{"id":72984,"date":"2019-08-13T15:04:39","date_gmt":"2019-08-13T12:04:39","guid":{"rendered":"http:\/\/arantv.az\/?p=72984"},"modified":"2019-08-13T15:04:39","modified_gmt":"2019-08-13T12:04:39","slug":"13-avqust-solaxaylar-gunudur-m%c9%99shur-solaxaylar","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=72984","title":{"rendered":"13 avqust Solaxaylar g\u00fcn\u00fcd\u00fcr: M\u018f\u015eHUR SOLAXAYLAR"},"content":{"rendered":"<p>Tanr\u0131 insan\u0131n sa\u011f t\u0259r\u0259fini sol t\u0259r\u0259find\u0259n daha q\u00fcvv\u0259tli v\u0259 iqtidarl\u0131 yarad\u0131b. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 insanlar \u0259ks\u0259r i\u015fl\u0259ri sa\u011f \u0259ll\u0259 g\u00f6r\u00fcrl\u0259r. Amma anadan solaxay do\u011fulanlar da olur. Demoqrafiya m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ril\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olan beyn\u0259lxalq ekspertl\u0259rin m\u00fc\u015fahid\u0259l\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, son ill\u0259r d\u00fcnyada solaxay do\u011fulan insanlar\u0131n say\u0131 artmaqdad\u0131r. Amma aliml\u0259r h\u0259l\u0259 ki insanlar\u0131n solaxay do\u011fulmas\u0131n\u0131n s\u0259b\u0259bl\u0259rini m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdir\u0259 bilm\u0259yibl\u0259r.<\/p>\n<p><strong>ARANTV.AZ\u00a0<\/strong> Modern.az-a istinad\u0259n bildirir ki, h\u0259r ilin 13 avqust tarixi d\u00fcnyada Solaxaylar g\u00fcn\u00fc kimi qeyd olunur.<\/p>\n<p>D\u00fcnyada ya\u015fayan solaxaylar h\u0259r il avqustun 13-d\u0259 \u00dcmumd\u00fcnya Solaxaylar G\u00fcn\u00fcn\u00fc qeyd edirl\u0259r. Beyn\u0259lxalq Solaxaylar G\u00fcn\u00fc 1992-ci ild\u0259 Britaniya solaxaylar klubunun t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc il\u0259 t\u0259sis edilib.<\/p>\n<p>D\u00fcnyada solaxaylar h\u0259r\u0259kat\u0131n\u0131n v\u00fcs\u0259t almas\u0131n\u0131n maraql\u0131 tarix\u00e7\u0259si var. 1980-ci ild\u0259 AB\u015e-\u0131n Missuri \u015ftat\u0131ndan olan polis \u0259m\u0259kda\u015f\u0131 Franklin Uinborn qoburu (tapan\u00e7a qab\u0131n\u0131) sol t\u0259r\u0259find\u0259 da\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131ndan r\u0259hb\u0259rlik onu i\u015fd\u0259n \u00e7\u0131xar\u0131b. F.Uinborn solaxay oldu\u011fundan qoburu k\u0259m\u0259rinin sol t\u0259r\u0259find\u0259n as\u0131rd\u0131, halbuki, nizamnam\u0259y\u0259 g\u00f6r\u0259 o, tapan\u00e7a qab\u0131n\u0131 sa\u011f t\u0259r\u0259find\u0259 da\u015f\u0131mal\u0131 idi. O zaman polis i\u015f\u00e7isinin m\u0259hz solaxay olmas\u0131na g\u00f6r\u0259 i\u015fd\u0259n \u00e7\u0131xar\u0131lmas\u0131 Amerikada ciddi \u0259ks-s\u0259da do\u011furub. Amerikal\u0131 solaxaylar F.Uinbornun m\u00fcdafi\u0259sil\u0259 ba\u011fl\u0131 mitinl\u0259r\u0259 ba\u015flayandan sonra m\u0259hk\u0259m\u0259 ad\u0131 \u00e7\u0259kil\u0259n polis \u0259m\u0259kda\u015f\u0131n\u0131n \u00f6z i\u015fin\u0259 b\u0259rpa edilm\u0259sin\u0259 dair q\u0259rar \u00e7\u0131xarma\u011fa m\u0259cbur olub.<\/p>\n<p>Bel\u0259c\u0259 d\u00fcnyada solaxaylar h\u0259r\u0259kat\u0131 ba\u015f qald\u0131r\u0131b. Sonralar dig\u0259r \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 d\u0259 solaxaylara qar\u015f\u0131 \u0259dal\u0259tsizlik ba\u015f ver\u0259nd\u0259, k\u00fctl\u0259vi etiraz aksiyalar\u0131 ke\u00e7irilib.