{"id":734072,"date":"2024-07-02T21:21:00","date_gmt":"2024-07-02T17:21:00","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=734072"},"modified":"2024-07-02T21:21:00","modified_gmt":"2024-07-02T17:21:00","slug":"usaqlar-n%c9%99-ucun-qaranliqdan-qorxur","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=734072","title":{"rendered":"U\u015faqlar n\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn qaranl\u0131qdan qorxur ?"},"content":{"rendered":"<p>Niktofobiya insanlarda h\u0259ddind\u0259n art\u0131q qaranl\u0131\u011fa qar\u015f\u0131 qorxuya s\u0259b\u0259b olan x\u00fcsusi fobiya n\u00f6v\u00fcd\u00fcr. Bu termin yunan s\u00f6z\u00fcd\u00fcr, az\u0259rbaycanca \u201cnycti\u201d &#8211; gec\u0259 v\u0259 \u201cfobiya\u201d &#8211; qorxu dem\u0259kdir. Tibbi terminl\u0259rd\u0259 \u201cliqofobiya\u201d v\u0259 ya \u201cskotofobiya\u201d kimi d\u0259 tan\u0131n\u0131r. B\u0259zi hallarda qaranl\u0131qdan qorxmaq normal qar\u015f\u0131lana bil\u0259r. Ancaq niktofobiya bu c\u00fcr m\u00fcv\u0259qq\u0259ti v\u0259 normal qorxulardan k\u0259nara \u00e7\u0131xan m\u00fcr\u0259kk\u0259b bir hald\u0131r.<\/p>\n<p><a class=\"azertac-link\" href=\"https:\/\/azertag.az\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">AZ\u018fRTAC<\/a>\u00a0tibbi saytlara istinadla x\u0259b\u0259r verir ki, y\u00fcks\u0259k s\u0259viyy\u0259d\u0259 niktofobiya problemi olan insanlar, m\u00fcalic\u0259 almad\u0131qlar\u0131 t\u0259qdird\u0259 yana\u015f\u0131 psixoloji x\u0259st\u0259likl\u0259rl\u0259 \u00fczl\u0259\u015f\u0259 bil\u0259r.<\/p>\n<p>X\u00fcsusil\u0259 yuxusuzluq niktofobiyadan \u0259ziyy\u0259t \u00e7\u0259k\u0259n x\u0259st\u0259l\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn ilkin probleml\u0259rd\u0259n biridir. Ara\u015fd\u0131rmalara g\u00f6r\u0259, niktofobiyas\u0131 olan u\u015faqlarda yatmaq vaxt\u0131n\u0131 daima t\u0259xir\u0259 salmaq v\u0259 ya yatd\u0131qlar\u0131 otaqda i\u015f\u0131qlar\u0131 a\u00e7\u0131q saxlamaq kimi v\u0259rdi\u015fl\u0259r formala\u015f\u0131r. Yuxusuzuq, ba\u015f a\u011fr\u0131s\u0131, normadan art\u0131q t\u0259rl\u0259m\u0259, d\u0259h\u015f\u0259tli fikirl\u0259r v\u0259 panik ataklar, artan \u00fcr\u0259k d\u00f6y\u00fcnt\u00fcs\u00fc, g\u00fccl\u00fc emosiya, qaranl\u0131qda qald\u0131qda a\u011flamaq v\u0259 ya q\u0131\u015fq\u0131rmaq, n\u0259f\u0259s darl\u0131\u011f\u0131 kimi simptomlar niktofobiyan\u0131n \u0259lam\u0259tl\u0259rin\u0259 daxildir.<\/p>\n<p>B\u0259zi aliml\u0259rin fikrinc\u0259, niktofobiyan\u0131n m\u0259n\u015f\u0259yi insanl\u0131\u011f\u0131n ilk n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259rin\u0259 gedib \u00e7\u0131x\u0131r. T\u0259xmin\u0259n 2 milyon il \u0259vv\u0259l \u0259cdadlar\u0131m\u0131z a\u00e7\u0131q havada ya\u015fay\u0131rd\u0131lar v\u0259 qaranl\u0131qda yatmaq onlar \u00fc\u00e7\u00fcn olduqca t\u0259hl\u00fck\u0259li idi. Gec\u0259 ova \u00e7\u0131xan y\u0131rt\u0131c\u0131lar, t\u0259bii f\u0259lak\u0259tl\u0259r, dig\u0259r tayfalar\u0131n yaratd\u0131\u011f\u0131 t\u0259hl\u00fck\u0259 qaranl\u0131\u011f\u0131 \u0259cdadlar\u0131m\u0131z \u00fc\u00e7\u00fcn olduqca riskli bir faktora \u00e7evirirdi.<\/p>\n<p>Bununla bel\u0259, niktofobiya yaln\u0131z qaranl\u0131qdan deyil, eyni zamanda g\u00f6r\u00fcnm\u0259y\u0259n (qeyri-real) fenomenl\u0259rd\u0259n qorxma\u011fa s\u0259b\u0259b olur. Apar\u0131lan sor\u011fu zaman\u0131 bir \u00e7ox u\u015faq qaranl\u0131qda qalanda ruhlardan, b\u0259dheyb\u0259t v\u0259 ya o\u011frulardan qorxdu\u011funu s\u00f6yl\u0259yibl\u0259r. \u0130\u015f\u0131qlar s\u00f6nd\u00fcr\u00fcld\u00fckd\u0259 e\u015fidil\u0259n s\u0259sl\u0259r d\u0259 onlar\u0131 narahat edir.