{"id":735105,"date":"2024-07-06T09:03:40","date_gmt":"2024-07-06T05:03:40","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=735105"},"modified":"2024-07-06T09:03:40","modified_gmt":"2024-07-06T05:03:40","slug":"turkl%c9%99rin-soykoku-il%c9%99-bagli-adlar-niy%c9%99-erm%c9%99ni-adlari-il%c9%99-%c9%99v%c9%99z-olunub","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=735105","title":{"rendered":"T\u00fcrkl\u0259rin soyk\u00f6k\u00fc il\u0259 ba\u011fl\u0131 adlar niy\u0259 erm\u0259ni adlar\u0131 il\u0259 \u0259v\u0259z olunub?"},"content":{"rendered":"<p><strong>Q\u018fRB\u0130 AZ\u018fRBAYCAN TOPON\u0130ML\u018fR\u0130 TAR\u0130X\u0130 H\u018fQ\u0130Q\u018fTL\u018fR\u0130N G\u00dcZG\u00dcS\u00dcD\u00dcR<\/strong><\/p>\n<p>Onomastik vahidl\u0259r xalq\u0131n, aid oldu\u011fu b\u00f6lg\u0259nin tarixi haqq\u0131nda h\u0259r \u015feyi deyir. Xalq\u0131n formala\u015fma tarixinin b\u00fct\u00fcn d\u00f6vrl\u0259rind\u0259 i\u015ftirak ed\u0259n bu x\u00fcsusi adlar aid oldu\u011fu yerin sanki pasportudur. Eyni zamanda b\u00f6lg\u0259nin tarixini g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u0259 da\u015f\u0131yan, ke\u00e7mi\u015fl\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259k aras\u0131nda k\u00f6rpu yaradan bir vasit\u0259dir. Xalq\u0131n d\u00fcnyag\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc, ad\u0259t-\u0259n\u0259n\u0259l\u0259rini, milli x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259rini \u00f6z\u00fcnd\u0259 \u0259ks etdirir. Onlar h\u0259min \u0259razinin kiml\u0259r\u0259 aid oldu\u011funun, tarix\u0259n o \u0259razil\u0259rd\u0259 ya\u015fayanlar haqq\u0131nda \u0259sas m\u0259lumatlar\u0131n da\u015f\u0131y\u0131c\u0131lar\u0131d\u0131r. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 onomastik vahidl\u0259rin \u00f6yr\u0259nilm\u0259sinin h\u0259m d\u0259 ideoloji \u0259h\u0259miyy\u0259ti var. Yer-yurd adlar\u0131 onomastikan\u0131n \u0259n q\u0259dim sah\u0259l\u0259rind\u0259ndir. Az\u0259rbaycan toponiml\u0259ri q\u0259dim m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 d\u0259 \u00f6z \u0259ksini tapm\u0131\u015fd\u0131r. Onlara h\u0259sr olunmu\u015f \u00e7oxlu sayda q\u0259dim v\u0259 m\u00fcasir \u0259s\u0259rl\u0259r vard\u0131r.<\/p>\n<p>Bel\u0259 \u0259s\u0259rl\u0259rd\u0259n biri d\u0259 Bak\u0131 Beyn\u0259lxalq Multikulturalizm M\u0259rk\u0259zi t\u0259r\u0259find\u0259n n\u0259\u015fr olunmu\u015f \u201cH\u0259qiq\u0259tin onomastikas\u0131\u201d kitab\u0131d\u0131r. Bu kitab xalq\u0131m\u0131z\u0131n q\u0259dim ya\u015fay\u0131\u015f yeri olan Q\u0259rbi Az\u0259rbaycan\u0131n yer-yurd adlar\u0131na h\u0259sr olunub. \u018fs\u0259r \u00f6lk\u0259 Prezidenti \u0130lham \u018fliyevin t\u00f6vsiy\u0259si \u0259sas\u0131nda haz\u0131rlan\u0131b. Bel\u0259 ki, Ali Ba\u015f Komandan \u0130lham \u018fliyev 3 iyun 2020-ci ild\u0259 T\u0259rt\u0259r Olimpiya \u0130dman Kompleksinin a\u00e7\u0131l\u0131\u015f\u0131nda demi\u015fdir: \u201cErm\u0259nistan Respublikas\u0131n\u0131n \u0259razisi q\u0259dim Az\u0259rbaycan torpa\u011f\u0131d\u0131r. Bu, faktd\u0131r, tarixi faktd\u0131r. He\u00e7 uza\u011fa getm\u0259k laz\u0131m deyil. XX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 \u00e7ar