{"id":757452,"date":"2024-09-30T15:06:10","date_gmt":"2024-09-30T11:06:10","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=757452"},"modified":"2024-09-30T15:06:10","modified_gmt":"2024-09-30T11:06:10","slug":"iiv-%c9%99-yoluxan-s%c9%99xsl%c9%99r-ail%c9%99-h%c9%99yati-qura-bil%c9%99rl%c9%99r-mut%c9%99x%c9%99ssis-aciqladi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=757452","title":{"rendered":"\u0130\u0130V-\u0259 yoluxan \u015f\u0259xsl\u0259r ail\u0259 h\u0259yat\u0131 qura bil\u0259rl\u0259r? &#8211; M\u00fct\u0259x\u0259ssis a\u00e7\u0131qlad\u0131"},"content":{"rendered":"<h5>\u0130mmun\u00e7at\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131 viruslar\u0131 il\u0259 yoluxmadan sonra virus insan orqanizminin daxili maye m\u00fchitl\u0259rind\u0259 aktivliy\u0259 malik olaraq d\u00f6vr edir. Qanda v\u0259 dig\u0259r bioloji mayel\u0259rd\u0259 d\u00f6vr ed\u0259n virus orqanizmd\u0259 CD4+ reseptorlar\u0131 olan h\u00fcceyr\u0259l\u0259r\u0259 aktiv \u015f\u0259kild\u0259 n\u00fcfuz edir. M\u00fcdafi\u0259 funksiyas\u0131n\u0131 h\u0259yata ke\u00e7ir\u0259n orqan v\u0259 sisteml\u0259r bu reseptorlarla x\u00fcsusil\u0259 z\u0259ngindir. Virus onun \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259d\u0259f h\u00fcceyr\u0259l\u0259r hesab olunan CD4 limfositl\u0259ri z\u0259d\u0259l\u0259yir. H\u0259m\u00e7inin d\u0259rinin, m\u0259d\u0259-ba\u011f\u0131rsaq trakt\u0131n\u0131n, t\u0259n\u0259ff\u00fcs, sinir sisteminin, \u00fcmumilikd\u0259 orqanizmin patogen mikroorqanizml\u0259r\u0259, bakteriya v\u0259 viruslara, xarici faktorlar\u0131n t\u0259sirin\u0259 qar\u015f\u0131 m\u00fcdafi\u0259 qabiliyy\u0259ti z\u0259ifl\u0259yir. N\u0259tic\u0259d\u0259 orqanizmd\u0259 geriy\u0259 d\u00f6n\u0259n v\u0259 b\u0259z\u0259n geriy\u0259 d\u00f6nm\u0259z d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r yaranma\u011fa ba\u015flay\u0131r. \u0130\u0130V-\u0259 yoluxan \u015f\u0259xsl\u0259rin orqanizmind\u0259 yaranan bu d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r daha \u00e7ox hallarda \u00f6z\u00fcn\u00fc d\u0259rinin m\u00fcxt\u0259lif xarakterli z\u0259d\u0259l\u0259nm\u0259l\u0259ri, Kapo\u015fi sarkomas\u0131, m\u0259d\u0259-ba\u011f\u0131rsaq sisteminin kandidozu, v\u0259r\u0259m, m\u00fcxt\u0259lif m\u0259n\u015f\u0259li pnevmoniyalar, ensefalopatiyalar \u015f\u0259klind\u0259 b\u00fcruz\u0259 verir.<\/h5>\n<p><strong>ARANTV.AZ\u00a0 x\u0259b\u0259r verir ki,<\/strong>\u00a0bu s\u00f6zl\u0259ri S\u0259hiyy\u0259 Nazirliyi Respublika Q\u0130\u00c7S-l\u0259 M\u00fcbariz\u0259 M\u0259rk\u0259zinin h\u0259kimi Z\u0259min\u0259 Pa\u015fayeva s\u00f6yl\u0259yib.