{"id":745352,"date":"2024-08-17T09:31:32","date_gmt":"2024-08-17T05:31:32","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=745352"},"modified":"2024-08-17T09:31:32","modified_gmt":"2024-08-17T05:31:32","slug":"erm%c9%99ni-tarixcil%c9%99r-yazdiqlarini-pozurlar-rusiya-ilhaqi-sozunu-d%c9%99rslikd%c9%99n-cixarirlar","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=745352","title":{"rendered":"Erm\u0259ni tarix\u00e7il\u0259r yazd\u0131qlar\u0131n\u0131 pozurlar \u2013 \u201cRusiya ilhaq\u0131\u201d s\u00f6z\u00fcn\u00fc d\u0259rslikd\u0259n \u00e7\u0131xar\u0131rlar"},"content":{"rendered":"<p><strong>Erm\u0259nil\u0259rin tarix kitablar\u0131 ba\u015fdan-ba\u015fa saxtakarl\u0131qlarla, t\u0259hrifl\u0259rl\u0259, yalan-palanla doludur.<\/strong><\/p>\n<p>Onlar uzun ill\u0259rdir ki, yeti\u015fm\u0259kd\u0259 olan yeni n\u0259slin beynini \u201cvaxtil\u0259 m\u00f6vcud olmu\u015f b\u00f6y\u00fck Erm\u0259nistan krall\u0131\u011f\u0131\u201d, \u201c\u0259n q\u0259dim xalq\u201d, \u201cq\u0259dim d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik \u0259n\u0259n\u0259sin\u0259 malik unikal etnos\u201d, \u201ctarix boyunca d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 z\u00fclm\u0259 m\u0259ruz qalm\u0131\u015f mill\u0259t\u201d na\u011f\u0131llar\u0131 il\u0259 z\u0259h\u0259rl\u0259yirl\u0259r.<\/p>\n<p>Saxta x\u0259rit\u0259l\u0259r t\u0259rtib etm\u0259kd\u0259 v\u0259 ya q\u0259dim x\u0259rit\u0259l\u0259rin \u00fcz\u0259rind\u0259 \u00f6zl\u0259rin\u0259 s\u0259rf ed\u0259n d\u00fcz\u0259li\u015fl\u0259r aparmaqda he\u00e7 kim erm\u0259nil\u0259r\u0259 \u00e7atmaz. X\u00fcsusi \u201cq\u0259dim xa\u00e7karlar\u201d yonan emalatxanalar\u0131 var. Da\u015flar\u0131 yonur, da\u015f kitab\u0259l\u0259r d\u00fcz\u0259ldir, kimy\u0259vi m\u0259hlullarla \u201cq\u0259diml\u0259\u015fdirir\u201d, sonra apar\u0131b arxeoloji qaz\u0131nt\u0131lar apard\u0131qlar\u0131 m\u0259kanlarda basd\u0131r\u0131r, bir m\u00fcdd\u0259td\u0259n sonra \u201chal \u015fahidl\u0259ri\u201dnin i\u015ftirak\u0131yla \u201ctap\u0131r\u201d, erm\u0259nil\u0259rin aborigen v\u0259 q\u0259dim xalq olduqlar\u0131n\u0131 d\u00fcnyaya duy vururlar.<\/p>\n<p>Onlar h\u0259l\u0259 sovet d\u00f6vr\u00fcnd\u0259n bel\u0259 \u015feyl\u0259r edirdil\u0259r. H\u0259l\u0259 \u00f6t\u0259n \u0259srin 70-80-ci ill\u0259rind\u0259 tarix\u00e7i aliml\u0259rimiz bu m\u0259s\u0259l\u0259 bar\u0259d\u0259 narahatl\u0131qla dan\u0131\u015f\u0131r, bu tendensiyan\u0131n sonunun yax\u015f\u0131 g\u0259lm\u0259y\u0259c\u0259yini deyirdil\u0259r.