{"id":760093,"date":"2024-10-10T12:11:28","date_gmt":"2024-10-10T08:11:28","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=760093"},"modified":"2024-10-10T12:11:28","modified_gmt":"2024-10-10T08:11:28","slug":"professor-aida-imanquliyeva-t%c9%99dqiqatlarinda-gender-v%c9%99-qadin-huququ-f%c9%99ls%c9%99fi-paradiqmalari","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=760093","title":{"rendered":"Professor Aida \u0130manquliyeva t\u0259dqiqatlar\u0131nda gender v\u0259 qad\u0131n h\u00fcququ f\u0259ls\u0259fi paradiqmalar\u0131"},"content":{"rendered":"<div class=\"text-content\" data-id=\"\" data-url=\"\">\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><em>&#8220;Anam d\u00fcnya \u015f\u00f6hr\u0259tli alim idi, onun \u0259s\u0259rl\u0259ri<br \/>\n<\/em><em>bu g\u00fcn d\u0259 elmi dair\u0259l\u0259rd\u0259 y\u00fcks\u0259k qiym\u0259tl\u0259ndirilir&#8221;.<\/em><\/p>\n<p><em><strong>&#8211; Birinci vitse-prezident Mehriban \u018fliyeva<\/strong><\/em><\/p>\n<p><strong>Professor R\u0259na Mirz\u0259zad\u0259 professor Aida \u0130manquliyevan\u0131n yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131ndan b\u0259hs ed\u0259n ara\u015fd\u0131rma yaz\u0131s\u0131 yaz\u0131b.\u00a0<\/strong><\/p>\n<p><strong>ARANTV.AZ\u00a0 <\/strong>h\u0259min yaz\u0131n\u0131 t\u0259qdim edir:<\/p>\n<p>M\u00fcasir Az\u0259rbaycan humanitar-ictimai elmi t\u0259dqiqatlar\u0131nda d\u0259y\u0259rli \u0259s\u0259rl\u0259ri il\u0259 yeri v\u0259 rolu olan g\u00f6rk\u0259mli \u015f\u0259rq\u015f\u00fcnas alim, professor Aida \u0130manquliyeva ara\u015fd\u0131rmalar\u0131n\u0131n vacib \u0259h\u0259miyy\u0259ti vard\u0131r.\u00a0<strong>\u00d6lk\u0259nin Birinci Xan\u0131m\u0131 Mehriban \u018fliyeva s\u00f6yl\u0259yir ki:<\/strong>\u00a0\u201cM\u0259suliyy\u0259t hissini, h\u0259r bir i\u015fin \u0259vv\u0259lind\u0259n maksimum n\u0259tic\u0259 \u0259ld\u0259 etm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015fma\u011f\u0131, \u00f6z\u00fcn\u0259 t\u0259l\u0259bkar v\u0259 intizaml\u0131 m\u00fcnasib\u0259ti m\u0259n\u0259 anam &#8211; n\u0259cib, parlaq, prinsipial, istedadl\u0131, m\u0259\u011frur, son d\u0259r\u0259c\u0259 g\u00f6z\u0259l bir xan\u0131m olan Aida \u0130manquliyeva a\u015f\u0131lay\u0131b. H\u0259r bir \u0259dal\u0259tsizliy\u0259 qar\u015f\u0131 bar\u0131\u015fmaz m\u00f6vqed\u0259 dayanan, i\u015fin\u0259, elm\u0259 v\u0259 pedaqoji f\u0259aliyy\u0259t\u0259 h\u0259dsiz s\u0259daq\u0259tli olan anam \u00f6z q\u0131sa h\u0259yat\u0131nda inan\u0131lmaz zirv\u0259l\u0259ri f\u0259th etdi. O, m\u00fcasir \u0259r\u0259b \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131n t\u0259dqiqi sah\u0259sind\u0259 \u00f6z yeni elmi m\u0259kt\u0259bini yaratd\u0131, Az\u0259rbaycan Elml\u0259r Akademiyas\u0131n\u0131n \u015e\u0259rq\u015f\u00fcnasl\u0131q \u0130nstitutunun ilk qad\u0131n direktoru