{"id":757797,"date":"2024-10-01T14:53:14","date_gmt":"2024-10-01T10:53:14","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=757797"},"modified":"2024-10-01T14:53:14","modified_gmt":"2024-10-01T10:53:14","slug":"tarix-d%c9%99rsliyin%c9%99-dusm%c9%99y%c9%99n-plan-ikinci-dunya-muharib%c9%99sind%c9%99-moskva-nec%c9%99-yox-oldu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=757797","title":{"rendered":"Tarix d\u0259rsliyin\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259y\u0259n plan &#8211; \u0130kinci D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259sind\u0259 Moskva nec\u0259 \u201cyox\u201d oldu"},"content":{"rendered":"<h2><strong><em>\u0130kinci Cahan sava\u015f\u0131nda \u201cdiril\u0259n\u201d Lenin \u2013 Fa\u015fistl\u0259rd\u0259n gizl\u0259dil\u0259n SSSR-nin \u00fcr\u0259yi<\/em><\/strong><\/h2>\n<p>Bu \u0259m\u0259liyyat tarix kitablar\u0131na daxil edilm\u0259yib v\u0259 x\u00fcsusil\u0259 q\u0259hr\u0259manl\u0131q hesab edilmir, lakin \u0130kinci D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259si zaman\u0131 Kremli v\u0259 \u201cLenin\u201d mavzoleyini fa\u015fistl\u0259rin hava h\u00fccumundan m\u00fcdafi\u0259 etm\u0259y\u0259 k\u00f6m\u0259k ed\u0259n hiyl\u0259g\u0259r plan idi.<\/p>\n<p>He\u00e7 kim\u0259 sirr deyil ki, Almaniya aviasiyas\u0131n\u0131n \u0259sas h\u0259d\u0259fi SSSR-nin \u00fcr\u0259yi v\u0259 idar\u0259etm\u0259 m\u0259rk\u0259zi &#8211; Kreml idi, lakin Moskvaya \u00e7atan fa\u015fist pilotlar\u0131 sad\u0259c\u0259 olaraq, \u0259sas m\u0259qs\u0259dl\u0259ri olan h\u0259d\u0259fl\u0259rini a\u015fkarlaya bilmirdil\u0259r.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/cdn.musavat.com\/news\/thumbnails\/bb3187b7a65f6100a9070d75bde05380.jpg\" alt=\"WhatsApp Image 2024-10-01 at 12.11.03.jpeg (138 KB)\" width=\"700\" height=\"471\" \/><\/p>\n<p><strong>B\u0259s, Moskvan\u0131n m\u0259rk\u0259zind\u0259 30 hektar \u0259razi nec\u0259 gizl\u0259dilirdi?<\/strong><\/p>\n<p>1939-cu ild\u0259 Kremlin komendant\u0131 olan Nikolay Spiridonov \u0130kinci D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259si ba\u015flayandan sonra \u00f6lk\u0259nin \u0259sas binas\u0131n\u0131 kamuflyaj etm\u0259k plan\u0131n\u0131 t\u0259klif etdi v\u0259 bu bar\u0259d\u0259 Sovet \u0130ttifaq\u0131 Kommunist Partiyas\u0131 M\u0259rk\u0259zi Komit\u0259sin\u0259 qeyd g\u00f6nd\u0259rdi.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/cdn.musavat.com\/news\/thumbnails\/3d75c6f3ea472f9ace1622bcef8d181b.jpg\" alt=\"WhatsApp Image 2024-10-01 at 12.11.03 (5).jpeg (153 KB)\" width=\"589\" height=\"629\" \/><\/p>\n<p>O, hava h\u00fccumunda Kremlin bir n\u00f6mr\u0259li h\u0259d\u0259f olaca\u011f\u0131na \u0259min idi. Amma \u00f6lk\u0259 r\u0259hb\u0259rliyi t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc n\u0259z\u0259r\u0259 almad\u0131 v\u0259 m\u00fcharib\u0259 s\u0259rh\u0259d\u0259 \u00e7atanda Moskva t\u0259klif\u0259 bax\u0131\u015f ke\u00e7irdi. Art\u0131q 1941-ci ilin yanvar\u0131nda hava h\u00fccumundan m\u00fcdafi\u0259 sisteml\u0259ri n\u0259hay\u0259t Moskvaya g\u0259tirildi, b\u00fct\u00fcn 54 m\u00f6vqe, m\u00fcmk\u00fcn hava z\u0259rb\u0259l\u0259rini d\u0259f etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn Kremlin yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda yerl\u0259\u015fdirildi. Almaniya art\u0131q r\u0259sm\u0259n SSR\u0130 il\u0259 m\u00fcharib\u0259y\u0259 ba\u015flayanda Spiridonov m\u0259ktubunu yenid\u0259n g\u00f6nd\u0259rid, bu d\u0259f\u0259 onun birba\u015fa Lavrenti Beriyaya \u00e7atd\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 t\u0259kid etdi.