Rusiyas\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n d\u0259rc edilmi\u015f x\u0259rit\u0259l\u0259r\u0259 baxmaq kifay\u0259tdir. H\u0259r k\u0259s g\u00f6r\u0259r ki, indiki Erm\u0259nistan\u0131n b\u00fct\u00fcn \u0259razisind\u0259ki toponiml\u0259rin dem\u0259k olar ki, m\u00fctl\u0259q \u0259ks\u0259riyy\u0259ti Az\u0259rbaycan m\u0259n\u015f\u0259lidir. M\u0259n xahi\u015f edir\u0259m, bizim aliml\u0259rimiz bunu d\u0259rc etsinl\u0259r ki, h\u0259r k\u0259s g\u00f6rs\u00fcn. Balaca bir kitab\u00e7a d\u0259rc etsinl\u0259r\u201d. M\u0259hz \u00f6lk\u0259 ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131n\u0131n bu t\u00f6vsiy\u0259sin\u0259 \u0259sas\u0259n \u201cH\u0259qiq\u0259tin onomastikas\u0131\u201d kitab\u0131 i\u015f\u0131q \u00fcz\u00fc g\u00f6r\u00fcb. \u018fs\u0259rin ideya m\u00fc\u0259llifi Bak\u0131 Beyn\u0259lxalq Multikulturalizm M\u0259rk\u0259zi Himay\u0259\u00e7ilik \u015euras\u0131n\u0131n s\u0259dri, akademik Kamal Abdulla, m\u00fc\u0259llifl\u0259r filologiya elml\u0259ri doktoru, professor \u0130brahim Bayramov v\u0259 tarix \u00fczr\u0259 f\u0259ls\u0259f\u0259 doktoru Nazim Mustafad\u0131r. \u018fs\u0259r art\u0131q Az\u0259rbaycan, rus v\u0259 ingilis dill\u0259rind\u0259 \u00e7ap olunub. Bu da Q\u0259rbi Az\u0259rbaycan h\u0259qiq\u0259tl\u0259rinin d\u00fcnya ictimaiyy\u0259tinin diqq\u0259tin\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131lmas\u0131na, Az\u0259rbaycan\u0131n haqq s\u0259sinin daha \u00e7ox e\u015fidilm\u0259sin\u0259 imkan ver\u0259c\u0259k. H\u0259m\u00e7inin g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 d\u00fcnyan\u0131n bir \u00e7ox ba\u015fqa dill\u0259rind\u0259 d\u0259 t\u0259rc\u00fcm\u0259si n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulur.<\/p>\n<p>Kitabda Q\u0259rbi Az\u0259rbaycan\u0131n 499 l\u0259\u011fv edilmi\u015f v\u0259 ya da\u011f\u0131d\u0131lm\u0131\u015f k\u0259ndi, 704 adlar\u0131 d\u0259yi\u015fdirilmi\u015f ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259nt\u0259q\u0259si, 231 adlar\u0131 d\u0259yi\u015fdirilmi\u015f oronim, 116 adlar\u0131 d\u0259yi\u015fdirilmi\u015f hidronim, 137 adlar\u0131 d\u0259yi\u015fdirilmi\u015f yaylaq v\u0259 q\u0131\u015flaq haqq\u0131nda \u0259hat\u0259li m\u0259lumat verilib. M\u0259lum oldu\u011fu kimi bu \u0259razinin \u0259halisi tarix\u0259n bir ne\u00e7\u0259 d\u0259f\u0259 soyq\u0131r\u0131ma v\u0259 deportasiyaya m\u0259ruz qal\u0131b. 1905-1906, 1918-1920, 1948-1953, 1988-1991-ci ill\u0259rd\u0259 planl\u0131 \u015f\u0259kild\u0259, hiss\u0259-hiss\u0259 \u0259hali buradan k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fcl\u00fcb. Lakin erm\u0259nil\u0259r v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131m\u0131z\u0131 \u00f6z ata-baba yurdundan did\u0259rgin salsalar da, buran\u0131n yer adlar\u0131nda ya\u015fayan yadda\u015f\u0131 m\u0259hv ed\u0259 bilm\u0259yibl\u0259r. B\u00f6lg\u0259nin onomastik sistemi buran\u0131n \u0259sas sakinl\u0259rinin kim oldu\u011funu ayd\u0131n \u015f\u0259kild\u0259 n\u00fcmayi\u015f etdirir. Buradak\u0131 onomastik vahidl\u0259rin \u0259ks\u0259riyy\u0259ti h\u0259min \u0259razil\u0259rd\u0259 ya\u015fam\u0131\u015f t\u00fcrk tayfalar\u0131n\u0131n adlar\u0131 \u0259sas\u0131nda formala\u015f\u0131b. Kimmeril\u0259r (G\u00fcmr\u00fc), saklar (Sisian), quqarlar (G\u00f6y\u00e7\u0259 g\u00f6l\u00fc v\u0259 P\u0259mb\u0259k \u0259traf\u0131nda Quqark toponimi, \u015firaklar (\u015eirak \u0259yal\u0259ti, \u015e\u00f6r\u0259yel toponimi), \u015fad\u0131l\u0131lar (Vedibasarda \u015eidli k\u0259ndi), z\u0259ngil\u0259r (Z\u0259ngi \u00e7ay\u0131, Z\u0259ngibasar) \u0259razinin onomastik vahidl\u0259rinin yaranmas\u0131nda m\u0259nb\u0259 rolunu oynay\u0131blar. \u201cKitabi-D\u0259d\u0259 Qorqud\u201d dastan\u0131nda da buraya m\u0259xsus bir \u00e7ox yer adlar\u0131n\u0131n (Bay\u0131nd\u0131r, Altuntaxt, G\u00f6kc\u0259 d\u0259ngiz, \u015eirokuz) ad\u0131 \u00e7\u0259kilir.<\/p>\n<p>\u201cH\u0259qiq\u0259tin onomastikas\u0131\u201d kitab\u0131nda m\u00fc\u0259llifl\u0259r tarixi faktlara, q\u0259dim m\u0259nb\u0259l\u0259r\u0259 istinad ed\u0259r\u0259k g\u00f6st\u0259rirl\u0259r ki, bu \u0259razinin toponiml\u0259rini \u00f6z\u00fcnd\u0259 \u0259ks etdir\u0259n siyah\u0131larda \u2013 1590-c\u0131 ild\u0259 \u00c7uxur S\u0259\u0259d\u00a0 b\u0259yl\u0259rb\u0259yliyind\u0259 t\u0259rtib edilmi\u015f \u201c\u0130r\u0259van \u0259yal\u0259tinin m\u00fcf\u0259ss\u0259l d\u0259ft\u0259ri\u201d v\u0259 1728-ci ild\u0259 haz\u0131rlanm\u0131\u015f \u201c\u0130r\u0259van \u0259yal\u0259tinin icmal d\u0259ft\u0259ri\u201dn\u0259 buradak\u0131 t\u00fcrkm\u0259n\u015f\u0259li yer adlar\u0131 \u0259ks olunub. H\u0259tta erm\u0259ni m\u00fc\u0259llifl\u0259r d\u0259 \u00f6z \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 bu adlar\u0131n bir \u00e7oxunu qeyd edibl\u0259r. 1763-1782-ci ill\u0259rd\u0259 E\u00e7mi\u0259dzin katalikosu Simeon Yerevanskinin \u201cCambr\u201d \u0259s\u0259rind\u0259 bu co\u011frafi adlardan geni\u015f dan\u0131\u015f\u0131l\u0131r.<\/p>\n<p>1828-ci ild\u0259 T\u00fcrkm\u0259n\u00e7ay m\u00fcqavil\u0259sind\u0259n sonra \u0130r\u0259van v\u0259 Nax\u00e7\u0131van xanl\u0131qlar\u0131n\u0131n birl\u0259\u015fdiyi \u0259razid\u0259 Erm\u0259ni vilay\u0259ti yarad\u0131ld\u0131. Bu vilay\u0259tin \u0259razisind\u0259ki 1111 k\u0259ndd\u0259n yaln\u0131z 62-d\u0259 erm\u0259nil\u0259r ya\u015fay\u0131rd\u0131 ki, onlardan da yaln\u0131z 14-n\u00fcn ad\u0131 erm\u0259ni m\u0259n\u015f\u0259li idi. 1828-1830-cu ill\u0259rd\u0259 \u0259raziy\u0259 \u0130randan 40 min, T\u00fcrkiy\u0259d\u0259n 90 min erm\u0259ni k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fcl\u00fcb. \u00dcmumilikd\u0259 buraya m\u00fcxt\u0259lif d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 r\u0259smi v\u0259 qeyri-r\u0259smi 200 min erm\u0259ni yerl\u0259\u015fdirilib. Bu da etnik balans\u0131 m\u0259qs\u0259dli \u015f\u0259kild\u0259 erm\u0259nil\u0259rin xeyrin\u0259 d\u0259yi\u015fib. Erm\u0259ni m\u00fc\u0259llif Zaven Qorqodyan\u0131n \u201c1831-1931 ill\u0259rd\u0259 sovet Erm\u0259nistan\u0131n\u0131n \u0259halisi\u201d kitab\u0131nda 2310 ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259nt\u0259q\u0259si qeyd\u0259 al\u0131n\u0131b ki, onlardan 2000-nin ad\u0131 t\u00fcrkm\u0259n\u015f\u0259lidir. XIX \u0259srin 90-c\u0131 ill\u0259rind\u0259 T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 ba\u015f ver\u0259n