<br \/>\nSolaxaylar g\u00fcn\u00fcn\u00fcn ke\u00e7irlm\u0259sind\u0259 m\u0259qs\u0259d bu q\u0259bild\u0259n olan insanlara d\u0259st\u0259k olmaqd\u0131r. Solaxaylar\u0131n Beyn\u0259lxalq Assosiasiyas\u0131n\u0131n m\u0259nzil-q\u0259rargah\u0131 AB\u015e-\u0131n Kanzas \u015ftat\u0131ndak\u0131 Topika \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 yerl\u0259\u015fir. Bu assosiasiya &#8220;Solaxaylar haqq\u0131nda qanun layih\u0259si&#8221; d\u0259 haz\u0131rlay\u0131b.<\/p>\n<p>Vaxtil\u0259 bir s\u0131ra \u00f6lk\u0259d\u0259 solaxaylar diskriminasiyaya m\u0259ruz qal\u0131b, onlara qar\u015f\u0131 haqs\u0131zl\u0131qlar edilib. M\u0259s\u0259l\u0259n, b\u0259zi dinl\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259 \u015feytan da solaxayd\u0131r v\u0259 bundan sui-istifad\u0259 ed\u0259nl\u0259r solaxaylar\u0131 \u015feytanla eynil\u0259\u015fdirm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015faraq onlara qar\u015f\u0131 h\u00fccumlar t\u0259\u015fkil edibl\u0259r. H\u0259m xa\u00e7p\u0259r\u0259stl\u0259r, h\u0259m d\u0259 m\u00fcs\u0259lmanlar solaxayl\u0131\u011f\u0131 \u015f\u0259r q\u00fcvv\u0259l\u0259rl\u0259 ba\u011flay\u0131rd\u0131lar.<\/p>\n<p>Sovet d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 SSR\u0130-nin \u0259ks\u0259r m\u0259kt\u0259bl\u0259rind\u0259 solaxay u\u015faqlar\u0131 sa\u011f \u0259ll\u0259 yazma\u011fa m\u0259cbur edilibl\u0259r. Bu c\u00fcr hallar x\u00fcsusil\u0259 Rusiya \u0259razisind\u0259 m\u00fc\u015fahid\u0259 edilib. Sovet h\u00f6kum\u0259ti qurulmazdan \u0259vv\u0259l Rusiyada h\u0259tta solaxaylara m\u0259hk\u0259m\u0259y\u0259 m\u00fcraci\u0259t etm\u0259k d\u0259 yasaq edilmi\u015fdi.<\/p>\n<p>B\u00f6y\u00fck Britaniyada indi d\u0259 solaxay m\u0259kt\u0259blil\u0259r sa\u011f \u0259ll\u0259 yazma\u011fa m\u0259cbur edilirl\u0259r. Aliml\u0259r bel\u0259 m\u0259cburiyy\u0259tl\u0259rin solaxay u\u015faqlara psixoloji t\u0259sir etdiyini bildirirl\u0259r. \u00dcmumiyy\u0259tl\u0259 d\u00fcnyada solaxaylara qar\u015f\u0131 m\u00fcnasib\u0259t he\u00e7 vaxt birm\u0259nal\u0131 olmay\u0131b. M\u0259\u015fhur psixoloq Lombrozo idda edib ki, guya solaxaylar potensial cinay\u0259tkarlard\u0131r v\u0259 bu \u00fczd\u0259n d\u0259 onlar\u0131n tez-tez c\u0259za\u00e7\u0259km\u0259 m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rin\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259si t\u0259sad\u00fcfi say\u0131lmamal\u0131d\u0131r. \u00a0Lakin psixoloqun bu iddias\u0131 sonradan r\u0259dd edilib.<\/p>\n<p>B\u0259zi m\u0259lumatlara g\u00f6r\u0259, haz\u0131rda d\u00fcnya \u0259halisinin 15-20 faizini solaxay insanlar t\u0259\u015fkil edir. Aliml\u0259r solaxayl\u0131\u011f\u0131n genetik s\u0259b\u0259bl\u0259r\u0259 \u0259sasland\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrl\u0259r. B\u00f6y\u00fck Britaniya t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar\u0131 bunu t\u0259sdiq ed\u0259n genl\u0259r a\u015fkarlay\u0131blar. Sa\u011f\u0259lli insanlarda beynin sol yar\u0131mk\u00fcr\u0259si nitq v\u0259 dil\u0259, sa\u011f t\u0259r\u0259fi is\u0259 hissiyatlara n\u0259zar\u0259t edir. Lakin solaxaylarda bunun tamamil\u0259 \u0259ksi m\u00fc\u015fahid\u0259 olunur. M\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259rin q\u0259na\u0259tin\u0259 g\u00f6r\u0259, solaxaylar beynin h\u0259r iki t\u0259r\u0259find\u0259n daha asanl\u0131qla istifad\u0259 ed\u0259 bilirl\u0259r. Solaxayl\u0131\u011f\u0131n genl\u0259r qrupu oldu\u011fu bildirilir. Lakin hans\u0131 genl\u0259rin &#8211; h\u0259l\u0259 d\u0259qiq m\u0259lum deyil.