{"id":740577,"date":"2024-07-28T21:38:19","date_gmt":"2024-07-28T17:38:19","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=740577"},"modified":"2024-07-28T21:38:19","modified_gmt":"2024-07-28T17:38:19","slug":"dondurmani-kim-icad-edib-tarixi-faktlar","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=740577","title":{"rendered":"Dondurman\u0131 kim icad edib? -Tarixi faktlar"},"content":{"rendered":"<p>Dondurman\u0131n tarixi q\u0259dim d\u00f6vrl\u0259r\u0259 gedib \u00e7\u0131x\u0131r v\u0259 onun t\u0259k ixtira\u00e7\u0131s\u0131 yoxdur.<\/p>\n<p>Lent.az\u00a0<a title=\"xeberler son xeberler 2024\" href=\"https:\/\/big.az\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">x\u0259b\u0259r<\/a>\u00a0verir ki, bir \u00e7ox m\u0259d\u0259niyy\u0259t bu qidan\u0131n ya soyudulmu\u015f, ya da meyv\u0259 v\u0259 buzla haz\u0131rlam\u0131\u015f bir versiyas\u0131n\u0131 m\u0259nims\u0259yir.<\/p>\n<p>15-ci \u0259srd\u0259 astekl\u0259r da\u011flar\u0131n zirv\u0259l\u0259rind\u0259n g\u0259l\u0259n qardan yem\u0259kl\u0259rini v\u0259 i\u00e7kil\u0259rini soyutmaq \u00fc\u00e7\u00fcn istifad\u0259 etdikl\u0259ri halda, Peru v\u0259 Kolumbiyadak\u0131 Andres da\u011flar\u0131nda ya\u011fan qar da soyutma m\u0259qs\u0259di il\u0259 istifad\u0259 olunurdu.<\/p>\n<p>&#8220;History Channel&#8221; x\u0259b\u0259r verir ki, soyudulmu\u015f v\u0259 ya dondurulmu\u015f s\u00fcd m\u0259hsullar\u0131n\u0131n \u0259n erk\u0259n qeyd\u0259 al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 tarix \u0259n az\u0131 eram\u0131zdan 4000 il \u0259vv\u0259l\u0259 aiddir.<\/p>\n<p>Dondurman\u0131n \u0259n \u00e7ox t\u0259svir edildiyi d\u00f6vr is\u0259 618-907-ci ill\u0259r aras\u0131nda \u00c7ind\u0259 Tan s\u00fclal\u0259sinin d\u00f6vr\u00fcd\u00fcr Tan s\u00fclal\u0259si t\u0259sad\u00fcf\u0259n kamfora, cam\u0131\u015f s\u00fcd\u00fc v\u0259 d\u00fcy\u00fc qar\u0131\u015f\u0131qlar\u0131n\u0131 donduraraq dondurma icad edib.<\/p>\n<p>Dondurman\u0131n daha sonra \u018fr\u0259bistan, \u0130ran v\u0259 Anadoluya ke\u00e7diyi m\u0259lumdur. T\u0259xmin\u0259n eram\u0131zdan \u0259vv\u0259l 500-c\u00fc ill\u0259rd\u0259 farslar buzu \u00fcz\u00fcm suyu, meyv\u0259 \u015fir\u0259si v\u0259 dig\u0259r \u015firin \u015feyl\u0259r\u0259 qar\u0131\u015fd\u0131raraq, onu dondurmaya b\u0259nz\u0259y\u0259n &#8220;bastani&#8221; adl\u0131 yem\u0259k\u0259 \u00e7evirdil\u0259r.<\/p>\n<p>Makedoniyal\u0131 \u0130sk\u0259nd\u0259r g\u0259zintiy\u0259 \u00e7\u0131xanda h\u0259mi\u015f\u0259 yan\u0131nda gil\u0259meyv\u0259, meyv\u0259, bal v\u0259 s\u00fcdl\u0259 qar\u0131\u015fm\u0131\u015f da\u011f qar\u0131 olurdu. Bu deserti dondurman\u0131n primitiv formas\u0131 hesab ets\u0259k, dondurman\u0131 \u0130sk\u0259nd\u0259rin k\u0259\u015ff etdiyini s\u00f6yl\u0259m\u0259k olar.<\/p>\n<p>Dondurma Avropaya 13-c\u00fc \u0259srd\u0259 \u00c7in\u0259 s\u0259f\u0259r ed\u0259n Marko Polonun say\u0259sind\u0259 g\u0259lib. O \u00c7ind\u0259 istehlak edil\u0259n s\u00fcdl\u00fc buzlu i\u00e7kini Venesiyaya apar\u0131r v\u0259 a\u011fl\u0131na dondurulmu\u015f desertl\u0259r ideyas\u0131 g\u0259lir.