{"id":736154,"date":"2024-07-10T09:19:06","date_gmt":"2024-07-10T05:19:06","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=736154"},"modified":"2024-07-10T09:19:06","modified_gmt":"2024-07-10T05:19:06","slug":"susa-zirv%c9%99sind%c9%99n-x%c9%99z%c9%99rl%c9%99-bagli-sos-urmu-golunun-taleyi-t%c9%99krarlana-bil%c9%99r","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=736154","title":{"rendered":"\u015eu\u015fa Zirv\u0259sind\u0259n X\u0259z\u0259rl\u0259 ba\u011fl\u0131 SOS! &#8211; Urmu g\u00f6l\u00fcn\u00fcn taleyi t\u0259krarlana bil\u0259r?"},"content":{"rendered":"<p><strong>\u018fnv\u0259r \u018fliyev: \u201cAvropan\u0131n az qala 40 faizi q\u0259d\u0259r \u0259razisi olan n\u0259h\u0259ng su h\u00f6vz\u0259si bird\u0259n-bir\u0259 quruya bilm\u0259z\u201d<\/strong><\/p>\n<p>\u201cX\u0259z\u0259r d\u0259nizi yox olmaq \u0259r\u0259f\u0259sind\u0259dir. Onunla ba\u011fl\u0131 ekoloji probleml\u0259r diqq\u0259td\u0259n k\u0259narda qala bilm\u0259z\u201d.\u00a0 Bu fikri Qazax\u0131stan grezidenti Kas\u0131m-Jomart Tokayev T\u00fcrk D\u00f6vl\u0259tl\u0259ri T\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n iyulun 6-da \u015eu\u015fa \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 ke\u00e7iril\u0259n qeyri-r\u0259smi sammitind\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131 zaman\u0131 s\u0259sl\u0259ndirib.<\/p>\n<p>\u201cBiz X\u0259z\u0259r d\u0259nizinin logistik potensial\u0131n\u0131n art\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n vacibliyini qeyd etdik. Eyni zamanda onun ekoloji probleml\u0259rin\u0259 m\u0259h\u0259l qoymamaq da q\u0259buledilm\u0259zdir. D\u0259niz yox olmaq \u0259r\u0259f\u0259sind\u0259dir. \u018fn m\u00fch\u00fcm v\u0259zif\u0259 onun \u0259traf m\u00fchitini, flora v\u0259 faunas\u0131n\u0131 qorumaqd\u0131r. X\u0259z\u0259rin xilas\u0131na y\u00f6n\u0259lmi\u015f konkret h\u0259ll yollar\u0131 haz\u0131rlamaq laz\u0131md\u0131r. T\u00fcrk \u00f6lk\u0259l\u0259rinin aliml\u0259ri aras\u0131nda qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 \u0259laq\u0259ni aktivl\u0259\u015fdirm\u0259yin vaxt\u0131 \u00e7at\u0131b\u201d, &#8211; dey\u0259 o qeyd edib.<\/p>\n<p>Onun s\u00f6zl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 planetd\u0259 iqliml\u0259 ba\u011fl\u0131 v\u0259ziyy\u0259t daha da m\u00fcr\u0259kk\u0259bl\u0259\u015fib: \u201cD\u00fcnyan\u0131n m\u00fcxt\u0259lif yerl\u0259rind\u0259 ba\u015f ver\u0259n anormal istil\u0259r, me\u015f\u0259 yan\u011f\u0131nlar\u0131, quraql\u0131q v\u0259 da\u015fq\u0131nlar bu tendensiyan\u0131n ayd\u0131n \u015f\u0259kild\u0259 t\u0259sdiqidir. Biz T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131 il\u0259 iqlim m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rind\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131 g\u00fccl\u0259ndirm\u0259y\u0259 haz\u0131r\u0131q. Bu il biz Az\u0259rbaycanda ke\u00e7iril\u0259c\u0259k COP29 iqlim konfrans\u0131nda f\u0259al i\u015ftirak etm\u0259yi planla\u015fd\u0131r\u0131r\u0131q\u201d.