{"id":742125,"date":"2024-08-04T17:08:27","date_gmt":"2024-08-04T13:08:27","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=742125"},"modified":"2024-08-04T17:08:27","modified_gmt":"2024-08-04T13:08:27","slug":"aqressivlik-x%c9%99yal-qiriqligi-yayda-payiz-havasinin-m%c9%99nfi-t%c9%99sirl%c9%99ri-arasdirma","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=742125","title":{"rendered":"Aqressivlik, x\u0259yal q\u0131r\u0131ql\u0131\u011f\u0131: Yayda pay\u0131z havas\u0131n\u0131n m\u0259nfi t\u0259sirl\u0259ri &#8211; ARA\u015eDIRMA"},"content":{"rendered":"<p>Son ill\u0259r yay f\u0259slind\u0259 tez-tez havalar\u0131n qeyri-sabit ke\u00e7diyini m\u00fc\u015fahid\u0259 edirik. Yay\u0131n ortas\u0131nda q\u0259fild\u0259n leysan ya\u011f\u0131\u015flar\u0131, havalar\u0131n soyumas\u0131 hallar\u0131 ba\u015f verir. Bu bax\u0131mdan bu il d\u0259 istisna olmad\u0131. \u0130yulun son g\u00fcnl\u0259rind\u0259 m\u00fc\u015fahid\u0259 olunan qeyri-sabit, yaya xas olmayan hava insanlar\u0131 t\u0259\u0259cc\u00fcbl\u0259ndirdi.<\/p>\n<p>B\u0259s bu c\u00fcr havalarda nec\u0259 davranmaq laz\u0131md\u0131r? S\u0259hh\u0259timizi nec\u0259 qorumal\u0131y\u0131q? Diqq\u0259t etm\u0259li oldu\u011fumuz m\u0259qamlar hans\u0131lard\u0131r?<\/p>\n<p>&#8220;Kaspi&#8221; q\u0259zetinin n\u00f6vb\u0259ti m\u0259qal\u0259sind\u0259 bu v\u0259 dig\u0259r suallara cavab tapmaq olar.<\/p>\n<p>\u00dcr\u0259k-damar, diabet x\u0259st\u0259l\u0259ri diqq\u0259tli olmal\u0131d\u0131rlar<\/p>\n<p>Terapevt F\u0259xriyy\u0259 \u018fhm\u0259dova bel\u0259 hava d\u0259yi\u015fiklikl\u0259rind\u0259 xroniki x\u0259st\u0259likl\u0259ri olanlar\u0131 daha diqq\u0259tli olma\u011fa \u00e7a\u011f\u0131r\u0131b:<\/p>\n<p>&#8220;Revmatik x\u0259st\u0259l\u0259r bel\u0259 havalar\u0131 daha pis ke\u00e7irirl\u0259r. Onlarda oynaqlarda a\u011fr\u0131lar, \u00fc\u015f\u00fctm\u0259, q\u0131zd\u0131rma, ba\u015f a\u011fr\u0131s\u0131, hals\u0131zl\u0131q kimi hallar meydana g\u0259l\u0259 bilir. \u00dcr\u0259k-damar x\u0259st\u0259likl\u0259ri olan \u015f\u0259xsl\u0259rin d\u0259 bel\u0259 havalarda \u00f6zl\u0259rini narahat hiss etm\u0259l\u0259ri m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Vegetativ damar distansiyas\u0131, y\u0259ni sinir sistemind\u0259 narahat\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131 olan x\u0259st\u0259l\u0259r d\u0259 havalar\u0131n k\u0259skin d\u0259yi\u015fm\u0259sin\u0259 ciddi reaksiya verirl\u0259r. \u015e\u0259k\u0259rli diabet x\u0259st\u0259liyi olan \u015f\u0259xsl\u0259r d\u0259 risk qrupuna daxildirl\u0259r&#8221;.<\/p>\n<p>D\u0259rhal d\u0259rman q\u0259bul etm\u0259yin<\/p>\n<p>Terapevt hesab edir ki, yayda soyuq havalar m\u00fcv\u0259qq\u0259ti olsa da, b\u0259zi m\u0259qamlarda ehtiyatl\u0131 olmal\u0131y\u0131q:<\/p>\n<p>&#8220;Bel\u0259 havalarda d\u0259rhal d\u0259rman q\u0259buluna qa\u00e7maq laz\u0131m deyil. \u018fn az\u0131ndan, bir q\u0259d\u0259r g\u00f6zl\u0259m\u0259k m\u0259qs\u0259d\u0259uy\u011fundur. \u018fsas da qan t\u0259zyiqin\u0259 n\u0259zar\u0259t etm\u0259k laz\u0131md\u0131r. Bu c\u00fcr ya\u011f\u0131\u015fl\u0131, tutqun havalarda d\u0259rmanlara k\u00f6kl\u0259nm\u0259kd\u0259ns\u0259, geyim\u0259, yuxu rejimin\u0259 fikir verm\u0259k t\u00f6vsiy\u0259 edilir. T\u0259zyiq\u0259 v\u0259 \u015f\u0259k\u0259r\u0259 x\u00fcsusi