{"id":759306,"date":"2024-10-08T08:21:27","date_gmt":"2024-10-08T04:21:27","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=759306"},"modified":"2024-10-08T08:21:27","modified_gmt":"2024-10-08T04:21:27","slug":"ir%c9%99van-az%c9%99rbaycanli-pedaqoji-m%c9%99kt%c9%99bi-100","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=759306","title":{"rendered":"\u0130R\u018fVAN AZ\u018fRBAYCANLI PEDAQOJ\u0130 M\u018fKT\u018fB\u0130 \u2013 100"},"content":{"rendered":"<div class=\"content lead font-weight-normal\">\n<p><em><strong>T\u018fHS\u0130L TAR\u0130X\u0130M\u0130ZD\u018fN<\/strong><\/em><\/p>\n<p>XX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rin\u0259 q\u0259d\u0259r Bak\u0131, T\u0259briz, Xoy, Nax\u00e7\u0131\u00advan v\u0259 ba\u015fqa \u015f\u0259h\u0259rl\u0259r il\u0259 yana\u015f\u0131 \u0130r\u0259van Az\u0259rbaycan\u0131n apar\u0131c\u0131 elm v\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259t m\u0259rk\u0259zl\u0259rind\u0259n biri olmu\u015f\u00addur. Az\u0259rbaycan\u0131n elm v\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259t tarixin\u0259 \u201c\u0130r\u0259vani\u201d t\u0259x\u0259ll\u00fcs\u00fc il\u0259 daxil olmu\u015f v\u0259 \u00f6z \u00f6n\u0259mli t\u00f6hf\u0259l\u0259rini vermi\u015f xeyli aliml\u0259r\u0259, \u0259d\u0259biyyat v\u0259 inc\u0259s\u0259n\u0259t xadiml\u0259rin\u0259 rast g\u0259lm\u0259k olur. Mirz\u0259 Q\u0259dim \u0130r\u0259vani (1825-1875), Fazil \u0130r\u0259\u00advani (1782-1885), Mirz\u0259 M\u0259h\u0259mm\u0259d \u0130r\u0259vani (1718-1799), \u015eeyx M\u00f6vla H\u0259s\u0259n \u0130r\u0259vani, Bala\u011fa \u0130r\u0259vani, Mirz\u0259 M\u00fcsl\u00fcm \u0130r\u0259vani (1755-1823), A\u015fub \u0130r\u0259vani (1813-1891), L\u0259li \u0130r\u0259vani (Mirz\u0259 \u018flixan H\u00fck\u0259ma L\u0259li), D\u0259lil \u0130r\u0259vani (1763-1817), \u015eeyx \u018fbd\u00fclk\u0259rim \u0130r\u0259vani (1810-1891), \u00c7e\u015fm\u0259 \u0130r\u0259\u00advani (1763-1817), Hac\u0131 \u015eeyx \u018fli \u018fsg\u0259r \u0130r\u0259vani (1810-1891), Hac\u0131 Molla M\u0259h\u0259mm\u0259d \u0130r\u0259vani, \u015eakir \u0130r\u0259vani, Mirz\u0259 \u018fli \u0130r\u0259vani (1894-1935), Hac\u0131 \u015eeyx Cavad \u0130r\u0259vani (1870-1958), Qabil \u0130r\u0259vani, Mirz\u0259 A\u011fas\u0131 \u0130r\u0259vani, \u018fbd\u00fclqasim \u0130r\u0259vani (1774-1823) v\u0259 ba\u015fqa g\u00f6rk\u0259mli \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259rin ya\u00adrad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 bunu bir daha t\u0259sdiq edir. B\u00fct\u00fcn bunlara baxmayaraq, h\u0259min \u0259razil\u0259rin \u0259sl sakinl\u0259ri v\u0259 sahibl\u0259ri az\u0259rbaycanl\u0131lar olsa da, tarixin m\u00fcxt\u0259lif d\u00f6vrl\u0259rind\u0259 zor g\u00fc\u00adc\u00fcn\u0259 \u00f6z \u0259z\u0259li torpaqlar\u0131nda ya\u015famaq h\u00fcququndan m\u0259hrum edilmi\u015fl\u0259r. Bel\u0259 ki, 1918-ci ilin may ay\u0131nda Q\u0259rbi Az\u0259rbaycanda qat\u0131 m\u00fcrt\u0259ce m\u00f6vqed\u0259n \u00e7\u0131x\u0131\u015f ed\u0259n da\u015f\u00adnaklar\u0131n hakimiyy\u0259t\u0259 g\u0259lm\u0259si n\u0259\u00adti\u00adc\u0259sind\u0259 az\u0259rbay\u00adcanl\u0131lara qar\u015f\u0131 amans\u0131z v\u0259 k\u00fctl\u0259vi terror, soy\u00adq\u0131r\u0131m siyas\u0259\u00adti \u0259n q\u0259ddar me\u00adtod\u00adlarla h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131.<\/p>\n<p>Bununla da \u0130r\u0259vanda soyda\u015flar\u0131m\u0131z\u0131n ictimai-siyasi, \u0259d\u0259bi-m\u0259\u00add\u0259ni h\u0259\u00adyat\u0131 t\u0259n\u0259zz\u00fcl\u0259 u\u011f\u00adra\u00adm\u0131\u015f, onun g\u00f6rk\u0259mli n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri soyq\u0131r\u0131ma v\u0259 deportasiyaya m\u0259\u00adruz qal\u00adm\u0131\u015f\u00adlar. Sonralar Az\u0259r\u00ad\u00adbay\u00adcanda elm v\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259tin inki\u015faf\u0131nda b\u00f6y\u00fck rol oynam\u0131\u015f Mus\u00adtafa b\u0259y Top\u00e7uba\u015fov, \u018fziz \u018fliyev, \u018fhm\u0259d R\u0259c\u0259bli, \u018fhm\u0259d C\u0259\u00admil, C\u0259\u00adf\u0259r X\u0259n\u00ad\u00addan, Hey\u00add\u0259r H\u00fcseynov, Maq\u00adsud M\u0259m\u00ad\u00adm\u0259dov, S\u0259id R\u00fcst\u0259mov, B\u0259hm\u0259n Axundov, Mir\u00adz\u0259 Cabbar M\u0259m\u00adm\u0259dzad\u0259, Cabbar \u018fs\u00adg\u0259rza\u00add\u0259, H\u0259s\u0259n Se\u00adyidov, Cabbar M\u0259c\u00adnunb\u0259yov, \u018fli M\u0259h\u00adzun v\u0259 ba\u015fqa g\u00f6r\u00adk\u0259mli \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259rin ail\u0259l\u0259ri d\u0259 bu d\u00f6vrd\u0259 \u00f6z do\u011fma ocaqlar\u0131n\u0131 t\u0259rk etm\u0259y\u0259 m\u0259cbur olmu\u015flar.<\/p>\n<p>1918-1920-ci ill\u0259rd\u0259 Q\u0259rbi Az\u0259rbaycanda er\u00adm\u0259ni mil\u00adl\u0259t\u00ad\u00e7il\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n 300-d\u0259n art\u0131q az\u0259r\u00adbaycanl\u0131 k\u0259n\u00addi yerl\u0259-yeksan edil\u00admi\u015f, on minl\u0259rl\u0259 dinc sakin k\u00fctl\u0259vi \u015f\u0259kild\u0259 q\u0259tl\u0259 yetirilmi\u015fdir. Xalq\u0131m\u0131za m\u0259x\u00adsus bir \u00e7ox m\u0259d\u0259niyy\u0259t, maarif ocaqlar\u0131 da\u011f\u0131\u00add\u0131l\u00adm\u0131\u015fd\u0131. Bununla da 1918-1920-ci il\u00adl\u0259rd\u0259 er\u00adm\u0259ni da\u015f\u00adnaklar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n total \u015f\u0259\u00adkil\u00add\u0259 m\u0259hv edilm\u0259si \u0130r\u0259\u00advan \u0259d\u0259bi-m\u0259d\u0259ni m\u00fc\u00adhi\u00adtinin t\u0259n\u0259zz\u00fcl\u0259 u\u011framas\u0131na s\u0259b\u0259b olmu\u015fdu. \u018fd\u0259\u00adbi-m\u0259\u00add\u0259\u00adni m\u00fchitin g\u00f6rk\u0259mli n\u00fc\u00adma\u00ady\u0259nd\u0259l\u0259ri\u00adnin bir qismi m\u0259hv edilmi\u015f, bir qismi is\u0259 aman\u00ads\u0131z\u00adcas\u0131na q\u0259tl\u0259 yetirilm\u0259kd\u0259n xilas olmaq \u00fc\u00e7\u00fcn T\u00fcr\u00adkiy\u0259, \u0130ran, Az\u0259rbaycan, Orta Asi\u00adya v\u0259 ba\u015f\u00adqa \u00f6l\u00adk\u0259l\u0259rd\u0259 \u00f6zl\u0259rin\u0259 s\u0131\u011f\u0131nacaq tapma\u011fa m\u0259c\u00adbur olmu\u015fdular.<\/p>\n<p>B\u00fct\u00fcn bunlara baxmayaraq, 1920-ci il noyabr ay\u0131n\u0131n 29-da Q\u0259rbi Az\u0259rbaycanda so\u00advet ha\u00adkimiy\u00ady\u0259ti qurulduqdan sonra ba\u015fqa respublikalarda oldu\u011fu kimi, burada da m\u0259kt\u0259b v\u0259 maarif proble\u00admi\u00ad\u00adn\u0259 m\u00fcnasib\u0259t d\u0259yi\u015f\u0259r\u0259k, t\u0259hsilin inki\u015faf\u0131 tarixind\u0259 yeni bir m\u0259rh\u0259l\u0259 ba\u015fland\u0131. Bol\u015fevik rejimi 1920-ci ilin noyabr ay\u0131n\u0131n 29-na q\u0259d\u0259r \u201cErm\u0259nistan\u201dda m\u00f6vcud olan t\u0259hsil sistemind\u0259n im\u00adtina ed\u0259\u00adr\u0259k, yeni tipli sovet t\u0259hsil sisteminin yarad\u0131lmas\u0131n\u0131 \u00f6n plana \u00e7\u0259kdi. El\u0259 ilk g\u00fcnd\u0259n ba\u015f\u00adla\u00adyaraq xalq maarifinin inki\u015faf\u0131na ciddi s\u0259y g\u00f6st\u0259rildi v\u0259 bir s\u0131ra m\u00fch\u00fcm t\u0259dbirl\u0259r h\u0259yata ke\u00ad\u00e7i\u00adrilm\u0259y\u0259 ba\u015f\u00adland\u0131.<\/p>\n<p>Erm\u0259nistanda sovet hakimiyy\u0259ti qurulduqdan 7 g\u00fcn sonra Erm\u0259nistan \u0130nqilab Komit\u0259si 6 dekabr 1920-ci ild\u0259 b\u00fct\u00fcn m\u0259kt\u0259bl\u0259rin d\u00f6vl\u0259t ixtiyar\u0131na ke\u00e7m\u0259si haq\u00adq\u0131nda dekret imzalay\u0131r. H\u0259\u00admin dekretd\u0259 Erm\u0259nistanda ya\u015fayan h\u0259r bir xalqa ana dilind\u0259 pulsuz ibtidai t\u0259hsil almaq v\u0259 t\u0259h\u00adsild\u0259 b\u0259rab\u0259r h\u00fcquqa malik olmaq h\u00fcququ verilirdi.<\/p>\n<p>1921-ci il dekabr ay\u0131n\u0131n 17-d\u0259 Erm\u0259nistan Xalq Maarif Komissarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n ver\u00addiyi \u0259mr\u0259 \u0259sa\u00ads\u0259n k\u00f6hn\u0259 tipli m\u0259kt\u0259bl\u0259r l\u0259\u011fv olunaraq, m\u0259zmunca yeni tipli sovet m\u0259kt\u0259bl\u0259rinin t\u0259\u015fkilin\u0259 ba\u015f\u00adla\u00adn\u0131l\u00add\u0131. Erm\u0259nistan Maarif Komissarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n verdiyi \u0259mr\u00add\u0259 a\u00e7\u0131lacaq yeni tipli m\u0259kt\u0259bl\u0259rin strukturu, t\u0259limin m\u0259zmunu v\u0259 s. qaydalar\u0131 \u00fcmu\u00admi \u015f\u0259kild\u0259 olsa da m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirildi.<\/p>\n<p>Yeni tipli m\u0259kt\u0259bl\u0259rin t\u0259\u015fkili il\u0259 \u0259laq\u0259dar olaraq 1921-ci il aprel ay\u0131n\u0131n 23-d\u0259 Erm\u0259nistan Xalq Maarif Komissarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n verdiyi \u0259mrd\u0259 g\u00f6st\u0259rilirdi ki, respublika\u00adda ya\u015fayan az\u0259rbaycanl\u0131lar \u00f6z ana dilind\u0259 t\u0259hsil almal\u0131d\u0131rlar. Bundan ba\u015fqa, xarici dill\u0259rd\u0259n birinin \u00f6yr\u0259nilm\u0259si is\u0259 m\u0259cburi hesab edilirdi.