{"id":748746,"date":"2024-08-29T10:22:44","date_gmt":"2024-08-29T06:22:44","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=748746"},"modified":"2024-08-29T10:22:44","modified_gmt":"2024-08-29T06:22:44","slug":"z%c9%99ng%c9%99zur-d%c9%99hlizi-tarixi-ip%c9%99k-yolunun-varisi-rolunu-dogruldacaq","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=748746","title":{"rendered":"Z\u0259ng\u0259zur d\u0259hlizi Tarixi \u0130p\u0259k Yolunun varisi rolunu do\u011fruldacaq"},"content":{"rendered":"<p>Geosiyasi \u0259h\u0259miyy\u0259ti, yerl\u0259\u015fdiyi co\u011frafi \u0259razi bax\u0131m\u0131ndan d\u00fcnya siyas\u0259tinin \u0259sas m\u00f6vzusu olan C\u0259nubi Qafqaz m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rinin m\u00fczakir\u0259sind\u0259 n\u0259qiyyat- kommunikasiya layih\u0259l\u0259ri il\u0259 \u0259laq\u0259dar s\u0259m\u0259r\u0259li t\u0259klifl\u0259r ir\u0259li s\u00fcr\u00fcls\u0259 d\u0259, \u00e7arpazla\u015fan, k\u0259si\u015f\u0259n maraqlar da bu b\u00f6lg\u0259 il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. Bu bax\u0131mdan beyn\u0259lxalq v\u0259 regional \u0259h\u0259miyy\u0259tli Orta D\u0259hliz layih\u0259sini xalqlar\u0131, d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri birl\u0259\u015fdir\u0259n k\u00f6rp\u00fc adland\u0131ranlar\u0131n s\u00f6zl\u0259rind\u0259 h\u0259qiq\u0259t vard\u0131r. B\u00f6y\u00fck \u0130p\u0259k yolu \u00c7ini Orta Asiya vasit\u0259si il\u0259 Yax\u0131n \u015e\u0259rq, Aral v\u0259 X\u0259z\u0259r d\u0259nizl\u0259ri il\u0259 birl\u0259\u015fdir\u0259n tarixi karvan yolu olmu\u015fdur. Bu n\u0259h\u0259ng layih\u0259ni t\u0259kc\u0259 ticar\u0259t yolu kimi d\u0259y\u0259rl\u0259ndirm\u0259k d\u00fczg\u00fcn olmazd\u0131. Q\u0259dim \u0130p\u0259k Yolu \u0259srl\u0259rd\u0259n b\u0259ri diplomatiyalar\u0131, m\u0259d\u0259niyy\u0259tl\u0259ri qovu\u015fduran, xalqlar\u0131 yax\u0131nla\u015fd\u0131ran m\u00fcst\u0259sna \u0259h\u0259miyy\u0259tli d\u0259hliz rolunu oynam\u0131\u015fd\u0131r. Eram\u0131z\u0131n II \u0259srind\u0259 f\u0259aliyy\u0259t\u0259 ba\u015flayan bu yol XVI \u0259sr\u0259 q\u0259d\u0259r m\u00f6vcud olub. \u00c7ind\u0259n ba\u015flayaraq Balkan yar\u0131madas\u0131na q\u0259d\u0259r ir\u0259lil\u0259yib. Bu yolla h\u0259r\u0259k\u0259t ed\u0259n karvanlar\u0131n \u0259n d\u0259y\u0259rli m\u0259hsulunun ip\u0259k oldu\u011funu n\u0259z\u0259r\u0259 alaraq bu m\u0259\u015fhur karvan yolunun ad\u0131n\u0131 1870-ci ild\u0259 alman fotoqraf\u0131 Fon Rixtofen \u00ab\u0130p\u0259k Yolu\u00bb\u00a0qoymu\u015fdur. M\u00fcasir d\u00f6vr\u00fcm\u00fczd\u0259 d\u0259 Tarixi \u0130p\u0259k yolu \u00f6n\u0259mini qoruyur.<\/p>\n<p>Da\u015fk\u0259ndd\u0259 ke\u00e7iril\u0259n \u0130qtisadi \u018fm\u0259kda\u015fl\u0131q T\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n (\u0130\u018fT) Nazirl\u0259r \u015euras\u0131n\u0131n iclas\u0131n\u0131n yekun s\u0259n\u0259dind\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n \u015e\u0259rqi Z\u0259ng\u0259zur \u0130qtisadi Rayonundan Nax\u00e7\u0131van Muxtar Respublikas\u0131na n\u0259qliyyat v\u0259 kommunikasiya \u0259laq\u0259sinin yarad\u0131lmas\u0131 istiqam\u0259tind\u0259 h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259n t\u0259dbirl\u0259r, habel\u0259 \u00f6lk\u0259mizin T\u00fcrkiy\u0259, \u00d6zb\u0259kistan v\u0259 Qazax\u0131stan il\u0259 