{"id":741193,"date":"2024-07-31T11:13:24","date_gmt":"2024-07-31T07:13:24","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=741193"},"modified":"2024-07-31T11:13:24","modified_gmt":"2024-07-31T07:13:24","slug":"az%c9%99rbaycan-dili-dunya-dill%c9%99ri-arasinda-oz-layiqli-yerini-tutub","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=741193","title":{"rendered":"Az\u0259rbaycan dili d\u00fcnya dill\u0259ri aras\u0131nda \u00f6z layiqli yerini tutub"},"content":{"rendered":"<p><strong>F\u0259q\u0259t \u015eadlinskaya<\/strong><\/p>\n<p><strong>YAP B\u0259rd\u0259 rayon t\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n s\u0259dri<\/strong><\/p>\n<p>\u201cXalq\u0131 xalq ed\u0259n, mill\u0259ti mill\u0259t ed\u0259n onun ana dilidir\u201d s\u00f6yl\u0259y\u0259n m\u00fcasir m\u00fcst\u0259qil Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259tinin qurucusu, Ulu \u00d6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyev, eyni zamanda, bu m\u0259qam\u0131 da b\u00f6y\u00fck f\u0259xr hissi il\u0259 qeyd edirdi ki, \u00a0bizim z\u0259ngin, b\u00f6y\u00fck s\u00f6z ehtiyat\u0131na malik olan Az\u0259rbaycan dilimiz var. Az\u0259rbaycan dilinin \u00f6lk\u0259nin d\u00f6vl\u0259t dili elan edilm\u0259sind\u0259 \u00a0\u00dcmummilli Liderin misilsiz xidm\u0259tl\u0259ri olmu\u015fdur. Bel\u0259 ki, 1970-ci ill\u0259rin ortalar\u0131ndan ba\u015flayaraq SSR\u0130-y\u0259 daxil olan respublikalar\u0131n ictimai-siyasi h\u0259yat\u0131nda dil m\u0259s\u0259l\u0259si yenid\u0259n g\u00fcnd\u0259m\u0259 g\u0259tirildi. SSR\u0130 Konstitusiyas\u0131n\u0131n q\u0259bulundan sonra milli dill\u0259rin s\u0131x\u0131\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 prosesi daha da g\u00fccl\u0259ndirilmi\u015fdir.\u00a0 Bel\u0259 bir \u015f\u0259raitd\u0259 ana dili m\u0259s\u0259l\u0259sinin t\u0259bli\u011fi il\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olmaq b\u00f6y\u00fck c\u0259sar\u0259t t\u0259l\u0259b edirdi. \u00a0H\u0259tta milli respublikalar\u0131n r\u0259hb\u0259rl\u0259ri d\u0259 ana dili m\u0259s\u0259l\u0259sini g\u00fcnd\u0259m\u0259 g\u0259tirm\u0259kd\u0259 aciz idil\u0259r. B\u00fct\u00fcn bunlara baxmayaraq, o vaxt Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n r\u0259hb\u0259ri olan Heyd\u0259r \u018fliyev dil m\u0259s\u0259l\u0259sind\u0259 \u00f6z m\u00f6vqeyini \u00e7ox c\u0259sar\u0259tl\u0259, q\u0259tiyy\u0259tl\u0259 bildirmi\u015fdi. B\u00f6y\u00fck tarixi \u015f\u0259xsiyy\u0259t SSR\u0130 Konstitusiyas\u0131ndan b\u0259hs ed\u0259rk\u0259n \u00a0\u00a0x\u00fcsusi olaraq vur\u011fulam\u0131\u015fd\u0131r ki, Konstitusiya v\u0259t\u0259nda\u015flara t\u0259hsil h\u00fcququ vermi\u015fdir. Bu h\u00fcquq ana dilind\u0259 oxumaq imkan\u0131 il\u0259 t\u0259min olunur. Bu, \u0259slind\u0259 ana dilinin d\u00f6vl\u0259t dili statusunu qorumaq m\u0259qs\u0259di g\u00fcd\u00fcrd\u00fc.<\/p>\n<p>\u00dcmummilli Lider Heyd\u0259r \u018fliyev ana dilinin d\u00f6vl\u0259t dili olmas\u0131 u\u011frunda m\u00fcbariz\u0259sini davam etdirdi. Dahi \u015f\u0259xsiyy\u0259t ziyal\u0131lar\u0131, b\u00fct\u00fcn xalq\u0131 ana dilinin d\u00f6vl\u0259t dili kimi ya\u015famaq h\u00fcququ u\u011frunda m\u00fcbariz\u0259y\u0259 c\u0259lb ed\u0259r\u0259k b\u00fct\u00fcn q\u00fcvv\u0259si il\u0259 m\u00fcbariz\u0259 aparm\u0131\u015f, b\u00fct\u00fcn \u00e7\u0259tinlikl\u0259r\u0259 v\u0259 mane\u0259l\u0259r\u0259 b\u00f6y\u00fck h\u00fcn\u0259rl\u0259 sin\u0259 g\u0259rmi\u015fdi. 1978-ci il aprelin 2-d\u0259 IX \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015f Az\u0259rbaycan SSR Ali Sovetinin Az\u0259rbaycan Sovet Sosialist Respublikas\u0131 Konstitusiyas\u0131n\u0131n layih\u0259si v\u0259 onun \u00fcmumxalq m\u00fczakir\u0259sinin yekunlar\u0131na h\u0259sr olunmu\u015f VII sessiyas\u0131nda m\u0259ruz\u0259 il\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f ed\u0259n Heyd\u0259r \u018fliyevin t\u0259klifi il\u0259 73-c\u00fc madd\u0259ni a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 redaksiyada verm\u0259k t\u0259klif olunmu\u015fdur: \u201cAz\u0259rbaycan Sovet Sosialist Respublikas\u0131n\u0131n d\u00f6vl\u0259t dili Az\u0259rbaycan dilidir.