{"id":729933,"date":"2024-06-13T12:19:00","date_gmt":"2024-06-13T08:19:00","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=729933"},"modified":"2024-06-13T12:19:00","modified_gmt":"2024-06-13T08:19:00","slug":"sovet-dovl%c9%99tind%c9%99-ruslasdirma-qarisiq-ail%c9%99l%c9%99r-siyas%c9%99ti-n%c9%99siman-yaqublu-yazir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=729933","title":{"rendered":"Sovet d\u00f6vl\u0259tind\u0259 \u201crusla\u015fd\u0131rma\u201d, \u201cqar\u0131\u015f\u0131q ail\u0259l\u0259r\u201d siyas\u0259ti- N\u0259siman Yaqublu yaz\u0131r"},"content":{"rendered":"<p><strong>1920-ci ill\u0259rd\u0259 milli respublikalar\u0131 i\u015f\u011fal edib \u201cSSR\u0130\u201d adl\u0131 d\u00f6vl\u0259t yaradan bol\u015fevikl\u0259r (oxu: kommunistl\u0259r) amans\u0131z bir m\u0259zmunda \u201crusla\u015fd\u0131rma\u201d siyas\u0259tini y\u00fcr\u00fcd\u00fcrd\u00fcl\u0259r. H\u0259tta \u201cLenini \u015fimaldan do\u011fan g\u00fcn\u0259\u015f\u0259 b\u0259nz\u0259dir\u201d, \u201cg\u00fcn\u0259\u015f \u015e\u0259rqd\u0259n deyil, \u015eimaldan do\u011fub\u201d s\u00f6yl\u0259y\u0259r\u0259k t\u0259rifl\u0259r ya\u011fd\u0131r\u0131r, \u015feirl\u0259r poemalar, romanlar h\u0259sr edirdil\u0259r.<\/strong><\/p>\n<p>M\u0259qs\u0259d insanlar\u0131 milli d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259d\u0259n m\u0259hrum etm\u0259k, \u0259sild\u0259n, k\u00f6kd\u0259n ay\u0131rmaq v\u0259 yeni \u201csovet n\u0259sli\u201d yeti\u015fdirm\u0259k idi.<\/p>\n<p>Sovet \u00a0rejiminin bu siyas\u0259tinin \u0259sas\u0131nda\u00a0 \u201crusla\u015fd\u0131rma\u201d ba\u015fl\u0131ca yer al\u0131rd\u0131. AB\u015e-da yarad\u0131lm\u0131\u015f \u201cSSR\u0130-ni \u00d6yr\u0259tm\u0259 \u0130nstitutu\u201dnun M\u00fcnhend\u0259 n\u0259\u015fr etdiyi \u201cD\u0259rgi\u201d\u00a0 jurnal\u0131 bu probleml\u0259 ba\u011fl\u0131 1960-c\u0131 ill\u0259r\u0259 aid maraql\u0131 m\u0259lumatlar \u00e7ap edib.<\/p>\n<p>M\u0259lum olur ki, 1960-c\u0131 ill\u0259rin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 Sovetl\u0259r Birliyind\u0259 198.870.514 (198 milyon 870 min 514 n\u0259f\u0259r) insan\u0131 \u0259hat\u0259 ed\u0259n 50.333.487 (50 milyon 333 min 487 n\u0259f\u0259r) ail\u0259 m\u00f6vcud olub.<\/p>\n<p><strong>Bunlardan 9 milyonu subaylar, ail\u0259 qurmayanlar idi. \u015e\u0259h\u0259rl\u0259rd\u0259 90 milyon insan\u0131 \u0259hat\u0259 ed\u0259n 24 milyon ail\u0259, k\u0259ndl\u0259rd\u0259 is\u0259 109 milyon insan\u0131 \u0259hat\u0259 ed\u0259n 26 milyon ail\u0259 ya\u015fay\u0131rd\u0131. M\u0259lumatlara g\u00f6r\u0259, Sovetl\u0259r Birliyind\u0259 h\u0259r 1000 (min) ail\u0259y\u0259 102 qar\u0131\u015f\u0131q evlilik d\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fc.<\/strong><\/p>\n<p>Bu statistikaya g\u00f6r\u0259, 1959-cu ild\u0259 sovet d\u00f6vl\u0259tind\u0259 5.134 min (be\u015f\u00a0 milyon y\u00fcz otuz d\u00f6rd min) qar\u0131\u015f\u0131q ail\u0259 var idi. Ortalama olaraq h\u0259r sovet ail\u0259sind\u0259 3,95 ki\u015finin m\u00f6vcudlu\u011funu hesablasaq, qar\u0131\u015f\u0131q evl\u0259nm\u0259l\u0259rin 20 milyonu ke\u00e7diyini qeyd etm\u0259k m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Bunun da sovet \u0259halisinin 10 faizini \u0259hat\u0259 etdiyini qeyd ed\u0259 bil\u0259rik. Bel\u0259likl\u0259, \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rd\u0259 h\u0259r 1000 (min) ail\u0259y\u0259 151, \u00a0k\u0259ndl\u0259rd\u0259 is\u0259 \u00a058 qar\u0131\u015f\u0131q ail\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fc.