erm\u0259ni \u00fcsyanlar\u0131n\u0131n yat\u0131r\u0131lmas\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 300 min erm\u0259ni buraya k\u00f6\u00e7 edib. 1905-1906-c\u0131 ill\u0259rd\u0259 onlar az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 \u0259razil\u0259rd\u0259 silah g\u00fcc\u00fcn\u0259 etnik t\u0259mizl\u0259m\u0259 siyas\u0259ti h\u0259yata ke\u00e7irm\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131blar. H\u0259min ill\u0259rd\u0259 indiki Erm\u0259nistan \u0259razisind\u0259 da\u011f\u0131nt\u0131lara m\u0259ruz qoyulan ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259nt\u0259q\u0259l\u0259rimizin bir qismi xarabal\u0131\u011fa \u00e7evrilib. S\u0131rf erm\u0259nil\u0259rd\u0259n ibar\u0259t anklavlar da m\u0259hz o zaman yaran\u0131b. N\u0259hay\u0259t 1918-ci il may\u0131n 28-d\u0259 burada ilk erm\u0259ni d\u00f6vl\u0259ti \u2013 Erm\u0259nistan Respublikas\u0131 yarad\u0131ld\u0131.<\/p>\n<p>Kitab\u0131n m\u00fc\u0259llifl\u0259ri Q\u0259rbi Az\u0259rbaycanda co\u011frafi adlar\u0131n d\u0259yi\u015fdirilm\u0259sinin bir ne\u00e7\u0259 istiqam\u0259t \u00fczr\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irildiyi g\u00f6st\u0259rirl\u0259r. \u0130lk n\u00f6vb\u0259d\u0259 t\u00fcrkl\u0259rin soyk\u00f6k\u00fc il\u0259 ba\u011fl\u0131 adlar d\u0259yi\u015fdiril\u0259r\u0259k erm\u0259ni adlar\u0131 il\u0259 \u0259v\u0259z olunub: A\u015fa\u011f\u0131 T\u00fcrkm\u0259nli-Lisaqyu\u011f, Qor\u00e7ulu-Mrqa\u015fad, S\u0259rdarabad-Hoktember, Bayandur-Va\u011fadur, \u015eirvanc\u0131q-Lernakert.<\/p>\n<p>Bir \u00e7ox ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259sk\u0259ninin ad\u0131 kalka yolu il\u0259 h\u0259rfi t\u0259rc\u00fcm\u0259 edilib: Armudlu-Tandzut, Da\u015fqala-Karaberd, D\u0259r\u0259\u00e7i\u00e7\u0259k-Tsaxkadzor.<\/p>\n<p>B\u0259zil\u0259rini beyn\u0259lmil\u0259l\u00e7ilik p\u0259rd\u0259si alt\u0131nda d\u0259yi\u015fibl\u0259r: Qaraq\u0131\u015flaq-Dostluq, Sultanabad-\u015eurabad, C\u00fcc\u0259k\u0259nd-Q\u0131z\u0131l\u015f\u0259f\u0259q, \u00c7anax\u00e7\u0131-Sovetakert.<\/p>\n<p>Bir qismi c\u00fczi d\u0259yi\u015fdiril\u0259r\u0259k ox\u015far erm\u0259nic\u0259 s\u00f6zl\u0259rl\u0259 \u0259v\u0259z olunub: D\u0259r\u0259ba\u015f-Darbas, \u018fl\u0259y\u0259z-Araqats, Gabud-Kapuyt, \u00c7\u0131rp\u0131l\u0131-Crapi.<\/p>\n<p>B\u0259zil\u0259rinin t\u0259rkibind\u0259ki a\u015fa\u011f\u0131, yuxar\u0131, b\u00f6y\u00fck, ki\u00e7ik s\u00f6zl\u0259rini erm\u0259nic\u0259 m\u00fcvafiq olaraq verin, nerkin, mets, pokr adland\u0131raraq sanki erm\u0259ni s\u00f6z\u00fcym\u00fc\u015f kimi g\u00f6st\u0259ribl\u0259r: Verin Za\u011fal\u0131, Nerkin Zeyv\u0259, Mets K\u0259p\u0259n\u0259k\u00e7i, Pokr \u015ei\u015ft\u0259p\u0259.<\/p>\n<p>\u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, 1920-1980-ci ill\u0259rd\u0259 Erm\u0259nistanda 517 t\u00fcrkm\u0259n\u015f\u0259li ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259nt\u0259q\u0259sinin ad\u0131 d\u0259yi\u015fdirilib. 