{"id":730117,"date":"2024-06-14T11:23:28","date_gmt":"2024-06-14T07:23:28","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=730117"},"modified":"2024-06-14T11:23:28","modified_gmt":"2024-06-14T07:23:28","slug":"mut%c9%99x%c9%99ssis-qan-qrupundan-asili-olmayaraq-h%c9%99r-zaman-donorluga-ehtiyac-var","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=730117","title":{"rendered":"M\u00fct\u0259x\u0259ssis: Qan qrupundan as\u0131l\u0131 olmayaraq, h\u0259r zaman donorlu\u011fa ehtiyac var"},"content":{"rendered":"<p>Qan\u0131n yegan\u0259 m\u0259nb\u0259yi insand\u0131r v\u0259 onun he\u00e7 bir \u0259v\u0259zedici preparat\u0131 yoxdur. Elmi t\u0259dqiqatlara g\u00f6r\u0259, h\u0259r 5 n\u0259f\u0259rd\u0259n ancaq 2-si qan ver\u0259 bilir. A\u015fa\u011f\u0131 ya\u015f h\u0259ddi 18, yuxar\u0131 ya\u015f h\u0259ddi is\u0259 65 olan fiziki tam sa\u011flam \u015f\u0259xsl\u0259r qan ver\u0259 bil\u0259r.<\/p>\n<p><a class=\"azertac-link\" href=\"https:\/\/azertag.az\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">AZ\u018fRTAC<\/a>\u00a0x\u0259b\u0259r verir ki, bunu S\u0259hiyy\u0259 Nazirliyi M\u0259rk\u0259zi Qan Bank\u0131n\u0131n r\u0259hb\u0259ri Qumral V\u0259liyeva deyib.<\/p>\n<p>Q.V\u0259liyeva diqq\u0259t\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131b ki, qanverm\u0259d\u0259n \u00f6nc\u0259 qan donoru olacaq \u015f\u0259xsin bol maye, kofein t\u0259rkibli i\u00e7kil\u0259r i\u00e7m\u0259si v\u0259 d\u00fczg\u00fcn qidalanmas\u0131 t\u00f6vsiy\u0259 edilir: \u201cDonor olmaq \u00fc\u00e7\u00fcn laz\u0131m olan r\u0259smi s\u0259n\u0259d \u015f\u0259xsiyy\u0259t v\u0259siq\u0259sidir. Qan ver\u0259n \u015f\u0259xs S\u0259hiyy\u0259 Nazirliyi Milli Hemotologiya v\u0259 Transfuziologiya M\u0259rk\u0259zinin M\u0259rk\u0259zi Qan Bank\u0131 v\u0259 b\u00f6lm\u0259l\u0259rin\u0259 g\u0259ldiyi zaman \u0259vv\u0259lc\u0259 qeydiyyata y\u00f6nl\u0259ndirilir. Sonra donor h\u0259kim t\u0259r\u0259find\u0259n m\u00fcayin\u0259 olunmaq \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fcayin\u0259 ota\u011f\u0131na g\u00f6nd\u0259rilir. Burada ondan s\u0259hh\u0259ti il\u0259 ba\u011fl\u0131 \u00fcmumi m\u0259lumat (anamnez) toplan\u0131l\u0131r, boyu v\u0259 \u00e7\u0259kisi \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcr, hemoqlobin d\u0259y\u0259rl\u0259ri v\u0259 t\u0259zyiqi yoxlan\u0131l\u0131r. Qan donoru olmaq \u00fc\u00e7\u00fcn hemoqlobin s\u0259viyy\u0259si ki\u015fil\u0259rd\u0259 minimum 13.5g\/dl, maksimum 18.0 g\/dl, qad\u0131nlarda is\u0259 m\u00fcvafiq olaraq 12.5 g\/dl v\u0259 16.5 g\/dl-dir. Qan donoru olacaq \u015f\u0259xsin minimal \u00e7\u0259kisi 50 kiloqram olmal\u0131d\u0131r. Qan t\u0259zyiqi is\u0259 minimum 90 mmHg-60 mmHg, maksimum 180 mmHg-100 mmHg olmal\u0131d\u0131r. Ki\u015fil\u0259r ild\u0259 4 d\u0259f\u0259, qad\u0131nlar is\u0259 ild\u0259 3 d\u0259f\u0259 qan donoru ola bil\u0259rl\u0259r\u201d.