<\/p>\n<p><strong>D\u00fcnyan\u0131n \u0259n b\u00f6y\u00fck g\u00f6l\u00fc say\u0131lan X\u0259z\u0259r do\u011frudanm\u0131 Urmu g\u00f6l\u00fcn\u00fcn taleyini ya\u015faya bil\u0259r? Tokayev X\u0259z\u0259rl\u0259 ba\u011fl\u0131 konkret h\u0259ll yollar\u0131 dey\u0259rk\u0259n n\u0259l\u0259ri n\u0259z\u0259rd\u0259 tutur? Ger\u00e7\u0259kd\u0259nmi X\u0259z\u0259r d\u0259nizinin yox olmaq t\u0259hl\u00fck\u0259si var?\u00a0<\/strong><\/p>\n<p>Yeri g\u0259lmi\u015fk\u0259n, \u015eu\u015fa sammitind\u0259n bir g\u00fcn sonra X\u0259z\u0259r d\u0259nizinin H\u00f6vsan v\u0259 T\u00fcrkan sahill\u0259rind\u0259 bal\u0131qlar\u0131n k\u00fctl\u0259vi \u00f6l\u00fcm\u00fc qeyd\u0259 al\u0131n\u0131b. Ekologiya v\u0259 T\u0259bii S\u0259rv\u0259tl\u0259r Nazirliyinin Bioloji M\u00fcxt\u0259lifliyin Qorunmas\u0131 Xidm\u0259tinin r\u0259isi Firuddin \u018fliyev bildirib ki, s\u0259b\u0259b suda h\u0259ll olmu\u015f oksigenin miqdar\u0131n\u0131n qeyri-optimal s\u0259viyy\u0259y\u0259d\u0259k azalmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. Onun s\u00f6zl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, su n\u00fcmun\u0259l\u0259rinin analizi zaman\u0131 m\u00fc\u0259yy\u0259n edilib ki, suyun temperaturunun y\u00fcks\u0259k olmas\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 suda h\u0259ll olmu\u015f oksigenin miqdar\u0131 qeyri-optimal s\u0259viyy\u0259y\u0259d\u0259k, 2.2-2.5 mq\/litr\u0259d\u0259k (norma-6 mq\/litr) azal\u0131b v\u0259 bu s\u0259b\u0259bd\u0259n bal\u0131qlar t\u0259l\u0259f olub.<\/p>\n<p><strong>M\u0259s\u0259l\u0259 il\u0259 ba\u011fl\u0131 AMEA-n\u0131n Co\u011frafiya \u0130nstitutunun \u015f\u00f6b\u0259 m\u00fcdiri \u018fnv\u0259r \u018fliyevl\u0259 s\u00f6hb\u0259t etdik.\u00a0<\/strong><\/p>\n<p><strong><img src=\"https:\/\/cdnn1.img.sputnik.az\/img\/07e5\/07\/1a\/427551860_0:71:1001:636_1280x0_80_0_0_72b2be12e715af3757bac1d5771d9017.jpg\" alt=\"Quraql\u0131\u011f\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaq \u00fc\u00e7\u00fcn hans\u0131 i\u015fl\u0259r g\u00f6r\u00fclm\u0259lidir - \u018fnv\u0259r \u018fliyev  a\u00e7\u0131qlay\u0131r - 27.07.2021, Sputnik Az\u0259rbaycan\" \/><\/strong><\/p>\n<p><strong>\u00a0\u018fnv\u0259r \u018fliyev<\/strong><\/p>\n<p>\u201cYeni M\u00fcsavat\u201da \u015f\u0259rhind\u0259 alim b\u00fct\u00fcn X\u0259z\u0259ryan\u0131 d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin aliml\u0259rinin birg\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u00f6n\u0259mini vur\u011fulad\u0131:\u00a0 \u201cBiz vaxtil\u0259 X\u0259z\u0259r d\u0259nizinin \u00fcmumi probleml\u0259rinin \u00f6yr\u0259nilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn 5 X\u0259z\u0259ryan\u0131 d\u00f6vl\u0259tin aliml\u0259rind\u0259n ibar\u0259t institut yarad\u0131lmas\u0131n\u0131 t\u0259klif etmi\u015fik. Rusiya Elml\u0259r Akademiyas\u0131n\u0131n prezidenti Aleksandr Mixaylovi\u00e7 Sergeyev Bak\u0131da s\u0259f\u0259rd\u0259 ik\u0259n t\u0259klif etdi ki, \u0259n optimal variant kimi institut m\u0259hz Bak\u0131da f\u0259aliyy\u0259t\u0259 ba\u015flas\u0131n, 5 d\u00f6vl\u0259tin maliyy\u0259 imkanlar\u0131 il\u0259 t\u0259min olunsun. N\u0259tic\u0259d\u0259 t\u0259dqiqat i\u015fl\u0259ri koordinasiya edilm\u0259k \u015f\u0259rtil\u0259 birg\u0259 apar\u0131ls\u0131n.