\u201d<\/p>\n<p>1978-ci il Konstitusiyas\u0131 Ulu \u00d6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyevin d\u00f6vl\u0259ti, xalq\u0131, \u00f6z V\u0259t\u0259ni qar\u015f\u0131s\u0131nda g\u00f6st\u0259rdiyi b\u00f6y\u00fck xidm\u0259t idi. N\u0259tic\u0259d\u0259 Az\u0259rbaycan Konstitusiyas\u0131 b\u00f6y\u00fck tarixi \u015f\u0259xsiyy\u0259t Heyd\u0259r \u018fliyevin t\u0259klif etdiyi \u015f\u0259kild\u0259 q\u0259bul olundu v\u0259 Az\u0259rbaycan dili d\u00f6vl\u0259t dili statusu ald\u0131.<\/p>\n<p>1993-c\u00fc ild\u0259 xalq\u0131n t\u0259kidli t\u0259l\u0259bi il\u0259 hakimiyy\u0259t\u0259 qay\u0131dan \u00dcmummilli Lider Az\u0259rbaycan\u0131 b\u00fct\u00fcn sah\u0259l\u0259rd\u0259 inki\u015faf yoluna \u00e7\u0131xard\u0131. H\u0259r bir d\u00f6vl\u0259tin, xalq\u0131n kimliyinin, varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n t\u0259qdimat\u0131nda \u0259sas amil olan dilimizin qorunmas\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259si \u0259sas diqq\u0259t g\u00f6st\u0259ril\u0259n m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r s\u0131ras\u0131nda oldu. \u00a0Az\u0259rbaycan dilinin\u00a0 inki\u015faf etdirilm\u0259si m\u0259s\u0259l\u0259sin\u0259 x\u00fcsusi \u00f6n\u0259m ver\u0259n \u00a0\u00dcmummilli Lider ana dilimizin &#8211; Az\u0259rbaycan dilinin ad\u0131n\u0131 \u00f6z\u00fcm\u00fcz\u0259 qaytarm\u0131\u015fd\u0131r. Bel\u0259 ki, 1995-ci ild\u0259 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Konstitusiyas\u0131 haz\u0131rlanark\u0259n d\u00f6vl\u0259t dilinin nec\u0259 adland\u0131r\u0131lmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u00fcxt\u0259lif t\u0259klifl\u0259r ir\u0259li s\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr. Bu t\u0259klifl\u0259rin \u00e7ox b\u00f6y\u00fck \u0259ks\u0259riyy\u0259tind\u0259 ana dilimizin Az\u0259rbaycan dili adland\u0131r\u0131lmas\u0131 d\u0259st\u0259kl\u0259nirdi. Geni\u015f m\u00fczakir\u0259l\u0259rd\u0259n sonra 1995-ci ild\u0259 \u00fcmumxalq s\u0259sverm\u0259si yolu il\u0259 q\u0259bul olunmu\u015f Konstitusiyan\u0131n 21-ci madd\u0259sind\u0259 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n d\u00f6vl\u0259t dilinin Az\u0259rbaycan dili olmas\u0131 \u00f6z \u0259ksini tapm\u0131\u015fd\u0131r. Bundan sonra ana dilimizin inki\u015faf\u0131 v\u0259 qorunmas\u0131 i\u015fi daha da g\u00fccl\u0259ndirilmi\u015fdir. Bir-birinin ard\u0131nca F\u0259rmanlar imzalanm\u0131\u015f, qanunlar q\u0259bul edilmi\u015fdir. M\u00fcst\u0259qil Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259tinin dil siyas\u0259tinin m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fm\u0259si, formala\u015fmas\u0131 v\u0259 m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndirilm\u0259si bax\u0131m\u0131ndan m\u00fcst\u0259sna \u0259h\u0259miyy\u0259t da\u015f\u0131yan \u201cD\u00f6vl\u0259t dilinin t\u0259tbiqi i\u015finin t\u0259kmill\u0259\u015fdirilm\u0259si haqq\u0131nda\u201d 2001-ci il 18 iyun tarixli F\u0259rman d\u00f6vl\u0259t dili il\u0259 ba\u011fl\u0131 h\u0259rt\u0259r\u0259fli v\u0259 geni\u015f m\u0259lumatlar\u0131 \u00f6z\u00fcnd\u0259 ehtiva edir. Ulu \u00d6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyev t\u0259r\u0259find\u0259n imzalanm\u0131\u015f s\u00f6z\u00fcged\u0259n F\u0259rman \u0259sas\u0131nda Az\u0259rbaycan Prezidenti yan\u0131nda D\u00f6vl\u0259t Dil Komissiyas\u0131 yarad\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r.