<\/p>\n<p>M\u0259rk\u0259zi Qan Bank\u0131n\u0131n r\u0259hb\u0259rinin s\u00f6zl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, h\u0259r g\u00fcn m\u00fcxt\u0259lif q\u0259zalar, x\u0259sar\u0259tl\u0259r, \u0259m\u0259liyyatlar ba\u015f verir, bu zaman qan ehtiyac\u0131 yaran\u0131r: \u201cDonor bir v\u0259 ya bir ne\u00e7\u0259 n\u0259f\u0259rin h\u0259yat\u0131n\u0131 xilas ed\u0259 bil\u0259r. Qan v\u0259 qan komponentl\u0259ri irsi qan x\u0259st\u0259likl\u0259ri (talassemiya, hemofiliya v\u0259 s.), immun \u00e7at\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131, a\u011f\u0131r anemiya, qan v\u0259 s\u00fcm\u00fck illiyi x\u0259st\u0259likl\u0259rind\u0259n \u0259ziyy\u0259t \u00e7\u0259k\u0259n, f\u00f6vq\u0259lad\u0259 hallar, f\u0259lak\u0259t v\u0259 q\u0259zalarda travma alanlar, tibbi v\u0259 c\u0259rrahi prosedurlardan ke\u00e7\u0259n x\u0259st\u0259l\u0259r\u0259 v\u0259 hamil\u0259lik v\u0259 do\u011fu\u015fla \u0259laq\u0259si qanaxmas\u0131 olan qad\u0131nlara s\u0259rf olunur. B\u0259zi x\u0259st\u0259likl\u0259r zaman\u0131 daha tez qan komponentinin k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u0259sin\u0259 z\u0259rur\u0259t yarad\u0131r. Bu s\u0259b\u0259bd\u0259n d\u0259 qana daimi ehtiyac var v\u0259 al\u0131nandan sonra 42 g\u00fcn \u0259rzind\u0259 istifad\u0259 edilm\u0259lidir. Qan verm\u0259k insanlarda \u00fcr\u0259k-damar sisteminin f\u0259aliyy\u0259tini normala\u015fd\u0131r\u0131r, infarkt, insult v\u0259 x\u0259r\u00e7\u0259ng riskini azald\u0131r, yeni qan h\u00fcceyr\u0259l\u0259rinin istehsal\u0131n\u0131 art\u0131r\u0131r v\u0259 \u0259n \u00f6n\u0259mlisi is\u0259 emosional v\u0259ziyy\u0259timiz\u0259 m\u00fcsb\u0259t t\u0259sir g\u00f6st\u0259rir. Qan verdikd\u0259n sonra b\u0259d\u0259nd\u0259ki qan h\u00fcceyr\u0259l\u0259ri yenil\u0259nir, bir \u00e7ox m\u00fcsb\u0259t d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r ba\u015f verir. Bunun say\u0259sind\u0259 insan orqanizmi daha sa\u011flam v\u0259 g\u00fcmrah olur. X\u00fcsusil\u0259 d\u0259 y\u00fcks\u0259k qan-damar t\u0259zyiqi, stress, yor\u011funluq kimi narahatl\u0131\u011f\u0131n azalmas\u0131na yax\u015f\u0131 t\u0259sir edir. Bir vahid qan verm\u0259kl\u0259, 3 insan\u0131n h\u0259yat\u0131n\u0131 xilas edirik. \u00c7\u00fcnki bir vahid qandan 3 f\u0259rqli qan komponenti haz\u0131rlan\u0131r v\u0259 3 f\u0259rqli x\u0259st\u0259y\u0259 g\u00f6nd\u0259rilir\u201d.<\/p>\n<p>Q.V\u0259liyeva vur\u011fulay\u0131b ki, Az\u0259rbaycanda, el\u0259c\u0259 d\u0259 d\u00fcnyada \u0259n \u00e7ox rast g\u0259lin\u0259n O (I) Rh+ v\u0259 A (II) Rh+ qan qruplar\u0131d\u0131r: \u201cBu qan qruplar\u0131ndan olan insanlar\u0131n \u00e7ox olmas\u0131 qan donorlu\u011funda da \u00f6z t\u0259sirini g\u00f6st\u0259rir. \u00c7\u00fcnki x\u0259st\u0259l\u0259rin \u0259h\u0259miyy\u0259tli bir hiss\u0259si O(I)Rh+ v\u0259 A(II)Rh+ qan qruplar\u0131na aiddir. Qan qrupundan asl\u0131 olmayaraq, h\u0259r zaman donorlu\u011fa ehtiyac var. Qan donoru kimi sa\u011flam insanlar\u0131n q\u0259bul edil\u0259c\u0259yini n\u0259z\u0259r\u0259 alaraq, imtina kriteriyalar\u0131 