<\/p>\n<p>XVI \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 \u0130taliyada &#8220;su buzu&#8221; adl\u0131 dondurma n\u00f6v\u00fcn\u00fcn haz\u0131rland\u0131\u011f\u0131 bildirilir. T\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar 1560-c\u0131 il\u0259 aid bir s\u0259n\u0259d\u0259 istinad edirl\u0259r ki, \u0130taliyada s\u00fcd bal il\u0259 qar\u0131\u015fd\u0131r\u0131l\u0131r v\u0259 sonra dondurulur. \u0130talyan a\u015fpazlar\u0131n\u0131n \u00f6z m\u0259d\u0259niyy\u0259tin\u0259 v\u0259 z\u00f6vq\u00fcn\u0259 uy\u011fun formas\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015fdir\u0259n dondurma g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn dad\u0131na daha da yax\u0131nla\u015f\u0131r.<\/p>\n<p>Onun Fransaya ilk add\u0131m\u0131 Yekaterina Medi\u00e7i say\u0259sind\u0259 olub. 1676-c\u0131 ild\u0259 Parisd\u0259 t\u0259xmin\u0259n 250 dondurma salonu oldu\u011fu t\u0259xmin edilir.<\/p>\n<p>Amerikaya is\u0259 dondurma 1700-c\u00fc ild\u0259 Britaniya koloniyalar\u0131 vasit\u0259sil\u0259 Tomas Cefferson t\u0259r\u0259find\u0259n g\u0259tirilmi\u015fdir.<\/p>\n<p>T\u00fcrkl\u0259rd\u0259 dondurman\u0131n inki\u015faf\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 \u0259n m\u00fch\u00fcm m\u0259lumatlar\u0131 Ka\u015fqarl\u0131 Mahmudun yazd\u0131\u011f\u0131 Divan-\u0131 L\u00fcgati&#8217;t T\u00fcrkd\u0259n \u00f6yr\u0259nirik.<\/p>\n<p>K\u00e2\u015fqarl\u0131 kitab\u0131nda t\u00fcrkl\u0259rd\u0259 \u0259rik, gaval\u0131 v\u0259 \u015faftal\u0131 \u015fir\u0259sind\u0259n \u015f\u0259rb\u0259t haz\u0131rland\u0131\u011f\u0131n\u0131 v\u0259 x\u00fcsusil\u0259 yay aylar\u0131nda bu \u015f\u0259rb\u0259tin dondurularaq istehlak edildiyini yaz\u0131b.<\/p>\n<p>T\u00fcrkl\u0259rin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 iqlim s\u0259rin olsa da, yayda temperatur y\u00fcks\u0259lir. 17-ci \u0259srd\u0259n etibar\u0259n dondurma saray s\u00fcfr\u0259sind\u0259n c\u0259miyy\u0259t\u0259 yay\u0131l\u0131r v\u0259 m\u0259\u015fhurla\u015f\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Dondurman\u0131n tarixi q\u0259dim d\u00f6vrl\u0259r\u0259 gedib \u00e7\u0131x\u0131r v\u0259 onun t\u0259k ixtira\u00e7\u0131s\u0131 yoxdur. Lent.az\u00a0x\u0259b\u0259r\u00a0verir ki, bir \u00e7ox m\u0259d\u0259niyy\u0259t bu qidan\u0131n ya soyudulmu\u015f, ya da meyv\u0259 v\u0259 buzla haz\u0131rlam\u0131\u015f bir versiyas\u0131n\u0131 m\u0259nims\u0259yir. 15-ci \u0259srd\u0259 astekl\u0259r da\u011flar\u0131n zirv\u0259l\u0259rind\u0259n g\u0259l\u0259n qardan yem\u0259kl\u0259rini v\u0259 i\u00e7kil\u0259rini soyutmaq \u00fc\u00e7\u00fcn istifad\u0259 etdikl\u0259ri halda, Peru v\u0259 Kolumbiyadak\u0131 Andres da\u011flar\u0131nda ya\u011fan qar da soyutma m\u0259qs\u0259di il\u0259 istifad\u0259 olunurdu. &#8220;History Channel&#8221; x\u0259b\u0259r