f6lg\u0259d\u0259 t\u0259sir imkanlar\u0131n\u0131 geni\u015fl\u0259ndirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn Avrasiya \u0130qtisadi \u0130ttifaq\u0131 mexanizmind\u0259n yararlanma\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131r.<\/p>\n<p>Bu bax\u0131mdan, Az\u0259rbaycan \u00fc\u00e7\u00fcn \u00dcTT il\u0259 A\u0130\u0130 aras\u0131nda se\u00e7im perspektivinin formala\u015fmas\u0131 ehtimal\u0131 da art\u0131r. \u00dcTT-nin \u0259sas prinsipi azad, a\u00e7\u0131q v\u0259 \u015f\u0259ffaf r\u0259qab\u0259tdir. Az\u0259rbaycan t\u0259\u015fkilata \u00fczv olarsa, d\u00fcnya ticar\u0259tinin \u201coyun qaydalar\u0131na\u201d uy\u011fun olaraq, t\u0259dric\u0259n proteksionizmd\u0259n \u0259l \u00e7\u0259km\u0259li olacaq. Bu, ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259, g\u00f6mr\u00fck tarifl\u0259rini a\u015fa\u011f\u0131 salmaqla istehlak\u00e7\u0131lar\u0131n ucuz v\u0259 keyfiyy\u0259tli mal v\u0259 xidm\u0259tl\u0259r\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131n\u0131 t\u0259min ed\u0259c\u0259k. Xammal\u0131n qiym\u0259tinin a\u015fa\u011f\u0131 d\u00fc\u015fm\u0259si il\u0259 \u0259laq\u0259dar yerli m\u0259hsullar\u0131n da qiym\u0259ti a\u015fa\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u0259c\u0259k, beyn\u0259lxalq bazarda r\u0259qab\u0259t qabiliyy\u0259ti y\u00fcks\u0259l\u0259c\u0259k. Logistika il\u0259 ba\u011fl\u0131 x\u0259rcl\u0259r \u0259h\u0259miyy\u0259tli d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 azalacaq.<\/p>\n<p><strong>Xaricd\u0259n g\u0259tiril\u0259n xammal\u0131n qiym\u0259ti n\u0259 q\u0259d\u0259r ucuz olarsa, yerli istehsal\u0131n haz\u0131r m\u0259hsullar\u0131 da bir o q\u0259d\u0259r a\u015fa\u011f\u0131 olur. Bu, r\u0259qab\u0259t qabiliyy\u0259tini art\u0131r\u0131r. Bu, ilkin d\u00f6vrd\u0259 milli istehsala m\u0259nfi t\u0259sir g\u00f6st\u0259rs\u0259 d\u0259, uzunm\u00fcdd\u0259tli perspektivd\u0259 r\u0259qab\u0259t m\u00fchitinin yarad\u0131lmas\u0131nda m\u00fcsb\u0259t amildir.<\/strong><\/p>\n<p>\u00dcTT-y\u0259 \u00fczvl\u00fckl\u0259 daxili bazarda daxili inhisarlar\u0131n h\u00f6kmranl\u0131\u011f\u0131na son qoyulacaq, azad r\u0259qab\u0259t m\u00fchiti yarad\u0131lacaq. Eyni zamanda Az\u0259rbaycan bazar\u0131na investor ax\u0131n\u0131 da artacaq. Bu, yeni i\u015f yerl\u0259ri, yerli istehsal\u0131n artmas\u0131 dem\u0259kdir. Bundan \u0259lav\u0259, ortam\u00fcdd\u0259tli perspektivd\u0259 t\u0259\u015fkilata \u00fczvl\u00fck inflyasiyan\u0131n \u0259h\u0259miyy\u0259tli d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 azalmas\u0131na z\u0259min yaradacaq: bazarda qiym\u0259ti inhisar\u00e7\u0131lar deyil, m\u0259hz bazar prinsipl\u0259ri t\u0259nziml\u0259y\u0259c\u0259k.<\/p>\n<p>A\u0130\u0130-y\u0259 \u00fczvl\u00fck Az\u0259rbaycan\u0131n t\u0259\u015fkilat\u0131n xarici ticar\u0259t qaydalar\u0131n\u0131 q\u0259bul etm\u0259si dem\u0259kdir. Bu, \u00dcTT-y\u0259 daxil olmaq \u00fczr\u0259 dan\u0131\u015f\u0131qlar\u0131 m\u0259ntiqsiz ed\u0259r v\u0259 xarici ticar\u0259t siyas\u0259tini m\u00fcst\u0259qil m\u00fc\u0259yy\u0259n etm\u0259kd\u0259n imtinaya g\u0259tirib \u00e7\u0131xarar. Bundan \u0259lav\u0259, A\u0130\u0130-y\u0259 qo\u015fulmaq Az\u0259rbaycan\u0131n \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc \u00f6lk\u0259l\u0259rl\u0259 azad ticar\u0259t zonalar\u0131 yaratmaq imkanlar\u0131n\u0131 m\u0259hdudla\u015fd\u0131racaq. Bir qayda olaraq, \u0259g\u0259r \u00f6lk\u0259 azad iqtisadi zona yaratmaq ist\u0259yirs\u0259, vahid g\u00f6mr\u00fck r\u00fcsumunun m\u00fc\u0259yy\u0259n edildiyi dig\u0259r inteqrasiya t\u0259\u015fkilatlar\u0131na qo\u015fulmamal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p><strong>\u00dcTT-y\u0259 \u00fczvl\u00fck is\u0259 Az\u0259rbaycana dig\u0259r i\u015ftirak\u00e7\u0131larla raz\u0131la\u015faraq \u00f6z maraqlar\u0131na \u0259saslanaraq xarici ticar\u0259t tarifl\u0259rini t\u0259yin etm\u0259y\u0259 imkan ver\u0259c\u0259k.