birg\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irdiyi \u00fc\u00e7t\u0259r\u0259fli platformalar \u00fczr\u0259 g\u00f6r\u00fcl\u0259n i\u015fl\u0259rin d\u0259y\u0259rl\u0259ndirilm\u0259si d\u00fcnyan\u0131n n\u0259qliyyat x\u0259rit\u0259sini d\u0259yi\u015f\u0259n \u00f6lk\u0259mizin layih\u0259l\u0259rinin birba\u015fa d\u0259st\u0259kl\u0259nm\u0259sidir. Tarix\u0259n regionun \u00fczl\u0259\u015fdiyi h\u0259yati \u00f6n\u0259mli m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rin h\u0259llind\u0259 Az\u0259rbaycan ba\u015fl\u0131ca t\u0259r\u0259f kimi \u00f6z s\u00f6z\u00fcn\u00fc demi\u015f, m\u0259nfi yana\u015fmalara m\u00fcqavim\u0259t g\u00f6st\u0259rmi\u015fdir.<\/p>\n<p>ADA Universitetind\u0259 ke\u00e7iril\u0259n \u00abOrta D\u0259hliz boyunca: geosiyas\u0259t, t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik v\u0259 iqtisadiyyat\u201d m\u00f6vzusundak\u0131 beyn\u0259lxalq konfransda Cinin t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc olan \u00abBir k\u0259m\u0259r, bir yol\u00bb layih\u0259sinin davam\u0131 olan Orta D\u0259hlizin, Z\u0259ng\u0259zur d\u0259mir v\u0259 avtomobil yollar\u0131n\u0131n \u0259h\u0259miyy\u0259tinin diqq\u0259t\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131lmas\u0131 b\u00f6lg\u0259d\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n yaratd\u0131\u011f\u0131 yeni reall\u0131qlar\u0131n d\u0259st\u0259kl\u0259nm\u0259sidir. B\u0259llidir ki, Az\u0259rbaycan\u0131n geostrateji m\u0259kanda yerl\u0259\u015fm\u0259si q\u0259dim \u0130p\u0259k Yolunun b\u0259rpas\u0131na da t\u0259sirsiz \u00f6t\u00fc\u015fm\u0259yib. Eyni zamanda, enerji d\u0259hlizl\u0259rinin yaratd\u0131\u011f\u0131 imkanlardan s\u0259m\u0259r\u0259li istifad\u0259ni d\u0259 aktualla\u015fd\u0131r\u0131b.<\/p>\n<p>Prezident \u0130lham \u018fliyevin X\u0259z\u0259r regionu \u00fcz\u0259rind\u0259n Asiya v\u0259 Avropa aras\u0131nda daha etibarl\u0131, iqtisadi s\u0259m\u0259r\u0259 bax\u0131m\u0131ndan s\u0259rf\u0259li d\u0259hliz yaratmaq t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcsl\u0259rind\u0259 b\u00f6lg\u0259 d\u00f6vl\u0259tl\u0259rinin d\u0259 maraqlar\u0131 n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulur.<\/p>\n<p>V\u0259t\u0259n m\u00fcharib\u0259sind\u0259n sonra Qaraba\u011f v\u0259 \u015e\u0259rqi Z\u0259ng\u0259zur iqtisadi rayonlar\u0131n\u0131n yarad\u0131lmas\u0131, inki\u015faf\u0131, erm\u0259nil\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n da\u011f\u0131d\u0131lm\u0131\u015f \u015f\u0259h\u0259r v\u0259 k\u0259ndl\u0259rin, infrastrukturun yenil\u0259\u015fm\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 g\u00f6r\u00fcl\u0259n i\u015fl\u0259rin \u0259sas\u0131nda Z\u0259ng\u0259zur d\u0259hlizinini b\u0259rpas\u0131 beyn\u0259lxalq \u00f6n\u0259mi il\u0259 se\u00e7ilir. Z\u0259ng\u0259zur d\u0259hlizinin beyn\u0259lxalq \u0259h\u0259miyy\u0259tini diqq\u0259t\u0259 \u00e7atd\u0131ran Prezident \u0130lham \u018fliyev Orta D\u0259hliz kimi irimiqyasl\u0131 layih\u0259nin t\u0259rkib hiss\u0259si olan bu kommunikas\u0131n\u0131 sivilizasiyalar\u0131 birl\u0259\u015fdir\u0259n n\u0259qliyyat vasit\u0259si adland\u0131r\u0131r.