{"id":758726,"date":"2024-10-04T11:35:41","date_gmt":"2024-10-04T07:35:41","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=758726"},"modified":"2024-10-04T11:35:41","modified_gmt":"2024-10-04T07:35:41","slug":"bu-gun-umumdunya-heyvanlarin-muhafiz%c9%99si-gunudur","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=758726","title":{"rendered":"Bu g\u00fcn \u00dcmumd\u00fcnya Heyvanlar\u0131n M\u00fchafiz\u0259si G\u00fcn\u00fcd\u00fcr"},"content":{"rendered":"<p>H\u0259r il oktyabr\u0131n 4-d\u0259 b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyada \u00dcmumd\u00fcnya Heyvanlar G\u00fcn\u00fc v\u0259 ya \u00dcmumd\u00fcnya Heyvanlar\u0131n M\u00fchafiz\u0259si G\u00fcn\u00fc kimi qeyd olunur.<\/p>\n<p><a class=\"azertac-link\" href=\"https:\/\/azertag.az\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">AZ\u018fRTAC<\/a>\u00a0xat\u0131rlad\u0131r ki, h\u0259min ekoloji t\u0259qvim 1931-ci ild\u0259 Florensiyada (\u0130taliya) ke\u00e7iril\u0259n T\u0259bi\u0259t D\u0259st\u0259k\u00e7il\u0259rinin Beyn\u0259lxalq Konqresind\u0259 t\u0259sis edilib v\u0259 b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259tin diqq\u0259tini planetin dig\u0259r sakinl\u0259rinin probleml\u0259rin\u0259 c\u0259lb etm\u0259k m\u0259qs\u0259di da\u015f\u0131y\u0131r.<\/p>\n<p>D\u00f6rd oktyabr tarixi ona g\u00f6r\u0259 se\u00e7ilib ki, bu g\u00fcn heyvanlar\u0131n himay\u0259\u00e7isi say\u0131lan katolik m\u00fcq\u0259dd\u0259s Assisi Fransiskinin (1181\/1182-1226) an\u0131m g\u00fcn\u00fc kimi tan\u0131n\u0131r. Bir s\u0131ra \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 kils\u0259l\u0259r \u00dcmumd\u00fcnya Heyvanlar G\u00fcn\u00fcn\u00fc ya oktyabr\u0131n 4-d\u0259, ya da h\u0259min tarix\u0259 yax\u0131n bir g\u00fcnd\u0259 qeyd etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn m\u0259rasiml\u0259r ke\u00e7irirl\u0259r.<\/p>\n<p>Heyvanlar\u0131 m\u00fchafiz\u0259 c\u0259miyy\u0259tl\u0259ri h\u0259r il bu g\u00fcn\u0259 h\u0259sr olunmu\u015f m\u00fcxt\u0259lif k\u00fctl\u0259vi maarifl\u0259ndirici v\u0259 xeyriyy\u0259 t\u0259dbirl\u0259ri v\u0259 kampaniyalar t\u0259\u015fkil edir.<\/p>\n<p><strong>H\u0259r saatda \u00fc\u00e7 n\u00f6v heyvan yoxa \u00e7\u0131x\u0131r<\/strong><\/p>\n<p>\u00dcmumd\u00fcnya T\u0259bi\u0259t Fondunun (WWF) m\u0259lumat\u0131na g\u00f6r\u0259, Yer k\u00fcr\u0259sind\u0259 h\u0259r saatda \u00fc\u00e7 n\u00f6v heyvan yoxa \u00e7\u0131x\u0131r.<\/p>\n<p>Planetd\u0259 h\u0259r g\u00fcn 70 flora v\u0259 fauna n\u00f6v\u00fc yox olur. Bel\u0259 davam ed\u0259rs\u0259, yax\u0131n g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 b\u00fct\u00fcn flora v\u0259 fauna n\u00f6vl\u0259rinin d\u00f6rdd\u0259biri m\u00f6vcudlu\u011funu itir\u0259c\u0259k. 1970-2016-c\u0131 ill\u0259r aras\u0131nda m\u0259m\u0259lil\u0259rin, qu\u015flar\u0131n, suda-quruda ya\u015fayanlar\u0131n, s\u00fcr\u00fcn\u0259nl\u0259rin v\u0259 bal\u0131qlar\u0131n populyasiyalar\u0131 orta hesabla 68 faiz azal\u0131b.<\/p>\n<p>Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 \u00dcmumd\u00fcnya Heyvanlar\u0131n M\u00fchafiz\u0259si G\u00fcn\u00fc \u0259traf m\u00fchitin qorunmas\u0131n\u0131n z\u0259ruriliyi bar\u0259d\u0259 ictimaiyy\u0259tin m\u0259lumatl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 art\u0131rmaq v\u0259 heyvanlar\u0131n m\u00fchafiz\u0259sind\u0259 f\u0259all\u0131\u011f\u0131 art\u0131rmaq m\u0259qs\u0259dil\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n edilib.