<\/p>\n<p>S\u00f6z yox, he\u00e7 bir xalq \u0259lveri\u015fli m\u00fchitd\u0259 g\u00f6zl\u0259nilm\u0259d\u0259n \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259lm\u0259yib, bakteriylar\u0131n b\u00f6l\u00fcnm\u0259si qaydas\u0131 il\u0259 art\u0131b \u00e7oxalmay\u0131b. B\u00fct\u00fcn etnoslar\u0131n bir tarixi v\u0259t\u0259nl\u0259ri olub, \u00e7ox mill\u0259tl\u0259r bir arealdan ba\u015fqas\u0131na k\u00f6\u00e7\u00fcb, yeni-yeni m\u0259sk\u0259nl\u0259r sal\u0131blar. Erm\u0259nil\u0259r d\u0259 el\u0259 olub. Ancaq d\u00fcnyan\u0131n v\u0259 regionun tarixind\u0259, \u0259n az\u0131 bizim erada erm\u0259nil\u0259rin b\u00f6y\u00fck krall\u0131\u011f\u0131 olmay\u0131b. Onlar iddia etdikl\u0259ri \u0259razinin tamam\u0131nda ya\u015fam\u0131\u015f olsayd\u0131lar, bel\u0259 b\u00f6y\u00fck \u0259razid\u0259 populyasiya ets\u0259ydil\u0259r, indi onlar\u0131n say\u0131, h\u0259r halda \u00c7ininki q\u0259d\u0259r olmasa da, Banqlade\u015finki q\u0259d\u0259r (170 milyon) olard\u0131. B\u00fct\u00fcn d\u00fcnyada is\u0259 erm\u0259nil\u0259ri say\u0131 10 milyon civar\u0131ndad\u0131r.<\/p>\n<p>F\u0259q\u0259t ger\u00e7\u0259klik budur ki, bu xalq \u00d6n Asiyadak\u0131 d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin t\u0259rkibind\u0259 icmalar hal\u0131nda ya\u015fay\u0131b, \u0130ran, T\u00fcrkiy\u0259, Rusiya kimi d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin \u0259razil\u0259rin\u0259 k\u00f6\u00e7 ed\u0259-ed\u0259 \u00f6m\u00fcr s\u00fcr\u00fcbl\u0259r.<\/p>\n<p>\u018fn vacibi odur ki, erm\u0259nil\u0259r he\u00e7 bir mill\u0259tl\u0259 uzun m\u00fcdd\u0259t i\u00e7-i\u00e7\u0259 ya\u015fama\u011f\u0131 bacarmay\u0131blar, onlarla qaynay\u0131b-qar\u0131\u015fmaq ist\u0259m\u0259yibl\u0259r, daima \u00f6z milli identiklikl\u0259rinin d\u0259rdini \u00e7\u0259kibl\u0259r, bir s\u00f6zl\u0259, qon\u015fularla uyumlu olmay\u0131blar.<\/p>\n<p>D\u00fcn\u0259n yay\u0131lan bir x\u0259b\u0259r is\u0259 erm\u0259nil\u0259rin saxta tarix yazmaq v\u0259rdi\u015fl\u0259rinin zibilinin y\u00fcng\u00fclvari \u015f\u0259kild\u0259 \u00e7\u0131xmas\u0131ndan b\u0259hs edirdi.<\/p>\n<p>He\u00e7 dem\u0259, Erm\u0259nistanda 8-ci sinif \u015fagirdl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259dris olunan tarix d\u0259rsliyind\u0259 1828-ci ild\u0259 Rusiya imperiyas\u0131n\u0131n \u015e\u0259rqi Erm\u0259nistan\u0131 \u201cilhaq etdiyi\u201d bar\u0259d\u0259 paraqraf varm\u0131\u015f. \u0130ndi bu d\u0259rsliyin m\u00fc\u0259llifl\u0259ri h\u0259min hiss\u0259ni redakt\u0259 etm\u0259k zorunda qal\u0131blar.<\/p>\n<p>Erm\u0259nistan\u0131n T\u0259hsil Nazirliyinin a\u00e7\u0131qlamas\u0131ndan hiss olunur ki, bunu erm\u0259nil\u0259rd\u0259n ad\u0131 i\u015f\u011fal\u00e7\u0131 kimi \u00e7\u0259kil\u0259n Rusiya t\u0259r\u0259fi t\u0259l\u0259b edib.<\/p>\n<p>Erm\u0259nil\u0259r s\u00f6z verib ki, d\u0259rslikd\u0259 yax\u0131n vaxtlarda d\u0259yi\u015fiklik ed\u0259c\u0259kl\u0259r.