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan\u0131n, G\u00fcrc\u00fcstan\u0131n v\u0259 T\u00fcrkiy\u0259nin t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc il\u0259 realla\u015fan Bak\u0131-Tbilisi-Qars d\u0259mir yolu Orta D\u0259hliz \u00fc\u00e7\u00fcn \u00abya\u015f\u0131l i\u015f\u0131q\u00bb yand\u0131rd\u0131. Az\u0259rbaycan\u0131n Avropa il\u0259 Asiyan\u0131n aras\u0131nda yerl\u0259\u015fm\u0259si qlobal layih\u0259l\u0259rd\u0259 s\u00f6z sahibi olmaq imkanlar\u0131n\u0131 art\u0131r\u0131r. Az\u0259rbaycan\u0131n \u015eimal-C\u0259nub v\u0259 \u015e\u0259rq-Q\u0259rb d\u0259hlizl\u0259rinin i\u015ftirak\u00e7\u0131s\u0131 olmas\u0131 \u00f6lk\u0259mizin n\u0259qliyyat v\u0259 logistika infrastruktlar\u0131n\u0131n realla\u015fmas\u0131nda beyn\u0259lxalq \u0259h\u0259miyy\u0259tini art\u0131r\u0131r.<\/p>\n<p>\u00abBiz Z\u0259ng\u0259zur d\u0259hlizini t\u0259\u015fviq etm\u0259y\u0259 ba\u015flayanda Rusiya-Ukrayna m\u00fcharib\u0259si h\u0259l\u0259 ba\u015flamam\u0131\u015fd\u0131 v\u0259 \u00c7ind\u0259n Avropaya \u0259n\u0259n\u0259vi mar\u015frutlar vasit\u0259sil\u0259 tranzit yollar\u0131 ba\u011flanmam\u0131\u015fd\u0131. \u0130ndi is\u0259 v\u0259ziyy\u0259t ba\u015fqad\u0131r v\u0259 X\u0259z\u0259rd\u0259n, el\u0259c\u0259 d\u0259 Z\u0259ng\u0259zurdan ke\u00e7\u0259n mar\u015frutlar x\u00fcsusi \u0259h\u0259miyy\u0259t k\u0259sb edir. Bel\u0259likl\u0259, bu v\u0259ziyy\u0259td\u0259n h\u0259r bir \u00f6lk\u0259 qazana bil\u0259r. \u00c7\u00fcnki bu d\u0259mir yolunun bir qolu Az\u0259rbaycan\u0131n Nax\u00e7\u0131van Muxtar Respublikas\u0131n\u0131n Culfa \u015f\u0259h\u0259ri vasit\u0259sil\u0259 \u0130rana daxil olacaq. Erm\u0259nistan da buraya daxil olacaq. Bel\u0259likl\u0259, Erm\u0259nistan \u0130ranla onun aras\u0131nda olmayan v\u0259 he\u00e7 vaxt da olmayacaq d\u0259mir yolu \u0259laq\u0259sin\u0259 malik olacaq. \u00c7\u00fcnki Erm\u0259nistan-\u0130ran s\u0259rh\u0259dinin co\u011frafiyas\u0131 v\u0259 tunell\u0259rin tikilm\u0259si z\u0259rur\u0259ti bu d\u0259mir yolunun d\u0259y\u0259rini b\u0259lk\u0259 d\u0259 minimum 3-5 milyard dollar ed\u0259c\u0259k. Bu layih\u0259y\u0259 kim s\u0259rmay\u0259 qoyacaq? He\u00e7 kim. Erm\u0259nistan\u0131n \u0130ranla d\u0259mir yolu \u0259laq\u0259si qurma\u011f\u0131n\u0131n yegan\u0259 yolu bizd\u0259n ke\u00e7ir. Erm\u0259nistan\u0131n Rusiya il\u0259 d\u0259mir yolu \u0259laq\u0259si qurma\u011f\u0131n\u0131n yegan\u0259 yolu bizd\u0259n ke\u00e7ir\u00bb s\u00f6zl\u0259ri il\u0259 Z\u0259ng\u0259zur d\u0259hlizinin b\u0259rpas\u0131nda t\u0259r\u0259dd\u00fcd ed\u0259n r\u0259smi \u0130r\u0259vana x\u0259b\u0259rdarl\u0131q ed\u0259n Prezident \u0130lham \u018fliyev bu g\u00fcn d\u0259 bu yolun a\u00e7\u0131lmas\u0131na mane olan AB\u015e-\u0131n v\u0259 Q\u0259rbin yalan\u00e7\u0131 v\u0259d\u0259rin\u0259 inanan Erm\u0259nistan\u0131n ba\u015f naziri Nikol Pa\u015finyan\u0131 ortaq m\u0259xr\u0259c\u0259 g\u0259lm\u0259y\u0259 d\u0259v\u0259t edir.<br \/>\nTarixi \u0130p\u0259k Yolunun \u00fcz\u0259rind\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n \u0130qtisadi \u018fm\u0259kda\u015fl\u0131q T\u0259\u015fkilat\u0131na \u00fczv \u00f6lk\u0259l\u0259r d\u0259 co\u011frafi \u0259h\u0259miyy\u0259t\u0259 malik Z\u0259ng\u0259zur d\u0259hlizinin b\u0259rpas\u0131n\u0131 d\u0259st\u0259kl\u0259yirl\u0259r. \u00c7\u00fcnki bu d\u0259hlizin a\u00e7\u0131lmas\u0131 yaln\u0131z Az\u0259rbaycan\u0131n deyil, eyni zamanda, regionun dig\u0259r d\u00f6vl\u0259tl\u0259rinin d\u0259 maraqlar\u0131na cavab verir. \u018fminlikl\u0259 s\u00f6yl\u0259m\u0259k olar ki, Orta