<\/p>\n<p>\u018fvv\u0259ll\u0259r bel\u0259 hesab edilirdi ki, solaxayl\u0131q pis \u0259lam\u0259tdir, solaxaylar o q\u0259d\u0259r d\u0259 sa\u011flam adamlar deyill\u0259r, onlar epilepsiya v\u0259 \u015fizofreniya kimi x\u0259st\u0259likl\u0259r\u0259 sa\u011falaylardan \u00e7ox m\u0259ruz qal\u0131rlar. Lakin indi aliml\u0259r ba\u015fqa fikird\u0259dirl\u0259r: solaxayl\u0131q patologiya deyil, insan beyninin f\u0259aliyy\u0259tinin alternativ variant\u0131d\u0131r v\u0259 probleml\u0259rin qeyri-standart h\u0259llin\u0259 imkan verir.<\/p>\n<p>Solaxaylar x\u00fcsusi istedada malik olurlar. Onlara idman\u0131n m\u00fcxt\u0259lif sah\u0259l\u0259rind\u0259 rast g\u0259lm\u0259k olar. S\u00fcbut olunub ki, idmanda solaxay olmaq h\u0259mi\u015f\u0259 h\u0259min insanlar\u0131n xeyrin\u0259 i\u015fl\u0259yib. Solaxaylar\u0131n b\u0259dii yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011fa daha h\u0259ssas oldu\u011fu bildirilir. Solaxaylar s\u0259n\u0259t\u0259-r\u0259ssaml\u0131\u011fa, musiqi\u00e7iliy\u0259, b\u0259st\u0259karl\u0131\u011fa, memarl\u0131\u011fa meyilli adamlar, qeyri-standart ideyalar sahibidirl\u0259r. Cinay\u0259tkar solaxaylar aras\u0131nda f\u0131r\u0131ldaq\u00e7\u0131lar, d\u0259l\u0259duzlar, saxta pul k\u0259s\u0259nl\u0259r \u0259ks\u0259riyy\u0259t t\u0259\u015fkil edir. Solaxay insanlar komp\u00fcter oyunlar\u0131 oynayark\u0259n v\u0259 ya idmanla m\u0259\u015f\u011ful olark\u0259n daha s\u00fcr\u0259tl\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcn\u0259 bilirl\u0259r.<\/p>\n<p>D\u00fcnyan\u0131n el\u0259 b\u00f6lg\u0259l\u0259ri var ki, orada solaxay insanlar\u0131n do\u011fulmas\u0131 h\u0259mi\u015f\u0259 stabil olub. \u018fr\u0259bl\u0259r, \u00e7inlil\u0259r, yaponlar aras\u0131nda is\u0259 solaxaylar\u0131n faizi daha y\u00fcks\u0259kdir.<\/p>\n<p>\u018fks\u0259r valideynl\u0259r u\u015faqlar\u0131n\u0131n solaxay oldu\u011funu bildikd\u0259 onlar\u0131 sa\u011fv\u0259rdi\u015fli etm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar. M\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259r deyirl\u0259r ki, sa\u011f \u0259l\u0259 ke\u00e7m\u0259 solaxaylar \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259sl stressdir. Balaca solaxay\u0131n problemi onun \u0259lind\u0259ki q\u0259l\u0259mi soldan sa\u011fa ke\u00e7irm\u0259k ist\u0259dikd\u0259 ba\u015flay\u0131r. Q\u0259tiyy\u0259n bel\u0259 etm\u0259k olmaz. \u018fks halda u\u015faqda nevroz, diqq\u0259tsizlik, yadda\u015f\u0131n z\u0259ifl\u0259m\u0259si v\u0259 yaz\u0131da probleml\u0259r yarana bil\u0259r.<\/p>\n<p>D\u00fcnyada solaxay m\u0259\u015fhurlar \u00e7oxdur. Buna misal olaraq Janna d,Ark, Lyuis Kerroll, Nikolay Leskov, Leonardo da Vin\u00e7i, Merilin Monro, Albert Eyn\u015fteyn, Bryus Uillis, Bill Qeyts, Yuli Sezar, Mikelancelo, Pol Makkartni, Mark Tven, Bethoven, Sergey Raxmaninov, Robert De Nironu g\u00f6st\u0259rm\u0259k olar.<\/p>\n<p>M\u0259\u015fhur siyas\u0259t\u00e7il\u0259r Yuli Sezar, Makedoniyal\u0131 \u0130sg\u0259nd\u0259r, Napoleon Bonapart, B\u00f6y\u00fck karl, Uinston \u00c7\u00f6r\u00e7ill da solaxay olublar. Amerikan\u0131n ke\u00e7mi\u015f prezidentl\u0259ri Ronald Reyqan, ata Corc Bu\u015f, Bill Klinton, Barak Obama da solaxay siyas\u0259t\u00e7il\u0259r s\u0131ras\u0131na daxildirl\u0259r.<\/p>\n<p>B\u0259zi m\u0259lumatlara g\u00f6r\u0259, Rusiya prezidenti Vladimir Putin d\u0259 solaxayd\u0131r, Lakin x\u00fcsusi xidm\u0259t orqanlar\u0131n\u0131n \u015finelind\u0259n \u00e7\u0131xm\u0131\u015f Putin solaxayl\u0131\u011f\u0131n\u0131 gizl\u0259d\u0259 bilib.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Tanr\u0131 insan\u0131n sa\u011f t\u0259r\u0259fini sol t\u0259r\u0259find\u0259n daha q\u00fcvv\u0259tli v\u0259 iqtidarl\u0131 yarad\u0131b. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 insanlar \u0259ks\u0259r i\u015fl\u0259ri sa\u011f \u0259ll\u0259 g\u00f6r\u00fcrl\u0259r. Amma anadan solaxay do\u011fulanlar da olur. Demoqrafiya m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ril\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olan beyn\u0259lxalq ekspertl\u0259rin m\u00fc\u015fahid\u0259l\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, son ill\u0259r d\u00fcnyada solaxay do\u011fulan insanlar\u0131n say\u0131 artmaqdad\u0131r. Amma aliml\u0259r h\u0259l\u0259 ki insanlar\u0131n solaxay do\u011fulmas\u0131n\u0131n s\u0259b\u0259bl\u0259rini m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdir\u0259 bilm\u0259yibl\u0259r. ARANTV.AZ\u00a0 Modern.az-a istinad\u0259n bildirir ki, h\u0259r ilin 13 avqust tarixi d\u00fcnyada Solaxaylar g\u00fcn\u00fc kimi qeyd olunur. D\u00fcnyada ya\u015fayan solaxaylar h\u0259r il avqustun 13-d\u0259 \u00dcmumd\u00fcnya Solaxaylar G\u00fcn\u00fcn\u00fc qeyd edirl\u0259r. Beyn\u0259lxalq Solaxaylar G\u00fcn\u00fc 1992-ci ild\u0259 Britaniya solaxaylar klubunun t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc il\u0259&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":72985,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[24],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2019\/08\/696617.jpg",800,600,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2019\/08\/696617.jpg",800,600,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2019\/08\/696617.jpg",800,600,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2019\/08\/696617-150x150.jpg",150,150,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2019\/08\/696617-300x225.jpg",300,225,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2019\/08\/696617.jpg",640,480,false],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2019\/08\/696617.jpg",800,600,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2019\/08\/696617.jpg",800,600,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2019\/08\/696617-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2019\/08\/696617.jpg",800,600,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=24\" rel=\"category\">Maraql\u0131<\/a>","rttpg_excerpt":"Tanr\u0131 insan\u0131n sa\u011f t\u0259r\u0259fini sol t\u0259r\u0259find\u0259n daha q\u00fcvv\u0259tli v\u0259 iqtidarl\u0131 yarad\u0131b. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 insanlar \u0259ks\u0259r i\u015fl\u0259ri sa\u011f \u0259ll\u0259 g\u00f6r\u00fcrl\u0259r. Amma anadan solaxay do\u011fulanlar da olur. Demoqrafiya m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ril\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olan beyn\u0259lxalq ekspertl\u0259rin m\u00fc\u015fahid\u0259l\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, son ill\u0259r d\u00fcnyada solaxay do\u011fulan insanlar\u0131n say\u0131 artmaqdad\u0131r. Amma aliml\u0259r h\u0259l\u0259 ki insanlar\u0131n solaxay do\u011fulmas\u0131n\u0131n s\u0259b\u0259bl\u0259rini m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdir\u0259 bilm\u0259yibl\u0259r. ARANTV.AZ\u00a0 Modern.az-a istinad\u0259n&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/72984"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=72984"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/72984\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/72985"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=72984"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=72984"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=72984"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}