<\/p>\n<p>M\u0259ktubunda o, d\u0259rhal Kremli kamuflyaj etm\u0259k plan\u0131n\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131n\u0131n z\u0259ruriliyind\u0259n, onu havadan m\u00fc\u0259yy\u0259n etm\u0259yin son d\u0259r\u0259c\u0259 \u00e7\u0259tin olaca\u011f\u0131 \u015f\u0259raitd\u0259n b\u0259hs edir. M\u0259ktub Almaniyan\u0131n SSR\u0130-y\u0259 h\u00fccumundan sonra 4-c\u00fc g\u00fcnd\u0259 yaz\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. M\u00fcraci\u0259t\u0259 Boris \u0130ofan\u0131n memarlar qrupu il\u0259 birlikd\u0259 haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 eskizl\u0259ri \u0259lav\u0259 edilib.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/cdn.musavat.com\/news\/thumbnails\/1af2209ddbbcf17a38e1aaf4aa953c29.jpg\" alt=\"WhatsApp Image 2024-10-01 at 12.11.03 (4).jpeg (163 KB)\" width=\"700\" height=\"463\" \/><\/p>\n<p><strong>\u0130ki istiqam\u0259td\u0259 h\u0259r\u0259k\u0259t etm\u0259k t\u0259klif edilirdi:<\/strong><\/p>\n<p>Birincisi, xa\u00e7lar\u0131 \u00e7\u0131xar\u0131l\u0131r, b\u00fct\u00fcn z\u0259rli hiss\u0259l\u0259ri parlamamas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn yenid\u0259n r\u0259ngl\u0259nir, dam v\u0259 fasadlar vizual olaraq adi \u015f\u0259h\u0259r bloklar\u0131na b\u0259nz\u0259y\u0259c\u0259k \u015f\u0259kild\u0259 yenid\u0259n r\u0259ngl\u0259nir. \u0130kincisi, Moskva \u00e7ay\u0131 \u00fcz\u0259rind\u0259n saxta k\u00f6rp\u00fc d\u0259 daxil olmaqla, yenid\u0259n adi \u015f\u0259h\u0259r binalar\u0131n\u0131n ill\u00fcziyas\u0131n\u0131 yarada bil\u0259c\u0259k modell\u0259r yarad\u0131l\u0131r.<\/p>\n<p>H\u0259r iki variant\u0131n ortaq c\u0259h\u0259ti var idi. B\u00fct\u00fcn g\u00f6r\u00fcl\u0259n i\u015fl\u0259r almanlar\u0131 diqq\u0259tini yay\u0131nd\u0131racaq, konkret h\u0259d\u0259fd\u0259n k\u0259narla\u015fd\u0131r\u0131caq v\u0259 n\u0259tic\u0259d\u0259 \u00e7ox s\u0131x bir \u015f\u0259h\u0259rsalma effekti yarand\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn almanlar binalara at\u0259\u015f a\u00e7a bilm\u0259y\u0259c\u0259kl\u0259r.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/cdn.musavat.com\/news\/thumbnails\/c868a335833de193fe8e9f3fb6a963f4.jpg\" alt=\"WhatsApp Image 2024-10-01 at 12.11.03 (3).jpeg (72 KB)\" width=\"468\" height=\"601\" \/><\/p>\n<p>Komendant\u0131n t\u0259kid etm\u0259sin\u0259 v\u0259 plan\u0131n t\u0259min olunmas\u0131na baxmayaraq, \u00f6lk\u0259 r\u0259hb\u0259rliyi Kremli gizl\u0259tm\u0259y\u0259 t\u0259l\u0259smirdi. B\u0259li, hava h\u00fccumundan m\u00fcdafi\u0259 paytaxt\u0131n qorunmas\u0131na y\u00f6n\u0259lmi\u015fdi, lakin he\u00e7 kim 100% z\u0259man\u0259t ver\u0259 bilm\u0259zdi. \u0130yulun \u0259vv\u0259lin\u0259 q\u0259d\u0259r, x\u00fcsusil\u0259 vacib obyektl\u0259rin \u015f\u0259h\u0259rd\u0259n &#8220;yoxa \u00e7\u0131xmas\u0131&#8221;n\u0131 t\u0259min ed\u0259n yekun plan haz\u0131rland\u0131.<\/p>\n<p>Bu, t\u0259kc\u0259 Kreml \u00fc\u00e7\u00fcn deyildi. Eyni plan h\u0259m d\u0259 m\u00fcdafi\u0259 zavodlar\u0131, h\u0259m d\u0259 su qur\u011fular\u0131, teleqraf, neft anbarlar\u0131, k\u00f6rp\u00fcl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259tbiq edildi. Bel\u0259 ki, h\u0259r iki kamuflyaj variant\u0131ndan istifad\u0259 etm\u0259k q\u0259rara al\u0131nd\u0131.