<\/p>\n<p>Bel\u0259likl\u0259, az\u0259rbaycanl\u0131 m\u0259kt\u0259bl\u0259rinin yeni m\u0259zmunda t\u0259\u015fkili istiqam\u0259tind\u0259 ilk add\u0131mlar at\u0131laraq birillik, ikillik v\u0259 x\u00fcsusi m\u0259kt\u0259bl\u0259r l\u0259\u011fv edildi. Yeni tipli ibtidai, yeddillik, s\u0259kkizillik v\u0259 tam orta m\u0259kt\u0259bl\u0259r t\u0259\u015fkil edilm\u0259y\u0259 ba\u015fland\u0131. Sovet haki\u00admiy\u00ady\u0259tinin ilk ill\u0259rind\u0259 \u0130r\u0259vanda, Ulu\u00adxan\u00adl\u0131da, Vedibasarda, Allahverdid\u0259, Qafanda, Basarke\u00e7\u0259rd\u0259, A\u011fbabada v\u0259 s. b\u00f6lg\u0259\u00adl\u0259rd\u0259, k\u0259ndl\u0259rd\u0259 ilk m\u0259kt\u0259bl\u0259r t\u0259\u015fkil olunma\u011fa ba\u015flad\u0131. Yeni tipli m\u0259kt\u0259bl\u0259r t\u0259\u015fkil edildikd\u0259n sonra \u0130r\u0259vanda v\u0259 el\u0259\u00adc\u0259 d\u0259 az\u0259rbay\u00adcanl\u0131lar ya\u015fayan b\u00fct\u00fcn b\u00f6lg\u0259l\u0259rd\u0259 do\u011f\u00adma dilimizd\u0259 t\u0259hsil ocaqlar\u0131 \u015f\u0259b\u0259k\u0259sinin ge\u00adni\u015f\u00adl\u0259nm\u0259si orada t\u0259hsil alan \u015fagird\u00adl\u0259rin say\u0131n\u0131n s\u00fcr\u0259tl\u0259 artmas\u0131na t\u0259kan verdi. Q\u0259r\u00adbi Az\u0259rbay\u00adcanda 1922-1923-c\u00fc il\u00adl\u0259r\u00add\u0259 36, 1924-c\u00fc ild\u0259 62, 1929-30-cu ill\u0259rd\u0259 112, 1931-ci ild\u0259 is\u0259 245 az\u0259r\u00ad\u00adbay\u00adcanl\u0131 m\u0259kt\u0259bi f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rirdi ki, bunlardan da 45-i \u0130r\u0259van q\u0259zas\u0131nda idi. H\u0259m d\u0259 Az\u0259rbaycan m\u0259kt\u0259bl\u0259rind\u0259 \u015fagirdl\u0259rin sa\u00ady\u0131n\u0131n s\u00fcr\u0259tl\u0259 atrmas\u0131n\u0131n \u0259sas s\u0259b\u0259bl\u0259rind\u0259n biri d\u0259 1918-1920-ci ill\u0259rd\u0259 erm\u0259ni da\u015f\u00adnak\u00adlar\u0131n\u0131n z\u00fclm\u00fc n\u0259tic\u0259\u00adsind\u0259 \u0259n q\u0259ddar \u00fcsullarla q\u0259tl\u0259 yetiril\u00adm\u0259kd\u0259n xilas olmaq \u00fc\u00e7\u00fcn do\u011fma yurdlar\u0131n\u0131 t\u0259rk etmi\u015f soyda\u015flar\u0131m\u0131z\u0131n Erm\u0259nistanda sovet ha\u00adki\u00admiy\u00ad\u00ady\u0259ti\u00a0 qu\u00adrul\u00adduqdan sonra bir qisminin yenid\u0259n \u00f6z v\u0259t\u0259nl\u0259rin\u0259 geri d\u00f6nm\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 idi.<\/p>\n<p>Milli dilimizd\u0259 t\u0259hsil ocaqlar\u0131 \u015f\u0259b\u0259k\u0259sinin geni\u015fl\u0259nm\u0259si v\u0259 idar\u0259 edilm\u0259si, ora\u00ad\u00ad\u00adda t\u0259hsil alan \u015fagirdl\u0259rin say\u0131n\u0131n s\u00fcr\u0259tl\u0259 artmas\u0131 is\u0259 m\u00fc\u0259llim kadrlar\u0131na olan t\u0259\u00adl\u0259bat\u0131 daha da art\u0131r\u0131rd\u0131.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycanl\u0131 \u0259hali aras\u0131nda m\u0259d\u0259ni-maarif i\u015fl\u0259rini g\u00fccl\u0259ndirm\u0259k m\u0259qs\u0259dil\u0259 1922-ci ild\u0259 Erm\u0259nistan Xalq Maarif Komissarl\u0131\u011f\u0131 n\u0259zdind\u0259 \u201cAzl\u0131qda qalan mil\u00adl\u0259tl\u0259r b\u00fcrosu\u201d t\u0259\u015fkil edildi. H\u0259min b\u00fcroya \u0130r\u0259van\u0131n tan\u0131nm\u0131\u015f maarif\u00e7il\u0259rind\u0259n olan Mehdi Kaz\u0131mov m\u00fcdir t\u0259yin olunmu\u015fdu. \u201cAzl\u0131qda qalan mill\u0259tl\u0259r\u201d b\u00fcrosunun t\u0259r\u00adkibin\u0259 m\u00fcxt\u0259lif mill\u0259tl\u0259rin n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri daxil idi. Bu b\u00fcro 1923-c\u00fc ilin iyun ay\u0131n\u00adda \u201cAzl\u0131qda qalan mill\u0259tl\u0259r \u015furas\u0131\u201dna \u00e7evrildi. Bu \u015f\u00f6b\u0259 t\u0259dris proq\u00adram\u00adlar\u0131n\u0131n, d\u0259rslikl\u0259rin \u0259ld\u0259 olunmas\u0131, \u00e7ap edilm\u0259si, m\u00fc\u0259llim kadrlar\u0131n\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131, gec\u0259 kurs\u00ad\u00ad\u00adlar\u0131n\u0131n v\u0259 t\u0259lim-t\u0259rbiy\u0259 m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rinin t\u0259\u015fkili, z\u0259hm\u0259tke\u015f balalar\u0131n\u0131n ham\u0131l\u0131qla t\u0259hsil\u0259 c\u0259lb edil\u00ad\u00adm\u0259si kimi m\u00fch\u00fcm i\u015fl\u0259rl\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olurdu. Az\u0259rbaycan m\u0259kt\u0259bl\u0259rinin m\u00fc\u0259llim kadrlar\u0131 il\u0259 t\u0259min olunmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn, 1922-ci ild\u0259 Erm\u0259nistan K(b)P MK-nin yan\u0131nda yarad\u0131lm\u0131\u015f \u201cAzsayl\u0131 xalq\u00adlar \u015f\u00f6b\u0259si\u201d v\u0259 onun m\u00fcdiri Bala \u018ff\u0259ndiyev, Erm\u0259nistan Xalq Maarif Nazirliyinin n\u0259zdind\u0259 t\u0259\u015fkil edilmi\u015f\u00a0 \u201cAzl\u0131qda qalan mil\u00adl\u0259t\u00adl\u0259r b\u00fcrosu\u201dnun m\u00fcdiri Mehdi Kaz\u0131movun s\u0259yi n\u0259tic\u0259sind\u0259 1922-ci ilin son\u00adlar\u0131nda \u0130r\u0259vanda x\u00fcsusi haz\u0131rl\u0131q kurslar\u0131 t\u0259\u015fkil edildi. H\u0259min ill\u0259rd\u0259 m\u00fc\u0259llimlik \u00a0kurslar\u0131n\u00addan ke\u00e7mi\u015f \u015f\u0259xsl\u0259r m\u00fc\u0259llim kadrlar\u0131 kimi m\u0259kt\u0259bl\u0259r\u0259 d\u0259rs dem\u0259y\u0259 g\u00f6n\u00add\u0259\u00adri\u00adlirdi. Sovet hakimiy\u00ady\u0259tinin ilk ill\u0259rind\u0259 Q\u0259rbi Az\u0259rbaycan\u0131n m\u00fcxt\u0259lif b\u00f6l\u00adg\u0259\u00adl\u0259\u00adrin\u00add\u0259 \u0130r\u0259van \u015f\u0259h\u0259rind\u0259, Uluxanl\u0131, Qor\u00e7ulu, Ha\u00e7aparak, Zir\u0259k, Z\u00f6hrabl\u0131, G\u00f6y\u00adk\u00fcmb\u0259t, \u00c7ar\u00adbax, \u015eurnuxi, Yarp\u0131zl\u0131, Nar\u0131nba\u011f, T\u0259k\u0259rli,\u00a0 Murxuz, \u015e\u0259\u00adh\u0259rcik, Qa\u00adra\u00ad\u00e7anta, G\u00fcl\u00adl\u00fc\u00ad\u00adbu\u00adlaq, Z\u0259hm\u0259t, \u011e\u0131\u011f\u0131, Ald\u0259r\u0259, \u00c7il\u0259xanl\u0131, G\u00fcl\u00fcd\u00fcz, Zod, B\u00f6y\u00fck Vedi, \u00c7o\u00adban\u00adk\u0259\u00adr\u0259, Hac\u0131 El\u00adyas, \u018fcili, Q\u0131z\u0131lda\u015f v\u0259 dig\u0259r k\u0259ndl\u0259rd\u0259 ilk yeni tipli m\u0259kt\u0259bl\u0259r t\u0259\u015fkil olun\u00addu.<\/p>\n<p>G\u00f6r\u00fcl\u0259n b\u00fct\u00fcn t\u0259dbirl\u0259r\u0259 baxmayaraq, bu haz\u0131rl\u0131q kurslar\u0131 da \u0130r\u0259vanda milli m\u0259kt\u0259bl\u0259rimizin m\u00fc\u0259llim kadrlar\u0131na olan t\u0259l\u0259bat\u0131n\u0131 \u00f6d\u0259y\u0259 bilmirdi. M\u0259s\u0259l\u0259n, 1922-1923-c\u00fc d\u0259rs ilind\u0259 Q\u0259rbi Az\u0259r\u00adbay\u00adcanda olan 36 az\u0259rbaycanl\u0131 m\u0259kt\u0259bind\u0259 1521 \u015fa\u00adgird t\u0259hsil al\u0131rd\u0131sa, 1931-ci d\u0259rs ilind\u0259 az\u0259rbay\u00adcanl\u0131 m\u0259kt\u0259bl\u0259rinin say\u0131 artaraq 245-\u0259 \u00e7atm\u0131\u015f v\u0259 ora\u00adda t\u0259hsil alanlar\u0131n say\u0131 is\u0259 19362 n\u0259f\u0259r t\u0259\u015fkil edir\u00addi. H\u0259min m\u0259k\u00adt\u0259bl\u0259rn idar\u0259 edilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn is\u0259 m\u00fc\u0259llim kadrlar\u0131na \u00e7ox b\u00f6y\u00fck t\u0259l\u0259bat var idi.<\/p>\n<p>Bu ehtiyac\u0131n \u00f6d\u0259nilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn az\u0259rbaycanl\u0131 ziyal\u0131lar t\u0259r\u0259find\u0259n milli pedaqoji kadrlar haz\u0131r\u00adlayan t\u0259dris m\u00fc\u0259ssis\u0259sinin yarad\u0131lmas\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259si 30 yanvar 1922-ci ild\u0259 EK (b) P MK-nin birinci qurultay\u0131nda qald\u0131r\u0131lsa da, onlar\u0131n t\u0259l\u0259bl\u0259rin\u0259 m\u0259h\u0259l qo\u00adyul\u00admam\u0131\u015fd\u0131.