1991-ci ild\u0259 deportasiyadan sonra is\u0259 \u0259vv\u0259l 91, sonra 16 ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259nt\u0259q\u0259sinin d\u0259 ad\u0131 d\u0259yi\u015fdirildi. Bu siyah\u0131ya sonralar da \u0259lav\u0259l\u0259r olunaraq \u00fcmumilikd\u0259 704 Az\u0259rbaycan m\u0259n\u015f\u0259li inzibati-\u0259razi vahidinin ad\u0131 d\u0259yi\u015fdirilib. Bir \u00e7ox k\u0259nd is\u0259 l\u0259\u011fv edil\u0259r\u0259k adlar\u0131 da siyah\u0131dan silinib. Kitabda bu yerl\u0259rin h\u0259r birinin q\u0259dim ad\u0131, onun m\u0259nas\u0131, etimologiyas\u0131, aid oldu\u011fu inzibati-\u0259razi vahidi, tarixi haqq\u0131nda m\u00fcf\u0259ss\u0259l m\u0259lumat verilib. Bel\u0259likl\u0259, \u201cH\u0259qiq\u0259tin onomastikas\u0131\u201d kitab\u0131 b\u00f6lg\u0259nin pasportudur des\u0259k, yan\u0131lmar\u0131q. Burada \u00f6z \u0259ksini tapm\u0131\u015f bir \u00e7ox onomastik vahidin h\u0259tta etimoloji izaha da ehtiyac\u0131 yoxdur. Onlar\u0131n az\u0259rbaycanl\u0131lara m\u0259xsuslu\u011fu he\u00e7 bir \u015f\u00fcbh\u0259 do\u011furmur. M\u0259s\u0259l\u0259n, kitabdan se\u00e7diyimiz b\u0259zi n\u00fcmun\u0259l\u0259r\u0259 n\u0259z\u0259r salaq: A\u011fbulaq (i\u00e7m\u0259y\u0259 yararl\u0131, keyfiyy\u0259tli bulaq), Hamaml\u0131, A\u011fcaarx, A\u011fcaqala, A\u011fcaq\u0131\u015flaq, A\u011fkils\u0259 (r\u0259ng+Alban kils\u0259si m\u0259nas\u0131nda), Com\u0259rdli (\u0259sas\u0131n\u0131 qoyan Com\u0259rd adl\u0131 \u015f\u0259xsin ad\u0131ndan \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259lib), G\u00fcmr\u00fc. Bu s\u00f6z b\u0259zi m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 G\u00f6mr\u00fc variant\u0131nda da ke\u00e7ir. T\u00fcrkm\u0259n\u015f\u0259li q\u0259dim kimmer etnonimind\u0259n yaran\u0131b. 1837-ci ild\u0259 ad\u0131 d\u0259yi\u015fdiril\u0259r\u0259k Aleksandropol qoyulub. 1924-c\u00fc ild\u0259 Leninakan, 1991-ci ild\u0259 ilk ad\u0131n\u0131n erm\u0259ni dilin\u0259 uy\u011funla\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f formas\u0131nda Kumayri, 1992-ci ild\u0259 is\u0259 Gy\u00fcmri adland\u0131r\u0131l\u0131b. 1988-ci ild\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131lar oradan deportasiya edilibl\u0259r.<\/p>\n<p>Q\u0259rbi Az\u0259rbaycan toponiml\u0259rinin b\u00f6y\u00fck bir hiss\u0259sini d\u0259 birinci t\u0259r\u0259fi hac\u0131 titulundan ibar\u0259t olan \u015f\u0259xs adlar\u0131 \u0259sas\u0131nda formala\u015fan s\u00f6zl\u0259r t\u0259\u015fkil edir ki, bunlar\u0131n xalqm\u0131za m\u0259xsuslu\u011fu he\u00e7 bir \u015f\u00fcbh\u0259 do\u011furmasa da, m\u00fc\u0259llifl\u0259r onlar haqq\u0131nda da \u0259trafl\u0131 m\u0259lumat veribl\u0259r: Hac\u0131 Bayram, Hac\u0131dur, Hac\u0131 Elyaz, Hac\u0131 X\u0259lil, Hac\u0131 Qara, Hac\u0131lar, Hac\u0131 Muxan.<\/p>\n<p>Q\u0259rbi Az\u0259rbaycan\u0131n 1959-cu ild\u0259 l\u0259\u011fv edil\u0259n T\u00fcrk D\u00fczk\u0259ndi, yaxud Tatar D\u00fczk\u0259ndi, 1925-ci ild\u0259 l\u0259\u011fv edil\u0259n Yellic\u0259 (k\u00fcl\u0259k tutan yer v\u0259 -c\u0259 \u00e7oxaltma \u015f\u0259kil\u00e7isinin birl\u0259\u015fm\u0259sind\u0259n yaranm\u0131\u015fd\u0131r), Tu\u011fut (Me\u011frid\u0259 k\u0259nd &#8211; q\u0131p\u00e7aq t\u00fcrk tayfas\u0131 olan tuq etnonimin\u0259 q\u0259dim t\u00fcrk dilind\u0259 c\u0259m \u015f\u0259kil\u00e7isi olan -ut art\u0131rmaqla d\u00fcz\u0259lib. \u201cTu\u011flara m\u0259xsus\u201d dem\u0259kdir. Erm\u0259nil\u0259r bunu d\u0259yi\u015fdir\u0259r\u0259k Te\u011fut variant\u0131na salm\u0131\u015flar) kimi bir \u00e7ox k\u0259nd d\u0259 ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259nt\u0259q\u0259l\u0259ri siyah\u0131s\u0131ndan silinmi\u015fdir.