{"id":748714,"date":"2024-08-29T10:02:43","date_gmt":"2024-08-29T06:02:43","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=748714"},"modified":"2024-08-29T10:02:43","modified_gmt":"2024-08-29T06:02:43","slug":"qlobal-muharib%c9%99-baslayir-kiber-cinay%c9%99tkarlar-gorun-n%c9%99l%c9%99r-edir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=748714","title":{"rendered":"Qlobal m\u00fcharib\u0259 BA\u015eLAYIR &#8211; Kiber cinay\u0259tkarlar g\u00f6r\u00fcn n\u0259l\u0259r edir"},"content":{"rendered":"<p><strong>V\u0259t\u0259nda\u015f \u00f6z\u00fcn\u00fc qorumaq ist\u0259yirs\u0259, bilm\u0259diyi he\u00e7 bir link\u0259 daxil olmamal\u0131d\u0131r, bank kartlar\u0131n\u0131n m\u0259lumatlar\u0131n\u0131 gizli saxlamal\u0131d\u0131r, anonim z\u0259ngl\u0259r\u0259 aldanmamal\u0131d\u0131r<\/strong><\/p>\n<p><em>Kibero\u011frular faktiki olaraq insanlar\u0131n h\u0259yat\u0131n\u0131 z\u0259h\u0259r edib. X\u00fcsusil\u0259 elektron, bank bazas\u0131n\u0131n t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyi z\u0259if olan ki\u00e7ik \u00f6lk\u0259l\u0259r\u0259 \u201cbasq\u0131nlar\u201d amans\u0131zla\u015f\u0131b. Kibero\u011frular h\u0259r g\u00fcn yeni taktikalar se\u00e7ir v\u0259 kartlardan insanlar\u0131n pullar\u0131n\u0131 \u00e7\u0131xar\u0131rlar.<\/em><\/p>\n<p>M\u0259s\u0259l\u0259n, kims\u0259 s\u00fcni intellekt vasit\u0259sil\u0259 valideynl\u0259r\u0259 \u00f6vladlar\u0131n\u0131n s\u0259si il\u0259 z\u0259ng edib pul al\u0131r, kimisi is\u0259 \u00f6d\u0259m\u0259l\u0259rd\u0259n sonra ikinci \u00f6d\u0259m\u0259ni haker h\u00fccumu il\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irir v\u0259 s.<\/p>\n<p>Bu o\u011frular art\u0131q telefonumuzun i\u00e7\u0259risind\u0259 d\u0259 yat\u0131r!\u00a0 Kibert\u0259hl\u00fck\u0259sizlik \u00fczr\u0259 m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259r Android istifad\u0259\u00e7il\u0259rin\u0259 h\u0259d\u0259fl\u0259nmi\u015f yeni z\u0259r\u0259rli proqram t\u0259minat\u0131n\u0131 a\u015fkar edibl\u0259r. Yeni z\u0259r\u0259rli proqram t\u0259minat\u0131 NGate adlan\u0131r.<\/p>\n<p>NGate kredit kart m\u0259lumatlar\u0131n\u0131n o\u011furlanmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn smartfonlardak\u0131 NFC \u00e7ipind\u0259n istifad\u0259 edir. M\u0259lumatda qeyd edilib ki, bu z\u0259r\u0259rli proqram t\u0259minat\u0131 qurban\u0131n smartfonundak\u0131 NFC \u00e7ip vasit\u0259sil\u0259 oxunulan m\u0259lumatlar\u0131 d\u0259l\u0259duzun smartfonuna \u00f6t\u00fcr\u00fcr. D\u0259l\u0259duz is\u0259 \u00f6z n\u00f6vb\u0259sind\u0259 \u0259ld\u0259 edilmi\u015f m\u0259lumatlar vasit\u0259sil\u0259 qurban\u0131n bank kart\u0131n\u0131 imitasiya ed\u0259r\u0259k onun ad\u0131ndan al\u0131\u015f-veri\u015f ed\u0259 v\u0259 ya kartdan pul \u00e7\u0131xara bil\u0259r.