<\/p>\n<p>Amma buna baxmayaraq, Az\u0259rbaycan m\u0259kt\u0259bl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fc\u0259llim \u00e7at\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131 problemini h\u0259ll etm\u0259k m\u0259s\u0259l\u0259si yen\u0259 d\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131 ziyal\u0131lar\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131nda m\u00fch\u00fcm bir v\u0259zif\u0259 kimi g\u00fcnd\u0259\u00adlik\u00add\u0259 qal\u0131rd\u0131. Az\u0259rbaycanl\u0131 m\u0259kt\u0259bl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn pedaqoji kadr\u00adlar\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259si\u00a0 Er\u00adm\u0259nistan Kommunist Partiyas\u0131n\u0131n 1923-c\u00fc il mar\u00adt\u0131n 29-da ke\u00e7iril\u0259n ikinci qurultay\u0131nda qurulta\u00ady\u0131n az\u0259r\u00adbay\u00ad\u00adcanl\u0131 n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri t\u0259r\u0259fin\u00add\u0259n yenid\u0259n qald\u0131r\u0131lm\u0131\u015f v\u0259 m\u00fczakir\u0259 olunmu\u015fdu. Qurul\u00adtay\u00ad\u00adda Er\u00adm\u0259\u00adnistanda maarif v\u0259 m\u0259kt\u0259b sah\u0259sind\u0259 m\u00f6vcud v\u0259ziyy\u0259t geni\u015f t\u0259hlil edil\u0259r\u0259k bir s\u0131ra m\u00fch\u00fcm q\u0259rarlar q\u0259bul edilmi\u015fdi. EK(b)P MK-nin yan\u0131nda f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259n \u201cAzl\u0131qda qalan mil\u00adl\u0259t\u00adl\u0259r\u201d \u015f\u00f6b\u0259sinin m\u00fcdiri Bala \u018ff\u0259ndiyev \u00e7\u0131x\u0131\u015f ed\u0259r\u0259k, milli m\u0259kt\u0259bl\u0259rimizin v\u0259ziyy\u0259ti il\u0259 ba\u011fl\u0131 \u00f6z t\u0259k\u00adlifl\u0259rini vermi\u015fdir. H\u0259tta qurultayda az\u0259r\u00adbaycanl\u0131 m\u0259kt\u0259bl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn pedaqoji kadrlar\u0131n haz\u0131rlan\u00admas\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u00fc\u00advafiq q\u0259rar q\u0259bul edilm\u0259sin\u0259 baxmayaraq, m\u0259s\u0259l\u0259 \u00f6z h\u0259llini tapma\u00adm\u0131\u015f\u00add\u0131. Q\u0259bul edilmi\u015f q\u0259rar\u00adda m\u00fc\u0259lliml\u0259rin maddi v\u0259\u00adziy\u00ady\u0259tini yax\u015f\u0131la\u015fd\u0131rmaq, yeni m\u0259kt\u0259b binalar\u0131\u00adn\u0131n tikilm\u0259si, m\u0259kt\u0259bya\u015fl\u0131 u\u015faqlar\u0131n, x\u00fcsusil\u0259 d\u0259 q\u0131zlar\u0131n t\u0259hsil\u0259 c\u0259lb edilm\u0259si v\u0259 s. bu kimi m\u0259\u00ads\u0259l\u0259l\u0259rd\u0259 \u00f6z \u0259k\u00adsini tap\u00adm\u0131\u015fd\u0131r. Amma qurultayda Erm\u0259\u00adnistan\u0131n \u015fovinist dair\u0259l\u0259ri v\u0259 el\u0259c\u0259 d\u0259 Xalq Maarif Komissar\u0131 A.Mravyan az\u0259rbay\u00adcanl\u0131 m\u0259kt\u0259bl\u0259rini m\u00fc\u0259llim kadrlar\u0131 il\u0259 t\u0259min etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn Az\u0259rbaycandan pedaqoji kadrlar\u0131n d\u0259v\u0259t olunmas\u0131n\u0131 daha m\u0259q\u00ads\u0259\u00add\u0259uy\u011fun hesab etmi\u015fdi. Erm\u0259\u00adnis\u00adtan\u0131n \u015fovinist dair\u0259l\u0259ri az\u0259r\u00adbaycanl\u0131 m\u0259kt\u0259bl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn \u0130r\u0259vanda yerli pedaqoji kadrlar haz\u0131rla\u00adyan h\u0259r hans\u0131 bir t\u0259hsil m\u00fc\u0259ssis\u0259sinin yarad\u0131lmas\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259sini m\u0259qs\u0259dli \u015f\u0259kild\u0259, m\u00fcx\u00adt\u0259lif vasit\u0259\u00adl\u0259rl\u0259 \u0259ng\u0259ll\u0259yirdil\u0259r. Bura\u00adda bol\u015fevik cildin\u0259 b\u00fcr\u00fcnm\u00fc\u015f erm\u0259ni da\u015fnak\u00adla\u00adr\u0131\u00adn\u0131n \u0259n ba\u015fl\u0131ca \u0259sas m\u0259kr\u00ad\u00adli m\u0259qs\u0259d\u00adl\u0259rind\u0259n biri az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n savadlanmas\u0131n\u0131n, m\u0259d\u0259ni t\u0259r\u0259q\u00adqi\u00adsinin v\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259k pers\u00ad\u00adpektivl\u0259ri\u00adnin h\u0259r vasit\u0259 il\u0259 qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaq idi.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycanl\u0131 m\u0259kt\u0259bl\u0259rind\u0259 pedaqoji kadrlara olan ehtiyac\u0131 qism\u0259n d\u0259 olsa, aradan qal\u00add\u0131r\u00admaq \u00fc\u00e7\u00fcn Erm\u0259nistan K(b)P MK-n\u0131n \u201cAzsayl\u0131 xalqlar \u015f\u00f6b\u0259si\u201dnin m\u00fcdiri Bala \u018ff\u0259ndiyevin v\u0259 Erm\u0259nistan Xalq Maarif Komissarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n n\u0259zdind\u0259 f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259n \u201cAzl\u0131qda qalan mill\u0259tl\u0259r b\u00fc\u00adrosu\u201dnun m\u00fcdiri Mehdi Kaz\u0131movun t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc v\u0259 s\u0259yi n\u0259tic\u0259sind\u0259 1922-ci ilin noyabr ay\u0131nda \u0130r\u0259vanda 2 ayl\u0131q yay haz\u0131rl\u0131q kursu t\u0259\u015fkil edildi. \u0130lk olaraq bu kurslar az\u0259rbaycanl\u0131 m\u00fc\u0259lliml\u0259rin haz\u0131r\u00adlanmas\u0131 i\u015fini canland\u0131rd\u0131. Az\u0259rbaycanl\u0131 m\u0259kt\u0259bl\u0259rind\u0259 \u00e7al\u0131\u015fmaq \u00fc\u00e7\u00fcn bu haz\u0131rl\u0131q kursunu el\u0259 h\u0259min ild\u0259 30 n\u0259f\u0259r bitirmi\u015fdi. H\u0259min haz\u0131rl\u0131q kursunda Az\u0259rbaycan\u00a0 m\u0259kt\u0259bl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn 60-dan art\u0131q m\u00fc\u0259llim haz\u0131rlanm\u0131\u015fd\u0131. Bundan ba\u015fqa, Ulu\u00adxan\u00adl\u0131da, Vedid\u0259, Basarke\u00e7\u0259rd\u0259, Z\u0259ng\u0259zurda, A\u011fbabada v\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131lar ya\u015fa\u00adyan b\u00f6lg\u0259l\u0259rd\u0259 d\u0259 haz\u0131rl\u0131q kurslar\u0131 t\u0259\u015fkil edilmi\u015fdir ki, bir \u00e7ox pedaqoji kadrlar da m\u0259hz bel\u0259 kurslarda t\u0259hsil almaqla p\u00fcxt\u0259l\u0259\u015fmi\u015fdi. 1923-c\u00fc ilin sonlar\u0131nda m\u00fcxt\u0259lif b\u00f6lg\u0259l\u0259rd\u0259 t\u0259\u015fkil edilmi\u015f bu haz\u0131rl\u0131q kurslar\u0131nda 1926-c\u0131 il\u0259 q\u0259d\u0259r 143 m\u00fc\u0259llim haz\u0131rlan\u00adm\u0131\u015fd\u0131 ki, bunlardan\u00a0 da 6 n\u0259f\u0259ri qad\u0131n idi. Bu kurslar\u0131n t\u0259\u015fkilind\u0259 \u0130r\u0259\u00advanda Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259bi-m\u0259\u00add\u0259ni, ictimai-siyasi m\u00fchitinin apar\u0131c\u0131 simalardan olan Bala \u018ff\u0259ndiyevin, Mehdi Kaz\u0131movun, Mus\u00adtafa H\u00fcseynovun, Miryusif Mirba\u00adba\u00adye\u00advin, \u018fkb\u0259r Rzayevin, Rza \u015eeyxzad\u0259nin, \u018fsg\u0259r \u018fsg\u0259r\u00adza\u00add\u0259\u00adnin, B\u00fclb\u00fcl Kaz\u0131mo\u00advan\u0131n v\u0259 ba\u015fqalar\u0131n\u0131n b\u00f6y\u00fck rolu olmu\u015fdur. Bu m\u00fc\u0259llim haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131 kurslar\u0131nda n\u0259\u00adz\u0259ri v\u0259 t\u0259c\u00adr\u00fcbi m\u0259\u015f\u011f\u0259l\u0259l\u0259ri yuxar\u0131da adlar\u0131n\u0131 qeyd etdiyimiz \u015f\u0259xsl\u0259rin \u00f6zl\u0259ri apa\u00adr\u0131rd\u0131.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycanl\u0131 m\u0259kt\u0259bl\u0259rind\u0259 d\u0259rs dem\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn 1923-c\u00fc ilin ortalar\u0131nda Erm\u0259\u00adnistan Xalq Maarif Komissarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n n\u0259zdind\u0259 f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259n \u201cAzl\u0131qda qalan mill\u0259tl\u0259r b\u00fcrosu\u201dnun m\u00fcdiri Mehdi Kaz\u0131mov Az\u0259rbaycan Xalq Maarif Komissar\u00adl\u0131\u00ad\u011f\u0131na m\u00fcraci\u0259t ed\u0259r\u0259k, \u0130r\u0259vanda v\u0259 b\u00f6lg\u0259\u00adl\u0259r\u00add\u0259 m\u00fcxt\u0259lif ixtisaslar \u00fczr\u0259 Az\u0259rbaycan\u00addan m\u00fc\u0259llim kadrlar\u0131n g\u00f6nd\u0259rilm\u0259sini xahi\u015f edir. Az\u0259r\u00adbaycan Xalq Maarif Komis\u00adsarl\u0131\u011f\u0131 Mehdi Kaz\u0131movun xahi\u015fini n\u0259z\u0259r\u0259 alaraq Q\u0259rbi Az\u0259rbacandak\u0131 ana dilli m\u0259kt\u0259bl\u0259rimizd\u0259 d\u0259rs dem\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn 20-y\u0259 q\u0259d\u0259r m\u00fc\u0259llim g\u00f6nd\u0259rmi\u015fdi. H\u0259min peda\u00adqoji kadrlar \u0130r\u0259vanda, Vedid\u0259, Q\u0259m\u0259rlid\u0259, Basarke\u00e7\u0259rd\u0259 v\u0259 s. b\u00f6lg\u0259l\u0259rd\u0259 m\u00fc\u0259l\u00adlim kimi f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6s\u00adt\u0259r\u00adm\u0259kl\u0259 yana\u015f\u0131, h\u0259m d\u0259 m\u0259d\u0259ni-maarif quruculu\u011fu sah\u0259\u00adsin\u00add\u0259 d\u0259 yax\u0131ndan i\u015ftirak edirdil\u0259r. \u018fsl erm\u0259ni xisl\u0259ti az\u0259rbaycanl\u0131 m\u0259kt\u0259bl\u0259rind\u0259 d\u0259rs de\u00ady\u0259n h\u0259min m\u00fc\u0259lliml\u0259r\u0259 d\u00f6z\u00fclm\u0259z \u015f\u0259rait yarat\u00add\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn onlar da maddi v\u0259 m\u0259\u00adn\u0259vi s\u0131x\u0131nt\u0131lara d\u00f6z\u0259 bilm\u0259yib bir m\u00fcdd\u0259td\u0259n sonra Erm\u0259nistan\u0131 t\u0259rk etm\u0259y\u0259 m\u0259cbur olur\u00addular. H\u0259tta m\u00fc\u0259l\u00adliml\u0259r aylarla maa\u015f, onlara veril\u0259n \u0259rzaq normalar\u0131n be\u00adl\u0259 ala bilmirdil\u0259r. Erm\u0259\u00adni \u015fovinizminin az\u0259rbaycanl\u0131 m\u00fc\u0259lliml\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 yaratd\u0131\u011f\u0131 bu prob\u00adleml\u0259r uzun ill\u0259r bu \u015f\u0259kild\u0259 davam etmi\u015fdir.<\/p>\n<p>M\u00fc\u0259llim \u00e7at\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131 problemini, qism\u0259n d\u0259 olsa aradan qald\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn Az\u0259r\u00ad\u00ad\u00adbaycan Xalq Maarif Komissarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n raz\u0131l\u0131\u011f\u0131 \u0259sas\u0131nda \u0130r\u0259vandan Bak\u0131ya 1923-c\u00fc ild\u0259 16, 1925-ci ild\u0259 38, 1926-c\u0131 ild\u0259 is\u0259 11 n\u0259f\u0259r pedaqoji t\u0259hsil almaq m\u0259qs\u0259dil\u0259 m\u00fcxt\u0259lif ali t\u0259hsil m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rin\u0259 g\u00f6n\u00add\u0259rilmi\u015fdi. Mamed H\u0259s\u0259nov, Z\u0259h\u00adra Abbasova, \u018fziz \u018fzizov, Tacir\u0259 Ba\u011f\u0131rova, Siddiq\u0259 Q\u0259dimova kimi g\u0259ncl\u0259r Az\u0259r\u00adbaycan Ali Pedaqoji \u0130nstitutunu bitirdikd\u0259n sonra \u0130r\u0259vana qay\u0131daraq maarifin inki\u015faf\u0131na \u00f6z\u00a0 t\u00f6h\u00adf\u0259\u00adl\u0259rini\u00a0 verirdil\u0259r.