verir ki, soyudulmu\u015f v\u0259 ya dondurulmu\u015f s\u00fcd m\u0259hsullar\u0131n\u0131n \u0259n erk\u0259n qeyd\u0259 al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 tarix \u0259n az\u0131 eram\u0131zdan 4000 il \u0259vv\u0259l\u0259 aiddir. Dondurman\u0131n \u0259n \u00e7ox t\u0259svir edildiyi d\u00f6vr is\u0259 618-907-ci ill\u0259r aras\u0131nda&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":740578,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[1],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/07\/eab98b8815b32b4c6dd72a72bb727c83.jpg",650,433,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/07\/eab98b8815b32b4c6dd72a72bb727c83.jpg",650,433,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/07\/eab98b8815b32b4c6dd72a72bb727c83.jpg",650,433,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/07\/eab98b8815b32b4c6dd72a72bb727c83-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/07\/eab98b8815b32b4c6dd72a72bb727c83-548x365.jpg",548,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/07\/eab98b8815b32b4c6dd72a72bb727c83.jpg",640,426,false],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/07\/eab98b8815b32b4c6dd72a72bb727c83.jpg",650,433,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/07\/eab98b8815b32b4c6dd72a72bb727c83.jpg",650,433,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/07\/eab98b8815b32b4c6dd72a72bb727c83-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/07\/eab98b8815b32b4c6dd72a72bb727c83.jpg",650,433,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=1\" rel=\"category\">C\u0259miyy\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"Dondurman\u0131n tarixi q\u0259dim d\u00f6vrl\u0259r\u0259 gedib \u00e7\u0131x\u0131r v\u0259 onun t\u0259k ixtira\u00e7\u0131s\u0131 yoxdur. Lent.az\u00a0x\u0259b\u0259r\u00a0verir ki, bir \u00e7ox m\u0259d\u0259niyy\u0259t bu qidan\u0131n ya soyudulmu\u015f, ya da meyv\u0259 v\u0259 buzla haz\u0131rlam\u0131\u015f bir versiyas\u0131n\u0131 m\u0259nims\u0259yir. 15-ci \u0259srd\u0259 astekl\u0259r da\u011flar\u0131n zirv\u0259l\u0259rind\u0259n g\u0259l\u0259n qardan yem\u0259kl\u0259rini v\u0259 i\u00e7kil\u0259rini soyutmaq \u00fc\u00e7\u00fcn istifad\u0259 etdikl\u0259ri halda, Peru v\u0259 Kolumbiyadak\u0131 Andres da\u011flar\u0131nda ya\u011fan qar da soyutma m\u0259qs\u0259di il\u0259&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/740577"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=740577"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/740577\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":740579,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/740577\/revisions\/740579"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/740578"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=740577"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=740577"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=740577"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}