oldu. Anam d\u00fcnya \u015f\u00f6hr\u0259tli alim idi, onun \u0259s\u0259rl\u0259ri bu g\u00fcn d\u0259 elmi dair\u0259l\u0259rd\u0259 y\u00fcks\u0259k qiym\u0259tl\u0259ndirilir. Lakin bununla yana\u015f\u0131, o, h\u0259r zaman ad\u0131 b\u00f6y\u00fck h\u0259rfl\u0259rl\u0259 yaz\u0131lan \u0259sl Qad\u0131n olaraq qal\u0131rd\u0131. Onun b\u00f6y\u00fck sev\u0259n \u00fcr\u0259yi, inc\u0259 v\u0259 s\u0259xav\u0259tli q\u0259lbi var idi. Onun yoxlu\u011funu h\u0259r zaman hiss edir\u0259m\u201d (3).<\/p>\n<p><img src=\"https:\/\/cdn.musavat.com\/news\/thumbnails\/3705892f8be1d915f3c709d0aae712e8.jpg\" alt=\"3087718174757344.900x0.jpg (196 KB)\" width=\"700\" \/><\/p>\n<p>XX \u0259sr Az\u0259rbaycan ictimai elmind\u0259 x\u00fcsusi \u00e7\u0259kisi, d\u0259y\u0259rli \u0259s\u0259rl\u0259ri il\u0259 \u00f6z yeri v\u0259 rolu olan professor Aida \u0130manquliyeva ara\u015fd\u0131rmalar\u0131n\u0131n vacib \u0259h\u0259miyy\u0259ti vard\u0131r. Aida \u0130manquliyevan\u0131n \u0259sas t\u0259dqiqat predmeti olan \u0259r\u0259b muhacir \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131n n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri \u00f6z fikir v\u0259 yana\u015fmalar\u0131nda bir \u015e\u0259rqli olaraq, h\u0259m d\u0259 Q\u0259rb d\u00fcnyas\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131rlar.\u00a0<strong>Aida \u0130manquliyeva t\u0259dqiqatlar\u0131nda milli m\u0259n\u0259vi d\u0259y\u0259rl\u0259r sistemi b\u0259\u015f\u0259rilikl\u0259 veril\u0259r\u0259k, m\u0259d\u0259niyy\u0259tl\u0259r v\u0259 sivilizasiyalararas\u0131<\/strong>\u00a0probleml\u0259rin ox\u015far v\u0259 f\u0259rqlilikl\u0259ri multikultural v\u0259hd\u0259td\u0259 elmi t\u0259hlil\u0259 g\u0259tirilmi\u015fdir. Aida \u0130manquliyeva, \u00f6z ara\u015fd\u0131rmalar\u0131nda sosio-m\u0259d\u0259nilik il\u0259 \u0259d\u0259biyyat\u015funasl\u0131\u011f\u0131n \u0259laq\u0259sind\u0259 m\u0259hz \u015e\u0259rq v\u0259 Q\u0259rb komparativistikas\u0131n\u0131n f\u0259ls\u0259fi n\u0259z\u0259riyy\u0259sini yarad\u0131r. Bu da m\u00fcasir elmi yana\u015fmalarda multidissiplinar t\u0259dqiqatlard\u0131r kimi xarakteriz\u0259 olunur.<\/p>\n<p>Bu bax\u0131mdan Aida \u0130manquliyeva t\u0259dqiqatlar\u0131nda diqq\u0259ti c\u0259lb ed\u0259n x\u00fcsusi bir m\u0259qam da n\u0259z\u0259ri m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rl\u0259 bah\u0259m, sosio-b\u0259dii komparativistika z\u0259mnind\u0259\u00a0<strong>Qad\u0131n H\u00fcquqlar\u0131<\/strong>\u00a0problemin\u0259 d\u0259 n\u0259z\u0259r yetirm\u0259sidir. Aida \u0130manquliyevan\u0131n \u015e\u0259rq v\u0259 Q\u0259rb d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259sini,\u00a0<strong>D\u00f6vr\u00fcn v\u0259 Zaman\u0131n\u00a0<\/strong>diqt\u0259 etdiyi h\u0259yat t\u0259cr\u00fcb\u0259sinin x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259rini t\u0259hlil etm\u0259kl\u0259, apard\u0131\u011f\u0131 m\u00fcqayis\u0259l\u0259r\u00a0<strong>Az\u0259rbaycanda gender\u015f\u00fcnasl\u0131q elminin\u00a0 d\u00fcnya qad\u0131n tarixi kontekstind\u0259<\/strong>\u00a0olan t\u0259dqiqatlar \u00fc\u00e7\u00fcn d\u0259 vacib \u0259h\u0259miyy\u0259t da\u015f\u0131y\u0131r.