D\u0259hliz Avropa il\u0259 Asiyan\u0131 n\u0259qliyyat bax\u0131m\u0131ndan birl\u0259\u015fdir\u0259n beyn\u0259lxalq \u0259h\u0259miyy\u0259tli n\u00f6vb\u0259ti iqtisadi layih\u0259dir. \u00abBir k\u0259m\u0259r, bir yol\u00bb layih\u0259sinin t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcskar\u0131, n\u0259h\u0259ng iqtisadi q\u00fcdr\u0259t\u0259 malik \u00c7in v\u0259 dig\u0259r C\u0259nub- \u015e\u0259rqi Asiya \u00f6lk\u0259l\u0259ri Avropa il\u0259 n\u0259qliyyat \u0259laq\u0259l\u0259rini qurmaq, idxal-ixrac \u0259m\u0259liyyatlar\u0131n\u0131 daha s\u0259rf\u0259li yollarla h\u0259yata ke\u00e7irm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn bu layih\u0259nin co\u011frafiyas\u0131n\u0131n geni\u015fl\u0259nm\u0259sind\u0259 maraql\u0131d\u0131rlar.<\/p>\n<p>Beyn\u0259lxalq m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259rin hesablamalar\u0131na \u0259sas\u0259n, Z\u0259ng\u0259zur d\u0259hlizinin b\u0259rpas\u0131 il\u0259 yax\u0131n 10 il \u0259rzind\u0259 Avropa il\u0259 Asiya qit\u0259l\u0259ri aras\u0131nda ticar\u0259t d\u00f6vriyy\u0259sinin h\u0259cmi 200 milyard dollara \u00e7atacaq. Bu h\u0259cmd\u0259 d\u00f6vriyy\u0259ni h\u0259yata ke\u00e7irm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fctl\u0259q rahat v\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259siz n\u0259qliyyat d\u0259hlizi laz\u0131md\u0131r. Y\u00fckl\u0259rin q\u0131sa m\u00fcdd\u0259td\u0259 m\u0259nzil ba\u015f\u0131na \u00e7atd\u0131r\u0131lmas\u0131, n\u0259qliyyat x\u0259rcl\u0259rinin azalmas\u0131 bax\u0131m\u0131ndan \u00f6lk\u0259l\u0259r\u0259, \u015firk\u0259tl\u0259r\u0259 \u0259lav\u0259 qazanc g\u0259tir\u0259c\u0259k Z\u0259ng\u0259zur d\u0259hlizi transmilli korporasiyalar\u0131n maraqlar\u0131na da cavab verir. Avropadan Asiyaya v\u0259 \u0259ks istiqam\u0259t\u0259 da\u015f\u0131nan y\u00fckl\u0259rin 15-20 faizi Z\u0259ng\u0259zur d\u0259hlizi il\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irils\u0259, d\u00f6vl\u0259t b\u00fcdc\u0259l\u0259rin\u0259 xeyli tranzit g\u0259lir daxil ola bil\u0259r.<\/p>\n<p>Z\u0259ng\u0259zur d\u0259hlizi t\u0259kc\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131 region d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri il\u0259 deyil, M\u0259rk\u0259zi Asiya il\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 v\u0259 Avropan\u0131 birl\u0259\u015fdir\u0259c\u0259k. \u00c7ind\u0259n, M\u0259rk\u0259zi Asiya respublikalar\u0131ndan, el\u0259c\u0259 d\u0259 C\u0259nub- \u015e\u0259rqi Asiyan\u0131n ba\u015fqa \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259n Avropaya da\u015f\u0131nan y\u00fckl\u0259r Bak\u0131 Beyn\u0259lxalq D\u0259niz Ticar\u0259t Liman\u0131na, oradan is\u0259 Z\u0259ng\u0259zur d\u0259hlizi vasit\u0259sil\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 v\u0259 \u015e\u0259rqi Avropa \u00f6lk\u0259l\u0259rin\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131lacaq. T\u0259sad\u00fcfi deyil ki, son ill\u0259rd\u0259 Az\u0259rbaycanda h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259n iqtisadi islahatlar\u0131n n\u0259tic\u0259si olaraq Bak\u0131 Beyn\u0259lxalq D\u0259niz Ticar\u0259t Liman\u0131n\u0131n y\u00fcka\u015f\u0131rma qabiliyy\u0259ti 15 milyon tondan 25 milyon tona \u00e7atd\u0131r\u0131l\u0131b. N\u0259qliyyat infrastrukturunun beyn\u0259lxalq \u0259h\u0259miyy\u0259tini