2 qrupa b\u00f6l\u00fcn\u00fcr: daimi v\u0259 m\u00fcv\u0259qq\u0259ti. Daimi imtina meyarlar\u0131na Addison x\u0259st\u0259liyi, Hepatit (B v\u0259 C), AIDS (HIV), sifilis, xroniki \u00fcr\u0259k damar, b\u00f6yr\u0259k, qaraciy\u0259r \u00e7at\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131 olan \u015f\u0259xsl\u0259r, xronik nefrit, kardiomiopatiya, orqan transplantasiyas\u0131 olan \u015f\u0259xsl\u0259r, irsi qan x\u0259st\u0259likl\u0259ri, anemiyas\u0131 olanlar v\u0259 s. tibbi g\u00f6st\u0259ri\u015fl\u0259r daxildir. M\u00fcv\u0259qq\u0259ti imtina kriteriyalar\u0131na is\u0259 c\u0259rrahi \u0259m\u0259liyyat v\u0259 Hepatit A x\u0259st\u0259liyi ke\u00e7ir\u0259n \u015f\u0259xsl\u0259r aiddir. Onlar sa\u011fald\u0131qdan 12 ay sonra qan donoru ola bil\u0259rl\u0259r. Tatuaj v\u0259 pirsing etdir\u0259n \u015f\u0259xsl\u0259r bu \u0259m\u0259liyyat\u0131 etdikl\u0259ri g\u00fcnd\u0259n 1 il sonra qan donoru ola bil\u0259rl\u0259r. Bundan \u0259lav\u0259, respirator x\u0259st\u0259likl\u0259r ke\u00e7ir\u0259n \u015f\u0259xsl\u0259r sa\u011fald\u0131qdan sonrak\u0131 1 ay m\u00fcdd\u0259tind\u0259 qan donoru ola bilm\u0259zl\u0259r. H\u0259m\u00e7inin epilepsiyas\u0131 olan \u015f\u0259xsl\u0259r son 3 ild\u0259 epileptik tutma ya\u015famay\u0131bsa v\u0259 haz\u0131rda d\u0259rman vasit\u0259l\u0259ri q\u0259bul etmirl\u0259rs\u0259, qan donoru ola bil\u0259rl\u0259r. Qeyd edim ki, hamil\u0259 qad\u0131nlar qan ver\u0259 bilm\u0259zl\u0259r. Qad\u0131nlar do\u011fum v\u0259 ya hamil\u0259liyin sona \u00e7atd\u0131r\u0131lmas\u0131ndan 9 ay sonra, qeys\u0259riyy\u0259 \u00fcsulu il\u0259 do\u011fu\u015f ke\u00e7ir\u0259n qad\u0131nlar is\u0259 12 ay sonra qan donoru ola bil\u0259rl\u0259r\u201d.<\/p>\n<p>\u201cQan verdikd\u0259n sonra 30 d\u0259qiq\u0259 \u0259rzind\u0259 avtomobil idar\u0259 etm\u0259k t\u00f6vsiy\u0259 olunmur. H\u0259m\u00e7inin b\u0259d\u0259nin b\u0259rpas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u015fokolad yem\u0259k, \u015fir\u0259, kompot v\u0259 ya \u00e7ay i\u00e7m\u0259k laz\u0131md\u0131r. Bundan \u0259lav\u0259, g\u00fcn \u0259rzind\u0259 a\u011f\u0131r fiziki i\u015fl\u0259rl\u0259 (intensiv m\u0259\u015fq, y\u00fck qald\u0131rma) m\u0259\u015f\u011ful olmaq m\u0259qs\u0259d\u0259uy\u011fun say\u0131lm\u0131r.H\u0259m\u00e7inin t\u00fct\u00fcn\u00e7\u0259km\u0259 v\u0259 spirtli i\u00e7kil\u0259r kimi z\u0259r\u0259rli v\u0259rdi\u015fl\u0259rd\u0259n uzaq durmaq t\u00f6vsiy\u0259 olunur\u201d, &#8211; dey\u0259 Qumral V\u0259liyeva \u0259lav\u0259 edib.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Qan\u0131n yegan\u0259 m\u0259nb\u0259yi insand\u0131r v\u0259 onun he\u00e7 bir \u0259v\u0259zedici preparat\u0131 yoxdur. Elmi t\u0259dqiqatlara g\u00f6r\u0259, h\u0259r 5 n\u0259f\u0259rd\u0259n ancaq 2-si qan ver\u0259 bilir. A\u015fa\u011f\u0131 ya\u015f h\u0259ddi 18, yuxar\u0131 ya\u015f h\u0259ddi is\u0259 65 olan fiziki tam sa\u011flam \u015f\u0259xsl\u0259r qan ver\u0259 