<\/p>\n<p><strong>M\u0259lumata \u0259sas\u0259n NGate ke\u00e7\u0259n ilin noyabr ay\u0131ndan aktivdir. H\u0259l\u0259 bir ne\u00e7\u0259 m\u00fcdd\u0259t bundan \u00f6nc\u0259 ESET \u015firk\u0259ti \u00c7exiyada bank hesablar\u0131n\u0131n o\u011furlanmas\u0131 bar\u0259sind\u0259 hesabat t\u0259qdim etmi\u015fdi. \u00c7ox g\u00fcman ki, NGate adl\u0131 z\u0259r\u0259rli proqram t\u0259minat\u0131 da h\u0259min hadis\u0259 il\u0259 \u0259laq\u0259lidir. Bu z\u0259r\u0259rli proqram t\u0259minat\u0131n\u0131n i\u015ftirak\u0131 il\u0259 realla\u015fd\u0131r\u0131lan kiberh\u00fccumlar fi\u015finq (phishing) mesajlardan, robot z\u0259ngl\u0259rd\u0259n v\u0259 z\u0259r\u0259rli reklamlardan ba\u015flay\u0131r. Bu c\u00fcr \u00fcsullarla istifad\u0259\u00e7ini PWA (Progressive Web App) v\u0259 ya WebAPK t\u0259tbiql\u0259rini y\u00fckl\u0259m\u0259y\u0259 m\u0259cbur edirl\u0259r.<\/strong><\/p>\n<p>Bu z\u0259r\u0259rli t\u0259tbiql\u0259r istifad\u0259\u00e7inin hesab m\u0259lumatlar\u0131n\u0131 o\u011furlay\u0131r v\u0259 daha sonra NGate \u00f6z n\u00f6vb\u0259sind\u0259 NFC Gate-d\u0259n istifad\u0259 ed\u0259r\u0259k bank kart\u0131 m\u0259lumatlar\u0131n\u0131 o\u011furlama\u011fa ba\u015flay\u0131r. D\u0259l\u0259duz is\u0259 o\u011furlanm\u0131\u015f bank kart\u0131 m\u0259lumat\u0131n\u0131 virtual kart \u015f\u0259klind\u0259 saxlaya bilir.<\/p>\n<p>Bu \u00fcsul il\u0259 o, PoS terminallarda \u00f6d\u0259ni\u015f ed\u0259 v\u0259 ya bankomatlardan pul \u00e7\u0131xara bil\u0259r. Bankomatlardan pul v\u0259saitl\u0259rinin virtual kart vasit\u0259sil\u0259 \u00e7\u0131xar\u0131lmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn laz\u0131m olan PIN kodu onlar sosial m\u00fch\u0259ndislik vasit\u0259sil\u0259 \u0259ld\u0259 edirl\u0259r. \u0130stifad\u0259\u00e7il\u0259r\u0259 istifad\u0259 etm\u0259dikl\u0259ri halda NFC funksiyas\u0131n\u0131n deaktiv edilm\u0259si v\u0259 bank t\u0259tbiql\u0259rinin yaln\u0131z r\u0259smi m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259n y\u00fckl\u0259nm\u0259si m\u0259sl\u0259h\u0259t g\u00f6r\u00fcl\u00fcr.<\/p>\n<p>Bu b\u0259ladan qurtulu\u015f yoxdurmu? Texnologiyalar inki\u015faf etdikc\u0259 v\u0259ziyy\u0259t daha da dramatikl\u0259\u015f\u0259c\u0259kmi?\u00a0 Sad\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f yollar\u0131 n\u0259dir? Qlobal m\u00fcbariz\u0259 ba\u015flamal\u0131d\u0131rm\u0131? Banklar t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik \u00fc\u00e7\u00fcn \u00f6hd\u0259likl\u0259r g\u00f6t\u00fcrm\u0259lidirmi? Qoruma sisteml\u0259ri niy\u0259 hakerl\u0259rin giri\u015f ed\u0259 bilm\u0259y\u0259c\u0259yi s\u0259viyy\u0259y\u0259 g\u0259tiril\u0259 bilmir?<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><img src=\"https:\/\/demokrat.az\/cdn\/uploadedfiles\/custom\/2024\/7\/19\/1\/c9755a11-97a4-4c69-a29b-a4c292c11175\/dayau.jpg\" alt=\"Data m\u0259rk\u0259zl\u0259rin say\u0131 art\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r' \u2014 Provayderl\u0259rin \u00fcz\u0259rin\u0259 hans\u0131 i\u015f  d\u00fc\u015f\u00fcr?