<\/p>\n<p>Q\u0259rbi Az\u0259rbaycandak\u0131 toponiml\u0259rimizin taleyini b\u00f6lg\u0259y\u0259 m\u0259xsus hidroniml\u0259r d\u0259 ya\u015fay\u0131b, buradak\u0131 su h\u00f6vz\u0259l\u0259rinin adlar\u0131 da d\u0259yi\u015fdirilib, t\u0259hrif olunub. Kitabda Ay\u011f\u0131r g\u00f6l\u00fc, Ald\u0259r\u0259, Alag\u00f6z, Ar\u0131ql\u0131 (\u018frikli), Bal\u0131q\u00e7ay (q\u0259dim t\u00fcrk dilind\u0259 bal\u0131q \u201c\u015f\u0259h\u0259r\u201d dem\u0259kdir), Da\u015fbulaq, G\u00f6y\u00e7\u0259 (g\u00f6y v\u0259 \u00e7ay s\u00f6zl\u0259rinin birl\u0259\u015fm\u0259sind\u0259n yaranm\u0131\u015fd\u0131r, suyun t\u0259mizliyin\u0259 i\u015far\u0259dir), Qanl\u0131g\u00f6l, Qara g\u00f6l, Ox\u00e7u\u00e7ay (\u201cKitabi-D\u0259d\u0259 Qorqud\u201ddak\u0131 Ox\u00e7u \u015f\u0259xs ad\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r), Zod (sadak t\u00fcrk tayfas\u0131n\u0131n ad\u0131ndan yaranm\u0131\u015fd\u0131r, indi erm\u0259nil\u0259r bunu Sotk \u015f\u0259klin\u0259 salm\u0131\u015flar) kimi hidroniml\u0259rin taleyi, m\u00fcasir ad\u0131 v\u0259 v\u0259ziyy\u0259ti \u0259trafl\u0131 \u015f\u0259rh olunmu\u015fdur.<\/p>\n<p>Burada h\u0259m\u00e7inin xalq\u0131m\u0131z\u0131n q\u0259dim t\u0259s\u0259rr\u00fcfat h\u0259yat\u0131n\u0131n elementl\u0259rini da\u015f\u0131yan v\u0259 adlar\u0131 da milli kimliyimizi \u0259ks etdir\u0259n, buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 m\u0259nfur qon\u015fular\u0131m\u0131z t\u0259r\u0259find\u0259n d\u0259yi\u015fdiril\u0259n yaylaq v\u0259 q\u0131\u015flaq adlar\u0131 da \u0259hat\u0259li \u015f\u0259kild\u0259 \u00f6z \u0259ksini tap\u0131b. M\u00fc\u0259llifl\u0259r g\u00f6st\u0259rirl\u0259r ki, Ana\u011f\u0131zo\u011flu (Toxlucada q\u0131\u015flaq, \u201c\u0259sas, b\u00f6y\u00fck\u201d m\u0259nas\u0131nda ana+\u011fuz (o\u011fuz) o\u011flu), Bayatlar q\u0131\u015fla\u011f\u0131, Car\u011fan q\u0131\u015fla\u011f\u0131 (dilimizd\u0259ki yar\u011fan s\u00f6z\u00fcn\u00fcn variant\u0131d\u0131r), \u00c7ataq yayla\u011f\u0131 (Hamaml\u0131 vilay\u0259tind\u0259, iki da\u011f\u0131n birl\u0259\u015fdiyi yer m\u0259nas\u0131nda), D\u0259v\u0259 yata\u011f\u0131 yayla\u011f\u0131, G\u0259zd\u0259k q\u0131\u015fla\u011f\u0131 (da\u011f\u0131n t\u0259p\u0259sind\u0259 \u00e7\u00f6k\u0259k yer) onomastik vahidl\u0259rinin d\u0259 adlar\u0131 d\u0259yi\u015fdiril\u0259r\u0259k uydurma adlarla \u0259v\u0259z olunub.<\/p>\n<p>\u201c\u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, son 200 ild\u0259 indiki Erm\u0259nistan \u0259razisind\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 iki mind\u0259n art\u0131q ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259nt\u0259q\u0259si m\u00fcxt\u0259lif yollarla (\u0259halisi deportasiya edilm\u0259kl\u0259, silah g\u00fcc\u00fcn\u0259 qovulmaqla, soyq\u0131r\u0131m\u0131na m\u0259ruz qoyulmaqla, yand\u0131r\u0131l\u0131b xarabaya \u00e7evrilm\u0259kl\u0259 v\u0259 