n\u0259z\u0259r\u0259 alaraq d\u0259hlizin ke\u00e7\u0259c\u0259yi \u00f6z \u0259razisind\u0259 in\u015faat i\u015fl\u0259rini s\u00fcr\u0259tl\u0259ndir\u0259n Az\u0259rbaycan\u0131n d\u0259mir v\u0259 avtomobil yollar\u0131nda tikinti i\u015fl\u0259rinin xeyli hiss\u0259si icra olunub. Prezident \u0130lham \u018fliyevin vur\u011fulad\u0131\u011f\u0131 kimi, \u0130kinci Qaraba\u011f m\u00fcharib\u0259sinin n\u0259tic\u0259l\u0259ri b\u00f6lg\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn yeni imkanlar a\u00e7\u0131r: \u00abAz\u0259rbaycan Z\u0259ng\u0259zur d\u0259hlizinin yarad\u0131lmas\u0131n\u0131 f\u0259al \u015f\u0259kild\u0259 t\u0259\u015fviq edir v\u0259 d\u0259hlizl\u0259 ba\u011fl\u0131 \u00f6z \u0259razisind\u0259 geni\u015fmiqyasl\u0131 f\u0259aliyy\u0259t h\u0259yata ke\u00e7irir. Z\u0259ng\u0259zur d\u0259hlizinin a\u00e7\u0131lmas\u0131ndan b\u00fct\u00fcn region \u00f6lk\u0259l\u0259ri faydalanacaq.\u00bb<\/p>\n<p>B\u00f6y\u00fck \u0130p\u0259k Yolundak\u0131 \u0259n m\u00fch\u00fcm kecidl\u0259rd\u0259n biri d\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n q\u0259dim torpa\u011f\u0131 Nax\u00e7\u0131vand\u0131r. M\u0259krli erm\u0259nil\u0259rin x\u0259yan\u0259tl\u0259ri n\u0259tic\u0259sind\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n \u0259sas hiss\u0259sind\u0259n ayr\u0131 sal\u0131nan bu q\u0259dim diyar strateji-co\u011frafi m\u00f6vqeyi v\u0259 \u0259lveri\u015fli t\u0259bii \u015f\u0259raiti n\u0259tic\u0259sind\u0259 q\u0259dim insanlar\u0131n ilk ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259sk\u0259nl\u0259rind\u0259n biri olmu\u015fdur. Z\u0259ng\u0259zur d\u0259hlizinin b\u0259rpas\u0131n\u0131n \u0259sas m\u0259qs\u0259dl\u0259rind\u0259n biri d\u0259 respublikam\u0131z\u0131n dig\u0259r rayonlar\u0131 il\u0259 muxtar respublika aras\u0131nda d\u0259mir v\u0259 avtomobil yollar\u0131n\u0131n b\u0259rpas\u0131 il\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 d\u0259 daxil olmaqla t\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131n\u0131n pozulan co\u011frafi ba\u011flant\u0131s\u0131, tarixi \u0259dal\u0259t b\u0259rpa olunacaqd\u0131r.<\/p>\n<p>2020-ci ilin 10 noyabr tarixind\u0259 Rusiya, Az\u0259rbaycan v\u0259 Erm\u0259nistan aras\u0131nda imzalanan \u00fc\u00e7t\u0259r\u0259fli B\u0259yanatda, qarda\u015f T\u00fcrkiy\u0259 il\u0259 r\u0259smi Bak\u0131n\u0131n imzalada\u011f\u0131 \u015eu\u015fa B\u0259yannam\u0259sind\u0259 d\u0259 \u201d b\u00f6lg\u0259d\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131n, s\u00fclh\u00fcn t\u0259minat\u0131n\u0131n ba\u015fl\u0131ca amili kimi analoqu olmayan platforma adland\u0131r\u0131lan Z\u0259ng\u0259zur d\u0259hlizinin a\u00e7\u0131lmas\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259si \u00f6z \u0259ksini tapm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>Prezident \u0130lham \u018fliyevin iqtisa\u00addi \u015fax\u0259l\u0259ndirm\u0259 siyas\u0259tind\u0259 \u0259lveri\u015fli co\u011frafi m\u00f6vqeyi olan \u00f6lk\u0259mizin tranzit potensial\u0131n\u0131n realla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 m\u00fch\u00fcm \u00f6n\u0259m da\u015f\u0131y\u0131r. N\u0259qliyyat sektorunun b\u00fct\u00fcn sah\u0259l\u0259rind\u0259 xid\u00adm\u0259t infrastrukturlar\u0131 modernl\u0259\u015fdirilir, yol t\u0259s\u0259r\u00adr\u00fcfat\u0131n\u0131n yenid\u0259n qurulmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 layih\u0259l\u0259r h\u0259yata ke\u00e7irilir, \u00e7oxsayl\u0131 yol \u00f6t\u00fcr\u00fcc\u00fcl\u0259ri, k\u00f6r\u00adp\u00fcl\u0259r, tunell\u0259r, yeralt\u0131 v\u0259 yer\u00fcst\u00fc piyada ke\u00e7idl\u0259ri in\u015fa olunur. Tarixi \u0130p\u0259k Yolu \u00fcz\u0259rind\u0259 geni\u015f iqtisadi zo\u00adla\u011f\u0131n yarad\u0131lmas\u0131n\u0131n d\u0259st\u0259k\u00e7isi v\u0259 i\u015ftirak\u00e7\u0131s\u0131 olan Az\u0259r\u00adbaycan h\u0259m d\u0259 dig\u0259r d\u0259hlizl\u0259rl\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259 y\u00fckl\u0259rin \u00f6lk\u0259mizin \u0259razisind\u0259n ke\u00e7m\u0259kl\u0259 m\u00fcxt\u0259\u00adlif istiqam\u0259tl\u0259r\u0259 tranzit da\u015f\u0131malar\u0131n\u0131n s\u0259m\u0259r\u0259\u00adli t\u0259\u015fkilin\u0259 etibarl\u0131 t\u0259minat verir, daha \u0259lveri\u015fli \u015f\u0259rtl\u0259rl\u0259 q\u0131sa m\u00fcdd\u0259td\u0259, t\u0259hl\u00fck\u0259siz v\u0259 vaxt\u0131nda \u00e7atd\u0131r\u0131lmas\u0131na, tranzit da\u015f\u0131malar\u0131n h\u0259cminin d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 artmas\u0131na imkan yarad\u0131r. \u0130\u015f\u011faldan azad edil\u0259n Qaraba\u011f regionunun co\u011frafi m\u00f6vqeyi, \u0259razid\u0259n Avropaya v\u0259 Asiya\u00adya \u00e7\u0131x\u0131\u015f imkanlar\u0131n\u0131n artmas\u0131 is\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n beyn\u0259lxalq n\u0259qliyyat-kommunikasiya v\u0259 d\u0259hliz layih\u0259l\u0259rind\u0259 bundan sonra daha f\u0259al i\u015ftirak\u0131n\u0131 g\u00fccl\u0259ndir\u0259c\u0259k. Bu hal X\u0259z\u0259r\u2013Qara d\u0259niz h\u00f6v\u00adz\u0259sinin v\u0259 C\u0259nubi Qafqaz\u0131n strateji v\u0259 etibarl\u0131 d\u00f6vl\u0259ti kimi \u00f6lk\u0259mizin iqtisadi v\u0259 siyasi n\u00fcfuzunu daha da art\u0131racaq.<\/p>\n<p>Erm\u0259nistan Z\u0259ng\u0259zur d\u0259hlizinin a\u00e7\u0131lmas\u0131na mane olmaq ist\u0259s\u0259 d\u0259 d\u00fcnyada s\u00f6z sahibi olan \u00f6lk\u0259l\u0259r buna b\u00f6y\u00fck maraq g\u00f6st\u0259rir. \u00c7in, Rusiya v\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 bu d\u0259hlizin a\u00e7\u0131lmas\u0131nda israrl\u0131d\u0131r. Ba\u015fqalar\u0131n\u0131n irad\u0259sin\u0259 boyun \u0259y\u0259n Erm\u0259nistan Az\u0259rbaycana t\u0259sir ed\u0259c\u0259yini d\u00fc\u015f\u00fcns\u0259 d\u0259 bu ist\u0259yi d\u0259 \u00fcr\u0259yind\u0259 qalacaq. Az\u0259rbaycan il\u0259 \u0130ran aras\u0131nda iqtisadi, ticar\u0259t v\u0259 humanitar sah\u0259l\u0259r \u00fczr\u0259 D\u00f6vl\u0259t Komissiyas\u0131n\u0131n 15-ci iclas\u0131nda iki \u00f6lk\u0259 aras\u0131nda \u0259laq\u0259l\u0259rin daha da geni\u015fl\u0259ndirilm\u0259si bar\u0259d\u0259 raz\u0131l\u0131\u011fa g\u0259linib. T\u0259dbird\u0259n sonra \u00abAz\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n \u015e\u0259rqi Z\u0259ng\u0259zur iqtisadi rayonu il\u0259 Nax\u00e7\u0131van Muxtar Respublikas\u0131 aras\u0131nda yeni kommunikasiya ba\u011flant\u0131lar\u0131n\u0131n yarad\u0131lmas\u0131 haqq\u0131nda\u00bb imzalanan Memorandumun m\u0259qs\u0259di Az\u0259rbaycan\u0131n \u015e\u0259rqi Z\u0259ng\u0259zur iqtisadi rayonu il\u0259 \u0130ran \u0130slam Respublikas\u0131n\u0131n \u0259razisind\u0259n ke\u00e7m\u0259kl\u0259 Nax\u00e7\u0131van Muxtar Respublikas\u0131 aras\u0131nda yeni d\u0259mir v\u0259 