\u00a0 Ulu \u00d6nd\u0259rin \u201cAz\u0259rbaycan \u0259lifbas\u0131 v\u0259 Az\u0259rbaycan dili g\u00fcn\u00fcn\u00fcn t\u0259sis edilm\u0259si haqq\u0131nda\u201d 2001-ci il 9 avqust tarixli F\u0259rman\u0131na \u0259sas\u0259n h\u0259r il avqustun 1-i \u00f6lk\u0259mizd\u0259 Az\u0259rbaycan \u0259lifbas\u0131 v\u0259 Az\u0259rbaycan dili g\u00fcn\u00fc kimi qeyd edilir. Bu m\u0259nada Az\u0259rbaycan dilinin qloballa\u015fma d\u00f6vr\u00fcn\u00fcn m\u0259nfi t\u0259sirl\u0259rind\u0259n qorunmas\u0131 v\u0259 inki\u015faf etdirilm\u0259si istiqam\u0259tind\u0259 Ulu \u00d6nd\u0259rin s\u0259yl\u0259ri xalq\u0131m\u0131z \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259v\u0259zedilm\u0259z t\u00f6hf\u0259l\u0259rdir. \u201cAz\u0259rbaycan Respublikas\u0131nda d\u00f6vl\u0259t dili haqq\u0131nda\u201d Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n\u00a0Qanunu 2002-ci il 30 sentyabr tarixind\u0259 q\u0259bul edilmi\u015fdir. Qanuna \u0259sas\u0259n,\u00a0 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 Az\u0259rbaycan dilinin d\u00f6vl\u0259t dili olaraq i\u015fl\u0259dilm\u0259sini \u00f6z m\u00fcst\u0259qil d\u00f6vl\u0259t\u00e7iliyinin ba\u015fl\u0131ca \u0259lam\u0259tl\u0259rind\u0259n biri say\u0131r, onun t\u0259tbiqi, qorunmas\u0131 v\u0259 inki\u015faf etdirilm\u0259si qay\u011f\u0131s\u0131na qal\u0131r, d\u00fcnya az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n\u0131n Az\u0259rbaycan dili il\u0259 ba\u011fl\u0131 milli-m\u0259d\u0259ni \u00f6z\u00fcn\u00fcifad\u0259 ehtiyaclar\u0131n\u0131n \u00f6d\u0259nilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn z\u0259min yarad\u0131r. H\u0259min Qanun Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 Konstitusiyas\u0131na uy\u011fun olaraq Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131nda Az\u0259rbaycan dilinin d\u00f6vl\u0259t dili kimi h\u00fcquqi statusunu nizamlay\u0131r.<\/p>\n<p>Bu g\u00fcn bu siyas\u0259t Prezident \u0130lham \u018fliyev t\u0259r\u0259find\u0259n u\u011furla davam etdirilir. Dilimizin qorunmas\u0131, safl\u0131\u011f\u0131n\u0131n t\u0259min edilm\u0259si istiqam\u0259tind\u0259 at\u0131lan add\u0131mlar\u0131n xronologiyas\u0131na diqq\u0259t yetirm\u0259k kifay\u0259tdir. C\u0259nab \u0130lham \u018fliyev daim bu \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015f\u0131 edir ki, bu g\u00fcn d\u00fcnyada 50 milyondan \u00e7ox insan \u00fc\u00e7\u00fcn Az\u0259rbaycan dili ana dilidir. Az\u0259rbaycan dilinin m\u00fcxt\u0259lif t\u0259rc\u00fcm\u0259, izahl\u0131, terminoliji, etimolji l\u00fc\u011f\u0259tl\u0259rinin haz\u0131rlan\u0131b \u00e7ap olunmas\u0131nda m\u00fc\u015fahid\u0259 olunan nizams\u0131zl\u0131\u011f\u0131n aradan qald\u0131r\u0131lmas\u0131, Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n h\u00fcdudlar\u0131ndan k\u0259narda ya\u015fayan az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n folklorunun, dialekt v\u0259 l\u0259hc\u0259l\u0259rinin \u00f6yr\u0259nilm\u0259si kimi m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r d\u0259 g\u00fcnd\u0259m\u0259 g\u0259tirilm\u0259lidir. Az\u0259rbaycan dili v\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259ti milli v\u0259 b\u0259\u015f\u0259ri d\u0259y\u0259rl\u0259ri d\u0259 ehtiva edir. D\u00f6vl\u0259timizin ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131 bu v\u0259zif\u0259ni d\u0259 diqq\u0259t\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131r ki, Az\u0259rbaycan dilinin qorunmas\u0131 h\u0259r k\u0259sin borcudur.