<\/p>\n<p>\u00dcst\u0259lik, bu, t\u0259kc\u0259 v\u0259h\u015fi heyvanlar\u0131n deyil, h\u0259m d\u0259 ev heyvanlar\u0131n\u0131n qorunmas\u0131na aiddir, \u00e7\u00fcnki onlara qar\u015f\u0131 q\u0259ddarl\u0131q n\u00fcmun\u0259l\u0259ri son ill\u0259rd\u0259 getdikc\u0259 \u00e7oxal\u0131r. Bir \u00e7ox Q\u0259rbi Avropa \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259 ev heyvanlar\u0131 ail\u0259nin bir hiss\u0259si hesab olunur v\u0259 dig\u0259r ail\u0259 \u00fczvl\u0259ri il\u0259 eyni h\u00fcquqlara malikdir.<\/p>\n<p>Son ill\u0259r d\u00fcnyan\u0131n m\u00fcxt\u0259lif \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259 \u00dcmumd\u00fcnya Heyvanlar G\u00fcn\u00fcn\u0259 h\u0259sr olunmu\u015f t\u0259dbirl\u0259r ke\u00e7irilir.<\/p>\n<p><strong>Az\u0259rbaycan\u0131n fauna al\u0259mi<\/strong><\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan\u0131n heyvanlar al\u0259minin z\u0259nginliyi bar\u0259d\u0259 ilk m\u0259lumata \u015f\u0259rq s\u0259yyahlar\u0131n\u0131n yaz\u0131lar\u0131nda rast g\u0259lm\u0259k olar. Memarl\u0131q abid\u0259l\u0259ri, q\u0259dim qaya v\u0259 da\u015flar \u00fcz\u0259rind\u0259ki m\u00fcxt\u0259lif heyvan t\u0259svirl\u0259ri d\u00f6vr\u00fcm\u00fcz\u0259 q\u0259d\u0259r g\u0259lib \u00e7at\u0131b.<\/p>\n<p>Heyvanat al\u0259minin Az\u0259rbaycanda yay\u0131lmas\u0131na relyef \u015f\u0259raiti v\u0259 ona uy\u011fun olan bitki \u00f6rt\u00fcy\u00fcn\u00fcn d\u0259yi\u015fm\u0259si, su h\u00f6vz\u0259l\u0259rinin yerl\u0259\u015fm\u0259si t\u0259sir edir. Burada mind\u0259n \u00e7ox ali heyvan n\u00f6v\u00fc ya\u015fay\u0131r. Az\u0259rbaycan faunas\u0131nda 14 min n\u00f6v h\u0259\u015f\u0259rat, 104 n\u00f6v bal\u0131q, 11 n\u00f6v suda-quruda ya\u015fayan, 63 n\u00f6v s\u00fcr\u00fcn\u0259n, 405 n\u00f6v qu\u015f, 115 n\u00f6v m\u0259m\u0259li qeyd\u0259 al\u0131n\u0131b.<\/p>\n<p>Nadir v\u0259 n\u0259sli k\u0259silm\u0259kd\u0259 olan fauna n\u00f6vl\u0259rinin m\u00fchafiz\u0259sind\u0259 \u201cQ\u0131rm\u0131z\u0131 kitab\u201d\u0131n rolu b\u00f6y\u00fckd\u00fcr. 2023-c\u00fc ilin may\u0131nda \u00e7ap olunan \u201cQ\u0131rm\u0131z\u0131 kitab\u201d\u0131n \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc n\u0259\u015frin\u0259 241 fauna n\u00f6v\u00fc daxil edilib. H\u0259min r\u0259q\u0259m birinci n\u0259\u015frd\u0259 108, ikinci n\u0259\u015frd\u0259 is\u0259 223 idi. T\u0259\u0259ss\u00fcf ki, \u201cQ\u0131rm\u0131z\u0131 kitab\u201da d\u00fc\u015f\u0259n n\u00f6vl\u0259rin say\u0131nda art\u0131m var. Buna s\u0259b\u0259b antropogen t\u0259sirl\u0259rl\u0259 yana\u015f\u0131, iqlim d\u0259yi\u015fiklikl\u0259ri v\u0259 fauna n\u00f6vl\u0259ri haqq\u0131nda m\u0259lumat\u0131n kitab \u00e7ap olunana q\u0259d\u0259r kifay\u0259t q\u0259d\u0259r olmamas\u0131d\u0131r. Sonuncu n\u0259\u015fr\u0259 60 yeni fauna n\u00f6v\u00fc daxil edilib, onlardan 35 n\u00f6v\u00fc onur\u011fas\u0131zlar, 25 n\u00f6v\u00fc is\u0259 onur\u011fal\u0131lard\u0131r. \u018fvv\u0259lkil\u0259rd\u0259n f\u0259rqli olaraq \u00e7\u0259hray\u0131 siyah\u0131 da t\u0259rtib edilib. \u00c7\u0259hray\u0131 siyah\u0131 o dem\u0259kdir ki, h\u0259min n\u00f6v yen\u0259 