<\/p>\n<p>Bu n\u00f6qteyi-n\u0259z\u0259rd\u0259n d\u0259 Aida \u0130manquliyeva C.C\u00fcbran\u0131n \u201cBanl\u0131 Marta\u201d, \u201c\u201dHanili Varda\u201d, \u201cQ\u0131r\u0131lm\u0131\u015f Qanadlar\u201d hekay\u0259l\u0259ri, \u018fr-Reyhaninin \u201cNohur Zanba\u011f\u0131\u201d, \u201cH\u0259r\u0259mxana divarlar\u0131ndan k\u0259narda, yaxud Cihan\u201d povestind\u0259, \u201cBel\u0259 bir g\u00fcnd\u0259 c\u0259h\u0259nn\u0259m d\u0259 yax\u015f\u0131d\u0131r\u201d kimi \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 qoyulan s\u00fcjetl\u0259r\u0259 \u0259sas\u0259n\u00a0<strong>qad\u0131n h\u00fcququ m\u0259s\u0259l\u0259sini<\/strong>\u00a0geni\u015f t\u0259hlil etmi\u015fdir.<\/p>\n<p>Qeyd ed\u0259k ki<strong>, m\u0259hz XX \u0259sr Az\u0259rbaycan ictimai elmind\u0259 sosio-m\u0259d\u0259ni v\u0259 \u0259d\u0259bi istiqam\u0259td\u0259 qad\u0131n h\u00fcquqlar\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259sini yeni \u0259r\u0259b \u0259d\u0259bi n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259rinin fikirl\u0259rin\u0259 r\u0259\u011fm\u0259n<\/strong>\u00a0<strong>\u0130lk d\u0259f\u0259 Aida \u0130manquliyeva<\/strong>\u00a0elmi t\u0259hlil\u0259 g\u0259tirmi\u015fdir. Adlar\u0131 \u00e7\u0259kil\u0259n \u0259s\u0259rl\u0259rd\u0259 m\u00fc\u0259llifin elmi, n\u0259z\u0259ri tutumlu a\u00e7\u0131qlamalar\u0131, informasiya bax\u0131m\u0131ndan t\u0259hlill\u0259rind\u0259 yenilik, problemin aktuall\u0131\u011f\u0131 aspektind\u0259n is\u0259 m\u0259s\u0259l\u0259y\u0259 f\u0259ls\u0259fi-\u0259d\u0259bi yana\u015fmas\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcr\u00fck. Bel\u0259 bir d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 meyar\u0131ndan qad\u0131n h\u00fcquqlar\u0131na f\u0259ls\u0259fi sistemli bax\u0131\u015f t\u0259rzi is\u0259 diqq\u0259t\u00e7\u0259k\u0259n elmi sanbala malikdir.<\/p>\n<p>Diqq\u0259t\u0259 \u00e7atd\u0131raq ki, d\u00f6vr o d\u00f6vr idi ki, Avropa art\u0131q gender t\u0259dqiqatlar\u0131 il\u0259 ictimai-siyasi elmd\u0259 yeni bir istiqam\u0259t kimi modern bax\u0131\u015f t\u0259rzind\u0259 yeni ara\u015fd\u0131rmalara r\u0259vac vermi\u015fdi. Bel\u0259 bir Zamanda Aida \u0130manquliyevan\u0131n XX \u0259srd\u0259 Q\u0259rb elmi m\u00fchiti il\u0259 s\u0259sl\u0259\u015f\u0259n fikirl\u0259ri m\u00fc\u0259llifin Az\u0259rbaycan sosiom\u0259d\u0259ni gender\u015funasl\u0131q elm tarixin\u0259 imza atan\u00a0<strong>\u0130lk<\/strong>l\u0259rd\u0259n biri oldu\u011fu g\u00f6st\u0259ricisidir.