<\/p>\n<p>Bel\u0259likl\u0259, 5.134 (be\u015f milyon) min ail\u0259d\u0259n 3,7 milyonu \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rd\u0259, 1,5 milyonu is\u0259 k\u0259ndl\u0259rd\u0259 ya\u015famaqda idi. Bu n\u0259tic\u0259y\u0259 g\u00f6r\u0259 \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rd\u0259 qar\u0131\u015f\u0131q evl\u0259nm\u0259l\u0259r 13,7 milyon insan\u0131, k\u0259nd b\u00f6lg\u0259l\u0259rind\u0259 5,9 milyonu \u0259hat\u0259 edirdi.<\/p>\n<p><strong>Bel\u0259likl\u0259, \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rd\u0259 qar\u0131\u015f\u0131q ail\u0259l\u0259rin k\u0259ndl\u0259r\u0259 nisb\u0259t\u0259n t\u0259qrib\u0259n 3 d\u0259f\u0259 \u00e7ox oldu\u011fu g\u00f6r\u00fcnm\u0259kd\u0259dir.\u00a0<\/strong><strong>Maraql\u0131d\u0131r ki, Sovetl\u0259r Birliyind\u0259 olan qar\u0131\u015f\u0131q ail\u0259l\u0259rin t\u0259rkibi haqq\u0131nda geni\u015f bilgil\u0259r yay\u0131nlanm\u0131rd\u0131.<br \/>\n<\/strong><\/p>\n<p>T\u0259bii ki, qar\u0131\u015f\u0131q ail\u0259l\u0259rd\u0259 apar\u0131c\u0131 olan v\u0259 dan\u0131\u015f\u0131lan \u0259sas dil\u00a0 rus dili idi. Bu x\u00fcsusda Sovetl\u0259r Birliyind\u0259 ana dilini tamamil\u0259 qeyd ed\u0259nl\u0259rin say\u0131n\u0131n 12 milyona yax\u0131nla\u015fd\u0131\u011f\u0131 da qeyd edilm\u0259kd\u0259dir. C\u0259nubi Qafqazda, x\u00fcsus\u0259n, Az\u0259rbaycanda ruslarla daha \u00e7ox, qism\u0259n d\u0259 erm\u0259nil\u0259rl\u0259, y\u0259hudil\u0259rl\u0259 d\u0259 evl\u0259nib\u00a0 qar\u0131\u015f\u0131q ail\u0259 sahibi\u00a0 olanlar\u0131n say\u0131 az deyildi. N\u0259tic\u0259d\u0259 qar\u0131\u015f\u0131q ail\u0259l\u0259rd\u0259n olanlara \u00e7ox m\u0259qamlarda (v\u0259zif\u0259y\u0259 ir\u0259li \u00e7\u0259kilm\u0259k, etibarl\u0131l\u0131q v\u0259 s.) \u201cya\u015f\u0131l i\u015f\u0131q\u201d yand\u0131r\u0131l\u0131rd\u0131.<\/p>\n<p>Bu da t\u0259bii ki, sovet d\u00f6vl\u0259tinin \u201crusla\u015fd\u0131rma\u201d siyas\u0259tin\u0259 tamamil\u0259 uy\u011fun g\u0259lirdi.<\/p>\n<p><strong>P.S.<\/strong>\u00a0Sovet d\u00f6vl\u0259tind\u0259 milli respublikalardan (x\u00fcsus\u0259n m\u00fcs\u0259lmanlardan) olanlar\u0131n ruslarla, ukraynal\u0131larla, beloruslar\u0131n (\u0259sas\u0259n xristianlarla) evliliyin\u0259 he\u00e7 bir problem yarad\u0131lm\u0131r daha \u00e7ox\u00a0\u00a0 \u201cya\u015f\u0131l i\u015f\u0131q\u201d yand\u0131r\u0131l\u0131rd\u0131.<\/p>\n<p>Bu m\u00fcs\u0259lman \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259 respublika r\u0259hb\u0259rliyind\u0259\u00a0 \u00a0ikinci katibl\u0259r m\u00fctl\u0259q ruslar olur, idar\u0259l\u0259rd\u0259 r\u0259smi yaz\u0131\u015fma v\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015flar rus dilind\u0259 apar\u0131l\u0131r, katib\u0259l\u0259r v\u0259 k\u00f6m\u0259k\u00e7il\u0259r d\u0259 qeyri\u00a0 az\u0259rbaycanl\u0131 mill\u0259tl\u0259rd\u0259n olurdu. T\u0259bii ki, bu da bir siyas\u0259t olaraq y\u00fcr\u00fcd\u00fcl\u00fcrd\u00fc.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/cdn.musavat.com\/news\/video\/NewFolder\/ali-fotolar\/16470944166153637390_1200x630.jpg\" alt=\"16470944166153637390_1200x630.jpg (214 KB)\" width=\"350\" height=\"238\" \/><\/p>\n<p><strong>N\u0259siman Yaqublu,<\/strong><br \/>\n<strong>Tarix elml\u0259ri doktoru, professor<\/strong><\/p>\n<p><strong>\u00a0<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>1920-ci ill\u0259rd\u0259 milli respublikalar\u0131 i\u015f\u011fal edib \u201cSSR\u0130\u201d adl\u0131 d\u00f6vl\u0259t yaradan bol\u015fevikl\u0259r (oxu: kommunistl\u0259r) amans\u0131z bir m\u0259zmunda \u201crusla\u015fd\u0131rma\u201d siyas\u0259tini y\u00fcr\u00fcd\u00fcrd\u00fcl\u0259r. H\u0259tta \u201cLenini \u015fimaldan do\u011fan g\u00fcn\u0259\u015f\u0259 b\u0259nz\u0259dir\u201d, \u201cg\u00fcn\u0259\u015f \u015e\u0259rqd\u0259n deyil, \u015eimaldan do\u011fub\u201d s\u00f6yl\u0259y\u0259r\u0259k t\u0259rifl\u0259r ya\u011fd\u0131r\u0131r, \u015feirl\u0259r poemalar, romanlar h\u0259sr edirdil\u0259r. M\u0259qs\u0259d insanlar\u0131 milli d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259d\u0259n m\u0259hrum etm\u0259k, \u0259sild\u0259n, k\u00f6kd\u0259n ay\u0131rmaq v\u0259 yeni \u201csovet n\u0259sli\u201d yeti\u015fdirm\u0259k idi. Sovet \u00a0rejiminin bu siyas\u0259tinin \u0259sas\u0131nda\u00a0 \u201crusla\u015fd\u0131rma\u201d ba\u015fl\u0131ca yer al\u0131rd\u0131. AB\u015e-da yarad\u0131lm\u0131\u015f \u201cSSR\u0130-ni \u00d6yr\u0259tm\u0259 \u0130nstitutu\u201dnun M\u00fcnhend\u0259 n\u0259\u015fr etdiyi \u201cD\u0259rgi\u201d\u00a0 jurnal\u0131 bu probleml\u0259 ba\u011fl\u0131 1960-c\u0131 ill\u0259r\u0259 aid maraql\u0131 m\u0259lumatlar \u00e7ap edib. M\u0259lum olur ki, 1960-c\u0131 ill\u0259rin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 Sovetl\u0259r Birliyind\u0259&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":729934,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[1],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/42a9be894f8013c40f47a8eef838245d.jpg",316,159,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/42a9be894f8013c40f47a8eef838245d.jpg",316,159,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/42a9be894f8013c40f47a8eef838245d.jpg",316,159,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/42a9be894f8013c40f47a8eef838245d.jpg",316,159,false],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/42a9be894f8013c40f47a8eef838245d.jpg",316,159,false],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/42a9be894f8013c40f47a8eef838245d.jpg",316,159,false],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/42a9be894f8013c40f47a8eef838245d.jpg",316,159,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/42a9be894f8013c40f47a8eef838245d.jpg",316,159,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/42a9be894f8013c40f47a8eef838245d-240x159.jpg",240,159,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/42a9be894f8013c40f47a8eef838245d.jpg",316,159,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=1\" rel=\"category\">C\u0259miyy\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"1920-ci ill\u0259rd\u0259 milli respublikalar\u0131 i\u015f\u011fal edib \u201cSSR\u0130\u201d adl\u0131 d\u00f6vl\u0259t yaradan bol\u015fevikl\u0259r (oxu: kommunistl\u0259r) amans\u0131z bir m\u0259zmunda \u201crusla\u015fd\u0131rma\u201d siyas\u0259tini y\u00fcr\u00fcd\u00fcrd\u00fcl\u0259r. H\u0259tta \u201cLenini \u015fimaldan do\u011fan g\u00fcn\u0259\u015f\u0259 b\u0259nz\u0259dir\u201d, \u201cg\u00fcn\u0259\u015f \u015e\u0259rqd\u0259n deyil, \u015eimaldan do\u011fub\u201d s\u00f6yl\u0259y\u0259r\u0259k t\u0259rifl\u0259r ya\u011fd\u0131r\u0131r, \u015feirl\u0259r poemalar, romanlar h\u0259sr edirdil\u0259r. M\u0259qs\u0259d insanlar\u0131 milli d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259d\u0259n m\u0259hrum etm\u0259k, \u0259sild\u0259n, k\u00f6kd\u0259n ay\u0131rmaq v\u0259 yeni \u201csovet n\u0259sli\u201d yeti\u015fdirm\u0259k idi. Sovet \u00a0rejiminin&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/729933"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=729933"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/729933\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/729934"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=729933"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=729933"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=729933"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}