n\u0259zar\u0259t m\u00fctl\u0259qdir. K\u00fcl\u0259kli havalarda \u00e7al\u0131\u015fmaq laz\u0131md\u0131r ki, a\u00e7\u0131q havada \u00e7ox olmayaq. \u00dcr\u0259k-damar patologiyas\u0131 olan insanlar qapal\u0131 yerl\u0259rd\u0259 daha \u00e7ox zaman ke\u00e7irm\u0259lidirl\u0259r. Bu havalar x\u00fcsusi x\u0259st\u0259lik yaratmasa da, xroniki hallar\u0131 k\u0259skinl\u0259\u015fdir\u0259 bilir. Soyuq havada d\u0259niz\u0259 getm\u0259k t\u0259hl\u00fck\u0259lidir. \u00c7al\u0131\u015fmaq laz\u0131md\u0131r bu havalarda dondurmadan, soyuq i\u00e7kil\u0259rd\u0259n \u00e7ox istifad\u0259 olunmas\u0131n. X\u00fcsusil\u0259 d\u0259 u\u015faqlara n\u0259zar\u0259t g\u00fccl\u0259ndirilm\u0259lidir&#8221;.<\/p>\n<p>&#8220;Hava soyuyan kimi q\u0131\u015f paltarlar\u0131 geyinm\u0259k m\u0259sl\u0259h\u0259t deyil&#8221;<\/p>\n<p>Allerqoloq \u015eahv\u0259l\u0259d M\u0259mm\u0259dovun s\u00f6zl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, bel\u0259 d\u0259yi\u015fk\u0259n havalar b\u0259d\u0259nin temperatur t\u0259nziml\u0259m\u0259sin\u0259 t\u0259sir g\u00f6st\u0259rir:<\/p>\n<p>&#8220;\u0130nsanlar havalar soyuyan kimi pay\u0131z f\u0259slin\u0259 aid paltarlara ke\u00e7id edirl\u0259r. Bu da orqanizmin temperatur t\u0259nziml\u0259m\u0259sinin pozulmas\u0131na g\u0259tirib \u00e7\u0131xar\u0131r. Bir ne\u00e7\u0259 g\u00fcnd\u0259n sonra yenid\u0259n havan\u0131n isinm\u0259si orqanizmi yenid\u0259n d\u0259yi\u015fikliy\u0259 m\u0259cbur edir. Bu da bir \u00e7ox xroniki x\u0259st\u0259l\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn arzuolunmazd\u0131r. Bel\u0259 havalar m\u00fc\u0259yy\u0259n geomaqnit qas\u0131r\u011falar\u0131n yaranmas\u0131na v\u0259 a\u011f\u0131r \u00fcr\u0259k-damar, bronxial-a\u011fciy\u0259r, xroniki \u015f\u0259k\u0259rli diabet, hipertoniya x\u0259st\u0259l\u0259rinin a\u011f\u0131rla\u015fmalar\u0131na g\u0259tirib \u00e7\u0131xara bil\u0259r. Ona g\u00f6r\u0259 bu x\u0259st\u0259l\u0259r bel\u0259 havalarda daha diqq\u0259tli olmal\u0131d\u0131rlar. \u0130nsanlar bel\u0259 d\u0259yi\u015fk\u0259n havalara adaptasiya olunmal\u0131d\u0131rlar. Y\u0259ni hava soyuyan kimi q\u0131\u015f paltarlar\u0131 geyinm\u0259k d\u0259 m\u0259sl\u0259h\u0259t deyil&#8221;.<\/p>\n<p>Bel\u0259 havalara adaptasiya olmal\u0131y\u0131q<\/p>\n<p>Tibb \u00fczr\u0259 elml\u0259r doktoru Adil Qeybulla bildirib ki, haz\u0131rda havalar\u0131n soyumas\u0131 il\u0259 \u0259laq\u0259dar m\u00fc\u0259yy\u0259n viruslar aktivdir:<\/p>\n<p>&#8220;Bel\u0259 havalarda geyimimiz\u0259 diqq\u0259t etm\u0259k laz\u0131md\u0131r. \u0130nsanlar yay geyimind\u0259 soyuq havada olurlar. Bu zaman soyuqd\u0259ym\u0259 hallar\u0131 ba\u015f verir. Bel\u0259 havalarda orqanizmin uy\u011funla\u015fma reaksiyalar\u0131 d\u0259yi\u015fdiyind\u0259n m\u00fc\u0259yy\u0259n viruslar\u0131n da f\u0259alla\u015fmas\u0131 m\u00fc\u015fahid\u0259 edilir. Bu g\u00fcn ayr\u0131-ayr\u0131 yerl\u0259rd\u0259 lokal epidemiyalar\u0131n olmas\u0131n\u0131 da m\u00fc\u015fahid\u0259 edirik. Hesab edir\u0259m ki, yava\u015f-yava\u015f bel\u0259 hava \u015f\u0259raiti d\u0259yi\u015fiklikl\u0259rin\u0259 uy\u011funla\u015fmal\u0131y\u0131q&#8221;.