<\/p>\n<p>Sovet hakimiyy\u0259tinin ilk ill\u0259rind\u0259 \u0130r\u0259vanda\u00a0 az\u0259rbaycanl\u0131 q\u0131zlar m\u0259kt\u0259bi, \u0130r\u0259\u00advan yeddillik az\u0259rbaycanl\u0131 m\u0259kt\u0259bi, \u018fzizb\u0259yov ad\u0131na m\u0259kt\u0259b, Asr\u0131yev, Dzerjinski v\u0259 \u015eaumyan ad\u0131na beyn\u0259l\u00admi\u00adl\u0259l m\u0259kt\u0259bl\u0259rinin is\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131 b\u00f6lm\u0259l\u0259ri f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rirdi. \u0130lk vaxtlarda milli m\u0259kt\u0259b\u00adl\u0259rimizd\u0259 m\u00fc\u0259llim kadrlar\u0131na b\u00f6y\u00fck t\u0259l\u0259bat oldu\u011fundan, \u00e7ox vaxt \u0130r\u0259van 7 illik az\u0259rbaycanl\u0131 m\u0259k\u00ad\u00adt\u0259binin \u015fagirdl\u0259rind\u0259n d\u0259 d\u0259rs dem\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn istifad\u0259 edirdil\u0259r. H\u0259tta q\u0131\u015f t\u0259tilind\u0259 Zaqafqaziya Kommunist Univer\u00adsitetind\u0259 t\u0259hsil alan az\u0259rbaycanl\u0131 t\u0259l\u0259b\u0259l\u0259r \u0130r\u0259vanda v\u0259 yerl\u0259rd\u0259 t\u0259\u015fkil edilmi\u015f s\u0259yyar m\u0259kt\u0259bl\u0259rd\u0259 d\u0259rs dem\u0259y\u0259 d\u0259v\u0259t edilirdi.<\/p>\n<p>G\u00f6r\u00fcl\u0259n b\u00fct\u00fcn bu t\u0259dbirl\u0259r is\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131 m\u0259kt\u0259bl\u0259rind\u0259 m\u00fc\u0259llim kadrlara olan\u00a0 t\u0259l\u0259\u00adbat\u0131\u00a0 \u00f6d\u0259y\u0259 bilmirdi. Erm\u0259nistan\u0131n \u015fovinist dair\u0259l\u0259ri az\u0259rbaycanl\u0131 m\u0259kt\u0259b\u00adl\u0259\u00adri \u00fc\u00e7\u00fcn pedaqoji kadrlar ha\u00adz\u0131rlayan m\u00fcst\u0259qil t\u0259dris m\u00fc\u0259ssis\u0259sinin yarad\u0131lmas\u0131n\u0131 is\u0259 he\u00e7 bir v\u0259chl\u0259 ist\u0259mirdil\u0259r. Bunun \u0259n ba\u015f\u00adl\u0131ca s\u0259b\u0259bl\u0259rind\u0259n biri az\u0259rbaycanl\u0131 \u0259ha\u00ad\u00adlinin \u00f6z tarixi torpaqlar\u0131nda qal\u0131b m\u00f6hk\u0259ml\u0259nm\u0259sinin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaqdan ibar\u0259t idi.<\/p>\n<p>Erm\u0259ni \u015fovinist dair\u0259l\u0259ri Erm\u0259ni Pedaqoji Texni\u00adku\u00admunun n\u0259zdind\u0259 az\u0259rbay\u00adcanl\u0131 \u015f\u00f6b\u0259sinin a\u00e7\u0131lmas\u0131n\u0131 daha m\u0259qs\u0259d\u0259uy\u011fun hesab edirdil\u0259r. M\u00fc\u0259llim \u00e7at\u0131\u015fmaz\u00adl\u0131\u00ad\u011f\u0131 probleminin aradan qal\u00add\u0131r\u0131l\u00admas\u0131 i\u015fini qaydaya sal\u00admaq \u00fc\u00e7\u00fcn yerli kadrlar ha\u00adz\u0131rlayan t\u0259hsil m\u00fc\u0259ssis\u0259sinin yarad\u0131lmas\u0131n\u0131n t\u0259xir\u0259sal\u0131n\u00admaz t\u0259l\u0259bat oldu\u011funu ayd\u0131n d\u0259rk ed\u0259n \u201cAzsayl\u0131 xalqlar \u015f\u00f6b\u0259si\u201dnin m\u00fcdiri Bala \u018ff\u0259n\u00addiyevin \u201cAzl\u0131qda qalan mill\u0259tl\u0259r \u015furas\u0131\u201dn\u0131n m\u00fcdiri Mehdi Kaz\u0131movun, \u201cZ\u0259n\u00adgi\u201d q\u0259zetinin m\u0259sul redaktoru Mustafa H\u00fcseynovun, \u0130r\u0259vanda Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259bi-m\u0259d\u0259ni, icti\u00admai-siyasi m\u00fchitinin apa\u00adr\u0131c\u0131 simalar\u0131ndan olan \u018fkb\u0259r Rizayevin, Qu\u00adlam F\u0259rha\u00addovun, Rza \u015eeyxzad\u0259nin, Miryusif Mir\u00adbabayevin, Murtuza Muradovun, \u018fhm\u0259d \u018fhm\u0259dovun, Abbas F\u0259r\u0259\u00adcovun v\u0259 ba\u015fqa qeyr\u0259tli az\u0259r\u00adbaycanl\u0131 ziyal\u0131lar\u0131n erm\u0259ni \u015fovinist dair\u0259l\u0259ri qar\u015f\u0131\u00ads\u0131nda t\u0259kidli t\u0259l\u0259bi, ciddi s\u0259yi, siyasi v\u0259 milli irad\u0259si say\u0259\u00adsind\u0259 Erm\u0259nistan Xalq Maarif Komissarlar \u015euras\u0131 \u0130r\u0259van T\u00fcrk Pedaqoji Texni\u00adkumu\u00adnun t\u0259\u015fkil edilm\u0259si bar\u0259d\u0259 q\u0259rar q\u0259bul etmi\u015fdi. M\u00f6vcud d\u00f6vr\u00fcn dikt\u0259 etdiyi bu t\u0259l\u0259bi h\u0259yata ke\u00ad\u00e7ir\u00adm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn qar\u00ad\u015f\u0131ya \u00e7\u0131xan mane\u0259l\u0259r, \u00e7\u0259tinlik\u0259r, yuxar\u0131da adlar\u0131n\u0131 \u00e7\u0259kdiyiniz qeyr\u0259tli az\u0259rbay\u00adcanl\u0131 zi\u00adyal\u0131lar\u0131 bu ali m\u0259qs\u0259d\u0259 \u00e7atmaq \u00fc\u00e7\u00fcn apard\u0131lar\u0131 m\u00fcbariz\u0259d\u0259n bir anda olsun bel\u0259 geri \u00e7\u0259kindir\u00adm\u0259di. Onlar\u0131n bu tarixi xidm\u0259ti bu g\u00fcn d\u0259 d\u0259rin minn\u0259tdarl\u0131q hissi il\u0259 yad edilir. Bel\u0259likl\u0259 1924-c\u00fc ilin oktyabr ay\u0131n\u0131n 15-d\u0259 \u0130r\u0259van M\u00fc\u0259lliml\u0259r Semi\u00adna\u00adri\u00adyas\u0131n\u0131n x\u0259l\u0259fi olan \u0130r\u0259van T\u00fcrk Pedaqoji Texni\u00adku\u00admu a\u00e7\u0131ld\u0131. Onu da qeyd ed\u0259k ki, erm\u0259ni \u015fovinizmi \u0259hat\u0259sin\u00add\u0259 az\u0259r\u00adbay\u00adcanl\u0131 m\u0259k\u00ad\u00adt\u0259bl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fc\u0259llim\u00adl\u0259r haz\u0131rlayan bel\u0259 bir t\u0259hsil oca\u011f\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131lmas\u0131\u00adn\u0131n n\u0259 q\u0259d\u0259r a\u011f\u0131r v\u0259 \u00e7\u0259tin m\u00fcbariz\u0259\u00add\u0259n\u00a0 yarand\u0131\u011f\u0131 bar\u0259d\u0259, fikrimizc\u0259 art\u0131q \u015f\u0259rh\u0259 ehtiyac yoxdur.<\/p>\n<p>Texnikumun ilkin f\u0259aliyy\u0259t d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 n\u0259z\u0259r sald\u0131qda m\u0259lum olur ki, Mehdi Kaz\u0131mov di\u00adrek\u00adtor\u00a0 v\u0259 rus dili m\u00fc\u0259llimi, Bala \u018ff\u0259ndiyev ictimaiyy\u0259t m\u00fc\u0259llimi, \u018fs\u00adg\u0259r \u018fsg\u0259rzad\u0259 ana dili m\u00fc\u0259l\u00adli\u00admi, C\u0259mil \u018fliyev t\u0259bi\u0259t m\u00fc\u0259llimi, K\u0259rim M\u0259h\u0259rr\u0259\u00admov is\u0259 texniki i\u015fl\u0259r \u00fczr\u0259 k\u00f6m\u0259k\u00e7i kimi f\u0259aliy\u00ady\u0259t g\u00f6st\u0259rmi\u015fdir. Texnikumda t\u0259hsil verm\u0259y\u0259 \u0130r\u0259van\u0131n tan\u0131nm\u0131\u015f qad\u0131n maarif\u00e7il\u0259rind\u0259n olan B\u00fcl\u00adb\u00fcl Kaz\u0131mova da c\u0259lb edilmi\u015fdi. B\u00fclb\u00fcl Kaz\u0131mova texnikumda d\u0259rs dey\u0259n ilk az\u0259rbaycanl\u0131 qad\u0131n idi. Z\u0259n\u00adgin t\u0259cr\u00fcb\u0259y\u0259 malik olan bu f\u0259dakar kollektiv t\u00fck\u0259nm\u0259z enerji il\u0259 f\u0259aliyy\u0259t\u0259 ba\u015f\u00adlam\u0131\u015fd\u0131r. Bu m\u0259rh\u0259l\u0259ni Mehdi Kaz\u0131movun, C\u0259mil \u018fliyevin, \u018fsg\u0259r \u018fsg\u0259rza\u00add\u0259\u00adnin, B\u00fclb\u00fcl Kaz\u0131movan\u0131n pedaqoji f\u0259aliyy\u0259tinin ikinci d\u00f6vr\u00fc kimi d\u0259 xarakteriz\u0259 et\u00adm\u0259k olar. Onlar\u0131n ikinci d\u00f6vr pedaqoji f\u0259aliyy\u0259ti ist\u0259r forma, ist\u0259rs\u0259 d\u0259 m\u0259zmun v\u0259 keyfiyy\u0259t bax\u0131m\u0131ndan daha m\u0259hsuldar olmu\u015fdu.<\/p>\n<p>Bu t\u0259hsil oca\u011f\u0131 1925-ci ild\u0259 N\u0259riman N\u0259rimanov ad\u0131na \u0130r\u0259van T\u00fcrk Pedaqoji Texnikumu adland\u0131. \u0130r\u0259vanda b\u00fct\u00fcn az\u0259rbaycanl\u0131 m\u0259kt\u0259bl\u0259rind\u0259 m\u00f6vcud olan probleml\u0259r bu texnikumda da m\u00f6v\u00adcud idi. Yeni yaranm\u0131\u015f bu t\u0259hsil oca\u011f\u0131 bir \u00e7ox probleml\u0259rl\u0259 \u00fczl\u0259\u015fmi\u015fdi. He\u00e7 bir t\u0259dris plan\u0131, proqram\u0131, d\u0259rslik bel\u0259 yox idi. H\u0259tta d\u0259rs dem\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fc\u0259llim kadrlar\u0131 bel\u0259 \u00e7at\u0131\u015fm\u0131rd\u0131. Erm\u0259ni pedaqoji texnikumunun binas\u0131nda f\u0259aliyy\u0259t\u00a0 g\u00f6st\u0259r\u0259n bu maarif oca\u011f\u0131 30 n\u0259f\u0259r t\u0259l\u0259b\u0259ni \u0259hat\u0259 ed\u0259n dar\u0131sqal bir sinif v\u0259 iki yataq ota\u011f\u0131ndan ibar\u0259t idi. M\u00fc\u0259lliml\u0259r ota\u011f\u0131 bel\u0259\u00a0 yox idi. \u018flav\u0259 otaq\u00adlar\u0131n ayr\u0131lmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fcvafiq qurumlara edil\u0259n m\u00fcraci\u0259tl\u0259r\u0259 is\u0259 he\u00e7 bir m\u00fcsb\u0259t cavab veril\u00admirdi. M\u0259lumdur ki, h\u0259r hans\u0131 bir t\u0259hsil\u00a0 m\u00fc\u0259ssis\u0259sinin nor\u00admal v\u0259 ah\u0259ng\u00addar f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259 onun m\u00fcst\u0259qil bina il\u0259 t\u0259min edilm\u0259si, mad\u00addi-texniki