s.) siyah\u0131dan silinib, tarixi Az\u0259rbaycan torpaqlar\u0131nda monoetnik Erm\u0259nistan d\u00f6vl\u0259ti yarad\u0131l\u0131b\u201d. Haqq\u0131nda dan\u0131\u015fd\u0131\u011f\u0131m\u0131z kitabda is\u0259 bu ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259nt\u0259q\u0259l\u0259rinin adlar\u0131 toplan\u0131b, sisteml\u0259\u015fdirilib, geni\u015f v\u0259 h\u0259rt\u0259r\u0259fli ara\u015fd\u0131rmaya c\u0259lb olunub. M\u00fc\u0259llifl\u0259r buradak\u0131 q\u0259dim yer-yurd adlar\u0131m\u0131z\u0131 tarix, co\u011frafiya v\u0259 dil\u00e7ilik kontekstind\u0259 t\u0259dqiq ed\u0259r\u0259k oxuculara onlar haqq\u0131nda m\u00fcf\u0259ss\u0259l m\u0259lumat veribl\u0259r. \u201cH\u0259qiq\u0259tin onomastikas\u0131\u201d kitab\u0131 xalq\u0131m\u0131z\u0131n q\u0259dim yurd yeri olan Q\u0259rbi Az\u0259rbaycan b\u00f6lg\u0259sinin onomastik vahidl\u0259rinin t\u0259dqiqi v\u0259 t\u0259bli\u011fi i\u015find\u0259 \u00e7ox d\u0259y\u0259rli bir m\u0259nb\u0259dir. Fikrimizc\u0259, bu kitab h\u0259min \u0259razid\u0259n qovulma\u011f\u0131n a\u011fr\u0131-ac\u0131s\u0131n\u0131 canl\u0131 \u015f\u0259kild\u0259 ya\u015fam\u0131\u015f v\u0259 art\u0131q uzun ill\u0259rdir \u00f6z do\u011fma yurduna h\u0259sr\u0259t qalm\u0131\u015f h\u0259mv\u0259t\u0259nl\u0259rimizin adlar yadda\u015f\u0131n\u0131 t\u0259z\u0259l\u0259m\u0259kl\u0259 yana\u015f\u0131, h\u0259m d\u0259 o torpaqlar\u0131 g\u00f6rm\u0259y\u0259n, ancaq b\u00f6y\u00fckl\u0259rin s\u00f6hb\u0259tl\u0259rind\u0259n tan\u0131yan g\u0259ncl\u0259rin d\u0259 q\u0259dim torpaqlar\u0131m\u0131zla ba\u011fl\u0131 m\u0259lumatlar\u0131n\u0131n artmas\u0131na k\u00f6m\u0259k ed\u0259c\u0259k. Kitab\u0131n m\u00fc\u0259llifl\u0259ri professor \u0130brahim Bayramov v\u0259 tarix \u00fczr\u0259 f\u0259ls\u0259f\u0259 doktoru Nazim Mustafaya bu sah\u0259d\u0259 g\u00f6rd\u00fckl\u0259ri i\u015fl\u0259rd\u0259 u\u011fur dil\u0259yi, f\u0259aliyy\u0259tl\u0259rinin davam\u0131n\u0131 arzulay\u0131r\u0131q.<\/p>\n<p><strong>NURAY \u018fL\u0130YEVA,<\/strong><br \/>\n<em>filologiya elml\u0259ri doktoru,<br \/>\nAMEA Nax\u00e7\u0131van B\u00f6lm\u0259sinin \u015f\u00f6b\u0259 m\u00fcdiri<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Q\u018fRB\u0130 AZ\u018fRBAYCAN TOPON\u0130ML\u018fR\u0130 TAR\u0130X\u0130 H\u018fQ\u0130Q\u018fTL\u018fR\u0130N G\u00dcZG\u00dcS\u00dcD\u00dcR Onomastik vahidl\u0259r xalq\u0131n, aid oldu\u011fu b\u00f6lg\u0259nin tarixi haqq\u0131nda h\u0259r \u015feyi deyir. Xalq\u0131n formala\u015fma tarixinin b\u00fct\u00fcn d\u00f6vrl\u0259rind\u0259 i\u015ftirak ed\u0259n bu x\u00fcsusi adlar aid oldu\u011fu yerin sanki pasportudur. Eyni zamanda b\u00f6lg\u0259nin tarixini g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u0259 da\u015f\u0131yan, ke\u00e7mi\u015fl\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259k aras\u0131nda k\u00f6rpu yaradan bir vasit\u0259dir. Xalq\u0131n d\u00fcnyag\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc, ad\u0259t-\u0259n\u0259n\u0259l\u0259rini, milli x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259rini \u00f6z\u00fcnd\u0259 \u0259ks etdirir. Onlar h\u0259min \u0259razinin kiml\u0259r\u0259 aid oldu\u011funun, tarix\u0259n o \u0259razil\u0259rd\u0259 ya\u015fayanlar haqq\u0131nda \u0259sas m\u0259lumatlar\u0131n da\u015f\u0131y\u0131c\u0131lar\u0131d\u0131r. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 onomastik vahidl\u0259rin \u00f6yr\u0259nilm\u0259sinin h\u0259m d\u0259 ideoloji \u0259h\u0259miyy\u0259ti var. Yer-yurd adlar\u0131 onomastikan\u0131n \u0259n q\u0259dim sah\u0259l\u0259rind\u0259ndir. Az\u0259rbaycan toponiml\u0259ri q\u0259dim m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 d\u0259 \u00f6z&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":735106,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[1],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/07\/9f9a2e9a167394097914359246110367732.jpg",975,540,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/07\/9f9a2e9a167394097914359246110367732.jpg",975,540,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/07\/9f9a2e9a167394097914359246110367732.jpg",975,540,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/07\/9f9a2e9a167394097914359246110367732-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/07\/9f9a2e9a167394097914359246110367732-660x365.jpg",660,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/07\/9f9a2e9a167394097914359246110367732-840x465.jpg",640,354,true],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/07\/9f9a2e9a167394097914359246110367732.jpg",975,540,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/07\/9f9a2e9a167394097914359246110367732.jpg",975,540,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/07\/9f9a2e9a167394097914359246110367732-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/07\/9f9a2e9a167394097914359246110367732.jpg",975,540,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=1\" rel=\"category\">C\u0259miyy\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"Q\u018fRB\u0130 AZ\u018fRBAYCAN TOPON\u0130ML\u018fR\u0130 TAR\u0130X\u0130 H\u018fQ\u0130Q\u018fTL\u018fR\u0130N G\u00dcZG\u00dcS\u00dcD\u00dcR Onomastik vahidl\u0259r xalq\u0131n, aid oldu\u011fu b\u00f6lg\u0259nin tarixi haqq\u0131nda h\u0259r \u015feyi deyir. Xalq\u0131n formala\u015fma tarixinin b\u00fct\u00fcn d\u00f6vrl\u0259rind\u0259 i\u015ftirak ed\u0259n bu x\u00fcsusi adlar aid oldu\u011fu yerin sanki pasportudur. Eyni zamanda b\u00f6lg\u0259nin tarixini g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u0259 da\u015f\u0131yan, ke\u00e7mi\u015fl\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259k aras\u0131nda k\u00f6rpu yaradan bir vasit\u0259dir. Xalq\u0131n d\u00fcnyag\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc, ad\u0259t-\u0259n\u0259n\u0259l\u0259rini, milli x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259rini \u00f6z\u00fcnd\u0259 \u0259ks etdirir. Onlar h\u0259min&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/735105"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=735105"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/735105\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/735106"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=735105"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=735105"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=735105"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}