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/cdn.musavat.com\/news\/thumbnails\/3b67b77c1d011b7e4b8693064ddfa781.jpg\" alt=\"WhatsApp Image 2024-10-01 at 12.11.03 (2).jpeg (113 KB)\" width=\"700\" height=\"469\" \/><\/p>\n<p>Rusiyan\u0131n arxivl\u0259rind\u0259 h\u0259l\u0259 d\u0259 uzunlu\u011fu 5 metr\u0259 \u00e7atan kamuflyaj \u00fc\u00e7\u00fcn istifad\u0259 edil\u0259n modell\u0259r var. Maraql\u0131d\u0131r ki, bu m\u0259lumat 2020-cu il\u0259 q\u0259d\u0259r m\u0259xfil\u0259\u015fdirilib. \u0130ndi Moskvan\u0131 xilas ed\u0259n bu r\u0259sml\u0259ri s\u0259rgil\u0259rd\u0259 g\u00f6rm\u0259k olar.<\/p>\n<p><strong>Q\u0131rm\u0131z\u0131dan boza ke\u00e7id, Leninin \u201cdirilm\u0259si\u201d<\/strong><\/p>\n<p><strong><img loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/cdn.musavat.com\/news\/thumbnails\/1697d9ec4f1bfcb24849fbd0d080a57e.jpg\" alt=\"WhatsApp Image 2024-10-01 at 12.11.03 (1).jpeg (98 KB)\" width=\"699\" height=\"464\" \/><\/strong><\/p>\n<p>Q\u0131rm\u0131z\u0131 Meydan\u0131n b\u00fct\u00fcn binalar\u0131 ya\u015fay\u0131\u015f binas\u0131 kimi yenid\u0259n r\u0259ngl\u0259ndi, g\u00fcnb\u0259zl\u0259r v\u0259 ya\u015f\u0131l damlar boz r\u0259ng\u0259 boyand\u0131 v\u0259 x\u00fcsusi g\u00f6r\u00fcl\u0259n i\u015fl\u0259rl\u0259 yollara b\u0259nz\u0259di.<\/p>\n<p>Q\u0131rm\u0131z\u0131 Meydanda kontrplakdan tikilmi\u015f binalar g\u00f6r\u00fcnd\u00fc, m\u0259qb\u0259r\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn \u00fc\u00e7m\u0259rt\u0259b\u0259li ev\u0259 b\u0259nz\u0259r n\u0259h\u0259ng \u00f6rt\u00fck tikildi. Kremlin divarlar\u0131 da p\u0259nc\u0259r\u0259l\u0259r\u0259 v\u0259 giri\u015f qap\u0131lar\u0131na b\u0259nz\u0259y\u0259c\u0259k \u015f\u0259kild\u0259 r\u0259ngl\u0259nmi\u015f, ulduzlar \u201cs\u00f6nd\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f\u201d v\u0259 \u00fczl\u00fckl\u0259rl\u0259 \u00f6rt\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fc, zirz\u0259mil\u0259rin \u00fcz\u0259rin\u0259 faner damlar qoyulmu\u015fdu, b\u0259zi yerl\u0259rd\u0259 evl\u0259rin damlar\u0131na b\u0259nz\u0259r r\u0259ngl\u0259r \u00e7\u0259kilmi\u015fdi.<\/p>\n<p>Art\u0131q \u0259sg\u0259rl\u0259r i\u015f\u0259 c\u0259lb olunurdular, h\u0259r bir alaya m\u00fc\u0259yy\u0259n bir obyekt v\u0259 i\u015f h\u0259cmi t\u0259yin olunurdu. B\u00f6y\u00fck \u0130van Z\u0259ng Q\u00fcll\u0259si, m\u0259s\u0259l\u0259n, alpinistl\u0259rin k\u00f6m\u0259yi il\u0259 boyand\u0131. S\u0259n\u0259dl\u0259r\u0259 \u0259sas\u0259n alpinistl\u0259r b\u00fct\u00fcn h\u00fcnd\u00fcr m\u0259rt\u0259b\u0259li binalar\u0131n yox olmas\u0131nda i\u015ftirak etdil\u0259r. B\u0259zi m\u00fch\u00fcm obyektl\u0259rin \u00fcz\u0259rind\u0259 memarlar i\u015fl\u0259yirdil\u0259r.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/cdn.musavat.com\/news\/thumbnails\/ddb24a5da309baba331c10a0e4b506bb.jpg\" alt=\"WhatsApp Image 2024-10-01 at 12.11.02 (6).jpeg (57 KB)\" width=\"700\" height=\"476\" \/><\/p>\n<p>N\u0259z\u0259r\u0259 alsaq ki, kamuflyaj layih\u0259si ilkin \u015f\u0259h\u0259r plan\u0131n\u0131n tamamil\u0259 pozulmas\u0131n\u0131 n\u0259z\u0259rd\u0259 tuturdu, burada \u00e7oxlu i\u015f g\u00f6r\u00fcld\u00fc, kommunal xidm\u0259tl\u0259r i\u015fl\u0259r\u0259 c\u0259lb edildi, bu da \u015f\u0259h\u0259rin m\u0259nz\u0259r\u0259sini d\u0259yi\u015fdirdi, b\u00fct\u00fcn parklar, meydanlar x\u0259yal evl\u0259ri il\u0259 tikildi.