<\/p>\n<p><strong>Hesab edir\u0259m ki, \u0259n yax\u015f\u0131 m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259rin bir hiss\u0259si Az\u0259rbaycandad\u0131r. X\u0259z\u0259rin eni istiqam\u0259tind\u0259 \u0259n m\u00fcnasib yer d\u0259 m\u0259hz Az\u0259rbaycand\u0131r. T\u0259\u0259ss\u00fcf ki, sonradan d\u00f6vl\u0259tl\u0259r \u00f6z daxilind\u0259 ayr\u0131ca qurumlar yaratd\u0131lar. Hadis\u0259l\u0259r\u0259 f\u0259rdi yana\u015fma probleml\u0259rin k\u00f6kl\u00fc h\u0259llin\u0259 mane olur. Ayd\u0131n m\u0259s\u0259l\u0259dir ki, institutun yarad\u0131lmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn b\u00f6y\u00fck maliyy\u0259 v\u0259saiti laz\u0131md\u0131r. Birg\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q ona g\u00f6r\u0259 \u00f6n\u0259mlidir ki, X\u0259z\u0259r d\u0259nizinin probleml\u0259rini ara\u015fd\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn g\u0259mil\u0259r laz\u0131md\u0131r. G\u0259mil\u0259rin qiym\u0259ti is\u0259 bahad\u0131r. G\u0259mil\u0259rsiz reydl\u0259rl\u0259, x\u00fcsusi t\u0259dqiqat\u00e7\u0131 qruplar\u0131 il\u0259 \u0259hat\u0259li ara\u015fd\u0131rma aparmaq \u00e7\u0259tindir&#8221;.<\/strong><\/p>\n<p>Alim X\u0259z\u0259rin \u0259vv\u0259lki ill\u0259rd\u0259 d\u0259 probleml\u0259ri oldu\u011funu xat\u0131rlatd\u0131: \u201cX\u0259z\u0259r d\u0259nizinin Orta Asiyaya birl\u0259\u015fdiyi zamanlar olub. B\u00f6y\u00fck Qafqaz da\u011flar\u0131 d\u0259nizin alt\u0131nda idi. H\u0259tta c\u0259nubda Balaxan\u0131 g\u00f6l\u00fc \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259lmi\u015fdi. Bununla yana\u015f\u0131, X\u0259z\u0259rin \u00e7ox sulu vaxtlar\u0131 da olub ki, Valdaya, Moskvan\u0131n alt\u0131na birl\u0259\u015fib. Daha bir fakt is\u0259 X\u0259z\u0259rin \u015eimal Buzlu okean\u0131na birl\u0259\u015fm\u0259si olub ki, suitil\u0259r oradan g\u0259lib. Okean bal\u0131qlar\u0131 is\u0259 q\u0259rb istiqam\u0259tind\u0259 Aral\u0131q d\u0259nizi, Qara d\u0259niz vasit\u0259sil\u0259 d\u00fcnya okean\u0131na birl\u0259\u015fdikd\u0259n sonra X\u0259z\u0259r\u0259 g\u0259libl\u0259r\u201d.<\/p>\n<p>Alimin q\u0259na\u0259tinc\u0259, bug\u00fcnk\u00fc probleml\u0259rin \u0259sas s\u0259b\u0259bi bigan\u0259likd\u0259n qaynaqlan\u0131r: \u201cX\u0259z\u0259rin qurumas\u0131 h\u0259r k\u0259s\u0259 m\u0259lumdur. B\u0259s d\u0259niz niy\u0259 quruyur, n\u0259 etm\u0259k laz\u0131md\u0131r? X\u0259z\u0259r d\u0259nizind\u0259 50-70 ild\u0259n bir quraql\u0131q, art\u0131m d\u00f6vr\u00fc olub. N\u00f6vb\u0259ti quraql\u0131q d\u00f6vr\u00fcn\u00fcn yekunla\u015fd\u0131\u011f\u0131n\u0131 