<\/p>\n<p>Aqressivlik, x\u0259yal q\u0131r\u0131ql\u0131\u011f\u0131 qa\u00e7\u0131lmazd\u0131r<\/p>\n<p>Psixoloq G\u00fclnar\u0259 Muxtarovan\u0131n s\u00f6zl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, iqlim d\u0259yi\u015fikliyi insanlara psixoloji d\u0259 t\u0259sir edir:<\/p>\n<p>&#8220;Son d\u00f6n\u0259ml\u0259rd\u0259 havalar\u0131n d\u0259yi\u015fk\u0259n, qeyri-sabit ke\u00e7m\u0259si, tez-tez ya\u011f\u0131\u015flar\u0131n ya\u011fmas\u0131 insanlar\u0131n planlar\u0131nda d\u0259yi\u015fiklik etm\u0259l\u0259rin\u0259 s\u0259b\u0259b olur. Bu da birba\u015fa psixologiyaya t\u0259sir edir. \u00c7\u00fcnki \u0259ks\u0259riyy\u0259t yay aylar\u0131nda istirah\u0259t x\u0259yallar\u0131 qurur v\u0259 t\u0259til planlar\u0131n\u0131 ger\u00e7\u0259kl\u0259\u015fdirm\u0259k ist\u0259yir. Hava \u015f\u0259raitinin g\u00f6zl\u0259nilm\u0259y\u0259n \u015f\u0259kild\u0259 d\u0259yi\u015fm\u0259si, insanlar\u0131n g\u00f6zl\u0259ntil\u0259rinin qar\u015f\u0131lanmamas\u0131 aqressivlik, x\u0259yal q\u0131r\u0131ql\u0131\u011f\u0131 yarada bilir. T\u0259krar i\u015fl\u0259m\u0259y\u0259 davam etm\u0259k t\u00fck\u0259nmi\u015flik sindromu kimi psixoloji sindromlar\u0131n ba\u015f qald\u0131rmas\u0131na, yaxud \u0259g\u0259r varsa, daha da g\u00fccl\u0259nm\u0259sin\u0259 imkan yarad\u0131r&#8221;.<\/p>\n<p>G.Muxtarova d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr ki, insanlar hava \u015f\u0259raitind\u0259n as\u0131l\u0131 olmayaraq planlar\u0131n\u0131 pozmamal\u0131d\u0131rlar:<\/p>\n<p>&#8220;Bel\u0259 hallarda insanlar havalar\u0131n bir az daha yax\u015f\u0131la\u015fmas\u0131n\u0131 g\u00f6zl\u0259yirl\u0259r. Amma t\u00f6vsiy\u0259 ed\u0259rdim ki, hava \u015f\u0259raiti nec\u0259 olursa-olsun planla\u015fd\u0131rd\u0131qlar\u0131 istirah\u0259ti yubatmas\u0131nlar. Sad\u0259c\u0259, hava \u015f\u0259raitin\u0259 uy\u011fun B planlar\u0131 da olsun. Alternativ plan qurmaq daha m\u0259qs\u0259d\u0259uy\u011fundur, n\u0259inki m\u00f6vcud plan\u0131 l\u0259\u011fv etm\u0259k&#8221;.<\/p>\n<p>Psixoloq G\u00fcnel Hac\u0131zad\u0259nin fikrinc\u0259, hava \u015f\u0259raitinin insanlara t\u0259siri f\u0259rdidir:<\/p>\n<p>&#8220;F\u0259sill\u0259rin v\u0259 hava \u015f\u0259raitinin d\u0259yi\u015fm\u0259si insanlara h\u0259m fiziki, h\u0259m d\u0259 psixoloji c\u0259h\u0259td\u0259n ciddi t\u0259sir g\u00f6st\u0259rir. B\u0259zi insanlara tutqun v\u0259 buludlu hava pis t\u0259sir ed\u0259rk\u0259n, b\u0259zi insanlarda isti v\u0259 g\u00fcn\u0259\u015fli hava m\u0259nfi t\u0259sirl\u0259r yarad\u0131r. K\u0259skin hava d\u0259yi\u015fk\u0259nliyi is\u0259 \u0259ks\u0259r insanlar\u0131n motivasiyas\u0131na m\u0259nfi t\u0259sir g\u00f6st\u0259rir. X\u0259yal etdiyi kimi dinc\u0259l\u0259 bilm\u0259m\u0259k ruh d\u00fc\u015fk\u00fcnl\u00fcy\u00fc, h\u0259tta depressiyaya s\u0259b\u0259b ola bil\u0259r. \u0130stirah\u0259t plan\u0131 qurark\u0259n, havan\u0131n d\u0259yi\u015fk\u0259nliyini n\u0259z\u0259r\u0259 almaq laz\u0131md\u0131r&#8221;.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Son ill\u0259r yay f\u0259slind\u0259 tez-tez havalar\u0131n qeyri-sabit ke\u00e7diyini m\u00fc\u015fahid\u0259 edirik. Yay\u0131n ortas\u0131nda q\u0259fild\u0259n leysan ya\u011f\u0131\u015flar\u0131, havalar\u0131n soyumas\u0131 hallar\u0131 ba\u015f verir. Bu bax\u0131mdan bu il d\u0259 istisna olmad\u0131. \u0130yulun son g\u00fcnl\u0259rind\u0259 m\u00fc\u015fahid\u0259 olunan qeyri-sabit, yaya xas olmayan hava insanlar\u0131 