<\/p>\n<p><img src=\"https:\/\/ikisahil.az\/upload\/\/2024\/09\/30\/\/-c4819d06172768347972255899610006107.jpg\" alt=\"\" \/><\/p>\n<p>H\u0259kim \u0130\u0130V-\u0259 yoluxman\u0131n ilkin \u0259lam\u0259tl\u0259ri haqq\u0131nda da dan\u0131\u015f\u0131b: \u201c\u0130\u0130V-\u0259 yoluxan \u015f\u0259xsl\u0259rd\u0259 m\u00fc\u015fahid\u0259 olunan kliniki \u0259lam\u0259tl\u0259r dig\u0259r infeksion v\u0259 qeyri-infeksion x\u0259st\u0259likl\u0259rin \u0259lam\u0259tl\u0259ri il\u0259 ox\u015fard\u0131r. Bel\u0259 ki, x\u0259st\u0259lik erk\u0259n m\u0259rh\u0259l\u0259l\u0259rd\u0259 daha \u00e7ox \u00fcmumi hals\u0131zl\u0131q, i\u015ftahan\u0131n z\u0259ifl\u0259m\u0259si, periferik limfa d\u00fcy\u00fcnl\u0259rinin b\u00f6y\u00fcm\u0259si, h\u0259rar\u0259tin y\u00fcks\u0259lm\u0259si kimi \u0259lam\u0259tl\u0259rl\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc g\u00f6st\u0259rir. Sonrak\u0131 m\u0259rh\u0259l\u0259l\u0259rd\u0259 is\u0259 \u0130\u0130V viruslar\u0131n\u0131n replikasiyas\u0131n\u0131n s\u00fcr\u0259tl\u0259nm\u0259si v\u0259 virusun s\u0259viyy\u0259sinin artmas\u0131 hesab\u0131na dig\u0259r kliniki \u0259lam\u0259tl\u0259r meydana \u00e7\u0131x\u0131r. D\u0259rid\u0259 m\u00fcxt\u0259lif xarakterli s\u0259pkil\u0259rin \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259lm\u0259si, ishal, a\u011f\u0131z bo\u015flu\u011funun, qida borusunun kandidozu il\u0259 \u0259laq\u0259dar qida q\u0259bulunun \u00e7\u0259tinl\u0259\u015fm\u0259si, h\u0259rar\u0259tin davaml\u0131 y\u00fcks\u0259lm\u0259si, \u00e7\u0259ki itkisi, \u00f6sk\u00fcr\u0259k v\u0259 dig\u0259r \u0259lam\u0259tl\u0259r m\u00fc\u015fahid\u0259 olunur. Sadalanan kliniki simptomlar\u0131n dig\u0259r x\u0259st\u0259likl\u0259r zaman\u0131 da m\u00fc\u015fahid\u0259 olundu\u011funu n\u0259z\u0259r\u0259 alaraq bu \u0259lam\u0259tl\u0259ri olan \u015f\u0259xsl\u0259rin \u0130\u0130V-\u0259 g\u00f6r\u0259 m\u00fcayin\u0259d\u0259n ke\u00e7m\u0259l\u0259ri t\u00f6vsiy\u0259 edilir.<\/p>\n<p>Eyni zamanda, \u0130\u0130V infeksiyas\u0131 \u00f6z\u00fcn\u00fcn uzun m\u00fcdd\u0259t g\u00f6st\u0259rm\u0259y\u0259 d\u0259 bil\u0259r. Bel\u0259 ki, b\u0259z\u0259n \u0130\u0130V-\u0259 yoluxan \u015f\u0259xsl\u0259r 2 ild\u0259n 10 il\u0259 q\u0259d\u0259r he\u00e7 bir kliniki \u0259lam\u0259t v\u0259 simptom m\u00fc\u015fahid\u0259 olunmadan ya\u015faya v\u0259 virusu dig\u0259r \u015f\u0259xsl\u0259r\u0259 \u00f6t\u00fcr\u0259 bilirl\u0259r. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259, az\u0131 ild\u0259 iki d\u0259f\u0259 m\u00fcayin\u0259d\u0259n ke\u00e7m\u0259kl\u0259 gizli gedi\u015fata malik infeksiya zaman\u0131 da \u0130\u0130V status bar\u0259d\u0259 m\u0259lumat \u0259ld\u0259 etm\u0259k vacibdir\u201d.<\/p>\n<p>M\u00fct\u0259x\u0259ssis, h\u0259m\u00e7inin \u0130\u0130V-\u0259 yoluxan \u015f\u0259xsl\u0259rd\u0259 m\u00fc\u015fahid\u0259 olunan a\u011f\u0131rla\u015fmalar v\u0259 yana\u015f\u0131 x\u0259st\u0259likl\u0259rin m\u00fcalic\u0259si bar\u0259d\u0259 d\u0259 m\u0259lumat verib. O qeyd edib ki, \u0130\u0130V-\u0259 yoluxan \u015f\u0259xsl\u0259rin m\u00fcalic\u0259si \u00dcmumd\u00fcnya S\u0259hiyy\u0259 T\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n (\u00dcST) t\u00f6vsiy\u0259l\u0259rin\u0259 \u0259sas\u0259n, milli protokola uy\u011fun h\u0259yata ke\u00e7irilir: \u201c\u0130\u0130V m\u00fcsb\u0259t statusu t\u0259yin olunan h\u0259r bir pasiyent ARV