{"id":728516,"date":"2024-06-08T10:40:15","date_gmt":"2024-06-08T06:40:15","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=728516"},"modified":"2024-06-08T10:40:15","modified_gmt":"2024-06-08T06:40:15","slug":"usaqlarin-sayi-niy%c9%99-azalir-sosioloqdan-ilginc-iddia","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=728516","title":{"rendered":"U\u015faqlar\u0131n say\u0131 niy\u0259 azal\u0131r &#8211; sosioloqdan ilginc iddia"},"content":{"rendered":"<p><strong>\u018fhm\u0259d Q\u0259\u015f\u0259mo\u011flu: \u201cHaz\u0131rda b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyada \u0259hali art\u0131m\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaq \u00fc\u00e7\u00fcn geni\u015fmiqyasl\u0131 i\u015f gedir\u201d<\/strong><\/p>\n<p>Az\u0259rbaycanda \u00f6t\u0259n il u\u015faqlar\u0131n say\u0131 2022-ci il il\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259 36 min n\u0259f\u0259r azal\u0131b. Bu bar\u0259d\u0259 mill\u0259t v\u0259kili V\u00fcqar Bayramov deyib. Mill\u0259t v\u0259kili qeyd edib ki, bu, son ill\u0259r t\u0259bii art\u0131m faizinin m\u00fcqayis\u0259li azalmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>H\u0259m\u00e7inin Bak\u0131 T\u0259dqiqat \u0130nstitutunun 2005-22-ci ill\u0259ri \u0259hat\u0259 ed\u0259n hesabat\u0131 da bir daha t\u0259sdiql\u0259yir ki, \u00f6lk\u0259d\u0259 u\u015faqlar\u0131n say\u0131 s\u00fcr\u0259tl\u0259 azalma\u011fa ba\u015flay\u0131b.<\/p>\n<p>Hesabatda qeyd olunur ki, 2005-ci ild\u0259 \u0259halinin 31,8%-ni 17 ya\u015f\u0131na q\u0259d\u0259r u\u015faqlar t\u0259\u015fkil edirdis\u0259, 2022-ci ild\u0259 bu g\u00f6st\u0259rici 26,3%-\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcb. Azalma \u00f6z\u00fcn\u00fc daha \u00e7ox q\u0131z u\u015faqlar\u0131n\u0131n say\u0131nda g\u00f6st\u0259rib. Bel\u0259 ki, bu m\u00fcdd\u0259td\u0259 o\u011flan u\u015faqlar\u0131n\u0131n say\u0131 2,1% artd\u0131\u011f\u0131 halda, q\u0131zlar\u0131n say\u0131 6% azal\u0131b. Bununla da o\u011flan v\u0259 q\u0131z u\u015faqlar\u0131 aras\u0131ndak\u0131 gender f\u0259rqi 2,5%-d\u0259n 3,7%-\u0259 y\u00fcks\u0259lib.<\/p>\n<p>Q\u0131z u\u015faqlar\u0131n\u0131n say\u0131n\u0131n getdikc\u0259 azalmas\u0131n\u0131n s\u0259b\u0259bl\u0259ri il\u0259 ba\u011fl\u0131 art\u0131q uzun ill\u0259rdir ki, m\u00fczakir\u0259l\u0259r var.\u00a0 Ekspertl\u0259r bildirir ki, bunun ba\u015fl\u0131ca s\u0259b\u0259bi selektiv abortlard\u0131r.<\/p>\n<p>\u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, Az\u0259rbaycanda \u0259n geni\u015f yay\u0131lm\u0131\u015f cinsi m\u0259nsubiyy\u0259t\u0259 g\u00f6r\u0259 ayr\u0131-se\u00e7kilik hallar\u0131ndan biri selektiv abortlard\u0131r. Bir \u00e7ox ail\u0259l\u0259rd\u0259 qad\u0131nlar\u0131n reproduktiv sa\u011flaml\u0131q h\u00fcquqlar\u0131 qorunmur, ail\u0259 \u00fczvl\u0259rinin ist\u0259yin\u0259 \u0259sas\u0259n qad\u0131n hamil\u0259liyi s\u00fcni \u015f\u0259kild\u0259 dayand\u0131rma\u011fa m\u0259cbur edilir. B\u0259z\u0259n d\u0259 qad\u0131n yaln\u0131z q\u0131z u\u015faqlar\u0131 d\u00fcnyaya g\u0259tirdiyi \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259rk edilir.<\/p>\n<p>\u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, o\u011flan u\u015faqlar\u0131na \u00fcst\u00fcnl\u00fcy\u00fcn verilm\u0259si \u00f6lk\u0259d\u0259 m\u00f6vcud olan gender stereotipl\u0259ri, o\u011flan u\u015faqlar\u0131na daha y\u00fcks\u0259k d\u0259y\u0259r a\u015f\u0131layan patriarxal ail\u0259 strukturu v\u0259 sosial normalar\u0131n t\u0259zah\u00fcr\u00fcd\u00fcr, \u00f6lk\u0259d\u0259 gender \u0259sasl\u0131 cins se\u00e7iminin k\u00f6k\u00fcnd\u0259 dayanan \u0259sas s\u0259b\u0259bdir.