{"id":747484,"date":"2024-08-24T17:38:00","date_gmt":"2024-08-24T13:38:00","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=747484"},"modified":"2024-08-24T17:38:00","modified_gmt":"2024-08-24T13:38:00","slug":"n%c9%99-sucic%c9%99yidir-n%c9%99-d%c9%99-koronavirus-bu-s%c9%99xsl%c9%99r-boyuk-t%c9%99hluk%c9%99-altindadir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=747484","title":{"rendered":"N\u0259 su\u00e7i\u00e7\u0259yidir, n\u0259 d\u0259 koronavirus: Bu \u015f\u0259xsl\u0259r b\u00f6y\u00fck t\u0259hl\u00fck\u0259 alt\u0131ndad\u0131r"},"content":{"rendered":"<p><strong>Meymun\u00e7i\u00e7\u0259yi x\u0259st\u0259liyi d\u00fcnyada yenid\u0259n t\u00fc\u011fyan edir. X\u0259st\u0259lik art\u0131q qon\u015fu \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 d\u0259 m\u00fc\u015fahid\u0259 olunub. Rusiyada x\u0259st\u0259liy\u0259 iki n\u0259f\u0259r yoluxub. Xat\u0131rladaq ki, meymun\u00e7i\u00e7\u0259yi x\u0259st\u0259liyi d\u00fcnyada 2022-ci ild\u0259n yay\u0131l\u0131b. H\u0259min d\u00f6vr \u0259rzind\u0259 \u00f6lk\u0259mizd\u0259 bu x\u0259st\u0259liy\u0259 yoluxma qeyd\u0259 al\u0131nmam\u0131\u015fd\u0131. \u00dcmumilikd\u0259 is\u0259 d\u00fcnyada bu x\u0259st\u0259likd\u0259n c\u0259mi 167 \u00f6l\u00fcm hadis\u0259si m\u00fc\u015fahid\u0259 olunub. Lakin haz\u0131rda d\u00fcnya \u00f6lk\u0259l\u0259ri yenid\u0259n h\u0259y\u0259can t\u0259bili \u00e7al\u0131rlar. B\u0259s Az\u0259rbaycan \u00fc\u00e7\u00fcn meymun\u00e7i\u00e7\u0259yi n\u0259 q\u0259d\u0259r risklidir? Qon\u015fular\u0131m\u0131zdak\u0131 t\u0259hl\u00fck\u0259 \u00f6lk\u0259miz\u0259 d\u0259 g\u0259l\u0259 bil\u0259rmi? \u00d6z\u00fcm\u00fcz\u00fc bu b\u0259ladan nec\u0259 qoruyaq?<\/strong><\/p>\n<p><strong>Vaksinasiya t\u0259dbirl\u0259ri g\u00f6r\u00fclm\u0259lidir<\/strong><\/p>\n<p>S\u0259hiyy\u0259 Nazirliyinin m\u00fct\u0259x\u0259ssis-eksperti, infeksionist T\u0259yyar Eyvazov bildirir ki, virusun \u00f6t\u00fcr\u00fclm\u0259si x\u0259st\u0259 heyvan, insan v\u0259 ya virusla \u00e7irkl\u0259nmi\u015f materiallarla t\u0259mas yolu il\u0259 ba\u015f verir: \u201cViruslar b\u0259d\u0259n\u0259 z\u0259d\u0259l\u0259nmi\u015f d\u0259ri, n\u0259f\u0259s yollar\u0131 v\u0259 ya selikli qi\u015falarla (a\u011f\u0131z, burun, g\u00f6z) daxil olur. Heyvandan insana \u00f6t\u00fcr\u00fclm\u0259 di\u015fl\u0259m\u0259, c\u0131rmaqlama, ov \u0259tinin yeyilm\u0259si, b\u0259d\u0259n mayel\u0259ri il\u0259 birba\u015fa v\u0259 yara materiallar\u0131 il\u0259 dolay\u0131 yolla ba\u015f verir. \u0130nsandan insana \u00f6t\u00fcr\u00fclm\u0259nin ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259 iri respirator damc\u0131larla ba\u015f verdiyi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcr. Yoluxma \u00fc\u00e7\u00fcn uzunm\u00fcdd\u0259tli v\u0259 s\u0131x t\u0259mas olmal\u0131d\u0131r\u201d.