<\/p>\n<p>Bu d\u00fcz\u0259li\u015f edil\u0259nd\u0259n sonra m\u0259lum olacaq ki, Rusiya imperiyas\u0131 1828-ci ild\u0259 \u201c\u015e\u0259rqi Erm\u0259nistan\u201d\u0131 i\u015f\u011fal etm\u0259yib.<\/p>\n<p>\u018fslind\u0259 1828-ci il m\u00fcasir Erm\u0259nistan d\u00f6vl\u0259tinin ilk r\u00fc\u015feyminin Qafqaza d\u00fc\u015fd\u00fcy\u00fc ildir. Buna g\u00f6r\u0259 erm\u0259nil\u0259r ruslara borcludur.<\/p>\n<p>M\u0259s\u0259l\u0259 bel\u0259dir ki, 1828-ci il\u0259 q\u0259d\u0259r \u0130r\u0259van \u015f\u0259h\u0259ri v\u0259 onun \u0259traf\u0131ndak\u0131 mahallar \u201c\u0130r\u0259van xanl\u0131\u011f\u0131\u201d adlanan ki\u00e7ik, ancaq m\u00fcst\u0259qil t\u00fcrk d\u00f6vl\u0259tinin \u0259razisi olub. Bu d\u00f6vl\u0259t \u0130ran h\u00f6kmdar\u0131 Nadir \u015fah\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fcnd\u0259n sonra \u018ff\u015farlar d\u00f6vl\u0259tinin par\u00e7alanmas\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259, 1747-ci ild\u0259 yaran\u0131b v\u0259 1828-ci il\u0259 q\u0259d\u0259r, rus i\u015f\u011fal\u0131na m\u0259ruz qalana q\u0259d\u0259r m\u00f6vcud olub. H\u0259min il is\u0259 ruslar \u0130r\u0259van qalas\u0131n\u0131 tutaraq, \u0259traf mahallar\u0131 i\u015f\u011fal ed\u0259r\u0259k erm\u0259nil\u0259r\u0259 ba\u011f\u0131\u015flay\u0131blar.<\/p>\n<p>\u015e\u0259h\u0259rd\u0259 t\u00fcrk dominantl\u0131\u011f\u0131na son qoyulub, idar\u0259etm\u0259 rus-erm\u0259ni tandeminin \u0259lin\u0259 ke\u00e7ib. Ona q\u0259d\u0259r is\u0259 \u0130r\u0259van\u0131 36 t\u00fcrk\u0259silli h\u00f6kmdar (xan) idar\u0259 edib. Xanl\u0131\u011f\u0131n \u0259sas\u0131n\u0131 Mehmehdi xan Qacar qoyub, sonuncu xan is\u0259 H\u00fcseynqulu xan olub. 1828-ci ilin mart ay\u0131nda Rusiya h\u00f6kmdar\u0131 I Nikolay bu mahalda &#8220;erm\u0259ni vilay\u0259ti&#8221; adl\u0131 qurum yarad\u0131lmas\u0131 haqda f\u0259rman\u0131 verib.<\/p>\n<p>Ancaq erm\u0259nil\u0259r \u201c\u015e\u0259rqi Erm\u0259nistan\u201d dedikd\u0259 t\u0259kc\u0259 \u0130r\u0259van\u0131 n\u0259z\u0259rd\u0259 tutmurlar, Nax\u00e7\u0131van xanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u0259razisini d\u0259 ora qat\u0131rlar. Bir az da ir\u0259li gedib da\u011fl\u0131q v\u0259 aran Qaraba\u011f\u0131, el\u0259c\u0259 d\u0259 G\u0259nc\u0259 v\u0259 Z\u0259ng\u0259zur \u0259razisini \u201c\u015e\u0259rqi Erm\u0259nistan\u201d torpaqlar\u0131 elan edirl\u0259r.