\" \/><\/p>\n<p>R\u0259q\u0259msal sah\u0259 \u00fczr\u0259 m\u00fct\u0259x\u0259ssis Vasif Q\u0259hr\u0259manov Musavat.com-a a\u00e7\u0131qlamas\u0131nda bildirib ki, Android \u0259m\u0259liyyat sistemi a\u00e7\u0131q platforma oldu\u011funa g\u00f6r\u0259 burada f\u0259rqli maxinasiyalar, viruslu proqramlar yazmaq \u00e7ox rahatd\u0131r. V\u0259 bunlar\u0131n yay\u0131lmas\u0131 da \u00e7ox q\u0131sa bir zamanda ba\u015f verir.<\/p>\n<p>\u201c\u0130OS platformas\u0131 qapal\u0131 oldu\u011funa g\u00f6r\u0259 d\u0259l\u0259duzlar he\u00e7 bir d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r ed\u0259 bilmirl\u0259r, \u00e7ox q\u0259lizdir. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 \u0259sas h\u0259d\u0259f Android platformas\u0131d\u0131r. Bel\u0259 bir hallarla qar\u015f\u0131la\u015fmamaq \u00fc\u00e7\u00fcn insanlar m\u0259nb\u0259si bilinm\u0259y\u0259n proqramlar\u0131, &#8220;web application&#8221;lar\u0131 y\u00fckl\u0259m\u0259sinl\u0259r. H\u0259tta bu y\u00fckl\u0259m\u0259l\u0259ri \u201cPlay Store\u201dd\u0259n bel\u0259 etm\u0259sinl\u0259r. Do\u011frudur, siz onu \u201cGoogle Chrome\u201d brauzerind\u0259n y\u00fckl\u0259s\u0259niz, daha t\u0259hl\u00fck\u0259lidir, lakin b\u00fct\u00fcn hallarda y\u00fckl\u0259m\u0259li deyilsiniz. Qar\u015f\u0131n\u0131za hans\u0131sa bir bildiri\u015fl\u0259r \u00e7\u0131xarsa, onu a\u00e7may\u0131n. \u00c7\u00fcnki d\u0259l\u0259duzlar insanlar\u0131 t\u0259l\u0259sdir\u0259r\u0259k, sosial m\u00fch\u0259ndislikd\u0259n istifad\u0259 ed\u0259r\u0259k, psixologiyalar\u0131na t\u0259sir edib i\u015fl\u0259ri g\u00f6rm\u0259y\u0259 vadar edirl\u0259r. Bel\u0259likl\u0259, \u00f6z\u00fcn\u00fcz\u00fcn d\u0259 x\u0259b\u0259ri olmadan Android sistemli telefonunuz d\u0259l\u0259duzlar\u0131n \u0259lin\u0259 ke\u00e7ir. N\u0259 q\u0259d\u0259r inki\u015faf etmi\u015f v\u0259 g\u00fccl\u0259ndirilmi\u015f olsa da h\u0259r bir sistemi q\u0131rmaq m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Bo\u015flu\u011fu olmayan sistem yoxdur. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 biz \u00f6z intuisiyam\u0131za g\u00fcv\u0259nm\u0259liyik. Tan\u0131mad\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u201cweb application\u201dlara toxunmamal\u0131y\u0131q&#8221;.<\/p>\n<p><img src=\"https:\/\/vergiler.az\/media\/2023\/05\/16\/elvin_abbasov.jpg\" alt=\"Elvin Abbasov: \u201cStarlink\u201d peykinin Az\u0259rbaycanda b\u0259rq\u0259rar olmas\u0131 \u00f6lk\u0259nin  c\u0259lbediciliyini ortaya qoyur\u201d\" \/><\/p>\n<p><strong>Elvin Abbasov\u00a0<\/strong><\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan \u0130nformasiya v\u0259 Kommunikasiya Texnologiyalar\u0131 S\u0259nayesi Assosiasiyas\u0131n\u0131n \u0130dar\u0259 Hey\u0259tinin s\u0259dri Elvin Abbasov deyir ki, kiberd\u0259l\u0259duzlar \u201cDark web\u201d v\u0259 \u201cA zero-day\u201d kimi platformalarda bu istiqam\u0259td\u0259 al\u0131\u015f-veri\u015f edirl\u0259r. Bir-birind\u0259n proqram t\u0259minatlar\u0131 al\u0131rlar. V\u0259 bu tip proqram t\u0259minatlar\u0131n\u0131n qiym\u0259tl\u0259ri baha olur.