<\/p>\n<p>H\u0259r hans\u0131 bir travma (h\u0259tta g\u00fcn \u0259rzind\u0259) niktofobiyaya s\u0259b\u0259b ola bil\u0259r. Qorxunc bir hadis\u0259nin qaranl\u0131qda xat\u0131rlanmas\u0131 v\u0259 qorxuya s\u0259b\u0259b olmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Niktofobiya travmatik stres probleminin bir hiss\u0259sidir. Bu s\u0259b\u0259bd\u0259n depressiya, narkotik vasit\u0259 istifad\u0259si, psixoloji x\u0259st\u0259likl\u0259r, panik atak kimi probleml\u0259rd\u0259n \u0259ziyy\u0259t \u00e7\u0259k\u0259n \u015f\u0259xsl\u0259r niktofobiyaya daha \u00e7ox meyillidir.<\/p>\n<p>Niktofobiya \u201cPsixi probleml\u0259rin diaqnostik v\u0259 statistik t\u0259limat\u0131\u201d (DSM-5) kitab\u0131nda x\u00fcsusi fobiyalar aras\u0131nda qeyd edilib. Spesifik fobiyalar\u0131n bir \u00e7ox simptomu niktofobiyada m\u00fc\u015fahid\u0259 olunur.<\/p>\n<p>Psixoloq h\u0259r hans\u0131 bir \u015f\u0259xs\u0259 niktofobiya diaqnozu qoymaq \u00fc\u00e7\u00fcn simptomlar\u0131n ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 vaxt\u0131, x\u0259st\u0259d\u0259 DSM-5-d\u0259 qeyd edil\u0259n \u0259lam\u0259tl\u0259rd\u0259n ne\u00e7\u0259sinin oldu\u011funu bilm\u0259lidir. G\u00fcnd\u0259lik h\u0259yata t\u0259sir g\u00f6st\u0259rm\u0259diyi t\u0259qdird\u0259 h\u0259r fobiya m\u00fcalic\u0259 t\u0259l\u0259b etmir. Ancaq niktofobiya bir \u00e7ox halda yuxu problemin\u0259 s\u0259b\u0259b ola bil\u0259c\u0259yi \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fcalic\u0259 edilm\u0259si t\u00f6vsiy\u0259 olunur.<\/p>\n<p>Niktofobiyan\u0131n m\u00fcalic\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn bir \u00e7ox metod var. Koqnitiv davran\u0131\u015f terapiyas\u0131 qaranl\u0131q qorxusuna qar\u015f\u0131 reaksiyalar\u0131 t\u0259nziml\u0259m\u0259y\u0259 k\u00f6m\u0259k edir. Ekspozisiya m\u00fcalic\u0259si daha uzun m\u00fcdd\u0259t qaranl\u0131\u011fa m\u0259ruz qalmaqla, x\u0259st\u0259d\u0259 qaranl\u0131\u011fa qar\u015f\u0131 v\u0259rdi\u015f yarad\u0131r. Bu \u00fcsul m\u00fctl\u0259q m\u00fct\u0259x\u0259ssis t\u0259r\u0259find\u0259n, laz\u0131m oldu\u011fu t\u0259qdird\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irilir. Hipnoterapiya metodu qaranl\u0131qla ba\u011fl\u0131 qorxu v\u0259 narahatl\u0131qlar\u0131 yenid\u0259n d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259y\u0259 k\u00f6m\u0259k edir. Psixoterapiya is\u0259 qorxular\u0131n s\u0259b\u0259bini anlama\u011fa v\u0259 qorxunu idar\u0259 etm\u0259yi \u00f6yr\u0259dir. Terapiyan\u0131n n\u00f6v\u00fcn\u00fc m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirm\u0259k fobiyan\u0131n intensivliyind\u0259n as\u0131l\u0131d\u0131r. B\u0259zi x\u0259st\u0259l\u0259rd\u0259 bird\u0259n \u00e7ox terapiya n\u00f6v\u00fcnd\u0259n istifad\u0259 etm\u0259k laz\u0131m olur.<\/p>\n<p>Qeyd ed\u0259k ki, u\u015faqlar\u0131n 45 faizi qaranl\u0131qdan h\u0259ddind\u0259n art\u0131q qorxur v\u0259 6-12 ya\u015f aras\u0131 u\u015faqlarda \u0259n \u00e7ox rast g\u0259lin\u0259n fobiya n\u00f6v\u00fc niktofobiyad\u0131r. \u018fks\u0259r insanlarda u\u015faql\u0131qda ba\u015flayan niktofobiya yeniyetm\u0259lik d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 aradan qalx\u0131r. Lakin b\u0259zi hallarda b\u00f6y\u00fckl\u0259rd\u0259 d\u0259 niktofobiya m\u00fc\u015fahid\u0259 edil\u0259 bil\u0259r. Bu kimi hallarda m\u00fct\u0259x\u0259ssis\u0259 m\u00fcraci\u0259t etm\u0259k t\u00f6vsiy\u0259 olunur.