<\/p>\n<p>Evl\u0259rin damlar\u0131 yollar\u0131 t\u0259qlid edirdi, damlara b\u0259nz\u0259y\u0259n k\u0259tanlar is\u0259 real olanlar\u0131n \u00fcz\u0259rin\u0259 \u00e7\u0259kilirdi. H\u0259tta \u00e7ay\u0131n \u00fcst\u00fcnd\u0259n yalan\u00e7\u0131 k\u00f6rp\u00fc d\u0259 tikdirdil\u0259r. M\u0259qb\u0259r\u0259 maksimum d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 kamuflyaj edildi, fanerka il\u0259 tamamil\u0259 \u201cyenid\u0259n quruldu\u201d, lakin h\u0259tta t\u0259sad\u00fcfi bir bomba h\u0259m Mavzoleyi, h\u0259m d\u0259 d\u00fcnya proletariat\u0131 liderinin c\u0259s\u0259dini m\u0259hv etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn kifay\u0259t ed\u0259rdi.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/cdn.musavat.com\/news\/thumbnails\/919246e1574b84d9bfb922fbe8525ae6.jpg\" alt=\"WhatsApp Image 2024-10-01 at 12.11.02 (5).jpeg (101 KB)\" width=\"522\" height=\"505\" \/><\/p>\n<p>Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 Vladimir \u0130li\u00e7 iyulun \u0259vv\u0259lind\u0259 x\u00fcsusi reysl\u0259 T\u00fcmen\u0259 g\u00f6nd\u0259rildi v\u0259 yaln\u0131z 1945-ci ilin yaz\u0131n\u0131n \u0259vv\u0259lind\u0259 Q\u0259l\u0259b\u0259nin az qala yax\u0131nda oldu\u011fu m\u0259lum olanda geri qaytar\u0131ld\u0131. \u0130lk bombalama zaman\u0131 kamuflyaj layih\u0259sinin n\u0259 q\u0259d\u0259r d\u00fczg\u00fcn fikir oldu\u011fu ortaya qoydu. M\u00fcharib\u0259 ba\u015flayandan art\u0131q bir ay sonra t\u0259yyar\u0259l\u0259r Moskva s\u0259ddini Smolensk t\u0259r\u0259fd\u0259n ke\u00e7\u0259 bildil\u0259r.<\/p>\n<p>Bu, dig\u0259r \u015f\u0259h\u0259rl\u0259ri bombalayark\u0259n hava h\u00fccumundan m\u00fcdafi\u0259 sisteml\u0259rini yan ke\u00e7m\u0259k t\u0259cr\u00fcb\u0259si olan \u0259n yax\u015f\u0131 pilotlar t\u0259r\u0259find\u0259n idar\u0259 olunan 220 t\u0259yyar\u0259d\u0259n ibar\u0259t h\u0259d\u0259fl\u0259nmi\u015f h\u00fccum idi.<\/p>\n<p><strong>Kremlin b\u0259xti<\/strong><\/p>\n<p>Moskvan\u0131n 5 saatl\u0131q bombardmanda 37 binan\u0131n da\u011f\u0131lmas\u0131 v\u0259 b\u00fct\u00fcn \u0259sas obyektl\u0259rin z\u0259r\u0259r g\u00f6rm\u0259m\u0259si kamuflyaj\u0131n i\u015fl\u0259diyini dem\u0259y\u0259 \u0259sas verir. Kreml \u0259razisin\u0259 bir ne\u00e7\u0259 bomba d\u00fc\u015fs\u0259 d\u0259, ciddi pozuntulara s\u0259b\u0259 olmad\u0131.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/cdn.musavat.com\/news\/thumbnails\/e9b52a0b76e34293d42ab8290caca6af.jpg\" alt=\"WhatsApp Image 2024-10-01 at 12.11.02 (4).jpeg (66 KB)\" width=\"700\" height=\"420\" \/><\/p>\n<p>H\u0259tta dam\u0131 da\u011f\u0131daraq Kreml saray\u0131na d\u00fc\u015f\u0259n bombalardan biri partlamad\u0131. Daha sonra Kremlin \u00e7arda\u011f\u0131nda daha bir bomba tap\u0131ld\u0131, o da i\u015f\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259mi\u015fdi. Dey\u0259s\u0259n, Kremli t\u0259kc\u0259 hava h\u00fccumundan m\u00fcdafi\u0259 v\u0259 kamuflyajla deyil, h\u0259m d\u0259 hans\u0131sa y\u00fcks\u0259k q\u00fcvv\u0259l\u0259r qoruyurdu.