<\/p>\n<figure><img class=\"customFirst\" src=\"https:\/\/demokrat.az\/cdn\/uploadedfiles\/custom\/2024\/8\/24\/1\/235a7d13-a28b-4eb7-9e48-38f1f44e5f0e\/d0f9cb53-cbd0-46b0-bd0d-36d396b97950.jpg\" \/><\/figure>\n<p>T.Eyvazovun s\u00f6zl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, x\u0259st\u0259liyin gizli d\u00f6vr\u00fc ad\u0259t\u0259n 5-21 g\u00fcnd\u00fcr. Be\u015f g\u00fcn\u0259d\u0259k davam ed\u0259 bil\u0259n ba\u015flan\u011f\u0131c d\u00f6vrd\u0259 q\u0131zd\u0131rma, \u015fidd\u0259tli ba\u015f a\u011fr\u0131s\u0131, limfa d\u00fcy\u00fcnl\u0259rinin b\u00f6y\u00fcm\u0259si, bel v\u0259 \u0259z\u0259l\u0259 a\u011fr\u0131lar\u0131, b\u0259z\u0259n kataral v\u0259 m\u0259d\u0259-ba\u011f\u0131rsaq \u0259lam\u0259tl\u0259rin\u0259 rast g\u0259lir: \u201cQ\u0131zd\u0131rmadan 1-3 g\u00fcn sonra t\u0259bii \u00e7i\u00e7\u0259yi xat\u0131rladan xarakterik qovucuqlu s\u0259pgil\u0259r yaran\u0131r. \u00dcz nahiy\u0259sind\u0259n ba\u015flay\u0131r v\u0259 b\u0259d\u0259nin dig\u0259r nahiy\u0259l\u0259rin\u0259 ke\u00e7ir. \u018fsas risk qruplar\u0131 hamil\u0259 qad\u0131nlar, immundefisitli \u015f\u0259xsl\u0259rdir. \u0130nfeksiyan\u0131n profilaktikas\u0131 gigiyenik qaydalara \u0259m\u0259l olunmas\u0131 v\u0259 vaksinasiya t\u0259dbirl\u0259rind\u0259n ibar\u0259tdir\u201d.<\/p>\n<p><strong>B\u00fct\u00fcn ilkin profilaktik t\u0259dbirl\u0259r g\u00f6r\u00fcl\u00fcr<\/strong><\/p>\n<p>Nazirliyin r\u0259smisi bildirdi ki, \u00f6lk\u0259mizd\u0259 bu infeksiyaya yoluxma hallar\u0131 qeyd\u0259 al\u0131nmay\u0131b. \u0130nfeksiyan\u0131n yay\u0131lmamas\u0131 m\u0259qs\u0259dil\u0259 b\u00fct\u00fcn ilkin profilaktik t\u0259dbirl\u0259r aidiyy\u0259ti qurumlar t\u0259r\u0259find\u0259n icra olunur: \u201c\u00dcmumilikd\u0259 haz\u0131rda Az\u0259rbaycanda dig\u0259r infeksiyalar da n\u0259z\u0259r\u0259 al\u0131nmaqla epidemioloji durum sabitdir, n\u0259zar\u0259t alt\u0131ndad\u0131r. \u00d6lk\u0259miz\u0259 meymun\u00e7i\u00e7\u0259yi virusunun laborator m\u00fcayin\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn testl\u0259r v\u0259 x\u0259st\u0259liy\u0259 qar\u015f\u0131 laz\u0131mi d\u0259rman preparatlar\u0131 g\u0259tirilib. Meymun\u00e7i\u00e7\u0259yi virusuna qar\u015f\u0131 vaksin\u0259 g\u0259ldikd\u0259, vaksinl\u0259r az miqdarda istehsal olunur v\u0259 yaln\u0131z bu virusa endemik \u00f6lk\u0259l\u0259r\u0259 paylan\u0131l\u0131r\u201d.<\/p>\n<p><strong>B\u00fct\u00fcn \u00f6lk\u0259l\u0259r t\u0259hl\u00fck\u0259 alt\u0131ndad\u0131r<\/strong><\/p>\n<p>\u0130nfeksionist Vasif \u018fliyev is\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr ki, x\u0259st\u0259lik qlobal xarakter da\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131ndan b\u00fct\u00fcn \u00f6lk\u0259l\u0259r t\u0259hl\u00fck\u0259 alt\u0131ndad\u0131r: \u201cAfrikada art\u0131q iki ildir m\u00f6vcuddur, 2022-ci ild\u0259n etibar\u0259n ortaya \u00e7\u0131x\u0131b. Meymun\u00e7i\u00e7\u0259yinin iki n\u00f6v\u00fc var. \u0130kinci tip birinci tip\u0259 g\u00f6r\u0259 daha y\u00fcng\u00fcl hesab olunur. O