bazas\u0131n\u0131n yarad\u0131lmas\u0131, t\u0259dris prosesi \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259lveri\u015fli \u015f\u0259raitin olmas\u0131 vacib \u015f\u0259rtdir. Yeni t\u0259\u015fkil olun\u00admu\u015f \u0130r\u0259van T\u00fcrk Pe\u00addaqoji Texniku\u00admu\u00adnun tamamil\u0259 \u0259lve\u00adri\u015f\u00adsiz v\u0259 d\u00f6z\u00fclm\u0259z bir \u015f\u0259raitd\u0259 f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rm\u0259si, d\u0259rslik v\u0259 d\u0259rs v\u0259saitl\u0259ri, t\u0259d\u00adris proqramlar\u0131, laboratoriyalar, f\u0259nn kabin\u0259l\u0259ri, yataq\u00adxa\u00adna, yem\u0259kxana v\u0259 s. ava\u00addanl\u0131qlarla t\u0259chiz edilm\u0259m\u0259si, s\u00f6zs\u00fcz ki, bu t\u0259hsil oca\u011f\u0131n\u0131n normal f\u0259aliy\u00ady\u0259tini \u0259n\u00adg\u0259l\u00adl\u0259yirdi. Erm\u0259nistan\u0131n \u201cbol\u015fevik\u201d cildin\u0259 b\u00fcr\u00fcnm\u00fc\u015f haki\u00admiy\u00ady\u0259t orqanlar\u0131 n\u0259in\u00adki texnikumda, el\u0259\u00adc\u0259 d\u0259 Az\u0259rbaycan m\u0259kt\u0259bl\u0259rind\u0259 m\u00f6vcud olan probleml\u0259rin v\u0259 \u00e7a\u00adt\u0131\u015fmazl\u0131qlar\u0131n aradan qald\u0131\u00adr\u0131l\u00admas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn he\u00e7 bir s\u0259y g\u00f6st\u0259r\u00admirdi. Erm\u0259ni \u015fovinist\u00adl\u0259rinin b\u00fct\u00fcn sah\u0259l\u0259rd\u0259 az\u0259r\u00adbay\u00adcanlalara qar\u015f\u0131 y\u00fcr\u00fctd\u00fcy\u00fc q\u0259r\u0259zli v\u0259 ayr\u0131-se\u00e7kilik siyas\u0259ti t\u0259hsil sah\u0259sind\u0259 d\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc qabar\u0131q\u00a0 \u015f\u0259kild\u0259 g\u00f6st\u0259\u00adrir\u00addi. Pedaqoji texni\u00adkum\u00adda ana dilind\u0259 kitab, d\u0259rslik v\u0259 d\u0259rs v\u0259saitl\u0259rin\u0259, t\u0259dris proq\u00ad\u00adramlar\u0131na v\u0259 s. l\u0259va\u00adzimatlara b\u00f6y\u00fck ehtiyac oldu\u011fu halda, Erm\u0259nistan Xalq Maarif Komis\u00adsarl\u0131\u011f\u0131 bu t\u0259l\u0259bat\u0131 bel\u0259 \u00f6d\u0259m\u0259k ist\u0259mirdi. Dem\u0259k olar ki, Erm\u0259nistan\u0131n ilk Xalq Maarif Ko\u00admis\u00adsar\u0131, 1924-1926-c\u0131 ild\u0259 is\u0259 EK(b)P MK-nin birinci katibi olmu\u015f A\u015fot Hova\u00adnes\u00adyan\u0131n 1920-ci il 17 dekabr tarixd\u0259 verdiyi \u0259mrd\u0259 t\u0259hsilin ana dilind\u0259 apar\u0131lmas\u0131, m\u0259kt\u0259b\u00adl\u0259rin d\u00f6vl\u0259t ixtiyar\u0131na ke\u00e7\u0259\u00adr\u0259k pulsuz olmas\u0131, yeni tipli sovet m\u0259kt\u0259bl\u0259rinin z\u0259h\u00adm\u0259t\u00adke\u015f balalar\u0131n\u0131n \u00fcz\u00fcn\u0259 a\u00e7\u0131q olmas\u0131 \u2013 b\u00fc\u00adt\u00fcn bunlar ham\u0131s\u0131 ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259 er\u00adm\u0259nil\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulurdu.<\/p>\n<p>Bu c\u00fcr ciddi probleml\u0259r s\u0259b\u0259bind\u0259n ayd\u0131n olur ki, bu t\u0259hsil m\u00fc\u0259ssis\u0259sind\u0259 t\u0259d\u00adris prosesi \u00fc\u00e7\u00fcn he\u00e7 bir \u0259lveri\u015fli \u015f\u0259rait olmad\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn 1925-ci ilin sonlar\u0131na q\u0259d\u0259r texnikuma \u0259sasl\u0131 q\u0259bul h\u0259\u00adyata ke\u00e7irilm\u0259mi\u015fdir. Texnikumda yaln\u0131z 1926-c\u0131 il\u0259 q\u0259\u00add\u0259r alt\u0131ayl\u0131q v\u0259 birillik kurslar f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rmi\u015fdir. Texnikumun n\u0259z\u00addind\u0259 m\u00fc\u0259l\u00adliml\u0259r\u00a0 haz\u0131rlayan bu haz\u0131rl\u0131q kurslar\u0131nda az-\u00e7ox savad\u0131 olan, molla\u00adxa\u00adna v\u0259 ibtidai rus m\u0259kt\u0259bl\u0259rini bitir\u0259nl\u0259r m\u00fc\u0259llim kimi t\u0259kmill\u0259\u015fdiril\u0259r\u0259k m\u0259k\u00adt\u0259bl\u0259r\u0259 g\u00f6n\u00add\u0259rilirdi. 1925-ci ild\u0259 haz\u0131rl\u0131q kursuna 25 n\u0259f\u0259r t\u0259l\u0259b\u0259 q\u0259bul olun\u00admu\u015fdu ki, onlar\u0131 da 1926-ci ilin \u0259vv\u0259lind\u0259 h\u0259min kursu bitirdikd\u0259n sonra az\u0259rbaycanl\u0131lar ya\u015fayan m\u00fcxt\u0259lif b\u00f6lg\u0259\u00adl\u0259rd\u0259ki m\u0259k\u00adt\u0259bl\u0259r\u0259 m\u00fc\u0259llim kimi g\u00f6nd\u0259rirdil\u0259r. Bel\u0259 haz\u0131rl\u0131q kurslar\u0131 fasil\u0259l\u0259rl\u0259 sonrak\u0131 d\u00f6vr\u00adl\u0259rd\u0259 d\u0259 f\u0259aliy\u00ady\u0259t g\u00f6st\u0259rmi\u015fdir.<\/p>\n<p>Ara\u015fd\u0131rmalar g\u00f6st\u0259rir ki, Erm\u0259nistan Xalq Maarif Komissarl\u0131\u011f\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n az\u0259rbaycanl\u0131 pe\u00addaqoji texnikumunda m\u00f6vcud olan probleml\u0259rin aradan qald\u0131r\u0131lma\u00ads\u0131na, t\u0259dris v\u0259saitl\u0259ri, kitablar v\u0259 dig\u0259r l\u0259vazimatlarla t\u0259min edilm\u0259sin\u0259 he\u00e7 bir k\u00f6\u00adm\u0259klik g\u00f6st\u0259rilm\u0259mi\u015f, bu ehtiyaclar uzun m\u00fcdd\u0259t Az\u0259rbaycan Xalq Maarif Ko\u00admis\u00adsarl\u0131\u011f\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n \u00f6d\u0259nilmi\u015fdir. H\u0259tta m\u0259nb\u0259l\u0259rin verdiyi m\u0259\u00adlumatlardan m\u0259lum olur ki, \u201cAz\u00adsayl\u0131 xalqlar \u015f\u00f6b\u0259si\u201dnin m\u00fcdiri Bala \u018ff\u0259ndiyev v\u0259 texniku\u00admun direk\u00adtoru Mehdi Kaz\u0131mov bu t\u0259dris oca\u011f\u0131n\u0131n normal f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fcst\u0259qil bi\u00adna il\u0259 t\u0259min edilm\u0259sin\u0259, maddi-texniki, t\u0259dris bazas\u0131n\u0131n yarad\u0131lmas\u0131na b\u00f6y\u00fck ehtiyac\u0131n oldu\u011fu bar\u0259d\u0259 d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 Erm\u0259nistan\u0131n \u015fovinist dair\u0259l\u0259ri qar\u015f\u0131s\u0131nda m\u0259s\u0259l\u0259 qald\u0131rsalar da, \u00f6z m\u00fcsb\u0259t h\u0259l\u00adlini tapmam\u0131\u015fd\u0131r. Texnikumun a\u00e7\u0131ld\u0131\u011f\u0131 vaxtdan 1 il ke\u00e7m\u0259sin\u0259 baxmayaraq \u0259sasl\u0131 q\u0259bul ke\u00e7ir\u00adm\u0259k m\u00fcm\u00adk\u00fcn olmam\u0131\u015fd\u0131r. Texnikuma il\u00adkin t\u0259l\u0259b\u0259 q\u0259bulunun ke\u00e7irilm\u0259si prosesini l\u0259ngid\u0259n \u0259n \u0259sas s\u0259b\u0259bl\u0259rd\u0259n biri burada t\u0259dris prosesi \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259lveri\u015fli v\u0259 d\u00f6z\u00fclm\u0259z \u015f\u0259raitin olmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 idi.<\/p>\n<p>Varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n ilk g\u00fcnl\u0259rind\u0259n Az\u0259rbaycanl\u0131 \u0130r\u0259van T\u00fcrk Pedaqoji Texnikumu \u00e7ox b\u00f6y\u00fck \u00e7\u0259tin\u00adlikl\u0259rl\u0259 \u00fcz-\u00fcz\u0259 qalm\u0131\u015fd\u0131. Amma b\u00fct\u00fcn bu \u00e7\u0259tinlikl\u0259r\u0259 v\u0259 ciddi mane\u0259l\u0259r\u0259 baxmayaraq, yeni t\u0259\u015fkil olunmu\u015f texni\u00adku\u00admun m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndirilm\u0259si, f\u0259aliyy\u0259tinin canland\u0131r\u0131lmas\u0131, m\u00fc\u0259llim v\u0259 t\u0259l\u0259b\u0259 kon\u00adtin\u00adgenti\u00adnin for\u00adma\u00adla\u015f\u00add\u0131r\u0131lmas\u0131, t\u0259drisin t\u0259\u015fkili v\u0259 s. h\u0259lli vacib olan m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r qeyr\u0259tli ziyal\u0131\u00adla\u00adr\u0131\u00adm\u0131z\u0131n \u2013 \u201cAzsayl\u0131 xalqlar \u015f\u00f6b\u0259si\u201dnin m\u00fcdiri Bala \u018ff\u0259n\u00addiyevin, texnikumun direktoru Mehdi Ka\u00adz\u0131movun, \u201cZ\u0259ngi\u201d q\u0259zetinin m\u0259sul redak\u00adtoru Mustafa H\u00fcseynovun, ziyal\u0131lardan \u018fsg\u0259r \u018fsg\u0259r\u00adzad\u0259nin, \u018fkb\u0259r Rza\u00adyevin, \u018fh\u00adm\u0259d \u018fhm\u0259dovun, \u0130smay\u0131l Babayevin, C\u0259mil \u018fliyevin, Murtuza Muradovun v\u0259 ba\u015f\u00ad\u00adqa\u00adla\u00ad\u00adr\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131nda duran \u0259n m\u00fch\u00fcm m\u0259s\u0259l\u0259 idi.<\/p>\n<p>B\u00fct\u00fcn ciddi mane\u0259l\u0259r\u0259 baxmayaraq, yeni yaranm\u0131\u015f texnikumun f\u0259aliyy\u0259tinin canland\u0131r\u0131l\u00adma\u00ads\u0131, t\u0259drisin t\u0259\u015fkili, m\u00fc\u0259llim v\u0259 t\u0259l\u0259b\u0259 kollektivinin formala\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 v\u0259 s. h\u0259lli vacib olan m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r m\u0259hz \u201cAzsayl\u0131 xalqlar \u015f\u00f6b\u0259si\u201dnin m\u00fcdiri Bala \u018ff\u0259ndiyevin, texnikumun direktoru Meh\u00ad\u00addi Kaz\u0131movun t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc v\u0259 s\u0259yi n\u0259ti\u00adc\u0259sin\u00add\u0259 \u00f6z h\u0259llini tapm\u0131\u015fd\u0131r. H\u0259m\u00e7inin onun \u015f\u0259x\u00adsi t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcskarl\u0131\u011f\u0131 v\u0259 \u0259zmi say\u0259sind\u0259 Az\u0259rbaycan Xalq Maarif Komissarl\u0131\u011f\u0131na etdiyi m\u00fcraci\u0259t \u0259sa\u00ads\u0131nda texnikum \u00fc\u00e7\u00fcn ana dilind\u0259 m\u00fcxt\u0259lif adda kitablar\u0131n, t\u0259dris proqramlar\u0131n\u0131n, d\u0259rslik v\u0259 d\u0259rs v\u0259sait\u00adl\u0259rinin \u0259ld\u0259 olunmas\u0131na nail olunmu\u015fdur.