terapiyaya c\u0259lb olunmadan \u00f6nc\u0259 h\u0259kim-infeksionist t\u0259r\u0259find\u0259n \u0259trafl\u0131 m\u00fcayin\u0259 edilir, anamnestik m\u0259lumatlar toplan\u0131r. X\u0259st\u0259d\u0259 yana\u015f\u0131 x\u0259st\u0259likl\u0259rin m\u00f6vcudlu\u011fu ara\u015fd\u0131r\u0131l\u0131r, \u0130\u0130V infeksiyas\u0131 il\u0259 \u0259laq\u0259li yaranan a\u011f\u0131rla\u015fmalar d\u0259y\u0259rl\u0259ndirilir v\u0259 kliniki, laborator, instrumental m\u00fcayin\u0259 n\u0259tic\u0259l\u0259ri qiym\u0259tl\u0259ndirilir. \u0130\u0130V-\u0259 yoluxan \u015f\u0259xsl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn x\u00fcsusil\u0259 \u0259h\u0259miyy\u0259t k\u0259sb ed\u0259n immunoloji status v\u0259 virus y\u00fck\u00fcn\u00fcn s\u0259viyy\u0259sin\u0259 \u0259sas\u0259n x\u0259st\u0259y\u0259 m\u00fcalic\u0259 sxemi t\u0259yin edilir v\u0259 opportunistik infeksiyalar\u0131n profilaktikas\u0131na ba\u015flan\u0131l\u0131r.<\/p>\n<p>\u0130\u0130V-\u0259 yoluxan \u015f\u0259xsl\u0259rin m\u00fcalic\u0259si Respublika Q\u0130\u00c7S-l\u0259 M\u00fcbariz\u0259 M\u0259rk\u0259zind\u0259 ambulator v\u0259 stasionar \u015f\u0259raitd\u0259 apar\u0131la bil\u0259r. X\u0259st\u0259d\u0259 yana\u015f\u0131 x\u0259st\u0259likl\u0259r m\u00fc\u015fahid\u0259 olundu\u011fu t\u0259qdird\u0259, h\u0259min a\u011f\u0131rla\u015fmalar\u0131n ixtisasla\u015fm\u0131\u015f diaqnostikas\u0131 v\u0259 ARV terapiya q\u0259bulu zaman\u0131 m\u00fc\u015fahid\u0259 olunan yan t\u0259sirl\u0259rin idar\u0259 olunmas\u0131 m\u0259qs\u0259dil\u0259 x\u0259st\u0259l\u0259r stasionar \u015f\u00f6b\u0259d\u0259 \u00f6z m\u00fcalic\u0259l\u0259rini davam etdirirl\u0259r. Daha spesifik xarakterli a\u011f\u0131rla\u015fmalar a\u015fkar olunan zaman \u0130\u0130V-\u0259 yoluxan \u015f\u0259xsl\u0259r h\u0259min x\u0259st\u0259likl\u0259r \u00fczr\u0259 ixtisasla\u015fm\u0131\u015f dig\u0259r tibb m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rin\u0259 y\u00f6nl\u0259ndirilirl\u0259r\u201d.<\/p>\n<p>H\u0259kimin s\u00f6zl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, \u0130\u0130V-\u0259 yoluxan \u015f\u0259xsl\u0259r h\u0259kim t\u00f6vsiy\u0259l\u0259rin\u0259 ciddi n\u0259zar\u0259t etm\u0259kl\u0259 ail\u0259 h\u0259yat\u0131 qura bil\u0259rl\u0259r: \u201c\u0130\u0130V m\u00fcsb\u0259t statusu olan \u015f\u0259xsin \u0130\u0130V infeksiyas\u0131n\u0131 \u00f6z partnyoruna yoluxdurmas\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131 m\u0259qs\u0259dil\u0259 h\u0259min \u015f\u0259xs\u0259 veril\u0259c\u0259k vacib t\u00f6vsiy\u0259l\u0259rd\u0259n biri vaxt\u0131nda antiretrovirus preparatlar\u0131n\u0131n q\u0259buluna ba\u015flamas\u0131d\u0131r. \u00c7\u00fcnki ARV terapiya \u0130\u0130V-\u0259 yoluxan \u015f\u0259xsl\u0259rd\u0259 virusun qanda m\u00fc\u0259yy\u0259n olunmayan s\u0259viyy\u0259y\u0259d\u0259k enm\u0259sini v\u0259 immunitetin b\u0259rpas\u0131n\u0131 t\u0259min etm\u0259kl\u0259 yana\u015f\u0131, h\u0259m d\u0259 epidemioloji c\u0259h\u0259td\u0259n virusun bir \u015f\u0259xsd\u0259n dig\u0259rin\u0259 \u00f6t\u00fcr\u00fclm\u0259sinin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 al\u0131r. Lakin burada vacib m\u0259qamlardan biri pasiyentin ARV terapiyaya sadiqliyidir. X\u0259st\u0259l\u0259rin m\u00fcalic\u0259 rejimin\u0259 d\u00fczg\u00fcn \u0259m\u0259l etm\u0259m\u0259si, ARV terapiyada uzunm\u00fcdd\u0259tli v\u0259 periodik fasil\u0259l\u0259rin verilm\u0259si virusun yenid\u0259n aktivl\u0259\u015fm\u0259sin\u0259, rezistent \u015ftamlar\u0131n yaranmas\u0131na s\u0259b\u0259b ola bil\u0259r.<\/p>\n<p>Tibb i\u015f\u00e7il\u0259ri daim infeksion v\u0259 qeyri-infeksion faktorlar\u0131n t\u0259sirin\u0259 m\u0259ruz qal\u0131rlar. \u0130\u0130V-\u0259 yoluxan \u015f\u0259xsl\u0259r\u0259 tibbi manipulyasiyalar v\u0259 prosedurlar icra edil\u0259n zaman universal t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik qaydalar\u0131na riay\u0259t olunmas\u0131 vacib \u015f\u0259rtdir. Bel\u0259 hallar\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131 m\u0259qs\u0259dil\u0259 Respublika Q\u0130\u00c7S-l\u0259 M\u00fcbariz\u0259 M\u0259rk\u0259zi t\u0259r\u0259find\u0259n \u201cTibb m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rind\u0259 \u0130\u0130V infeksiyas\u0131n\u0131n profilaktikas\u0131na aid universal t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik qaydalar\u0131\u201d adl\u0131 v\u0259sait d\u0259rc olunub v\u0259 tibb i\u015f\u00e7il\u0259rinin maarifl\u0259ndirilm\u0259si m\u0259qs\u0259dil\u0259 paylan\u0131l\u0131b. Universal t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik t\u0259dbirl\u0259ri \u0130\u0130V-in pasiyentl\u0259 tibb i\u015f\u00e7isi aras\u0131nda \u00f6t\u00fcr\u00fclm\u0259 riskinin azald\u0131lmas\u0131na y\u00f6n\u0259ldil\u0259n t\u0259dbirl\u0259r kompleksidir.<\/p>\n<p>Bilm\u0259k laz\u0131md\u0131r ki, profilaktika t\u0259mas\u0131n ba\u015f verdiyi andan 72 saatdan gec olmayaraq apar\u0131ld\u0131qda effektivdir\u201d.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u0130mmun\u00e7at\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131 viruslar\u0131 il\u0259 yoluxmadan sonra virus insan orqanizminin daxili maye m\u00fchitl\u0259rind\u0259 aktivliy\u0259 malik olaraq d\u00f6vr edir. Qanda v\u0259 dig\u0259r bioloji mayel\u0259rd\u0259 d\u00f6vr ed\u0259n virus orqanizmd\u0259 CD4+ reseptorlar\u0131 olan h\u00fcceyr\u0259l\u0259r\u0259 aktiv \u015f\u0259kild\u0259 n\u00fcfuz edir. M\u00fcdafi\u0259 funksiyas\u0131n\u0131 h\u0259yata ke\u00e7ir\u0259n orqan v\u0259 sisteml\u0259r bu reseptorlarla x\u00fcsusil\u0259 z\u0259ngindir. Virus onun \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259d\u0259f h\u00fcceyr\u0259l\u0259r hesab olunan CD4 limfositl\u0259ri z\u0259d\u0259l\u0259yir. H\u0259m\u00e7inin d\u0259rinin, m\u0259d\u0259-ba\u011f\u0131rsaq trakt\u0131n\u0131n, t\u0259n\u0259ff\u00fcs, sinir sisteminin, \u00fcmumilikd\u0259 orqanizmin patogen mikroorqanizml\u0259r\u0259, bakteriya v\u0259 viruslara, xarici faktorlar\u0131n t\u0259sirin\u0259 qar\u015f\u0131 