s\u0259b\u0259bd\u0259n virusun hans\u0131 tipin\u0259 yoluxmaq da \u00e7ox \u00f6n\u0259mlidir. Meymun\u00e7i\u00e7\u0259yi Afrika \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259 yay\u0131lm\u0131\u015f olsa da, art\u0131q dig\u0259r d\u00f6vl\u0259tl\u0259rd\u0259 d\u0259 yoluxmalar m\u00fc\u015fahid\u0259 edilir. Bu s\u0259b\u0259bd\u0259n Az\u0259rbaycan da risk qrupuna daxildir. \u00c7\u00fcnki s\u0259yah\u0259tl\u0259r zaman\u0131 virusun bir \u00f6lk\u0259d\u0259n dig\u0259rin\u0259 s\u0131\u00e7ramas\u0131 m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. \u00d6lk\u0259mizd\u0259 bu x\u0259st\u0259liy\u0259 qar\u015f\u0131 d\u0259rmanlar g\u0259tirilib\u201d.<\/p>\n<figure><img class=\"customOther\" src=\"https:\/\/demokrat.az\/cdn\/uploadedfiles\/custom\/2024\/8\/24\/1\/d3fb1cd9-5ba4-4663-8b02-d48f1cdc62ef\/a3eeefa6-6235-4f6a-ab12-2c3a4a893efa.jpg\" \/><\/figure>\n<p><strong>N\u0259 su\u00e7i\u00e7\u0259yidir, n\u0259 d\u0259 koronavirus<\/strong><\/p>\n<p>V.\u018fliyev meymun\u00e7i\u00e7\u0259yini dig\u0259r x\u0259st\u0259likl\u0259rl\u0259 d\u0259 m\u00fcqayis\u0259 etdi: \u201cMeymun\u00e7i\u00e7\u0259yi x\u0259st\u0259liyinin \u0259lam\u0259tl\u0259ri vezikulyar s\u0259pkil\u0259rdir. Hans\u0131 ki, bu s\u0259pkil\u0259r su\u00e7i\u00e7\u0259yin\u0259 b\u0259nz\u0259yir. Amma ondan \u00f6l\u00e7\u00fc c\u0259h\u0259td\u0259n daha b\u00f6y\u00fck olur. H\u0259m\u00e7inin yerl\u0259\u015fdiyi yer d\u0259 f\u0259rqlidir. Daha \u00e7ox \u0259traflarda, qollarda, ayaqlarda, \u00fczd\u0259 g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. G\u00f6vd\u0259d\u0259 o q\u0259d\u0259r d\u0259 olmur. Eyni zamanda \u0259l v\u0259 ayaq i\u00e7l\u0259rind\u0259, ovucda bu c\u00fcr yaralar g\u00f6r\u00fcl\u0259 bilir. Bu x\u0259st\u0259likd\u0259 d\u0259 y\u00fcks\u0259k h\u0259rar\u0259t olur. Amma koronavirusdan f\u0259rql\u0259nir. \u00c7\u00fcnki koronavirus daha \u00e7ox t\u0259n\u0259ff\u00fcs yollar\u0131ndan ke\u00e7irdi. Meymun\u00e7i\u00e7\u0259yind\u0259 is\u0259 d\u0259ri s\u0259pkil\u0259ri olur. Ox\u015far x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259ri is\u0259 insandan insana ke\u00e7m\u0259sidir. Meymun\u00e7i\u00e7\u0259yi si\u00e7an v\u0259 sincablardan da insana yoluxa bilir\u201d.<\/p>\n<p><strong>Bu n\u0259slin n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri t\u0259hl\u00fck\u0259d\u0259dir<\/strong><\/p>\n<p>\u0130nfeksionistin fikrinc\u0259, bu x\u0259st\u0259likd\u0259n \u00e7i\u00e7\u0259k peyv\u0259ndi il\u0259 qorunmaq olard\u0131, lakin insanlar peyv\u0259nd olunmur: \u201cKonqodan veril\u0259n statistikaya g\u00f6r\u0259, bu x\u0259st\u0259likd\u0259n \u00f6l\u00fcm riski be\u015f faizdir. Daha \u0259vv\u0259l \u00e7i\u00e7\u0259k peyv\u0259ndi olunmu\u015f \u015f\u0259xsl\u0259r 85 faiz ehtimalla bu x\u0259st\u0259liy\u0259 qar\u015f\u0131 da qorunmu\u015f olur. \u00c7\u00fcnki meymun\u00e7i\u00e7\u0259yi d\u0259 h\u0259min x\u0259st\u0259likl\u0259r