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Niktofobiya insanlarda h\u0259ddind\u0259n art\u0131q qaranl\u0131\u011fa qar\u015f\u0131 qorxuya s\u0259b\u0259b olan x\u00fcsusi fobiya n\u00f6v\u00fcd\u00fcr. Bu termin yunan s\u00f6z\u00fcd\u00fcr, az\u0259rbaycanca \u201cnycti\u201d &#8211; gec\u0259 v\u0259 \u201cfobiya\u201d &#8211; qorxu dem\u0259kdir. Tibbi terminl\u0259rd\u0259 \u201cliqofobiya\u201d v\u0259 ya \u201cskotofobiya\u201d kimi d\u0259 tan\u0131n\u0131r. B\u0259zi hallarda qaranl\u0131qdan qorxmaq normal qar\u015f\u0131lana bil\u0259r. Ancaq niktofobiya bu c\u00fcr m\u00fcv\u0259qq\u0259ti v\u0259 normal qorxulardan k\u0259nara \u00e7\u0131xan m\u00fcr\u0259kk\u0259b bir hald\u0131r. AZ\u018fRTAC\u00a0tibbi saytlara istinadla x\u0259b\u0259r verir ki, y\u00fcks\u0259k s\u0259viyy\u0259d\u0259 niktofobiya problemi olan insanlar, m\u00fcalic\u0259 almad\u0131qlar\u0131 t\u0259qdird\u0259 yana\u015f\u0131 psixoloji x\u0259st\u0259likl\u0259rl\u0259 \u00fczl\u0259\u015f\u0259 bil\u0259r. X\u00fcsusil\u0259 yuxusuzluq niktofobiyadan \u0259ziyy\u0259t \u00e7\u0259k\u0259n x\u0259st\u0259l\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn ilkin probleml\u0259rd\u0259n biridir. Ara\u015fd\u0131rmalara g\u00f6r\u0259, niktofobiyas\u0131 olan u\u015faqlarda yatmaq&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":734073,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[1],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/07\/1719923085260516631_1200x630.jpg",922,630,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/07\/1719923085260516631_1200x630.jpg",922,630,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/07\/1719923085260516631_1200x630.jpg",922,630,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/07\/1719923085260516631_1200x630-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/07\/1719923085260516631_1200x630-534x365.jpg",534,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/07\/1719923085260516631_1200x630-840x574.jpg",640,437,true],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/07\/1719923085260516631_1200x630.jpg",922,630,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/07\/1719923085260516631_1200x630.jpg",922,630,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/07\/1719923085260516631_1200x630-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/07\/1719923085260516631_1200x630-922x620.jpg",922,620,true]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=1\" rel=\"category\">C\u0259miyy\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"Niktofobiya insanlarda h\u0259ddind\u0259n art\u0131q qaranl\u0131\u011fa qar\u015f\u0131 qorxuya s\u0259b\u0259b olan x\u00fcsusi fobiya n\u00f6v\u00fcd\u00fcr. Bu termin yunan s\u00f6z\u00fcd\u00fcr, az\u0259rbaycanca \u201cnycti\u201d &#8211; gec\u0259 v\u0259 \u201cfobiya\u201d &#8211; qorxu dem\u0259kdir. Tibbi terminl\u0259rd\u0259 \u201cliqofobiya\u201d v\u0259 ya \u201cskotofobiya\u201d kimi d\u0259 tan\u0131n\u0131r. B\u0259zi hallarda qaranl\u0131qdan qorxmaq normal qar\u015f\u0131lana bil\u0259r. Ancaq niktofobiya bu c\u00fcr m\u00fcv\u0259qq\u0259ti v\u0259 normal qorxulardan k\u0259nara \u00e7\u0131xan m\u00fcr\u0259kk\u0259b bir hald\u0131r. AZ\u018fRTAC\u00a0tibbi&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/734072"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=734072"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/734072\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/734073"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=734072"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=734072"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=734072"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}