\u00a0 Texnikumun f\u0259dakar kollektivi bu t\u0259dris oca\u00ad\u011f\u0131\u00adn\u0131n m\u0259d\u0259ni quruculuq q\u00fcvv\u0259sin\u0259 \u00e7evrilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn milli irad\u0259 n\u00fcmayi\u015f et\u00addir\u00admi\u015f, \u0259ll\u0259rind\u0259n g\u0259l\u0259ni \u0259sirg\u0259m\u0259mi\u015fdil\u0259r.<\/p>\n<p>Texnikumun ilkin f\u0259aliyy\u0259t\u00a0 d\u00f6vr\u00fcn\u0259\u00a0 n\u0259z\u0259r\u00a0 sald\u0131qda pedaqoji hey\u0259tin, t\u0259dri\u00adsin t\u0259\u015fkili v\u0259 s. sah\u0259l\u0259rd\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n ir\u0259lil\u0259yi\u015fin oldu\u011fu m\u0259lum olur. Q\u0131sa zaman \u0259r\u00adzind\u0259 \u018f\u015fr\u0259f Bayramov, Mir\u00adyusif Mirbabayev, M\u0259h\u0259mm\u0259d \u018fzimzad\u0259, \u0130smay\u0131l Ba\u00adbayev kimi ziyal\u0131lar bu maarif oca\u011f\u0131n\u0131n pe\u00addaqoji hey\u0259tin\u0259 daxil olmu\u015fdular. Qeyd etm\u0259k laz\u0131md\u0131r ki, d\u00fcnya \u015f\u00f6hr\u0259tli alim, akademik Yusif M\u0259mm\u0259d\u0259liyev ilk \u0259m\u0259k f\u0259aliyy\u0259tin\u0259 bu texnikumda ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131r. O, 1926-27-ci ill\u0259rd\u0259 bu t\u0259hsil oca\u011f\u0131nda kimya-biologiya f\u0259nnini t\u0259dris etmi\u015fdir.<\/p>\n<p>1929-cu ilin iyun ay\u0131nda texnikumun ilk burax\u0131l\u0131\u015f\u0131 olmu\u015fdu. 1926-c\u0131 ild\u0259\u00a0 q\u0259bul olunmu\u015f 32 n\u0259f\u0259r t\u0259l\u0259b\u0259d\u0259n 20 n\u0259f\u0259ri texnikumu bitirm\u0259y\u0259 m\u00fcv\u0259ff\u0259q ola bilmi\u015fdi ki, onlardan da 18 n\u0259f\u0259ri o\u011flan, 2 n\u0259f\u0259ri is\u0259 g\u0259nc q\u0131zlar idi.<\/p>\n<p>\u0130r\u0259van T\u00fcrk Pedaqoji Tenikumunun ilk burax\u0131l\u0131\u015f\u0131 \u0130r\u0259vanda v\u0259 b\u00f6lg\u0259l\u0259rd\u0259 milli maarifimiz \u00fc\u00e7\u00fcn b\u00f6y\u00fck \u015fadl\u0131q x\u0259b\u0259ri kimi yay\u0131lm\u0131\u015fd\u0131. M\u0259nb\u0259l\u0259rin verdiyi m\u0259lu\u00admat\u00adlardan m\u0259lum olur ki, t\u0259\u00adl\u0259\u00adb\u0259l\u0259rd\u0259n 3 n\u0259f\u0259ri t\u0259hsil ald\u0131\u011f\u0131 m\u00fcdd\u0259td\u0259 a\u011f\u0131r v\u0259 yoluxucu x\u0259st\u0259liy\u0259 tutularaq d\u00fcnyas\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015f\u00admi\u015f, 9 n\u0259f\u0259ri\u00a0 is\u0259 m\u00fcxt\u0259lif s\u0259b\u0259bl\u0259rd\u0259n t\u0259hsilini yar\u0131m\u00e7\u0131q qoyaraq texnikumu t\u0259rk etm\u0259y\u0259 m\u0259cbur olmu\u015fdu. Bel\u0259likl\u0259, \u0130r\u0259\u00advan T\u00fcrk Pedaqoji Texnikumu Erm\u0259nist\u0259nda f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259n az\u0259rbay\u00adcanl\u0131 m\u0259k\u00adt\u0259b\u00ad\u00adl\u0259rin m\u00fc\u0259llim kadrlar\u0131na olan ehtiyac\u0131n\u0131 \u00f6d\u0259m\u0259y\u0259 ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>\u00d6z\u00a0 m\u0259hdud imkanlar\u0131 hesab\u0131na az\u0259rbaycanl\u0131 m\u0259kt\u0259bl\u0259rini m\u00fc\u0259llim kadrlarla\u00a0 t\u0259min ed\u0259n peda\u00adqoji texnikumun m\u00fc\u0259yy\u0259n nailiyy\u0259tl\u0259rin\u0259\u00a0 baxmayaraq, m\u00fcst\u0259qil bina il\u0259 t\u0259min edilm\u0259sin\u0259, t\u0259l\u0259b\u0259 kontingentinin say\u0131n\u0131n art\u0131r\u0131lmas\u0131na b\u00f6y\u00fck ehtiyac var idi. Mehdi Kaz\u0131movun hesabat\u00adla\u00adr\u0131n\u00addan da m\u0259lum olur ki, bu t\u0259dris oca\u011f\u0131n\u0131n\u00a0 m\u00fcst\u0259qil bina il\u0259 t\u0259min edilm\u0259si v\u0259 t\u0259l\u0259b\u0259 q\u0259bulunun say\u0131n\u0131n art\u0131r\u0131lmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn d\u0259f\u0259\u00adl\u0259rl\u0259 Erm\u0259nistan Xalq Maarif Komissarl\u0131\u011f\u0131na v\u0259 m\u00fcvafiq\u00a0 qurumlara\u00a0\u00a0 edil\u0259n m\u00fc\u00adraci\u0259tl\u0259r \u00f6z h\u0259llini tapmam\u0131\u015fd\u0131r. \u00c7\u00fcnki sovet Erm\u0259nistan\u0131n\u0131n \u015fovinist dair\u0259l\u0259ri ay\u00add\u0131n d\u0259rk edirdil\u0259r ki, Az\u0259rbaycanl\u0131 Pedaqoji texnikumunun m\u00fcst\u0259qil bina il\u0259 t\u0259min edilm\u0259si onun b\u00f6\u00ady\u00fck inki\u015faf\u0131na v\u0259 yeni keyfiyy\u0259t y\u00fcks\u0259li\u015fin\u0259, milli pedaqoji kadr\u00adlar\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131 i\u015finin daha da geni\u015fl\u0259nm\u0259sin\u0259 v\u0259 y\u00fcks\u0259lm\u0259sin\u0259 g\u0259tirib \u00e7\u0131xara\u00adcaqd\u0131r.<\/p>\n<p>1930-cu ill\u0259rd\u0259 Erm\u0259nistanda 7-d\u0259n art\u0131q erm\u0259ni texnikumu f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259\u00adrirdi ki, onlar\u0131n da h\u0259r biri m\u00fcst\u0259qil bina, t\u0259dris \u00fc\u00e7\u00fcn laz\u0131mi \u015f\u0259raitl\u0259 t\u0259min edildiyi, b\u00fct\u00fcn z\u0259ruri ehtiyaclar\u0131 \u00f6d\u0259\u00adnildiyi halda bel\u0259, \u0130r\u0259vanda yegan\u0259 Az\u0259rbaycanl\u0131 Peda\u00adqoji Texnikumu olan bu t\u0259hsil m\u00fc\u0259ssis\u0259si b\u00fct\u00fcn bu qay\u011f\u0131lardan tamamil\u0259 m\u0259hrum idi. Erm\u0259nistan\u0131n \u201cbol\u015fevik\u201d cildin\u0259 b\u00fcr\u00fcnm\u00fc\u015f \u015fovinist-da\u015fnak dair\u0259l\u0259ri az\u0259rbay\u00adcanl\u0131 pedaqoji texnikumunun yeni bina il\u0259 t\u0259min edilm\u0259si v\u0259 yaxud da yeni t\u0259rdis binas\u0131n\u0131n tikilm\u0259si m\u0259s\u0259l\u0259sini h\u0259r d\u0259f\u0259 m\u00fcxt\u0259lif b\u0259han\u0259l\u0259rl\u0259 t\u0259xir\u0259 sal\u0131rd\u0131lar. \u0130r\u0259\u00advanda yegan\u0259 pedaqoji kadrlar haz\u0131rlayan bu t\u0259hsil oca\u011f\u0131 el\u0259 varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n ilk g\u00fcnl\u0259\u00adrin\u00add\u0259n \u00e7ox b\u00f6y\u00fck prob\u00adleml\u0259r v\u0259 \u00e7\u0259tinlikl\u0259rl\u0259 \u00fcz-\u00fcz\u0259 qalm\u0131\u015fd\u0131. M\u00fcxt\u0259lif vaxtlarda Erm\u0259nistan\u0131n Xalq Maarif Komis\u00adsar\u00adlar\u0131 olmu\u015f A\u015fot Hovanesyan, Serqo Mikael\u00adyan, Ardo Ye\u00ad\u011fi\u00adzariyan, Betrik Martirosyan v\u0259 ba\u015fqa\u00adlar\u0131 \u0130r\u0259vanda Az\u0259rbaycan t\u0259h\u00adsili \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259lve\u00adri\u015fli \u015f\u0259raitin yarad\u0131lmas\u0131na he\u00e7 vaxt imkan verm\u0259mi\u015f, h\u0259r zaman ma\u00adne\u00e7ilik t\u00f6r\u0259t\u00adm\u0259y\u0259 v\u0259 milli m\u0259kt\u0259bl\u0259rimizin ah\u0259ngdar f\u0259aliyy\u0259tini \u0259ng\u0259ll\u0259m\u0259y\u0259 \u00e7a\u00adl\u0131\u015fm\u0131\u015flar. Am\u00adma texnikumda m\u00f6vcud olan prob\u00adleml\u0259r\u0259 baxmayaraq, bu t\u0259dris oca\u00ad\u011f\u0131n\u0131n f\u0259dakar kol\u00adlektivi bu t\u0259hsil m\u00fc\u0259ssis\u0259sinin f\u0259aliyy\u0259tinin daha da canland\u0131r\u0131l\u00admas\u0131 v\u0259 m\u00f6h\u00adk\u0259m\u00ad\u00adl\u0259ndirilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn y\u00fcks\u0259k \u0259zm\u00adkar\u00adl\u0131qla \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015fd\u0131lar. Bu bar\u0259d\u0259 \u201cQ\u0131\u00adz\u0131l \u015f\u0259f\u0259q\u201d q\u0259zeti s\u0259hif\u0259l\u0259rind\u0259, erm\u0259ni m\u0259k\u00ad\u00adt\u0259b\u00adl\u0259rind\u0259n f\u0259rqli olaraq, az\u0259rbay\u00adcanl\u0131 m\u0259kt\u0259bl\u0259rin\u0259 v\u0259 pedaqoji texnikuma Erm\u0259\u00adnis\u00adtan h\u00f6\u00adku\u00adm\u0259ti t\u0259r\u0259find\u0259n laz\u0131mi k\u00f6\u00adm\u0259k\u00adliyin g\u00f6st\u0259ril\u00adm\u0259m\u0259si, laqeyd m\u00fcnasib\u0259t s\u0259r\u00adgi\u00adl\u0259m\u0259si bar\u0259d\u0259 kifa\u00ady\u0259t q\u0259d\u0259r k\u0259skin yaz\u0131lar d\u0259rc olunmu\u015fdu. Texnikumun r\u0259hb\u0259r\u00adliyi b\u00fct\u00fcn \u00e7\u0259tinlikl\u0259r\u0259 baxma\u00adyaraq, bu t\u0259hsil oca\u00ad\u011f\u0131n\u0131 t\u0259dris-mate\u00adrial bazas\u0131 il\u0259 t\u0259\u00admin etm\u0259k, ali t\u0259hsilli pedaqoji kadrlar c\u0259lb etm\u0259k, t\u0259l\u0259b\u0259 kontingentinin say\u0131n\u0131 ar\u00adt\u0131rmaq v\u0259 pedaqoji texnikumun daha ah\u0259ngdar f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259r\u00adm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn imkanlar axtar\u0131b ta\u00adp\u0131r\u00add\u0131lar. Texnikumun pedaqoji \u015furas\u0131n\u0131n dem\u0259k olar ki, h\u0259r iclas\u0131n\u00adda bu t\u0259dris oca\u011f\u0131n\u0131n b\u00fct\u00fcn sa\u00adh\u0259l\u0259ri il\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r m\u00fczakir\u0259 edil\u0259r\u0259k m\u00fcvafiq q\u0259rar\u00adlar q\u0259bul edilirdi.