ail\u0259sin\u0259 daxildir. Sad\u0259c\u0259, burada bir m\u0259qam var ki, 1980-ci ill\u0259rd\u0259n b\u0259ri \u00e7i\u00e7\u0259k virusuna qar\u015f\u0131 peyv\u0259ndl\u0259m\u0259 apar\u0131lm\u0131r. O bax\u0131mdan h\u0259min ild\u0259n sonrak\u0131 n\u0259slin n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri risk qrupuna daxildir. X\u00fcsusil\u0259 d\u0259 azya\u015fl\u0131 u\u015faqlar v\u0259 xroniki x\u0259st\u0259liyi olan insanlar bu x\u0259st\u0259liyi daha a\u011f\u0131r formada ke\u00e7ir\u0259 bil\u0259rl\u0259r. A\u011f\u0131rla\u015fmalar v\u0259 \u00f6l\u00fcm s\u0259b\u0259bl\u0259ri pnevmoniya, sepsis, ensefalit, g\u00f6rm\u0259nin z\u0259ifl\u0259m\u0259si m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr\u201d.<\/p>\n<p>H\u0259kim v\u0259t\u0259nda\u015flara t\u00f6vsiy\u0259l\u0259rini d\u0259 verdi: \u201cSu\u00e7i\u00e7\u0259yi s\u0259pkil\u0259rin\u0259 b\u0259nz\u0259r s\u0259pkil\u0259ri, h\u0259rar\u0259ti olan, x\u00fcsusil\u0259 d\u0259 s\u0259yah\u0259t etmi\u015f insanlar m\u00fctl\u0259q \u015f\u0259kild\u0259 h\u0259kim m\u00fcayin\u0259sind\u0259 olmal\u0131d\u0131rlar. Meymun\u00e7i\u00e7\u0259yi x\u0259st\u0259liyind\u0259n \u015f\u00fcbh\u0259l\u0259nilirs\u0259, ilk olaraq test apar\u0131lmal\u0131, x\u0259st\u0259y\u0259 diaqnoz qoyulmal\u0131d\u0131r. Diaqnoz qoyulduqdan sonra h\u0259min \u015f\u0259xsin dig\u0259r insanlarla t\u0259mas\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131 al\u0131nmal\u0131d\u0131r. Riskl\u0259rd\u0259n qorunmaq \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259mas lokalla\u015fd\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r. Y\u0259ni, x\u0259st\u0259 izolyasiya olunmal\u0131d\u0131r\u201d. (&#8220;Kaspi&#8221; q\u0259zeti)<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Meymun\u00e7i\u00e7\u0259yi x\u0259st\u0259liyi d\u00fcnyada yenid\u0259n t\u00fc\u011fyan edir. X\u0259st\u0259lik art\u0131q qon\u015fu \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 d\u0259 m\u00fc\u015fahid\u0259 olunub. Rusiyada x\u0259st\u0259liy\u0259 iki n\u0259f\u0259r yoluxub. Xat\u0131rladaq ki, meymun\u00e7i\u00e7\u0259yi x\u0259st\u0259liyi d\u00fcnyada 2022-ci ild\u0259n yay\u0131l\u0131b. H\u0259min d\u00f6vr \u0259rzind\u0259 \u00f6lk\u0259mizd\u0259 bu x\u0259st\u0259liy\u0259 yoluxma qeyd\u0259 al\u0131nmam\u0131\u015fd\u0131. \u00dcmumilikd\u0259 is\u0259 d\u00fcnyada bu x\u0259st\u0259likd\u0259n c\u0259mi 167 \u00f6l\u00fcm hadis\u0259si m\u00fc\u015fahid\u0259 olunub. Lakin haz\u0131rda d\u00fcnya \u00f6lk\u0259l\u0259ri yenid\u0259n h\u0259y\u0259can t\u0259bili \u00e7al\u0131rlar. B\u0259s Az\u0259rbaycan \u00fc\u00e7\u00fcn meymun\u00e7i\u00e7\u0259yi n\u0259 q\u0259d\u0259r risklidir? Qon\u015fular\u0131m\u0131zdak\u0131 t\u0259hl\u00fck\u0259 \u00f6lk\u0259miz\u0259 d\u0259 g\u0259l\u0259 bil\u0259rmi? \u00d6z\u00fcm\u00fcz\u00fc bu b\u0259ladan nec\u0259 qoruyaq? Vaksinasiya t\u0259dbirl\u0259ri