<\/p>\n<p><strong>Q\u0131z u\u015faqlar\u0131n\u0131n say\u0131n\u0131n azalmas\u0131n\u0131n f\u0259sadlar\u0131na g\u0259ldikd\u0259, m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259r bildirir ki, bu v\u0259ziyy\u0259t g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 ictimai h\u0259yat\u0131n b\u00fct\u00fcn sah\u0259l\u0259rind\u0259 daha k\u0259skin gender f\u0259rqi v\u0259 ki\u015fil\u0259rin say\u0131n\u0131n k\u0259skin artmas\u0131 (maskulinizasiya), \u0259m\u0259k bazar\u0131nda qad\u0131nlar\u0131n x\u00fcsusi \u00e7\u0259kisinin azalmas\u0131, eyni zamanda, zorak\u0131 davran\u0131\u015f hallar\u0131n\u0131n geni\u015f yay\u0131lmas\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 \u00fcmumi kriminogen durumun pisl\u0259\u015fm\u0259si, q\u0131zqa\u00e7\u0131rma, erk\u0259n nikahlar, insan alveri v\u0259 s. bu kimi bir s\u0131ra m\u0259nfi hallara g\u0259tirib \u00e7\u0131xara bil\u0259r.<\/strong><\/p>\n<p>B\u0259s \u00fcmumilikd\u0259 \u00f6lk\u0259d\u0259 u\u015faqlar\u0131n say\u0131n\u0131n ilb\u0259il s\u00fcr\u0259tl\u0259 azalmas\u0131n\u0131n s\u0259b\u0259bl\u0259ri hans\u0131lard\u0131r? Bu v\u0259ziyy\u0259t g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 hans\u0131 probleml\u0259r\u0259 g\u0259tirib \u00e7\u0131xara bil\u0259r?<\/p>\n<p>Sosioloqlar\u0131n fikrinc\u0259, qad\u0131n\u0131n c\u0259miyy\u0259td\u0259 rolunun artmas\u0131, t\u0259hsil v\u0259 karyeraya \u00fcst\u00fcnl\u00fck verm\u0259si ail\u0259 planla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131, do\u011fu\u015flar\u0131n say\u0131n\u0131n t\u0259nziml\u0259nm\u0259sin\u0259 ciddi t\u0259sir\u00a0 g\u00f6st\u0259rir.<\/p>\n<p>H\u0259m\u00e7inin s\u0259b\u0259bl\u0259r aras\u0131nda iqtisadi amill\u0259r d\u0259 vur\u011fulan\u0131r. Bel\u0259 ki, ail\u0259l\u0259r\u00a0 \u00f6vladlar\u0131n\u0131n daha sa\u011flam v\u0259 savadl\u0131, d\u00fcnyag\u00f6r\u00fc\u015fl\u00fc v\u0259t\u0259nda\u015f kimi boya-ba\u015fa \u00e7atmas\u0131na \u00e7al\u0131\u015f\u0131r ki, bunun \u00fc\u00e7\u00fcn d\u0259 ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259 maliyy\u0259, sosial dayan\u0131ql\u0131q t\u0259l\u0259b olunur. Bundan ba\u015fqa, ail\u0259l\u0259r az u\u015fa\u011fa sahib olub, \u0259v\u0259zind\u0259 \u00f6vladlar\u0131na daha keyfiyy\u0259tli h\u0259yat v\u0259 t\u0259hsil verm\u0259k ist\u0259yirl\u0259r. Bu bax\u0131mdan haz\u0131rda \u0259sas\u0259n bir v\u0259 ikiu\u015faql\u0131 ail\u0259l\u0259rin say\u0131 \u00e7oxdur.<\/p>\n<p><strong>Qeyd olunur ki, t\u0259bii art\u0131m\u0131n a\u015fa\u011f\u0131 d\u00fc\u015fm\u0259si g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 bir \u00e7ox probleml\u0259r ortaya \u00e7\u0131xaracaq. M\u0259s\u0259l\u0259n, \u0259m\u0259k bazar\u0131nda problem yarana, eyni zamanda t\u0259bii art\u0131m a\u015fa\u011f\u0131 d\u00fc\u015fd\u00fckc\u0259, paralel olaraq miqrantlar\u0131n say\u0131 arta bil\u0259r. Hans\u0131 ki, bu da genefondumuza t\u0259sir ed\u0259c\u0259k.<\/strong><\/p>\n<p><strong><img src=\"https:\/\/axin.az\/uploads\/posts\/2024-04\/1712499871_ahmed-qeshem.jpg\" alt=\"R\u0259dd Olun Ekranlardan!