bil\u0259r. AZ\u018fRTAC\u00a0x\u0259b\u0259r verir ki, bunu S\u0259hiyy\u0259 Nazirliyi M\u0259rk\u0259zi Qan Bank\u0131n\u0131n r\u0259hb\u0259ri Qumral V\u0259liyeva deyib. Q.V\u0259liyeva diqq\u0259t\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131b ki, qanverm\u0259d\u0259n \u00f6nc\u0259 qan donoru olacaq \u015f\u0259xsin bol maye, kofein t\u0259rkibli i\u00e7kil\u0259r i\u00e7m\u0259si v\u0259 d\u00fczg\u00fcn qidalanmas\u0131 t\u00f6vsiy\u0259 edilir: \u201cDonor olmaq \u00fc\u00e7\u00fcn laz\u0131m olan r\u0259smi s\u0259n\u0259d \u015f\u0259xsiyy\u0259t v\u0259siq\u0259sidir. Qan ver\u0259n \u015f\u0259xs S\u0259hiyy\u0259 Nazirliyi Milli Hemotologiya v\u0259&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":730118,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[1],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/17183487385029343211_1200x630.jpg",924,630,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/17183487385029343211_1200x630.jpg",924,630,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/17183487385029343211_1200x630.jpg",924,630,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/17183487385029343211_1200x630-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/17183487385029343211_1200x630-535x365.jpg",535,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/17183487385029343211_1200x630-840x573.jpg",640,437,true],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/17183487385029343211_1200x630.jpg",924,630,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/17183487385029343211_1200x630.jpg",924,630,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/17183487385029343211_1200x630-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/17183487385029343211_1200x630-924x620.jpg",924,620,true]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=1\" rel=\"category\">C\u0259miyy\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"Qan\u0131n yegan\u0259 m\u0259nb\u0259yi insand\u0131r v\u0259 onun he\u00e7 bir \u0259v\u0259zedici preparat\u0131 yoxdur. Elmi t\u0259dqiqatlara g\u00f6r\u0259, h\u0259r 5 n\u0259f\u0259rd\u0259n ancaq 2-si qan ver\u0259 bilir. A\u015fa\u011f\u0131 ya\u015f h\u0259ddi 18, yuxar\u0131 ya\u015f h\u0259ddi is\u0259 65 olan fiziki tam sa\u011flam \u015f\u0259xsl\u0259r qan ver\u0259 bil\u0259r. AZ\u018fRTAC\u00a0x\u0259b\u0259r verir ki, bunu S\u0259hiyy\u0259 Nazirliyi M\u0259rk\u0259zi Qan Bank\u0131n\u0131n r\u0259hb\u0259ri Qumral V\u0259liyeva deyib. Q.V\u0259liyeva diqq\u0259t\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131b&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/730117"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=730117"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/730117\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/730118"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=730117"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=730117"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=730117"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}