<\/p>\n<p>\u201cA zero-day-d\u0259 v\u0259 ya &#8220;&#8221;Dark web&#8221;&#8221;d\u0259 kriptovalyuta il\u0259 al\u0131\u015f-veri\u015f edirl\u0259r. Birbank hesab\u0131n\u0131zda v\u0259 ya hans\u0131sa beyn\u0259lxalq sistemd\u0259 bo\u015fluq olarsa, proqram t\u0259minat\u0131ndan istifad\u0259 ed\u0259r\u0259k kiberd\u0259l\u0259duzlar h\u00fccuma ke\u00e7irl\u0259r.<\/p>\n<p>B\u0259lk\u0259 d\u0259 Az\u0259rbaycanda da bel\u0259 proqramlardan istifad\u0259 olunur. Bu tip prosesl\u0259r ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259 fi\u015finql\u0259 ba\u015flay\u0131r. Qurban\u0131n cihaz\u0131 \u0259l\u0259 ke\u00e7irilir, daha sonra onun proqram\u0131na web t\u0259tbiql\u0259r y\u00fckl\u0259nir v\u0259 bu proqram t\u0259minatlar\u0131ndan istifad\u0259 ba\u015flan\u0131r.<\/p>\n<p>V\u0259t\u0259nda\u015f \u0259g\u0259r \u00f6z\u00fcn\u00fc qorumaq ist\u0259yirs\u0259, bilm\u0259diyi he\u00e7 bir link\u0259 daxil olmamal\u0131d\u0131r.\u00a0 O halda bu tip cinay\u0259tl\u0259r\u0259 m\u0259ruz qalmayacaq. Eyni zamanda mesajla\u015fma proqramlar\u0131ndan t\u0259klif olunan linkl\u0259r\u0259 toxunmas\u0131n.<\/p>\n<p>Yeni d\u0259l\u0259duzluq n\u00f6v\u00fcn\u00fcn avantaj\u0131 odur ki, h\u0259min v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131n bank kartlar\u0131n\u0131 virtual kart kimi saxlay\u0131b istifad\u0259y\u0259 yararl\u0131 hala g\u0259tirirl\u0259r&#8221;.<\/p>\n<p><strong>\u015eahan\u0259 R\u018fH\u0130ML\u0130,<\/strong><br \/>\n<strong>\u201cYeni M\u00fcsavat\u201d<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>V\u0259t\u0259nda\u015f \u00f6z\u00fcn\u00fc qorumaq ist\u0259yirs\u0259, bilm\u0259diyi he\u00e7 bir link\u0259 daxil olmamal\u0131d\u0131r, bank kartlar\u0131n\u0131n m\u0259lumatlar\u0131n\u0131 gizli saxlamal\u0131d\u0131r, anonim z\u0259ngl\u0259r\u0259 aldanmamal\u0131d\u0131r Kibero\u011frular faktiki olaraq insanlar\u0131n h\u0259yat\u0131n\u0131 z\u0259h\u0259r edib. X\u00fcsusil\u0259 elektron, bank bazas\u0131n\u0131n t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyi z\u0259if olan ki\u00e7ik \u00f6lk\u0259l\u0259r\u0259 \u201cbasq\u0131nlar\u201d amans\u0131zla\u015f\u0131b. Kibero\u011frular h\u0259r g\u00fcn yeni taktikalar se\u00e7ir v\u0259 kartlardan insanlar\u0131n pullar\u0131n\u0131 \u00e7\u0131xar\u0131rlar. M\u0259s\u0259l\u0259n, kims\u0259 s\u00fcni intellekt vasit\u0259sil\u0259 valideynl\u0259r\u0259 \u00f6vladlar\u0131n\u0131n s\u0259si il\u0259 z\u0259ng edib pul al\u0131r, kimisi is\u0259 \u00f6d\u0259m\u0259l\u0259rd\u0259n sonra ikinci \u00f6d\u0259m\u0259ni haker h\u00fccumu il\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irir v\u0259 s. Bu o\u011frular art\u0131q telefonumuzun i\u00e7\u0259risind\u0259 d\u0259 yat\u0131r!