<\/p>\n<p>\u0130lk d\u0259f\u0259 bir ne\u00e7\u0259 m\u00fc\u0259lliml\u0259 f\u0259aliyy\u0259t\u0259 ba\u015flayan \u0130r\u0259van T\u00fcrk Pedaqoji Tex\u00adnikumuna 1934-c\u00fc ill\u0259rd\u0259 ali t\u0259hsilli m\u00fc\u0259lliml\u0259r c\u0259lb olundu. Az\u0259rbaycan dili v\u0259 \u0259d\u0259biyyat\u0131ndan N\u0259sib \u018ff\u0259n\u00addiyev, M\u00fcz\u0259ff\u0259r N\u0259sirli, Abbas Az\u0259ri, tarixd\u0259n \u2013 N\u0259z\u0259r Pa\u015fayev, pedaqogika v\u0259 psixo\u00adlogiyadan Tacir\u0259 Ba\u011f\u0131rova, Z\u0259hra Abbasova, kim\u00adyadan Ramazan \u018fliyev fizika v\u0259 riyaziyyatdan Mamed H\u0259s\u0259nov, Z\u0259rri Qurbanova, \u018fziz \u018fzizov v\u0259 K\u0259r\u0259m Abbasov kimi ali t\u0259hsilli, i\u015f\u0131ql\u0131 simalar d\u0259rs deyirdil\u0259r.<\/p>\n<p>Texnikuma y\u00fcks\u0259k s\u0259viyy\u0259li ali t\u0259hsilli pedaqoqlar\u0131n c\u0259lb edilm\u0259si t\u0259l\u0259b\u0259l\u0259rin d\u0259rin elmi bi\u00adlik\u00adl\u0259r\u0259 yiy\u0259l\u0259nm\u0259si il\u0259 yana\u015f\u0131, t\u0259drisin keyfiyy\u0259tinin daha da y\u00fcks\u0259l\u00adm\u0259sin\u0259 ciddi t\u0259sir g\u00f6st\u0259\u00ad\u00adrirdi.<\/p>\n<p>Bel\u0259 ki, erm\u0259ni \u015fovinizmi \u0259hat\u0259sind\u0259 qar\u015f\u0131la\u015fd\u0131\u011f\u0131 b\u00fct\u00fcn \u00e7\u0259tinlikl\u0259rl\u0259, mane\u0259\u00adl\u0259r\u0259 baxmaya\u00adraq, az\u0259rbaycanl\u0131 pedaqoji texnikumu t\u0259hsil sistemind\u0259 \u00f6z u\u011furlar\u0131 il\u0259 m\u00f6vqeyini\u00a0 daha da\u00a0 m\u00f6hk\u0259m\u00adl\u0259ndir\u0259r\u0259k C\u0259nubi Qafqazda ali m\u0259kt\u0259b s\u0259viyy\u0259sind\u0259 b\u00f6\u00ad\u00ady\u00fck u\u011fur qazana bilmi\u015fdi. \u0130r\u0259\u00advan T\u00fcrk Pedaqoji Texnikumu 1934-c\u00fc ild\u0259\u00a0 \u00dcmum\u00ad\u00ad\u00adittifaq texnikumlar yar\u0131\u015f\u0131nda\u00a0 birincilik qaza\u00adna\u00adraq 7 min manat m\u0259bl\u0259\u011find\u0259\u00a0 pul m\u00fckafat\u0131na layiq g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr.<\/p>\n<p>1935-ci ild\u0259 M\u0259mm\u0259d S\u0259id Ordubadi, Mikay\u0131l M\u00fc\u015ffiq, Mehdi H\u00fcseyn v\u0259 ba\u015fqalar\u0131ndan ibar\u0259t n\u00fcmay\u0259nd\u0259 hey\u0259ti \u0130r\u0259vanda s\u0259f\u0259rd\u0259 olark\u0259n \u0130r\u0259van T\u00fcrk Pe\u00addaqoji Texnikumun m\u00fc\u0259llim v\u0259 t\u0259l\u0259b\u0259 kollektivi il\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015f ke\u00e7irmi\u015fl\u0259r. M\u0259mm\u0259d S\u0259id Ordubadi texnikumun m\u00fc\u0259llim v\u0259 t\u0259l\u0259b\u0259 hey\u0259ti qar\u015f\u0131s\u0131nda \u00e7\u0131x\u0131\u015f ed\u0259rk\u0259n bu t\u0259dris oca\u011f\u0131n\u0131n f\u0259aliyy\u0259tini y\u00fcks\u0259k qiym\u0259tl\u0259ndir\u0259r\u0259k demi\u015fdir: \u201cT\u00fcrk Pedaqoji Tex\u00adnikumu bizd\u0259 b\u00f6y\u00fck intibahlar yaratd\u0131. T\u00fcrk m\u0259d\u0259niyy\u0259tinin n\u0259 q\u0259d\u0259r b\u00f6y\u00fck inki\u015fafda oldu\u011funun\u00a0 canl\u0131\u00a0 \u015fahidi olduq\u201d.<\/p>\n<p>\u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, Az\u0259rbaycan\u0131n bir \u00e7ox g\u00f6rk\u0259mli ziyal\u0131lar\u0131 \u2013 C\u0259lil M\u0259mm\u0259d\u00adqulu\u00adzad\u0259, \u018fli Nazim, Mir C\u0259lal, Yusif V\u0259zir \u00c7\u0259m\u0259nz\u0259minli, Sabit R\u0259hman, S\u0259m\u0259d Vur\u011fun, M\u0259mm\u0259d Arif, Ni\u00adgar R\u0259fib\u0259yli, Mirvarid Dilbazi, \u018fb\u00fclh\u0259s\u0259n, Mikay\u0131l R\u0259fili, H\u0259mid Arasl\u0131, V\u0259li Xuluflu, S\u00fc\u00adley\u00adman R\u00fcst\u0259m v\u0259 bir \u00e7ox ba\u015fqalar\u0131 bu t\u0259hsil oca\u011f\u0131n\u0131n qo\u00adna\u011f\u0131 olmu\u015flar. Pedaqoji texnikumda bel\u0259 \u0259d\u0259bi toplant\u0131lar\u0131n, yarad\u0131c\u0131l\u0131q gec\u0259l\u0259ri\u00adnin, elmi konfranslar\u0131n ke\u00e7irilm\u0259si t\u0259l\u0259b\u0259l\u0259r aras\u0131nda \u015f\u0259xsi yarad\u0131c\u0131l\u0131q i\u015fl\u0259\u00adrinin geni\u015fl\u0259nm\u0259sin\u0259, onlar\u0131n elmi-\u0259d\u0259bi d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015fl\u0259rinin artmas\u0131na da m\u00fcsb\u0259t t\u0259\u00adsir g\u00f6st\u0259rirdi.<\/p>\n<p>\u0130r\u0259van Az\u0259rbaycanl\u0131 Pedaqoji M\u0259kt\u0259binin yarad\u0131lmas\u0131 Q\u0259rbi Az\u0259rbaycanda ya\u015fayan az\u0259r\u00adbaycanl\u0131lar\u0131n h\u0259yat\u0131nda m\u00fch\u00fcm hadis\u0259 idi. \u0130r\u0259van Az\u0259rbaycanl\u0131 Pedaqoji M\u0259kt\u0259\u00adbinin ya\u00adran\u00admas\u0131\u00adn\u0131n 15 illik yubileyi 1940-c\u0131 il dekabr ay\u0131n\u0131n 6-da m\u0259kt\u0259bin b\u00f6y\u00fck iclas zal\u0131nda t\u0259n\u00adt\u0259n\u0259li \u015f\u0259\u00adkil\u00add\u0259 qeyd edilmi\u015fdir. \u0130r\u0259van T\u00fcrk Pedaqoji Texni\u00adkumun k\u00fctl\u0259vi t\u0259dbirl\u0259r s\u0131ras\u0131nda 15 illik yu\u00adbile\u00adyi\u00adnin ke\u00e7irilm\u0259si x\u00fcsusi bir yer tutur. Bu m\u00fcnasib\u0259tl\u0259 yarad\u0131lan komissiyada \u201cSo\u00advet Erm\u0259\u00ad\u00ad\u00adnistan\u0131\u201d q\u0259zetinin redaktoru C\u0259f\u0259r V\u0259li\u00adb\u0259yov, texnikumun m\u00fc\u0259lliml\u0259ri Mehdi Kaz\u0131mov, \u018f\u015fr\u0259f Bay\u00adramov, \u0130smay\u0131l \u0130s\u00admay\u0131lov, Qulam F\u0259rhadov \u00fczv, texnikumun direktoru B\u0259hlul Yusifov is\u0259 ko\u00admis\u00ad\u00adsi\u00adyan\u0131n s\u0259dri se\u00e7ilmi\u015fdi. Komissiyada Erm\u0259nistan Xalq Maarif Komissarl\u0131\u011f\u0131ndan v\u0259 M\u0259r\u00adk\u0259zi \u0130craiyy\u0259 Komit\u0259sind\u0259n d\u0259 t\u0259msil olunanlar var idi.<\/p>\n<p>\u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, \u0130r\u0259van Az\u0259rbaycanl\u0131 Pedaqoji M\u0259kt\u0259bi 15 il \u0259rzind\u0259 az\u0259rbay\u00adcanl\u0131 m\u0259kt\u0259bl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn 1228 n\u0259f\u0259r m\u00fc\u0259llim haz\u0131rlay\u0131b buraxm\u0131\u015fd\u0131r ki, bunlardan 242 n\u0259f\u0259ri qiyabi, 150 n\u0259f\u0259ri is\u0259 birillik m\u00fc\u0259lliml\u0259r haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131 kursunun m\u0259zunlar\u0131 idi.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan\u0131n bir s\u0131ra tan\u0131nm\u0131\u015f elm, m\u0259d\u0259niyy\u0259t v\u0259 \u0259d\u0259biyyat xadiml\u0259ri akademik Budaq Budaqov, AMEA-n\u0131n m\u00fcxbir \u00fczv\u00fc Z\u0259rif\u0259 Budaqova, professorlar N\u0259z\u0259r Pa\u015fayev, \u018fli F\u0259r\u0259cov, Yusif Yusifov, N\u0259riman \u018fliyev, F\u0259rhad F\u0259rhadov, H\u0259mid \u018fliyev, C\u0259f\u0259r C\u0259f\u0259rov, S\u00fcleyman M\u0259m\u00ad\u00adm\u0259dov, Qur\u00adban Bayramov, elml\u0259r namiz\u0259di, dosent\u00adl\u0259r K\u00f6vs\u0259r Tarverdi\u00ad\u00adye\u00adv\u00ada, Z\u0259hra \u018fli\u00adyeva, qabaqc\u0131l maarif xadiml\u0259ri, \u018fm\u0259kdar m\u00fc\u0259lliml\u0259r Tapd\u0131q Novruzov, \u015e\u0259fiq\u0259 M\u0259h\u0259rr\u0259mova, Bilas \u015eadlinski, ictimai xadiml\u0259r H\u0259bib H\u0259s\u0259nov, M\u0259h\u0259rr\u0259m Bayramov, Tapd\u0131q \u018fmiraslanov, \u018fm\u0259kdar r\u0259ssam Cabbar Quliyev v\u0259 ba\u015fqalar\u0131 bu t\u0259hsil oca\u011f\u0131n\u0131n yetirm\u0259l\u0259ridir.<\/p>\n<p>1948-ci ilin noyabr ay\u0131n\u0131n ortalar\u0131na kimi \u0130r\u0259vanda f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259n \u0130r\u0259van Az\u0259rbaycanl\u0131 \u00a0Pedaqoji Texnikumu t\u0259kc\u0259 t\u0259dris m\u00fc\u0259ssis\u0259si kimi deyil, eyni zamanda Q\u0259rbi Az\u0259rbaycanda \u0259d\u0259\u00adbiy\u00adyat\u0131\u00adm\u0131z\u0131n, m\u0259d\u0259niyy\u0259timizin, inc\u0259s\u0259n\u0259timizin inki\u015faf\u0131nda, for\u00ad\u00admala\u015fmas\u0131nda v\u0259 qorunma\u00ads\u0131n\u00adda \u00e7ox b\u00f6y\u00fck rol oynam\u0131\u015fd\u0131r. Bol\u015fevik cildin\u0259 b\u00fcr\u00fcnm\u00fc\u015f erm\u0259ni da\u015fnaklar\u0131n\u0131n m\u0259krli siyas\u0259ti n\u0259ti\u00adc\u0259\u00ad\u00adsind\u0259 t\u0259hsil tariximizin \u0259n \u015fanl\u0131 s\u0259hif\u0259l\u0259rind\u0259n birini t\u0259\u015fkil ed\u0259n b\u00f6y\u00fck, \u015f\u0259r\u0259fli tarixi bir yol ke\u00e7\u00admi\u015f \u0130r\u0259van Az\u0259rbaycanl\u0131 Pedaqoji Texnikumu da de\u00adpor\u00adta\u00adsiyaya m\u0259ruz qoyularaq 1948-ci ilin noyabr ay\u0131nda m\u00fc\u0259llim v\u0259 t\u0259l\u0259b\u0259 kollek\u00adtivi il\u0259 birlikd\u0259 Az\u0259r\u00adbaycan\u0131n Xanlar rayonuna k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fcl\u00adm\u00fc\u015fd\u00fc. 1948-ci ild\u0259 Q\u0259rbi Az\u0259rbaycanda 53 erm\u0259ni texni\u00adku\u00admu, 14 ali m\u0259k\u00adt\u0259b, 3 qiyabi t\u0259hsil m\u00fc\u0259s\u00adsi\u00ads\u0259si oldu\u011fu halda, \u0130r\u0259van Az\u0259rbaycanl\u0131 Pedaqoji Texnikumu Q\u0259rbi Az\u0259rbaycanda Az\u0259r\u00adbaycan dilind\u0259 peda\u00adqoji kadr\u00adlar ha\u00adz\u0131rlayan yegan\u0259 t\u0259hsil oca\u011f\u0131 idi. Bu t\u0259hsil oca\u011f\u0131n\u0131n 24 illik f\u0259aliyy\u0259ti d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 Q\u0259rbi Az\u0259rbaycanda Az\u0259r\u00adbaycan m\u0259kt\u0259bl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn pedaqoji kadrlar\u0131n haz\u0131r\u00adlan\u00ad\u00adma\u00ads\u0131nda misilsiz xid\u00adm\u0259t\u00adl\u0259ri olmu\u015f\u00addur.