z\u0259nn edir\u0259m. M\u0259n\u0259 el\u0259 g\u0259lir ki, \u00f6t\u0259n ild\u0259n ba\u015flayaraq Az\u0259rbaycana d\u00fc\u015f\u0259n ya\u011f\u0131nt\u0131n\u0131n miqdar\u0131n\u0131n artmas\u0131 il\u0259 X\u0259z\u0259rin sululuq d\u00f6vr\u00fc ba\u015flaya bil\u0259r. 4 milyon kvadrat kilometrlik, y\u0259ni Avropan\u0131n az qala 40 faizi q\u0259d\u0259r \u0259razisi olan n\u0259h\u0259ng su h\u00f6vz\u0259si bird\u0259n-bir\u0259 quruya bilm\u0259z. Bu, m\u00fcmk\u00fcn deyil\u201d.<\/p>\n<p>O ki qald\u0131 bal\u0131qlar\u0131n k\u00fctl\u0259vi t\u0259l\u0259fat\u0131na, m\u00fcsahibimiz bildirdi ki, b\u0259z\u0259n d\u0259niz sular\u0131nda el\u0259 prosesl\u0259r olur ki, k\u00fctl\u0259vi oksigen \u00e7at\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131 yaran\u0131r: \u201cX\u0259z\u0259r d\u00fcnyan\u0131n \u0259n tektonik 3 n\u00f6qt\u0259sind\u0259n birind\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n \u0259n b\u00f6y\u00fck su h\u00f6vz\u0259sidir. Dig\u0259r tektonik sah\u0259l\u0259rd\u0259-Amerikan\u0131n \u015fimal\u0131ndan c\u0259nubuna q\u0259d\u0259r v\u0259 Sakit okean\u0131n q\u0259rb v\u0259 \u015f\u0259rqind\u0259 olan sah\u0259l\u0259rd\u0259 bel\u0259 hallar ba\u015f verir. Bundan \u0259lav\u0259, pal\u00e7\u0131q vulkanlar\u0131 amili var. Ke\u00e7\u0259n il suitil\u0259rin k\u00fctl\u0259vi \u00f6l\u00fcm\u00fc qeyd\u0259 al\u0131nd\u0131. Sularda h\u0259ll olunmu\u015f oksigenin azalmas\u0131, yaxud pal\u00e7\u0131q vulkanlar\u0131 il\u0259 \u0259laq\u0259dar yaranm\u0131\u015f canl\u0131 al\u0259m\u0259 z\u0259r\u0259r vuran sah\u0259l\u0259rin formala\u015fmas\u0131 ehtimal\u0131 y\u00fcks\u0259kdir\u201d.<\/p>\n<p><strong>Nigar H\u018fS\u018fNL\u0130,<br \/>\n\u201cYeni M\u00fcsavat\u201d<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u018fnv\u0259r \u018fliyev: \u201cAvropan\u0131n az qala 40 faizi q\u0259d\u0259r \u0259razisi olan n\u0259h\u0259ng su h\u00f6vz\u0259si bird\u0259n-bir\u0259 quruya bilm\u0259z\u201d \u201cX\u0259z\u0259r d\u0259nizi yox olmaq \u0259r\u0259f\u0259sind\u0259dir. Onunla ba\u011fl\u0131 ekoloji probleml\u0259r diqq\u0259td\u0259n k\u0259narda qala bilm\u0259z\u201d.\u00a0 Bu fikri Qazax\u0131stan grezidenti Kas\u0131m-Jomart Tokayev T\u00fcrk D\u00f6vl\u0259tl\u0259ri T\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n iyulun 6-da \u015eu\u015fa \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 ke\u00e7iril\u0259n qeyri-r\u0259smi sammitind\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131 zaman\u0131 s\u0259sl\u0259ndirib. \u201cBiz X\u0259z\u0259r d\u0259nizinin logistik potensial\u0131n\u0131n art\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n