\u00a0<\/strong><\/p>\n<p>Qeyd ed\u0259k ki, \u00dcTT-y\u0259 q\u0259bul m\u00fcr\u0259kk\u0259b prosedurdur. Bu proses \u00fc\u00e7 ild\u0259n 15 il\u0259d\u0259k \u00e7\u0259k\u0259 bil\u0259r. Lakin Az\u0259rbaycanla ba\u011fl\u0131 prosesin \u00e7ox uzanmas\u0131n\u0131n ba\u015fqa s\u0259b\u0259bl\u0259ri oldu\u011fu deyilir. \u018fsas s\u0259b\u0259b \u00f6lk\u0259mizin buna o q\u0259d\u0259r d\u0259 maraq g\u00f6st\u0259rm\u0259m\u0259si hesab olunur. Az\u0259rbaycan h\u00f6kum\u0259ti quruma \u00fczvl\u00fcy\u00fcn m\u00fcsb\u0259t t\u0259r\u0259fl\u0259rinin oldu\u011fu kimi, m\u0259nfi t\u0259r\u0259fl\u0259rinin d\u0259 oldu\u011funu bildirir. Bu zaman \u0259sas diqq\u0259t k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131na d\u00f6vl\u0259t d\u0259st\u0259yin\u0259 y\u00f6n\u0259ldilir: r\u0259smil\u0259r bildirirl\u0259r ki, \u00dcTT qaydalar\u0131 Az\u0259rbaycanda d\u00f6vl\u0259tin aqrar sektora d\u0259st\u0259yini m\u0259hdudla\u015fd\u0131racaq.<\/p>\n<p>Ekspertl\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259, \u00dcTT-y\u0259 \u00fczvl\u00fck vacibdr. \u00c7\u00fcnki haz\u0131rda beyn\u0259lxalq ticar\u0259tin 95 faiz\u0259 q\u0259d\u0259ri \u00dcTT-y\u0259 \u00fczv \u00f6lk\u0259l\u0259rin pay\u0131na d\u00fc\u015f\u00fcr. \u0130ddialara g\u00f6r\u0259, \u00dcTT-y\u0259 \u00fczvl\u00fck \u015f\u0259raitind\u0259 liberal iqtisadi siyas\u0259tin h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259si monopolistl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn s\u0259rf\u0259li deyil. \u00c7\u00fcnki iri \u015firk\u0259tl\u0259rin \u00e7oxunun f\u0259aliyy\u0259ti beyn\u0259lxalq, m\u00fcasir standartlara uy\u011fun deyil. Sad\u0259c\u0259, indiki \u015f\u0259rtl\u0259rd\u0259 bazarda b\u00f6y\u00fck paya sahib ola bilibl\u0259r. R\u0259qab\u0259tli m\u00fchit yarand\u0131qda onlar\u0131n bir \u00e7oxu s\u0131rada \u00e7\u0131xacaq. Bu kimi m\u0259qamlar \u00dcTT-y\u0259 \u00fczvl\u00fcy\u00fc yubad\u0131r. Bundan \u0259lav\u0259, g\u00f6mr\u00fck sisteminin \u015f\u0259ffafla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 \u0259h\u0259miyy\u0259tli m\u0259s\u0259l\u0259dir.<\/p>\n<p>Lakin yuxar\u0131da da qeyd etdik ki, beyn\u0259lxalq s\u0259viyy\u0259d\u0259 prosesl\u0259r \u00e7ox s\u00fcr\u0259tl\u0259 gedir, \u015f\u0259rtl\u0259r d\u0259yi\u015fir. Bu d\u0259yi\u015f\u0259n \u015f\u0259rtl\u0259r Az\u0259rbaycan\u0131n q\u0131sam\u00fcdd\u0259tli deyil, uzunm\u00fcdd\u0259tli perspektivi n\u0259z\u0259r\u0259 alaraq add\u0131m atmas\u0131n\u0131 z\u0259ruri edir.<\/p>\n<p><strong>D\u00fcnya SAK\u0130T,<br \/>\n\u201cYeni M\u00fcsavat\u201d<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>D\u0259yi\u015f\u0259n \u015f\u0259rtl\u0259r r\u0259smi Bak\u0131n\u0131n q\u0131sam\u00fcdd\u0259tli deyil, uzunm\u00fcdd\u0259tli perspektivi n\u0259z\u0259r\u0259 alaraq add\u0131m atmas\u0131n\u0131 z\u0259ruri edir Qlobal ticar\u0259t yollar\u0131n\u0131n yenid\u0259n \u00e7izilm\u0259si beyn\u0259lxalq g\u00fccl\u0259rin yeni yollar\u0131n \u00fcz\u0259rind\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n \u00f6lk\u0259l\u0259r\u0259 diqq\u0259tini bir\u0259-be\u015f