<\/p>\n<p>G\u00f6rk\u0259mli \u015e\u0259rq\u015f\u00fcnas Alim yeni \u0259r\u0259b m\u00fchacir \u0259d\u0259bi m\u0259kt\u0259binin m\u00fcasir korifeyl\u0259ri n\u00fcmun\u0259sind\u0259 t\u0259hlil aparanda ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 zaman\u0131n sosiosiyasi strukturu il\u0259 \u00e7ox yax\u015f\u0131 tan\u0131\u015f idi. O,\u00a0<strong>qad\u0131n h\u00fcququ, qad\u0131n azadl\u0131\u011f\u0131, c\u0259miyy\u0259td\u0259 ki\u015fi-qad\u0131n m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri<\/strong>\u00a0\u2013 y\u0259ni\u00a0<strong>Gender\u00a0<\/strong>faktoruna\u00a0<strong>\u015e\u0259rq v\u0259 Q\u0259rb<\/strong>\u00a0<strong>m\u0259tnind\u0259 paralell\u0259r<\/strong>\u00a0<strong>aparmaqla<\/strong>\u00a0<strong>qad\u0131n\u0131<\/strong>\u00a0m\u0259n\u0259vi-ideoloji buxovlardan azad ed\u0259 bil\u0259c\u0259k m\u0259qamlar\u0131 C.X.C\u00fcbran v\u0259 \u018fmin-\u0259r-Reyhani motiviasiyas\u0131nda t\u0259svir edirdi.<\/p>\n<p>Professor Aida \u0130manquliyeva bu \u0259s\u0259rl\u0259rd\u0259 n\u0259 a\u00e7\u0131qlay\u0131rd\u0131&#8230; O, bu t\u0259hlill\u0259rd\u0259 m\u0259hz\u00a0<strong>qad\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259sini, qad\u0131n azadl\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6n\u0259 \u00e7\u0259kirdi.<\/strong>\u00a0Aida \u0130manquliyeva a\u00e7\u0131qlayaraq g\u00f6st\u0259rir ki: \u201cYaz\u0131\u00e7\u0131 (C.Cubran) \u015f\u0259rq qad\u0131n\u0131n azadl\u0131\u011f\u0131 m\u00f6vzusuna m\u00fcraci\u0259t edir v\u0259 onu sosial-ictimai s\u0259pkid\u0259 deyil, yaln\u0131z ail\u0259 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri plan\u0131nda qad\u0131nlar\u0131n hissl\u0259rinin v\u0259 h\u00fcquqlar\u0131n\u0131n m\u00fcdafi\u0259si bax\u0131m\u0131ndan \u015f\u0259rh edir. Qad\u0131n azadl\u0131\u011f\u0131 problemin\u0259 bu c\u00fcr yana\u015fma \u0259r\u0259b maarif\u00e7il\u0259ri, x\u00fcsusil\u0259 mill\u0259tin dir\u00e7\u0259li\u015finin, t\u0259r\u0259qqi u\u011frunda m\u00fcbariz\u0259nin, qad\u0131n\u0131n h\u0259yat \u015f\u0259raitinin d\u0259yi\u015fdirilm\u0259si, ail\u0259nin m\u00fct\u0259r\u0259qqi \u0259saslar \u00fcz\u0259rind\u0259 qurulmas\u0131 il\u0259 ba\u015flamal\u0131d\u0131r\u201d.(2;75)<\/p>\n<p>Professor qeyd edir ki: \u201cBanl\u0131 Marta\u201d v\u0259 \u201cHanili Varda\u201d hekay\u0259l\u0259rind\u0259 C.C\u00fcbran\u00a0 dig\u0259r \u0259r\u0259b maarifci-yaz\u0131\u00e7\u0131lar\u0131 kimi ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259 m\u0259h\u0259bb\u0259t m\u00f6vsusunu \u00f6n\u0259 \u00e7\u0259kir: \u201c\u018fr\u0259b \u015e\u0259rqi \u00fc\u00e7\u00fcn o ill\u0259rd\u0259 qad\u0131n m\u0259s\u0259l\u0259si Avropada oldu\u011fu kimi h\u0259l\u0259 siyasi h\u00fcquqlara dair m\u0259s\u0259l\u0259 deyil, ail\u0259 v\u0259 nigah, qad\u0131n\u0131 sevm\u0259k v\u0259 xo\u015fb\u0259xt olmaq h\u00fcququ m\u0259s\u0259l\u0259si idi, \u0259d\u0259biyyat g\u00f6st\u0259rm\u0259li idi ki, qad\u0131n da \u201csevm\u0259yi bacar\u0131r\u201d (2;76).