avtomobil yollar\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131lmas\u0131, el\u0259c\u0259 d\u0259 rabit\u0259 v\u0259 enerji x\u0259tl\u0259rinin yarad\u0131lmas\u0131d\u0131r. Bu m\u0259qs\u0259dl\u0259 Araz \u00e7ay\u0131 \u00fcz\u0259rind\u0259 iki avtomobil (piyada ke\u00e7idi il\u0259) v\u0259 iki d\u0259mir yolu olmaqla \u00fcmumilikd\u0259 d\u00f6rd k\u00f6rp\u00fcn\u00fcn, el\u0259c\u0259 d\u0259 rabit\u0259 v\u0259 enerji t\u0259minat\u0131 infrastrukturunun tikintisi n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulur.<\/p>\n<p>Qon\u015fu \u00f6lk\u0259 il\u0259 imzalanan Memorandum, h\u0259m\u00e7inin \u015eimal-C\u0259nub\u201d Beyn\u0259lxalq N\u0259qliyyat D\u0259hlizinin imkanlar\u0131n\u0131 geni\u015fl\u0259ndir\u0259c\u0259k. Bel\u0259 ki, Rusiya \u00fcz\u0259rind\u0259n \u00f6lk\u0259miz\u0259 daxil olan y\u00fckl\u0259ri \u0130ran \u00fcz\u0259rind\u0259n k\u00f6rf\u0259z il\u0259 yana\u015f\u0131, yeni d\u0259hliz vasit\u0259sil\u0259 T\u00fcrkiy\u0259y\u0259, \u015e\u0259rq \u00f6lk\u0259l\u0259rin\u0259 v\u0259 Avropaya da\u015f\u0131maq m\u00fcmk\u00fcn olacaq.<\/p>\n<p>Sivilizasiyalararas\u0131 k\u00f6rp\u00fc, t\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131na a\u00e7\u0131lan qap\u0131 olan Z\u0259ng\u0259zur d\u0259hlizinin m\u0259n\u0259vi \u0259h\u0259miyy\u0259tini milli d\u0259y\u0259rl\u0259r\u0259 ba\u011fl\u0131l\u0131q bax\u0131m\u0131ndan \u00abM\u0259hz bu idi m\u0259nim \u00fcr\u0259yimd\u0259 olan fikirl\u0259rim v\u0259 \u00fcr\u0259yimd\u0259 olanlar\u0131 m\u0259n h\u0259l\u0259 ki, dem\u0259y\u0259c\u0259y\u0259m. Amma babam\u0131n m\u0259zar\u0131n\u0131 ziyar\u0259t etm\u0259kl\u0259, eyni zamanda, \u00fcr\u0259yimd\u0259 olan s\u00f6zl\u0259ri dedim. Baxmayaraq ki, m\u0259n babam\u0131 g\u00f6rm\u0259mi\u015f\u0259m, o, h\u0259yatdan ged\u0259nd\u0259 m\u0259n h\u0259l\u0259 do\u011fulmam\u0131\u015fd\u0131m. Amma bildiyiniz kimi, o, Z\u0259ng\u0259zurda do\u011fulmu\u015fdur, erm\u0259ni etnik t\u0259mizl\u0259m\u0259 siyas\u0259tinin d\u0259 qurban\u0131 olmu\u015fdur, onun ail\u0259si m\u0259cbur\u0259n oradan k\u00f6\u00e7\u00fcb \u015eahbuza, ondan sonra Nax\u00e7\u0131vanda yerl\u0259\u015fmi\u015fdir\u00bb s\u00f6zl\u0259ri il\u0259 d\u0259y\u0259rl\u0259ndir\u0259n Prezident \u0130lham \u018fliyev b\u00fct\u00fcn v\u0259dl\u0259ri kimi, bu s\u00f6z\u00fcn\u00fcn d\u0259 sahibi olacaq<\/p>\n<p><strong>Xuraman \u0130smay\u0131lq\u0131z\u0131, \u00ab\u0130ki sahil\u00bb<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Geosiyasi \u0259h\u0259miyy\u0259ti, yerl\u0259\u015fdiyi co\u011frafi \u0259razi bax\u0131m\u0131ndan d\u00fcnya siyas\u0259tinin \u0259sas m\u00f6vzusu olan C\u0259nubi Qafqaz m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rinin m\u00fczakir\u0259sind\u0259 n\u0259qiyyat- kommunikasiya layih\u0259l\u0259ri il\u0259 \u0259laq\u0259dar s\u0259m\u0259r\u0259li t\u0259klifl\u0259r ir\u0259li s\u00fcr\u00fcls\u0259 d\u0259, \u00e7arpazla\u015fan, k\u0259si\u015f\u0259n maraqlar da bu b\u00f6lg\u0259 il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. Bu bax\u0131mdan beyn\u0259lxalq v\u0259 regional \u0259h\u0259miyy\u0259tli Orta D\u0259hliz layih\u0259sini xalqlar\u0131, d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri birl\u0259\u015fdir\u0259n k\u00f6rp\u00fc adland\u0131ranlar\u0131n s\u00f6zl\u0259rind\u0259 h\u0259qiq\u0259t