t\u0259\u0259cc\u00fcbl\u0259ndirdi. B\u0259s bu c\u00fcr havalarda nec\u0259 davranmaq laz\u0131md\u0131r? S\u0259hh\u0259timizi nec\u0259 qorumal\u0131y\u0131q? Diqq\u0259t etm\u0259li oldu\u011fumuz m\u0259qamlar hans\u0131lard\u0131r? &#8220;Kaspi&#8221; q\u0259zetinin n\u00f6vb\u0259ti m\u0259qal\u0259sind\u0259 bu v\u0259 dig\u0259r suallara cavab tapmaq olar. \u00dcr\u0259k-damar, diabet x\u0259st\u0259l\u0259ri diqq\u0259tli olmal\u0131d\u0131rlar Terapevt F\u0259xriyy\u0259 \u018fhm\u0259dova bel\u0259 hava d\u0259yi\u015fiklikl\u0259rind\u0259 xroniki x\u0259st\u0259likl\u0259ri olanlar\u0131 daha diqq\u0259tli olma\u011fa \u00e7a\u011f\u0131r\u0131b: &#8220;Revmatik x\u0259st\u0259l\u0259r bel\u0259 havalar\u0131 daha pis ke\u00e7irirl\u0259r.&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":742126,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[1],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/08\/446ab20f64debde61da5301ad86a4681.jpg",850,500,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/08\/446ab20f64debde61da5301ad86a4681.jpg",850,500,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/08\/446ab20f64debde61da5301ad86a4681.jpg",850,500,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/08\/446ab20f64debde61da5301ad86a4681-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/08\/446ab20f64debde61da5301ad86a4681-621x365.jpg",621,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/08\/446ab20f64debde61da5301ad86a4681-840x494.jpg",640,376,true],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/08\/446ab20f64debde61da5301ad86a4681.jpg",850,500,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/08\/446ab20f64debde61da5301ad86a4681.jpg",850,500,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/08\/446ab20f64debde61da5301ad86a4681-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/08\/446ab20f64debde61da5301ad86a4681.jpg",850,500,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=1\" rel=\"category\">C\u0259miyy\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"Son ill\u0259r yay f\u0259slind\u0259 tez-tez havalar\u0131n qeyri-sabit ke\u00e7diyini m\u00fc\u015fahid\u0259 edirik. Yay\u0131n ortas\u0131nda q\u0259fild\u0259n leysan ya\u011f\u0131\u015flar\u0131, havalar\u0131n soyumas\u0131 hallar\u0131 ba\u015f verir. Bu bax\u0131mdan bu il d\u0259 istisna olmad\u0131. \u0130yulun son g\u00fcnl\u0259rind\u0259 m\u00fc\u015fahid\u0259 olunan qeyri-sabit, yaya xas olmayan hava insanlar\u0131 t\u0259\u0259cc\u00fcbl\u0259ndirdi. B\u0259s bu c\u00fcr havalarda nec\u0259 davranmaq laz\u0131md\u0131r? S\u0259hh\u0259timizi nec\u0259 qorumal\u0131y\u0131q? Diqq\u0259t etm\u0259li oldu\u011fumuz m\u0259qamlar hans\u0131lard\u0131r? &#8220;Kaspi&#8221;&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/742125"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=742125"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/742125\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":742127,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/742125\/revisions\/742127"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/742126"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=742125"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=742125"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=742125"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}