\u00a0 Kibert\u0259hl\u00fck\u0259sizlik \u00fczr\u0259 m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259r Android istifad\u0259\u00e7il\u0259rin\u0259 h\u0259d\u0259fl\u0259nmi\u015f yeni z\u0259r\u0259rli proqram t\u0259minat\u0131n\u0131&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":748715,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[1],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/08\/4af90ba2fe48ed09f0c2c08dd5d832ae.jpg",870,500,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/08\/4af90ba2fe48ed09f0c2c08dd5d832ae.jpg",870,500,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/08\/4af90ba2fe48ed09f0c2c08dd5d832ae.jpg",870,500,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/08\/4af90ba2fe48ed09f0c2c08dd5d832ae-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/08\/4af90ba2fe48ed09f0c2c08dd5d832ae-635x365.jpg",635,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/08\/4af90ba2fe48ed09f0c2c08dd5d832ae-840x483.jpg",640,368,true],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/08\/4af90ba2fe48ed09f0c2c08dd5d832ae.jpg",870,500,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/08\/4af90ba2fe48ed09f0c2c08dd5d832ae.jpg",870,500,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/08\/4af90ba2fe48ed09f0c2c08dd5d832ae-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/08\/4af90ba2fe48ed09f0c2c08dd5d832ae.jpg",870,500,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=1\" rel=\"category\">C\u0259miyy\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"V\u0259t\u0259nda\u015f \u00f6z\u00fcn\u00fc qorumaq ist\u0259yirs\u0259, bilm\u0259diyi he\u00e7 bir link\u0259 daxil olmamal\u0131d\u0131r, bank kartlar\u0131n\u0131n m\u0259lumatlar\u0131n\u0131 gizli saxlamal\u0131d\u0131r, anonim z\u0259ngl\u0259r\u0259 aldanmamal\u0131d\u0131r Kibero\u011frular faktiki olaraq insanlar\u0131n h\u0259yat\u0131n\u0131 z\u0259h\u0259r edib. X\u00fcsusil\u0259 elektron, bank bazas\u0131n\u0131n t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyi z\u0259if olan ki\u00e7ik \u00f6lk\u0259l\u0259r\u0259 \u201cbasq\u0131nlar\u201d amans\u0131zla\u015f\u0131b. Kibero\u011frular h\u0259r g\u00fcn yeni taktikalar se\u00e7ir v\u0259 kartlardan insanlar\u0131n pullar\u0131n\u0131 \u00e7\u0131xar\u0131rlar. M\u0259s\u0259l\u0259n, kims\u0259 s\u00fcni intellekt vasit\u0259sil\u0259 valideynl\u0259r\u0259 \u00f6vladlar\u0131n\u0131n s\u0259si&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/748714"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=748714"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/748714\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":748716,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/748714\/revisions\/748716"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/748715"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=748714"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=748714"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=748714"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}