<\/p>\n<p>Bu bombardmandan sonra kamuflyaj plan\u0131 s\u00fcr\u0259tl\u0259 tamamland\u0131 v\u0259 iyulun sonunda ordunun y\u00fcks\u0259k v\u0259zif\u0259li \u015f\u0259xsl\u0259ri n\u0259tic\u0259l\u0259ri qiym\u0259tl\u0259ndirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn \u015f\u0259xs\u0259n Moskva \u00fcz\u0259rind\u0259n u\u00e7dular. el\u0259likl\u0259, art\u0131q r\u0259ngl\u0259nmi\u015f binalar m\u00fcsb\u0259t qiym\u0259tl\u0259ndirildi, lakin toxunulmam\u0131\u015f qalanlar \u00f6z fonlar\u0131ndan \u00e7ox f\u0259rqli idi, ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 h\u0259m B\u00f6y\u00fck Kreml Saray\u0131n\u0131n, h\u0259m d\u0259 birinci binan\u0131n r\u0259ngl\u0259nm\u0259si q\u0259rara al\u0131nd\u0131.<\/p>\n<p>Eyni zamanda, \u0130sg\u0259nd\u0259r ba\u011f\u0131n\u0131n yenid\u0259n qurulmas\u0131, massivl\u0259r\u0259 b\u00f6l\u00fcnm\u0259si, yollar\u0131n sal\u0131nmas\u0131 v\u0259 saxta binalarla doldurulmas\u0131 q\u0259rara al\u0131n\u0131b. D\u0259yi\u015fiklikl\u0259r n\u0259z\u0259r\u0259 al\u0131nd\u0131 \u200b\u200bv\u0259 tezlikl\u0259 b\u00fct\u00fcn \u0259razi tamamil\u0259 f\u0259rqli g\u00f6r\u00fcnm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131. Bu bombardmandan sonra kamuflyaj plan\u0131 s\u00fcr\u0259tl\u0259 tamamland\u0131 v\u0259 iyulun sonunda ordunun y\u00fcks\u0259k v\u0259zif\u0259li \u015f\u0259xsl\u0259ri n\u0259tic\u0259l\u0259ri qiym\u0259tl\u0259ndirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn \u015f\u0259xs\u0259n Moskva \u00fcz\u0259rind\u0259n u\u00e7dular. Dem\u0259liy\u0259m ki, t\u0259sirli idil\u0259r, amma t\u0259bii ki, \u015f\u0259rhl\u0259r d\u0259 var idi.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/cdn.musavat.com\/news\/thumbnails\/1e56bc74a2f389c5eea6a1f062db4f41.jpg\" alt=\"WhatsApp Image 2024-10-01 at 12.11.02 (3).jpeg (70 KB)\" width=\"697\" height=\"422\" \/><\/p>\n<p>Bel\u0259likl\u0259, art\u0131q r\u0259ngl\u0259nmi\u015f binalar m\u00fcsb\u0259t qiym\u0259tl\u0259ndirildi, lakin toxunulmam\u0131\u015f qalanlar \u00f6z fonlar\u0131ndan \u00e7ox f\u0259rqli idi, ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 h\u0259m B\u00f6y\u00fck Kreml Saray\u0131n\u0131n, h\u0259m d\u0259 birinci binan\u0131n r\u0259ngl\u0259nm\u0259si q\u0259rara al\u0131nd\u0131. Eyni zamanda, Aleksandr ba\u011f\u0131n\u0131n yenid\u0259n qurulmas\u0131, massivl\u0259r\u0259 b\u00f6l\u00fcnm\u0259si, yollar\u0131n sal\u0131nmas\u0131 v\u0259 saxta binalarla doldurulmas\u0131 q\u0259rara al\u0131n\u0131b. D\u0259yi\u015fiklikl\u0259r n\u0259z\u0259r\u0259 al\u0131nd\u0131 \u200b\u200bv\u0259 tezlikl\u0259 b\u00fct\u00fcn \u0259razi tamamil\u0259 f\u0259rqli g\u00f6r\u00fcnm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131.<\/p>\n<p>Almaniya t\u0259yyar\u0259l\u0259rinin u\u00e7u\u015flar\u0131 art\u0131q m\u00fcnt\u0259z\u0259m xarakter da\u015f\u0131y\u0131rd\u0131. Ad\u0259t\u0259n \u0259vv\u0259lc\u0259 yand\u0131r\u0131c\u0131 bombalar at\u0131l\u0131r, sonra onlardan al\u0131nan i\u015f\u0131qland\u0131rmaya \u0259sas\u0259n mina at\u0131l\u0131rd\u0131. Bu \u00fcsulla h\u0259d\u0259fi m\u00fc\u0259yy\u0259n etm\u0259k v\u0259 onu vurmaq, prinsipc\u0259, kifay\u0259t q\u0259d\u0259r \u00e7\u0259tindir, lakin almaniyal\u0131 pilotlar\u0131 sonda naviqasiya il\u0259 h\u0259r\u0259k\u0259t etm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131lar. M\u0259s\u0259l\u0259n, r\u0259ngl\u0259nmi\u015f \u201cbinalar\u201d k\u00f6lg\u0259 salm\u0131rd\u0131. Ancaq m\u0259\u015f\u0259l bombalar\u0131 d\u0259rhal pulemyotlar v\u0259 ya dig\u0259r silahlarla vurulurdu, pilotlar adi projektorlar t\u0259r\u0259find\u0259n kor edilirdi v\u0259 zenit\u00e7il\u0259r daim at\u0259\u015f a\u00e7\u0131rd\u0131lar, buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 h\u0259r hans\u0131 bir sistemli bombardman haqq\u0131nda dan\u0131\u015fma\u011fa ehtiyac yox idi. \u00a0Bombalar xaotik \u015f\u0259kild\u0259, konkret h\u0259d\u0259f olmadan at\u0131l\u0131rd\u0131. \u015e\u0259h\u0259r sakinl\u0259ri d\u0259 m\u00fcst\u0259qil olaraq b\u0259zi saxta\u00a0 binalar\u0131 i\u015f\u0131qland\u0131raraq, onlar\u0131 fa\u015fist t\u0259yyar\u0259l\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn yem edirdil\u0259r.<\/p>\n<p>Moskvada saxta binalar tikilm\u0259kd\u0259 davam edirdi, h\u0259rd\u0259nbir torlar \u00e7\u0259kilirdi, a\u011faclar \u0259kilirdi, yollar k\u0259tanlarla \u00f6rt\u00fcl\u00fcrd\u00fc. Bununla bel\u0259, almaniyal\u0131 pilotlar\u0131, x\u00fcsus\u0259n d\u0259 \u0259n t\u0259lim ke\u00e7mi\u015f pilotlar, \u00fc\u00e7bucaq formas\u0131 v\u0259 Moskva \u00e7ay\u0131nda nisb\u0259t\u0259n n\u0259z\u0259r\u0259 \u00e7arpan \u0259yilm\u0259 yeri il\u0259 kamuflyaj olunsa da, Kremlin yerini tan\u0131ya bilirdil\u0259r.<\/p>\n<p>Bundan \u0259lav\u0259, bu zaman nasistl\u0259r havadan haz\u0131rlanm\u0131\u015f \u015f\u0259h\u0259rin \u00e7ox \u0259trafl\u0131 x\u0259rit\u0259sini \u0259ld\u0259 etdil\u0259r. K\u0259\u015ffiyyat t\u0259yyar\u0259l\u0259ri daim paytaxt \u00fcz\u0259rind\u0259 d\u00f6vr\u0259 vurur, x\u00fcsusi obyektl\u0259rin yerl\u0259\u015fdiyi yer haqq\u0131nda aktual m\u0259lumat \u0259ld\u0259 etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn hava ara\u015fd\u0131rmalar\u0131 apar\u0131rd\u0131lar. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 \u0259minlikl\u0259 dey\u0259 bil\u0259rik ki, alman t\u0259r\u0259fi t\u0259kc\u0259 Kremlin yerl\u0259\u015fdiyi yerd\u0259n deyil, h\u0259m d\u0259 onun kamuflyaj edildiyini, binalarda daim d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r edildiyini bilirdi. Ancaq almanlar daha \u00e7ox inand\u0131r\u0131c\u0131l\u0131q yaratmaq \u00fc\u00e7\u00fcn x\u00fcsusi olaraq i\u015f\u0131qland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f s\u0259naye m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rinin saxta obyektl\u0259ri il\u0259 u\u011fur qazand\u0131lar.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/cdn.musavat.com\/news\/thumbnails\/8c84e972f747d9febdb2f39776336d68.jpg\" alt=\"WhatsApp Image 2024-10-01 at 12.11.02 (2).jpeg (89 KB)\" width=\"700\" height=\"477\" \/><\/p>\n<p>M\u00fcharib\u0259 zaman\u0131 Kreml 8 d\u0259f\u0259 bombardman edilib. \u00dcst\u0259lik, b\u00f6y\u00fck sayda hava z\u0259rb\u0259l\u0259ri m\u00fcharib\u0259nin \u0259vv\u0259lind\u0259 &#8211; 1941-ci ild\u0259 &#8211; 5 d\u0259f\u0259, 1941-ci ild\u0259 Kreml daha \u00fc\u00e7 d\u0259f\u0259 bombaland\u0131. Bina \u0259n \u00e7ox 1941-ci ild\u0259 z\u0259r\u0259r g\u00f6rd\u00fc v\u0259 itkil\u0259r oldu. Almanlar, pilotlar\u0131n\u0131n hava h\u00fccumlar\u0131n\u0131n n\u0259tic\u0259l\u0259rin\u0259 dair hesabatlar\u0131na o q\u0259d\u0259r d\u0259 inanm\u0131rd\u0131lar; Bel\u0259likl\u0259, sonuncunun n\u0259tic\u0259l\u0259ri birincinin hesabatlar\u0131ndan \u00e7ox f\u0259rqli idi.