vard\u0131r. B\u00f6y\u00fck \u0130p\u0259k yolu \u00c7ini Orta Asiya vasit\u0259si il\u0259 Yax\u0131n \u015e\u0259rq, Aral v\u0259 X\u0259z\u0259r d\u0259nizl\u0259ri il\u0259 birl\u0259\u015fdir\u0259n tarixi karvan yolu olmu\u015fdur. Bu n\u0259h\u0259ng layih\u0259ni t\u0259kc\u0259 ticar\u0259t yolu kimi d\u0259y\u0259rl\u0259ndirm\u0259k d\u00fczg\u00fcn olmazd\u0131. Q\u0259dim \u0130p\u0259k Yolu \u0259srl\u0259rd\u0259n b\u0259ri diplomatiyalar\u0131, m\u0259d\u0259niyy\u0259tl\u0259ri qovu\u015fduran, xalqlar\u0131 yax\u0131nla\u015fd\u0131ran&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":748747,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[19],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/08\/a9cc6694164703200323517889010407517.jpg",975,540,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/08\/a9cc6694164703200323517889010407517.jpg",975,540,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/08\/a9cc6694164703200323517889010407517.jpg",975,540,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/08\/a9cc6694164703200323517889010407517-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/08\/a9cc6694164703200323517889010407517-660x365.jpg",660,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/08\/a9cc6694164703200323517889010407517-840x465.jpg",640,354,true],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/08\/a9cc6694164703200323517889010407517.jpg",975,540,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/08\/a9cc6694164703200323517889010407517.jpg",975,540,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/08\/a9cc6694164703200323517889010407517-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/08\/a9cc6694164703200323517889010407517.jpg",975,540,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=19\" rel=\"category\">G\u00fcnd\u0259m<\/a>","rttpg_excerpt":"Geosiyasi \u0259h\u0259miyy\u0259ti, yerl\u0259\u015fdiyi co\u011frafi \u0259razi bax\u0131m\u0131ndan d\u00fcnya siyas\u0259tinin \u0259sas m\u00f6vzusu olan C\u0259nubi Qafqaz m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rinin m\u00fczakir\u0259sind\u0259 n\u0259qiyyat- kommunikasiya layih\u0259l\u0259ri il\u0259 \u0259laq\u0259dar s\u0259m\u0259r\u0259li t\u0259klifl\u0259r ir\u0259li s\u00fcr\u00fcls\u0259 d\u0259, \u00e7arpazla\u015fan, k\u0259si\u015f\u0259n maraqlar da bu b\u00f6lg\u0259 il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. Bu bax\u0131mdan beyn\u0259lxalq v\u0259 regional \u0259h\u0259miyy\u0259tli Orta D\u0259hliz layih\u0259sini xalqlar\u0131, d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri birl\u0259\u015fdir\u0259n k\u00f6rp\u00fc adland\u0131ranlar\u0131n s\u00f6zl\u0259rind\u0259 h\u0259qiq\u0259t vard\u0131r. B\u00f6y\u00fck \u0130p\u0259k yolu \u00c7ini Orta&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/748746"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=748746"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/748746\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":748748,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/748746\/revisions\/748748"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/748747"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=748746"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=748746"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=748746"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}