m\u00fcdafi\u0259 qabiliyy\u0259ti z\u0259ifl\u0259yir. N\u0259tic\u0259d\u0259 orqanizmd\u0259 geriy\u0259 d\u00f6n\u0259n v\u0259 b\u0259z\u0259n geriy\u0259 d\u00f6nm\u0259z d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r yaranma\u011fa ba\u015flay\u0131r. \u0130\u0130V-\u0259 yoluxan \u015f\u0259xsl\u0259rin orqanizmind\u0259&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":757453,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[1],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/09\/f8037f94172768341088145422910756772.jpg",975,540,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/09\/f8037f94172768341088145422910756772.jpg",975,540,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/09\/f8037f94172768341088145422910756772.jpg",975,540,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/09\/f8037f94172768341088145422910756772-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/09\/f8037f94172768341088145422910756772-660x365.jpg",660,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/09\/f8037f94172768341088145422910756772-840x465.jpg",640,354,true],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/09\/f8037f94172768341088145422910756772.jpg",975,540,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/09\/f8037f94172768341088145422910756772.jpg",975,540,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/09\/f8037f94172768341088145422910756772-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/09\/f8037f94172768341088145422910756772.jpg",975,540,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=1\" rel=\"category\">C\u0259miyy\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"\u0130mmun\u00e7at\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131 viruslar\u0131 il\u0259 yoluxmadan sonra virus insan orqanizminin daxili maye m\u00fchitl\u0259rind\u0259 aktivliy\u0259 malik olaraq d\u00f6vr edir. Qanda v\u0259 dig\u0259r bioloji mayel\u0259rd\u0259 d\u00f6vr ed\u0259n virus orqanizmd\u0259 CD4+ reseptorlar\u0131 olan h\u00fcceyr\u0259l\u0259r\u0259 aktiv \u015f\u0259kild\u0259 n\u00fcfuz edir. M\u00fcdafi\u0259 funksiyas\u0131n\u0131 h\u0259yata ke\u00e7ir\u0259n orqan v\u0259 sisteml\u0259r bu reseptorlarla x\u00fcsusil\u0259 z\u0259ngindir. Virus onun \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259d\u0259f h\u00fcceyr\u0259l\u0259r hesab olunan CD4 limfositl\u0259ri z\u0259d\u0259l\u0259yir. H\u0259m\u00e7inin&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/757452"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=757452"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/757452\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":757456,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/757452\/revisions\/757456"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/757453"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=757452"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=757452"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=757452"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}