art\u0131r\u0131b. X\u00fcsusil\u0259 Rusiyan\u0131n Ukraynaya h\u00fccumundan sonra Asiyadan Avropaya alternativ ticar\u0259t yolunun t\u0259mini bax\u0131m\u0131ndan, n\u0259z\u0259rl\u0259r M\u0259rk\u0259zi Asiya v\u0259 C\u0259nubi Qafqaza y\u00f6n\u0259lib. AB\u015e ba\u015fda olmaqla Q\u0259rb d\u00fcnyas\u0131 bu \u0259razil\u0259rd\u0259n ke\u00e7m\u0259kl\u0259 Asiyadan Avropaya y\u00fckl\u0259rin da\u015f\u0131nmas\u0131n\u0131 n\u0259z\u0259rd\u0259 tutan Transx\u0259z\u0259r Beyn\u0259lxalq N\u0259qliyyat D\u0259hlizin\u0259(Orta D\u0259hliz) n\u0259zar\u0259ti t\u0259min etm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Bunun \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fcxt\u0259lif beyn\u0259lxalq t\u0259\u015fkilatlar\u0131n imkanlar\u0131ndan b\u0259hr\u0259l\u0259nm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn add\u0131mlar at\u0131l\u0131r. Bel\u0259 t\u0259\u015fkilatlardan biri d\u0259 \u00dcmumd\u00fcnya Ticar\u0259t T\u0259\u015fkilat\u0131d\u0131r(\u00dcTT). Qlobal ticar\u0259t&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":728447,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[19],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/779091e94ec2c0a8d3ed2105a9fdc320.jpg",850,500,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/779091e94ec2c0a8d3ed2105a9fdc320.jpg",850,500,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/779091e94ec2c0a8d3ed2105a9fdc320.jpg",850,500,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/779091e94ec2c0a8d3ed2105a9fdc320-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/779091e94ec2c0a8d3ed2105a9fdc320-621x365.jpg",621,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/779091e94ec2c0a8d3ed2105a9fdc320-840x494.jpg",640,376,true],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/779091e94ec2c0a8d3ed2105a9fdc320.jpg",850,500,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/779091e94ec2c0a8d3ed2105a9fdc320.jpg",850,500,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/779091e94ec2c0a8d3ed2105a9fdc320-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/779091e94ec2c0a8d3ed2105a9fdc320.jpg",850,500,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=19\" rel=\"category\">G\u00fcnd\u0259m<\/a>","rttpg_excerpt":"D\u0259yi\u015f\u0259n \u015f\u0259rtl\u0259r r\u0259smi Bak\u0131n\u0131n q\u0131sam\u00fcdd\u0259tli deyil, uzunm\u00fcdd\u0259tli perspektivi n\u0259z\u0259r\u0259 alaraq add\u0131m atmas\u0131n\u0131 z\u0259ruri edir Qlobal ticar\u0259t yollar\u0131n\u0131n yenid\u0259n \u00e7izilm\u0259si beyn\u0259lxalq g\u00fccl\u0259rin yeni yollar\u0131n \u00fcz\u0259rind\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n \u00f6lk\u0259l\u0259r\u0259 diqq\u0259tini bir\u0259-be\u015f art\u0131r\u0131b. X\u00fcsusil\u0259 Rusiyan\u0131n Ukraynaya h\u00fccumundan sonra Asiyadan Avropaya alternativ ticar\u0259t yolunun t\u0259mini bax\u0131m\u0131ndan, n\u0259z\u0259rl\u0259r M\u0259rk\u0259zi Asiya v\u0259 C\u0259nubi Qafqaza y\u00f6n\u0259lib. AB\u015e ba\u015fda olmaqla Q\u0259rb d\u00fcnyas\u0131 bu \u0259razil\u0259rd\u0259n&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/728446"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=728446"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/728446\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/728447"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=728446"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=728446"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=728446"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}