d\u0259 d\u00f6vl\u0259t t\u0259r\u0259find\u0259n qorunur v\u0259 onu ovlamaq v\u0259 ya q\u0131rmaq olmaz. Lakin g\u00f6r\u00fcl\u0259n t\u0259dbirl\u0259r n\u0259tic\u0259sind\u0259 h\u0259min n\u00f6vl\u0259rin say\u0131nda art\u0131m var. Buna baxmayaraq, \u00e7\u0259hray\u0131 siyah\u0131dak\u0131 n\u00f6vl\u0259r h\u0259mi\u015f\u0259 n\u0259zar\u0259t alt\u0131nda olmal\u0131d\u0131r, \u0259ks halda yenid\u0259n m\u0259hvolma t\u0259hl\u00fck\u0259si il\u0259 \u00fczl\u0259\u015f\u0259 bil\u0259rl\u0259r. 42 fauna n\u00f6v\u00fc \u00e7\u0259hray\u0131 siyah\u0131ya sal\u0131n\u0131b. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc n\u0259\u015fr\u0259 35 h\u0259\u015f\u0259rat n\u00f6v\u00fc daxil edilib, ikinci n\u0259\u015frd\u0259n 25 n\u00f6v h\u0259\u015f\u0259rat is\u0259 \u00e7\u0259hray\u0131 siyah\u0131ya ke\u00e7irilib. Suda-quruda ya\u015fayanlarda d\u0259yi\u015fiklik edilm\u0259yib, 6 n\u00f6v oldu\u011fu kimi qal\u0131b. S\u00fcr\u00fcn\u0259nl\u0259rd\u0259n is\u0259 d\u00f6rd n\u00f6v \u0259lav\u0259 olunaraq \u00fcmumiyy\u0259tl\u0259 18 n\u00f6v daxil edilib. Qu\u015flardan 10 n\u00f6v \u00e7\u0259hray\u0131 siyah\u0131ya ke\u00e7irilib, 10 yeni n\u00f6v son n\u0259\u015fr\u0259 daxil edilib. M\u0259m\u0259lil\u0259rd\u0259n is\u0259 6 n\u00f6v \u00e7\u0259hray\u0131 siyah\u0131ya \u0259lav\u0259 edilib, \u00fc\u00e7 yeni n\u00f6v is\u0259 sonuncu n\u0259\u015fr\u0259 sal\u0131n\u0131b.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycanda 2010-cu ild\u0259n etibar\u0259n Ekologiya v\u0259 T\u0259bii S\u0259rv\u0259tl\u0259r Nazirliyi t\u0259r\u0259find\u0259n Heyd\u0259r \u018fliyev Fondu, IDEA \u0130ctimai Birliyi v\u0259 \u00dcmumd\u00fcnya T\u0259bi\u0259ti M\u00fchafiz\u0259 Fondunun (WWF) Az\u0259rbaycan n\u00fcmay\u0259nd\u0259liyinin d\u0259st\u0259yi il\u0259 \u00f6lk\u0259 \u0259razisind\u0259 nadir v\u0259 n\u0259sli k\u0259silm\u0259k t\u0259hl\u00fck\u0259sind\u0259 olan bioloji n\u00f6vl\u0259rin art\u0131r\u0131lmas\u0131, onlar\u0131n tarix\u0259n m\u0259skunla\u015fd\u0131qlar\u0131 \u0259razil\u0259r\u0259 reintroduksiya olunmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 layih\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irilir. \u00d6lk\u0259mizd\u0259 ceyranlar\u0131n, zubrlar\u0131n reintroduksiyas\u0131, b\u0259birl\u0259rin populyasiyas\u0131n\u0131n b\u0259rpas\u0131 il\u0259 \u0259laq\u0259dar layih\u0259l\u0259r icra olunub. N\u0259cib maral, bezoar ke\u00e7il\u0259ri, tir\u0259ndaz, \u015e\u0259rqi Qafqaz turu, k\u00f6pg\u0259rin d\u0259 t\u0259bii areallar\u0131n\u0131n b\u0259rpas\u0131 istiqam\u0259tind\u0259 i\u015fl\u0259r g\u00f6r\u00fcl\u00fcr.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>H\u0259r il oktyabr\u0131n 4-d\u0259 b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyada \u00dcmumd\u00fcnya Heyvanlar G\u00fcn\u00fc v\u0259 ya \u00dcmumd\u00fcnya Heyvanlar\u0131n M\u00fchafiz\u0259si G\u00fcn\u00fc kimi qeyd olunur. AZ\u018fRTAC\u00a0xat\u0131rlad\u0131r ki, h\u0259min ekoloji t\u0259qvim 1931-ci ild\u0259 Florensiyada (\u0130taliya) ke\u00e7iril\u0259n T\u0259bi\u0259t D\u0259st\u0259k\u00e7il\u0259rinin Beyn\u0259lxalq Konqresind\u0259 t\u0259sis edilib v\u0259 b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259tin diqq\u0259tini planetin dig\u0259r