<\/p>\n<p>Pilotlar\u0131n x\u00fcsusi qur\u011fular\u0131n da\u011f\u0131d\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bar\u0259d\u0259 m\u0259lumat verm\u0259l\u0259rin\u0259 baxmayaraq, bombalar tez-tez stadionlar v\u0259 parklardak\u0131 faner tikilil\u0259ri da\u011f\u0131d\u0131b. M\u00fcharib\u0259 ill\u0259rind\u0259 Moskva 141 d\u0259f\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259nl\u0259rin s\u0259madan h\u00fccumuna m\u0259ruz qal\u0131b, \u015f\u0259h\u0259r\u0259 1600-d\u0259n \u00e7ox bomba at\u0131l\u0131b. Paytaxta g\u00f6nd\u0259ril\u0259n b\u00fct\u00fcn t\u0259yyar\u0259l\u0259rin yaln\u0131z 3-4%-i h\u0259d\u0259fin\u0259 \u00e7atm\u0131\u015fd\u0131r. 15% -d\u0259n \u00e7oxu hava h\u00fccumundan m\u00fcdafi\u0259 v\u0259 zenit top\u00e7ular\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n vuruldu.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/cdn.musavat.com\/news\/thumbnails\/4610cd10f495ba0d9d944e16bf1ca050.jpg\" alt=\"WhatsApp Image 2024-10-01 at 12.11.02 (1).jpeg (81 KB)\" width=\"700\" height=\"416\" \/><\/p>\n<p>Maskirovkan\u0131n 1942-ci ilin sonunda yenil\u0259nm\u0259si v\u0259 qurulmas\u0131 dayand\u0131r\u0131ld\u0131, lakin n\u0259hay\u0259t yaln\u0131z 1945-ci il Q\u0259l\u0259b\u0259 Parad\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7\u0131xar\u0131ld\u0131.<\/p>\n<p>Eyni zamanda, Leninin c\u0259s\u0259di Mavzoley\u0259 qaytar\u0131ld\u0131, lakin sonra kommunal i\u015f\u00e7il\u0259r v\u0259 memarlar ba\u015fqa bir probleml\u0259 \u00fczl\u0259\u015fm\u0259li oldular &#8211; boya binalar\u0131n divarlar\u0131na v\u0259 x\u00fcsus\u0259n d\u0259 g\u00fcnb\u0259zl\u0259r\u0259 hopmu\u015fdu, buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 paytaxt\u0131 geri qaytarmaq \u00fc\u00e7\u00fcn orijinal g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f\u00fcn\u0259 g\u00f6r\u0259 \u00e7ox c\u0259hd etm\u0259li oldular. Lakin bu problem qism\u0259n bu t\u0259dbirl\u0259r say\u0259sind\u0259 m\u00fcharib\u0259nin praktiki olaraq toxunulmam\u0131\u015f Moskvada Q\u0259l\u0259b\u0259 Parad\u0131n\u0131n ke\u00e7irilm\u0259si il\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259 \u0259h\u0259miyy\u0259tsiz idi. T\u0259bii ki, effektivliyi m\u00fcqayis\u0259 ets\u0259k, paytaxt\u0131n kamuflyaj\u0131 paytaxt\u0131 havadan \u0259hat\u0259 ed\u0259n v\u0259 alman tanklar\u0131n\u0131n \u00f6lk\u0259nin \u00fcr\u0259yin\u0259 \u00e7atmas\u0131na iki d\u0259f\u0259 mane olan hava h\u00fccumundan m\u00fcdafi\u0259 v\u0259 zenit\u00e7il\u0259rin i\u015fi il\u0259 m\u00fcqayis\u0259 olunmur. Ancaq kamuflyaj da \u00f6z t\u00f6hf\u0259sini verdi v\u0259 \u00fcmumilikd\u0259 \u00e7a\u015fq\u0131n olan pilotlar\u0131n i\u015fini \u00e7\u0259tinl\u0259\u015fdirdi, bu, \u0259la n\u0259tic\u0259l\u0259r verdi.<\/p>\n<p><strong>\u0130lkin N\u0259c\u0259f<\/strong><br \/>\n<strong>X\u00fcsusi olaraq Musavat.com \u00fc\u00e7\u00fcn<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u0130kinci Cahan sava\u015f\u0131nda \u201cdiril\u0259n\u201d Lenin \u2013 Fa\u015fistl\u0259rd\u0259n gizl\u0259dil\u0259n SSSR-nin \u00fcr\u0259yi Bu \u0259m\u0259liyyat tarix kitablar\u0131na daxil edilm\u0259yib v\u0259 x\u00fcsusil\u0259 q\u0259hr\u0259manl\u0131q hesab edilmir, lakin \u0130kinci D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259si