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>F\u0259q\u0259t \u015eadlinskaya YAP B\u0259rd\u0259 rayon t\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n s\u0259dri \u201cXalq\u0131 xalq ed\u0259n, mill\u0259ti mill\u0259t ed\u0259n onun ana dilidir\u201d s\u00f6yl\u0259y\u0259n m\u00fcasir m\u00fcst\u0259qil Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259tinin qurucusu, Ulu \u00d6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyev, eyni zamanda, bu m\u0259qam\u0131 da b\u00f6y\u00fck f\u0259xr hissi il\u0259 qeyd edirdi ki, \u00a0bizim z\u0259ngin, b\u00f6y\u00fck s\u00f6z ehtiyat\u0131na malik olan Az\u0259rbaycan dilimiz var. Az\u0259rbaycan dilinin \u00f6lk\u0259nin d\u00f6vl\u0259t dili elan edilm\u0259sind\u0259 \u00a0\u00dcmummilli Liderin misilsiz xidm\u0259tl\u0259ri olmu\u015fdur. Bel\u0259 ki, 1970-ci ill\u0259rin ortalar\u0131ndan ba\u015flayaraq SSR\u0130-y\u0259 daxil olan respublikalar\u0131n ictimai-siyasi h\u0259yat\u0131nda dil m\u0259s\u0259l\u0259si yenid\u0259n g\u00fcnd\u0259m\u0259 g\u0259tirildi. SSR\u0130 Konstitusiyas\u0131n\u0131n q\u0259bulundan sonra milli dill\u0259rin s\u0131x\u0131\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 prosesi daha da g\u00fccl\u0259ndirilmi\u015fdir.\u00a0 Bel\u0259 bir&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":519015,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[2],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/thumb.jpg",360,300,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/thumb.jpg",360,300,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/thumb.jpg",360,300,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/thumb-360x280.jpg",360,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/thumb.jpg",360,300,false],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/thumb.jpg",360,300,false],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/thumb.jpg",360,300,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/thumb.jpg",360,300,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/thumb-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/thumb.jpg",360,300,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=2\" rel=\"category\">Region X\u0259b\u0259rl\u0259ri<\/a>","rttpg_excerpt":"F\u0259q\u0259t \u015eadlinskaya YAP B\u0259rd\u0259 rayon t\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n s\u0259dri \u201cXalq\u0131 xalq ed\u0259n, mill\u0259ti mill\u0259t ed\u0259n onun ana dilidir\u201d s\u00f6yl\u0259y\u0259n m\u00fcasir m\u00fcst\u0259qil Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259tinin qurucusu, Ulu \u00d6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyev, eyni zamanda, bu m\u0259qam\u0131 da b\u00f6y\u00fck f\u0259xr hissi il\u0259 qeyd edirdi ki, \u00a0bizim z\u0259ngin, b\u00f6y\u00fck s\u00f6z ehtiyat\u0131na malik olan Az\u0259rbaycan dilimiz var. Az\u0259rbaycan dilinin \u00f6lk\u0259nin d\u00f6vl\u0259t dili elan edilm\u0259sind\u0259&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/741193"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=741193"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/741193\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":741195,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/741193\/revisions\/741195"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/519015"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=741193"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=741193"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=741193"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}