vacibliyini&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":736155,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[1],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/07\/e39230359304c9e9c437891a77b5ea1c.jpg",800,500,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/07\/e39230359304c9e9c437891a77b5ea1c.jpg",800,500,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/07\/e39230359304c9e9c437891a77b5ea1c.jpg",800,500,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/07\/e39230359304c9e9c437891a77b5ea1c-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/07\/e39230359304c9e9c437891a77b5ea1c-584x365.jpg",584,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/07\/e39230359304c9e9c437891a77b5ea1c.jpg",640,400,false],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/07\/e39230359304c9e9c437891a77b5ea1c.jpg",800,500,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/07\/e39230359304c9e9c437891a77b5ea1c.jpg",800,500,false],"newsmatic-featured":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/07\/e39230359304c9e9c437891a77b5ea1c.jpg",800,500,false],"newsmatic-list":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/07\/e39230359304c9e9c437891a77b5ea1c.jpg",600,375,false],"newsmatic-thumb":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/07\/e39230359304c9e9c437891a77b5ea1c.jpg",300,188,false],"newsmatic-small":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/07\/e39230359304c9e9c437891a77b5ea1c.jpg",150,95,false],"newsmatic-grid":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/07\/e39230359304c9e9c437891a77b5ea1c.jpg",400,250,false],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/07\/e39230359304c9e9c437891a77b5ea1c.jpg",800,500,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=1\" rel=\"category\">C\u0259miyy\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"\u018fnv\u0259r \u018fliyev: \u201cAvropan\u0131n az qala 40 faizi q\u0259d\u0259r \u0259razisi olan n\u0259h\u0259ng su h\u00f6vz\u0259si bird\u0259n-bir\u0259 quruya bilm\u0259z\u201d \u201cX\u0259z\u0259r d\u0259nizi yox olmaq \u0259r\u0259f\u0259sind\u0259dir. Onunla ba\u011fl\u0131 ekoloji probleml\u0259r diqq\u0259td\u0259n k\u0259narda qala bilm\u0259z\u201d.\u00a0 Bu fikri Qazax\u0131stan grezidenti Kas\u0131m-Jomart Tokayev T\u00fcrk D\u00f6vl\u0259tl\u0259ri T\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n iyulun 6-da \u015eu\u015fa \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 ke\u00e7iril\u0259n qeyri-r\u0259smi sammitind\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131 zaman\u0131 s\u0259sl\u0259ndirib. \u201cBiz X\u0259z\u0259r d\u0259nizinin logistik potensial\u0131n\u0131n art\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n vacibliyini...","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/736154"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=736154"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/736154\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/736155"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=736154"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=736154"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=736154"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}