&quot;- \u018fhm\u0259d Q\u0259\u015f\u0259mo\u011flu yen\u0259 \u00f6z s\u00f6z\u00fcn\u00fc dedi \u00bb Axin.az\" \/><\/strong><\/p>\n<p><strong>\u018fhm\u0259d Q\u0259\u015f\u0259mo\u011flu<\/strong><\/p>\n<p>M\u00f6vzu il\u0259 ba\u011fl\u0131 sosioloq\u00a0<strong>\u018fhm\u0259d Q\u0259\u015f\u0259mo\u011flu<\/strong>\u00a0\u201cYeni M\u00fcsavat\u201da dan\u0131\u015f\u0131b:<\/p>\n<p>\u201c\u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, haz\u0131rda b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyada \u0259hali art\u0131m\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaq \u00fc\u00e7\u00fcn geni\u015fmiqyasl\u0131 i\u015f gedir. Buna BMT ba\u015fda olmaqla bir s\u0131ra beyn\u0259lxalq t\u0259\u015fkilatlar da maraql\u0131d\u0131r. \u00c7\u00fcnki 1969-cu ild\u0259 Amerikada apar\u0131lan t\u0259dqiqatlardan bel\u0259 m\u0259lum oldu ki, d\u00fcnya \u0259halisi s\u00fcr\u0259tl\u0259 artacaq v\u0259 bu da ciddi \u015f\u0259kild\u0259 iqtisadi probleml\u0259r yaradacaq.\u00a0 O vaxtdan beyn\u0259lxalq t\u0259\u015fkilatlar i\u015f apar\u0131r ki, d\u00fcnyada \u0259halinin sayt\u0131 \u00e7ox da artmas\u0131n. \u00dc\u00e7 istiqam\u0259td\u0259 i\u015f gedir &#8211; maarifl\u0259ndirm\u0259 yolu, insanlar\u0131 arzuolunmayan hamil\u0259liyin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131n al\u0131nma\u011f\u0131n \u00fcsullar\u0131 \u00f6yr\u0259dilir, ikinci reproduktiv sa\u011flaml\u0131qla ba\u011fl\u0131 maarifl\u0259ndirm\u0259dir, dig\u0259ri is\u0259 m\u00fcharib\u0259 v\u0259 sair\u0259dir. Y\u0259ni, haz\u0131rda d\u00fcnyada \u0259halinin say\u0131n\u0131n artmas\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaq \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fcxt\u0259lif layih\u0259l\u0259r h\u0259yata ke\u00e7irilir.<\/p>\n<p>Daha bir m\u0259s\u0259l\u0259, insanlar savadland\u0131qca, d\u00fcnyag\u00f6r\u00fc\u015fl\u0259ri artd\u0131qca \u00e7oxu\u015faql\u0131 ail\u0259nin t\u0259r\u0259fdar\u0131 olmur. D\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrl\u0259r ki, h\u0259m d\u0259 \u00f6z h\u0259yatlar\u0131n\u0131 ya\u015famal\u0131d\u0131rlar. \u00c7ox sayda u\u015fa\u011fa sahib olub, onlar\u0131n t\u0259lim-t\u0259rbiy\u0259si, t\u0259hsili, g\u0259l\u0259c\u0259yi il\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u0259\u015f\u011ful olur, sonradan ay\u0131l\u0131rlar ki, art\u0131q qocal\u0131blar.<\/p>\n<p>\u018flb\u0259tt\u0259 ki, proses \u00f6zba\u015f\u0131na qoyulsa,\u00a0 g\u0259l\u0259c\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn ciddi probleml\u0259r yarana bil\u0259r. Bu bax\u0131mdan h\u0259r bir \u00f6lk\u0259 \u00f6z\u00fc \u00fc\u00e7\u00fcn bu sah\u0259d\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n strategiyalar, se\u00e7m\u0259li, f\u0259aliyy\u0259t proqram\u0131 qumral\u0131d\u0131rlar.<\/p>\n<p>Hesab edir\u0259m ki, \u0259n ideal olan\u0131 3 u\u015faql\u0131 ail\u0259 olmaqd\u0131r. \u0130nsanlara bunu t\u0259bli\u011f etm\u0259k laz\u0131md\u0131r. Lakin bu m\u0259s\u0259l\u0259 t\u0259kc\u0259 valideynl\u0259rd\u0259n deyil, h\u0259m d\u0259 \u00f6lk\u0259nin sosial-siyas\u0259tind\u0259n as\u0131l\u0131d\u0131r. Bu bax\u0131mdan \u00e7ox t\u0259mkinli, savadl\u0131 planlar h\u0259yata ke\u00e7irm\u0259y\u0259 b\u00f6y\u00fck ehtiyac var&#8221;.