<\/p>\n<p>\u201c\u015e\u0259rqi Erm\u0259nistan\u201d varsa, dem\u0259k, \u201cQ\u0259rbi Erm\u0259nistan\u201d da var. Buraya is\u0259 T\u00fcrkiy\u0259nin c\u0259nub-\u015f\u0259rqi, \u0130ran\u0131n \u015fimal-q\u0259rbi, Suriya v\u0259 \u0130raq\u0131n \u015fimal\u0131 daxildir. Bel\u0259c\u0259, ka\u011f\u0131z \u00fcz\u0259rind\u0259 \u201cB\u00f6y\u00fck Erm\u0259nistan\u201d al\u0131n\u0131r. Bu x\u0259yali d\u00f6vl\u0259tin \u015fimal s\u0259rh\u0259dl\u0259ri Qara d\u0259niz\u0259, c\u0259nub s\u0259rh\u0259dl\u0259ri Aral\u0131q d\u0259nizin\u0259, \u015f\u0259rq s\u0259rh\u0259dl\u0259ri is\u0259 bizim Neft\u00e7ala v\u0259 Salyan rayonlar\u0131n\u0131 \u0259hat\u0259 ed\u0259r\u0259k X\u0259z\u0259r d\u0259nizin\u0259 dir\u0259nir. Bu da olur \u201cd\u0259nizd\u0259n d\u0259niz\u0259 B\u00f6y\u00fck Erm\u0259nistan\u201d.<\/p>\n<p>\u0130ndi Rusiya dir\u0259\u015f\u0259r\u0259k onlara tarix kitablar\u0131n\u0131 redakt\u0259 etdirir. G\u00f6r\u00fcn\u00fcr, dig\u0259r qon\u015fu d\u00f6vl\u0259tl\u0259r d\u0259 erm\u0259nil\u0259r\u0259 tarix d\u0259rsliyini d\u00fcr\u00fcst yazma\u011f\u0131 \u201ct\u00f6vsiy\u0259\u201d etm\u0259lidirl\u0259r. Yoxsa onlar bir ucdan saxta m\u0259nb\u0259l\u0259r\u0259 istinad\u0259n saxta tarixi o\u00e7erkl\u0259r yaza-yaza ged\u0259c\u0259kl\u0259r.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<div class=\"news-author text-left\"><a href=\"https:\/\/musavat.com\/author\/xalid-kazimli_38\"><img class=\"img-responsive img-author\" src=\"https:\/\/cdn.musavat.com\/authors\/thumbnails\/7b4a53a5a5343a43be46eaabb8cf36a0.jpg\" \/>Xalid KAZIMLI<\/a><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Erm\u0259nil\u0259rin tarix kitablar\u0131 ba\u015fdan-ba\u015fa saxtakarl\u0131qlarla, t\u0259hrifl\u0259rl\u0259, yalan-palanla doludur. Onlar uzun ill\u0259rdir ki, yeti\u015fm\u0259kd\u0259 olan yeni n\u0259slin beynini \u201cvaxtil\u0259 m\u00f6vcud olmu\u015f b\u00f6y\u00fck Erm\u0259nistan krall\u0131\u011f\u0131\u201d, \u201c\u0259n q\u0259dim xalq\u201d, \u201cq\u0259dim d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik \u0259n\u0259n\u0259sin\u0259 malik unikal etnos\u201d, \u201ctarix boyunca d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 z\u00fclm\u0259 m\u0259ruz qalm\u0131\u015f mill\u0259t\u201d na\u011f\u0131llar\u0131 il\u0259 z\u0259h\u0259rl\u0259yirl\u0259r. Saxta x\u0259rit\u0259l\u0259r t\u0259rtib etm\u0259kd\u0259 v\u0259 ya q\u0259dim x\u0259rit\u0259l\u0259rin \u00fcz\u0259rind\u0259 \u00f6zl\u0259rin\u0259 s\u0259rf ed\u0259n d\u00fcz\u0259li\u015fl\u0259r aparmaqda he\u00e7 kim erm\u0259nil\u0259r\u0259 \u00e7atmaz. X\u00fcsusi \u201cq\u0259dim xa\u00e7karlar\u201d yonan emalatxanalar\u0131 var. Da\u015flar\u0131 yonur, da\u015f kitab\u0259l\u0259r d\u00fcz\u0259ldir, kimy\u0259vi m\u0259hlullarla \u201cq\u0259diml\u0259\u015fdirir\u201d, sonra apar\u0131b arxeoloji qaz\u0131nt\u0131lar apard\u0131qlar\u0131 m\u0259kanlarda basd\u0131r\u0131r, bir m\u00fcdd\u0259td\u0259n sonra \u201chal \u015fahidl\u0259ri\u201dnin i\u015ftirak\u0131yla \u201ctap\u0131r\u201d, erm\u0259nil\u0259rin