<\/p>\n<p>Bu il oktyabr ay\u0131n\u0131n 15-d\u0259 t\u0259hsil tariximizin \u015f\u0259r\u0259fli s\u0259hif\u0259l\u0259rind\u0259n birini t\u0259\u015f\u00ad\u00ad\u00ad\u00adkil ed\u0259n, m\u00f6ht\u0259\u015f\u0259m maarif ocaqlar\u0131ndan olan \u0130r\u0259van Az\u0259rbaycanl\u0131 Pe\u00adda\u00adqoji M\u0259kt\u0259binin 100 illik yubileyi tamam olur. Bu maarif oca\u011f\u0131n\u0131n \u0259lam\u0259tdar tarixinin qeyd edil\u00adm\u0259si h\u0259m t\u0259hsil ta\u00adriximizin \u00f6yr\u0259nilm\u0259si, h\u0259m d\u0259 bu t\u0259hsil oca\u011f\u0131n\u0131n hans\u0131 m\u00fch\u00fcm rola malik ol\u00addu\u00ad\u011funun g\u0259nc n\u0259\u00adsil\u00adl\u0259r\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131lmas\u0131 bax\u0131m\u0131ndan olduqca \u0259h\u0259miyy\u0259tlidir.<\/p>\n<p><strong>K\u00f6n\u00fcl H\u0259s\u0259nova,<\/strong><br \/>\n<em>filologiya \u00fczr\u0259 f\u0259ls\u0259f\u0259 doktoru, dosent<\/em><br \/>\n<strong>C\u0259lal Allahverdiyev,<\/strong><br \/>\n<em>filologiya \u00fczr\u0259 f\u0259ls\u0259f\u0259 doktoru, dosent<\/em><\/p>\n<div class=\"clearfix\"><\/div>\n<\/div>\n<div class=\"fotorama--hidden\"><\/div>\n<div id=\"galleryList\" class=\"fotorama fotorama1728361229104\" data-nav=\"thumbs\" data-width=\"100%\" data-thumbwidth=\"90\" data-thumbheight=\"60\" data-allowfullscreen=\"true\" data-autoplay=\"3000\" data-ratio=\"1.5\" data-keyboard=\"true\" data-fit=\"contain\">\n<div class=\"fotorama__wrap fotorama__wrap--css3 fotorama__wrap--slide fotorama__wrap--toggle-arrows fotorama__wrap--no-controls\">\n<div class=\"fotorama__stage\">\n<div class=\"fotorama__fullscreen-icon\" tabindex=\"0\" role=\"button\"><\/div>\n<div class=\"fotorama__stage__shaft\">\n<div class=\"fotorama__stage__frame fotorama__loaded fotorama__loaded--img\"><img class=\"fotorama__img\" src=\"https:\/\/ikisahil.az\/photo\/0x0_2\/upload\/gallery\/2024\/10\/07\/-1b79b52d172830918157376086110771544.jpg\" \/><\/div>\n<div class=\"fotorama__stage__frame fotorama__loaded fotorama__loaded--img fotorama__active\"><img class=\"fotorama__img\" src=\"https:\/\/ikisahil.az\/photo\/0x0_2\/upload\/gallery\/2024\/10\/07\/-7296d81c172830918077874064210413726.jpg\" \/><\/div>\n<\/div>\n<div class=\"fotorama__arr fotorama__arr--prev\" tabindex=\"0\" role=\"button\"><\/div>\n<div class=\"fotorama__arr fotorama__arr--next fotorama__arr--disabled\" tabindex=\"-1\" role=\"button\"><\/div>\n<div class=\"fotorama__video-close\"><\/div>\n<\/div>\n<div class=\"fotorama__nav-wrap\">\n<div class=\"fotorama__nav fotorama__nav--thumbs\">\n<div class=\"fotorama__nav__shaft\">\n<div class=\"fotorama__thumb-border\"><\/div>\n<div class=\"fotorama__nav__frame fotorama__nav__frame--thumb\" tabindex=\"0\" role=\"button\">\n<div class=\"fotorama__thumb fotorama__loaded fotorama__loaded--img\"><img class=\"fotorama__img\" src=\"https:\/\/ikisahil.az\/photo\/150x100_2\/upload\/gallery\/2024\/10\/07\/-fb89fd13172830918095686638810635640.jpg\" \/><\/div>\n<\/div>\n<div class=\"fotorama__nav__frame fotorama__nav__frame--thumb\" tabindex=\"0\" role=\"button\">\n<div class=\"fotorama__thumb fotorama__loaded fotorama__loaded--img\"><img class=\"fotorama__img\" src=\"https:\/\/ikisahil.az\/photo\/150x100_2\/upload\/gallery\/2024\/10\/07\/-3ce83f54172830918251699788710935235.jpg\" \/><\/div>\n<\/div>\n<div class=\"fotorama__nav__frame fotorama__nav__frame--thumb\" tabindex=\"0\" role=\"button\">\n<div class=\"fotorama__thumb fotorama__loaded fotorama__loaded--img\"><img class=\"fotorama__img\" src=\"https:\/\/ikisahil.az\/photo\/150x100_2\/upload\/gallery\/2024\/10\/07\/-1b79b52d172830918157376086110771544.jpg\" \/><\/div>\n<\/div>\n<div class=\"fotorama__nav__frame fotorama__nav__frame--thumb fotorama__active\" tabindex=\"0\" role=\"button\">\n<div class=\"fotorama__thumb fotorama__loaded fotorama__loaded--img\"><img class=\"fotorama__img\" src=\"https:\/\/ikisahil.az\/photo\/150x100_2\/upload\/gallery\/2024\/10\/07\/-7296d81c172830918077874064210413726.jpg\" \/><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"sharing my-2 row no-gutters d-print-none\"><\/div>\n<div class=\"d-none d-sm-block\"><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>T\u018fHS\u0130L TAR\u0130X\u0130M\u0130ZD\u018fN XX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rin\u0259 q\u0259d\u0259r Bak\u0131, T\u0259briz, Xoy, Nax\u00e7\u0131\u00advan v\u0259 ba\u015fqa \u015f\u0259h\u0259rl\u0259r il\u0259 yana\u015f\u0131 \u0130r\u0259van Az\u0259rbaycan\u0131n apar\u0131c\u0131 elm v\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259t m\u0259rk\u0259zl\u0259rind\u0259n biri olmu\u015f\u00addur. Az\u0259rbaycan\u0131n elm v\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259t tarixin\u0259 \u201c\u0130r\u0259vani\u201d t\u0259x\u0259ll\u00fcs\u00fc il\u0259 daxil olmu\u015f v\u0259 \u00f6z \u00f6n\u0259mli t\u00f6hf\u0259l\u0259rini vermi\u015f xeyli aliml\u0259r\u0259, \u0259d\u0259biyyat v\u0259 inc\u0259s\u0259n\u0259t xadiml\u0259rin\u0259 rast g\u0259lm\u0259k olur. Mirz\u0259 Q\u0259dim \u0130r\u0259vani (1825-1875), Fazil \u0130r\u0259\u00advani (1782-1885), Mirz\u0259 M\u0259h\u0259mm\u0259d \u0130r\u0259vani (1718-1799), \u015eeyx M\u00f6vla H\u0259s\u0259n \u0130r\u0259vani, Bala\u011fa \u0130r\u0259vani, Mirz\u0259 M\u00fcsl\u00fcm \u0130r\u0259vani (1755-1823), A\u015fub \u0130r\u0259vani (1813-1891), L\u0259li \u0130r\u0259vani (Mirz\u0259 \u018flixan H\u00fck\u0259ma L\u0259li), D\u0259lil \u0130r\u0259vani (1763-1817), \u015eeyx \u018fbd\u00fclk\u0259rim \u0130r\u0259vani (1810-1891), \u00c7e\u015fm\u0259 \u0130r\u0259\u00advani (1763-1817), Hac\u0131 \u015eeyx&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":759307,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[1],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/a088ea20172830916836944419510536845.jpg",975,540,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/a088ea20172830916836944419510536845.jpg",975,540,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/a088ea20172830916836944419510536845.jpg",975,540,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/a088ea20172830916836944419510536845-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/a088ea20172830916836944419510536845-660x365.jpg",660,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/a088ea20172830916836944419510536845-840x465.jpg",640,354,true],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/a088ea20172830916836944419510536845.jpg",975,540,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/a088ea20172830916836944419510536845.jpg",975,540,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/a088ea20172830916836944419510536845-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/a088ea20172830916836944419510536845.jpg",975,540,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=1\" rel=\"category\">C\u0259miyy\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"T\u018fHS\u0130L TAR\u0130X\u0130M\u0130ZD\u018fN XX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rin\u0259 q\u0259d\u0259r Bak\u0131, T\u0259briz, Xoy, Nax\u00e7\u0131\u00advan v\u0259 ba\u015fqa \u015f\u0259h\u0259rl\u0259r il\u0259 yana\u015f\u0131 \u0130r\u0259van Az\u0259rbaycan\u0131n apar\u0131c\u0131 elm v\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259t m\u0259rk\u0259zl\u0259rind\u0259n biri olmu\u015f\u00addur. Az\u0259rbaycan\u0131n elm v\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259t tarixin\u0259 \u201c\u0130r\u0259vani\u201d t\u0259x\u0259ll\u00fcs\u00fc il\u0259 daxil olmu\u015f v\u0259 \u00f6z \u00f6n\u0259mli t\u00f6hf\u0259l\u0259rini vermi\u015f xeyli aliml\u0259r\u0259, \u0259d\u0259biyyat v\u0259 inc\u0259s\u0259n\u0259t xadiml\u0259rin\u0259 rast g\u0259lm\u0259k olur. Mirz\u0259 Q\u0259dim \u0130r\u0259vani (1825-1875), Fazil \u0130r\u0259\u00advani (1782-1885),&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/759306"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=759306"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/759306\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":759310,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/759306\/revisions\/759310"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/759307"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=759306"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=759306"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=759306"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}