<\/p>\n<p><strong>Yaz\u0131n\u0131 haz\u0131rlad\u0131: Xalid\u0259 G\u018fRAY<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u018fhm\u0259d Q\u0259\u015f\u0259mo\u011flu: \u201cHaz\u0131rda b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyada \u0259hali art\u0131m\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaq \u00fc\u00e7\u00fcn geni\u015fmiqyasl\u0131 i\u015f gedir\u201d Az\u0259rbaycanda \u00f6t\u0259n il u\u015faqlar\u0131n say\u0131 2022-ci il il\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259 36 min n\u0259f\u0259r azal\u0131b. Bu bar\u0259d\u0259 mill\u0259t v\u0259kili V\u00fcqar Bayramov deyib. Mill\u0259t v\u0259kili qeyd edib ki, bu, son ill\u0259r t\u0259bii art\u0131m faizinin m\u00fcqayis\u0259li azalmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. H\u0259m\u00e7inin Bak\u0131 T\u0259dqiqat \u0130nstitutunun 2005-22-ci ill\u0259ri \u0259hat\u0259 ed\u0259n hesabat\u0131 da bir daha t\u0259sdiql\u0259yir ki, \u00f6lk\u0259d\u0259 u\u015faqlar\u0131n say\u0131 s\u00fcr\u0259tl\u0259 azalma\u011fa ba\u015flay\u0131b. Hesabatda qeyd olunur ki, 2005-ci ild\u0259 \u0259halinin 31,8%-ni 17 ya\u015f\u0131na q\u0259d\u0259r u\u015faqlar t\u0259\u015fkil edirdis\u0259, 2022-ci ild\u0259 bu g\u00f6st\u0259rici 26,3%-\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcb. Azalma \u00f6z\u00fcn\u00fc&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":728517,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[1],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/d823f05803594edda2f1c9b7e5136b99.jpg",640,380,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/d823f05803594edda2f1c9b7e5136b99.jpg",640,380,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/d823f05803594edda2f1c9b7e5136b99.jpg",640,380,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/d823f05803594edda2f1c9b7e5136b99-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/d823f05803594edda2f1c9b7e5136b99-615x365.jpg",615,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/d823f05803594edda2f1c9b7e5136b99.jpg",640,380,false],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/d823f05803594edda2f1c9b7e5136b99.jpg",640,380,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/d823f05803594edda2f1c9b7e5136b99.jpg",640,380,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/d823f05803594edda2f1c9b7e5136b99-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/d823f05803594edda2f1c9b7e5136b99.jpg",640,380,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=1\" rel=\"category\">C\u0259miyy\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"\u018fhm\u0259d Q\u0259\u015f\u0259mo\u011flu: \u201cHaz\u0131rda b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyada \u0259hali art\u0131m\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaq \u00fc\u00e7\u00fcn geni\u015fmiqyasl\u0131 i\u015f gedir\u201d Az\u0259rbaycanda \u00f6t\u0259n il u\u015faqlar\u0131n say\u0131 2022-ci il il\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259 36 min n\u0259f\u0259r azal\u0131b. Bu bar\u0259d\u0259 mill\u0259t v\u0259kili V\u00fcqar Bayramov deyib. Mill\u0259t v\u0259kili qeyd edib ki, bu, son ill\u0259r t\u0259bii art\u0131m faizinin m\u00fcqayis\u0259li azalmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. H\u0259m\u00e7inin Bak\u0131 T\u0259dqiqat \u0130nstitutunun 2005-22-ci ill\u0259ri \u0259hat\u0259&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/728516"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=728516"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/728516\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/728517"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=728516"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=728516"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=728516"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}