zaman\u0131 Kremli v\u0259 \u201cLenin\u201d mavzoleyini fa\u015fistl\u0259rin hava h\u00fccumundan m\u00fcdafi\u0259 etm\u0259y\u0259 k\u00f6m\u0259k ed\u0259n hiyl\u0259g\u0259r plan idi. He\u00e7 kim\u0259 sirr deyil ki, Almaniya aviasiyas\u0131n\u0131n \u0259sas h\u0259d\u0259fi SSSR-nin \u00fcr\u0259yi v\u0259 idar\u0259etm\u0259 m\u0259rk\u0259zi &#8211; Kreml idi, lakin Moskvaya \u00e7atan fa\u015fist pilotlar\u0131 sad\u0259c\u0259 olaraq, \u0259sas m\u0259qs\u0259dl\u0259ri olan h\u0259d\u0259fl\u0259rini a\u015fkarlaya bilmirdil\u0259r. B\u0259s, Moskvan\u0131n m\u0259rk\u0259zind\u0259 30 hektar \u0259razi nec\u0259 gizl\u0259dilirdi? 1939-cu ild\u0259 Kremlin komendant\u0131 olan Nikolay Spiridonov \u0130kinci D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259si ba\u015flayandan sonra&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":757798,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[7],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/9a200538a64f42597cd1360275da15cf.jpg",700,400,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/9a200538a64f42597cd1360275da15cf.jpg",700,400,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/9a200538a64f42597cd1360275da15cf.jpg",700,400,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/9a200538a64f42597cd1360275da15cf-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/9a200538a64f42597cd1360275da15cf-639x365.jpg",639,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/9a200538a64f42597cd1360275da15cf.jpg",640,366,false],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/9a200538a64f42597cd1360275da15cf.jpg",700,400,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/9a200538a64f42597cd1360275da15cf.jpg",700,400,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/9a200538a64f42597cd1360275da15cf-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/9a200538a64f42597cd1360275da15cf.jpg",700,400,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=7\" rel=\"category\">D\u00fcnya<\/a>","rttpg_excerpt":"\u0130kinci Cahan sava\u015f\u0131nda \u201cdiril\u0259n\u201d Lenin \u2013 Fa\u015fistl\u0259rd\u0259n gizl\u0259dil\u0259n SSSR-nin \u00fcr\u0259yi Bu \u0259m\u0259liyyat tarix kitablar\u0131na daxil edilm\u0259yib v\u0259 x\u00fcsusil\u0259 q\u0259hr\u0259manl\u0131q hesab edilmir, lakin \u0130kinci D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259si zaman\u0131 Kremli v\u0259 \u201cLenin\u201d mavzoleyini fa\u015fistl\u0259rin hava h\u00fccumundan m\u00fcdafi\u0259 etm\u0259y\u0259 k\u00f6m\u0259k ed\u0259n hiyl\u0259g\u0259r plan idi. He\u00e7 kim\u0259 sirr deyil ki, Almaniya aviasiyas\u0131n\u0131n \u0259sas h\u0259d\u0259fi SSSR-nin \u00fcr\u0259yi v\u0259 idar\u0259etm\u0259 m\u0259rk\u0259zi &#8211;&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/757797"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=757797"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/757797\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":757799,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/757797\/revisions\/757799"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/757798"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=757797"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=757797"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=757797"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}