sakinl\u0259rinin probleml\u0259rin\u0259 c\u0259lb etm\u0259k m\u0259qs\u0259di da\u015f\u0131y\u0131r. D\u00f6rd oktyabr tarixi ona g\u00f6r\u0259 se\u00e7ilib ki, bu g\u00fcn heyvanlar\u0131n himay\u0259\u00e7isi say\u0131lan katolik m\u00fcq\u0259dd\u0259s Assisi Fransiskinin (1181\/1182-1226) an\u0131m g\u00fcn\u00fc kimi tan\u0131n\u0131r. Bir s\u0131ra \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 kils\u0259l\u0259r \u00dcmumd\u00fcnya Heyvanlar G\u00fcn\u00fcn\u00fc ya oktyabr\u0131n 4-d\u0259, ya da h\u0259min tarix\u0259 yax\u0131n bir g\u00fcnd\u0259 qeyd etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn m\u0259rasiml\u0259r ke\u00e7irirl\u0259r. Heyvanlar\u0131 m\u00fchafiz\u0259&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":758727,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[1],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/172802399080671402_1200x630.jpg",924,630,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/172802399080671402_1200x630.jpg",924,630,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/172802399080671402_1200x630.jpg",924,630,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/172802399080671402_1200x630-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/172802399080671402_1200x630-535x365.jpg",535,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/172802399080671402_1200x630-840x573.jpg",640,437,true],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/172802399080671402_1200x630.jpg",924,630,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/172802399080671402_1200x630.jpg",924,630,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/172802399080671402_1200x630-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/172802399080671402_1200x630-924x620.jpg",924,620,true]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=1\" rel=\"category\">C\u0259miyy\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"H\u0259r il oktyabr\u0131n 4-d\u0259 b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyada \u00dcmumd\u00fcnya Heyvanlar G\u00fcn\u00fc v\u0259 ya \u00dcmumd\u00fcnya Heyvanlar\u0131n M\u00fchafiz\u0259si G\u00fcn\u00fc kimi qeyd olunur. AZ\u018fRTAC\u00a0xat\u0131rlad\u0131r ki, h\u0259min ekoloji t\u0259qvim 1931-ci ild\u0259 Florensiyada (\u0130taliya) ke\u00e7iril\u0259n T\u0259bi\u0259t D\u0259st\u0259k\u00e7il\u0259rinin Beyn\u0259lxalq Konqresind\u0259 t\u0259sis edilib v\u0259 b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259tin diqq\u0259tini planetin dig\u0259r sakinl\u0259rinin probleml\u0259rin\u0259 c\u0259lb etm\u0259k m\u0259qs\u0259di da\u015f\u0131y\u0131r. D\u00f6rd oktyabr tarixi ona g\u00f6r\u0259 se\u00e7ilib ki, bu g\u00fcn heyvanlar\u0131n&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/758726"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=758726"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/758726\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":758728,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/758726\/revisions\/758728"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/758727"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=758726"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=758726"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=758726"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}