aborigen&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":745353,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[1],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/08\/2d016cd75357a09c7f33e83f0fe6d84c.jpg",870,500,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/08\/2d016cd75357a09c7f33e83f0fe6d84c.jpg",870,500,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/08\/2d016cd75357a09c7f33e83f0fe6d84c.jpg",870,500,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/08\/2d016cd75357a09c7f33e83f0fe6d84c-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/08\/2d016cd75357a09c7f33e83f0fe6d84c-635x365.jpg",635,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/08\/2d016cd75357a09c7f33e83f0fe6d84c-840x483.jpg",640,368,true],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/08\/2d016cd75357a09c7f33e83f0fe6d84c.jpg",870,500,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/08\/2d016cd75357a09c7f33e83f0fe6d84c.jpg",870,500,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/08\/2d016cd75357a09c7f33e83f0fe6d84c-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/08\/2d016cd75357a09c7f33e83f0fe6d84c.jpg",870,500,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=1\" rel=\"category\">C\u0259miyy\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"Erm\u0259nil\u0259rin tarix kitablar\u0131 ba\u015fdan-ba\u015fa saxtakarl\u0131qlarla, t\u0259hrifl\u0259rl\u0259, yalan-palanla doludur. Onlar uzun ill\u0259rdir ki, yeti\u015fm\u0259kd\u0259 olan yeni n\u0259slin beynini \u201cvaxtil\u0259 m\u00f6vcud olmu\u015f b\u00f6y\u00fck Erm\u0259nistan krall\u0131\u011f\u0131\u201d, \u201c\u0259n q\u0259dim xalq\u201d, \u201cq\u0259dim d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik \u0259n\u0259n\u0259sin\u0259 malik unikal etnos\u201d, \u201ctarix boyunca d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 z\u00fclm\u0259 m\u0259ruz qalm\u0131\u015f mill\u0259t\u201d na\u011f\u0131llar\u0131 il\u0259 z\u0259h\u0259rl\u0259yirl\u0259r. Saxta x\u0259rit\u0259l\u0259r t\u0259rtib etm\u0259kd\u0259 v\u0259 ya q\u0259dim x\u0259rit\u0259l\u0259rin \u00fcz\u0259rind\u0259 \u00f6zl\u0259rin\u0259 s\u0259rf ed\u0259n d\u00fcz\u0259li\u015fl\u0259r&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/745352"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=745352"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/745352\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":745355,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/745352\/revisions\/745355"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/745353"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=745352"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=745352"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=745352"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}