g\u00f6r\u00fclm\u0259lidir S\u0259hiyy\u0259 Nazirliyinin m\u00fct\u0259x\u0259ssis-eksperti, infeksionist T\u0259yyar Eyvazov bildirir ki, virusun \u00f6t\u00fcr\u00fclm\u0259si x\u0259st\u0259 heyvan, insan v\u0259 ya&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":747485,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[1],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/08\/d45b446aba43a0481ce6e8d9ad598651.jpg",850,500,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/08\/d45b446aba43a0481ce6e8d9ad598651.jpg",850,500,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/08\/d45b446aba43a0481ce6e8d9ad598651.jpg",850,500,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/08\/d45b446aba43a0481ce6e8d9ad598651-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/08\/d45b446aba43a0481ce6e8d9ad598651-621x365.jpg",621,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/08\/d45b446aba43a0481ce6e8d9ad598651-840x494.jpg",640,376,true],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/08\/d45b446aba43a0481ce6e8d9ad598651.jpg",850,500,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/08\/d45b446aba43a0481ce6e8d9ad598651.jpg",850,500,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/08\/d45b446aba43a0481ce6e8d9ad598651-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/08\/d45b446aba43a0481ce6e8d9ad598651.jpg",850,500,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=1\" rel=\"category\">C\u0259miyy\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"Meymun\u00e7i\u00e7\u0259yi x\u0259st\u0259liyi d\u00fcnyada yenid\u0259n t\u00fc\u011fyan edir. X\u0259st\u0259lik art\u0131q qon\u015fu \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 d\u0259 m\u00fc\u015fahid\u0259 olunub. Rusiyada x\u0259st\u0259liy\u0259 iki n\u0259f\u0259r yoluxub. Xat\u0131rladaq ki, meymun\u00e7i\u00e7\u0259yi x\u0259st\u0259liyi d\u00fcnyada 2022-ci ild\u0259n yay\u0131l\u0131b. H\u0259min d\u00f6vr \u0259rzind\u0259 \u00f6lk\u0259mizd\u0259 bu x\u0259st\u0259liy\u0259 yoluxma qeyd\u0259 al\u0131nmam\u0131\u015fd\u0131. \u00dcmumilikd\u0259 is\u0259 d\u00fcnyada bu x\u0259st\u0259likd\u0259n c\u0259mi 167 \u00f6l\u00fcm hadis\u0259si m\u00fc\u015fahid\u0259 olunub. Lakin haz\u0131rda d\u00fcnya \u00f6lk\u0259l\u0259ri yenid\u0259n h\u0259y\u0259can t\u0259bili \u00e7al\u0131rlar. B\u0259s&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/747484"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=747484"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/747484\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":747486,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/747484\/revisions\/747486"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/747485"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=747484"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=747484"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=747484"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}