<\/p>\n<p>Professor Aida \u0130manquliyeva t\u0259dqiqatlar\u0131n\u0131n t\u0259hlilind\u0259 n\u0259 g\u00f6r\u00fcr\u00fck&#8230; Bu g\u00f6r\u00fcnt\u00fcd\u0259\u00a0<strong>\u015e\u0259rq qad\u0131n\u0131n\u0131n<\/strong>\u00a0<strong>m\u00fcbarizliyi<\/strong>\u00a0t\u0259svirind\u0259 qad\u0131n\u0131n n\u0259 q\u0259d\u0259r \u0259zils\u0259 d\u0259, \u00f6z daxili \u00fcsyan\u0131 il\u0259, \u00f6z daxili s\u00f6z\u00fc il\u0259 Q\u0259rbd\u0259 o zaman t\u00fc\u011fyan ed\u0259n feminizm i\u015fart\u0131lar\u0131n\u0131n \u0259lam\u0259ti inikas olunur. O, C.C\u00fcbrana istinad ed\u0259r\u0259k g\u00f6st\u0259rir: \u201cEy, bu cinay\u0259tkar d\u00fcnya arxas\u0131nda gizl\u0259n\u0259n g\u00f6z\u0259 g\u00f6r\u00fcnm\u0259z \u018fdal\u0259t! S\u0259n&#8230; s\u0259n m\u0259nim q\u0259lbimin f\u0259ryad\u0131n\u0131, \u00fcr\u0259yimin haray\u0131n\u0131 e\u015fidirs\u0259n\u201d Bu \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015fa Aida \u0130manquliyeva m\u00fcnasib\u0259t bildir\u0259r\u0259k yaz\u0131r ki: \u201cbu \u0259lb\u0259tt\u0259 ki, \u0259xlaqs\u0131zl\u0131q etm\u0259y\u0259 m\u0259cbur olmu\u015f savads\u0131z k\u0259ndli qad\u0131n\u0131n nitqi kimi q\u0259bul edilmir, bu s\u00f6zl\u0259rd\u0259\u00a0<strong>al\u00e7ald\u0131lm\u0131\u015f qad\u0131na<\/strong>\u00a0qar\u015f\u0131 sentimental m\u0259rh\u0259m\u0259t hissi il\u0259 dolu olan m\u00fc\u0259lliffin \u00f6z\u00fcn\u00fcn s\u0259si e\u015fidilir\u201d (2;77).<\/p>\n<p><img src=\"https:\/\/cdn.musavat.com\/news\/thumbnails\/6e7ff27682a02f715855c76294e71a55.jpg\" alt=\"1458381.jpg (180 KB)\" width=\"700\" \/><\/p>\n<p>M\u00fcasir Az\u0259rbaycan alimi akademik\u00a0<strong>N\u0259rgiz Pa\u015fayevan\u0131n fikirl\u0259ri il\u0259 bu fikirl\u0259ri paralell\u0259\u015fdir\u0259k.<\/strong>\u00a0Akademik N\u0259rgiz Pa\u015fayeva 2011-ci il Bak\u0131 Humanitar Forumunda \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131nda s\u00f6yl\u0259diyi kimi: \u201cD\u00fcnya daha \u00e7ox inki\u015faf etdikc\u0259, h\u0259r bir f\u0259rd \u00f6z\u00fcn\u00fc daha \u00e7ox m\u00fcst\u0259qil \u015f\u0259xsiyy\u0259t kimi d\u0259rk edir. V\u0259 bir f\u0259rdin maraqlar\u0131 il\u0259 \u00fcmumi maraqlar aras\u0131nda qar\u015f\u0131durma yaran\u0131r&#8230; M\u00fcasir d\u00f6vr\u00fcn m\u00fcr\u0259kk\u0259blikl\u0259ri unudulmu\u015f haqq\u0131-\u0259dal\u0259t ideyalar\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. Onlar haqq-\u0259dal\u0259tin \u00f6z\u00fcnd\u0259n yox, onun \u015f\u0259rhind\u0259n as\u0131l\u0131 olma\u011fa ba\u015flad\u0131lar\u201d.\u00a0<strong>M\u0259hz bu m\u0259qamda N\u0259rgiz Pa\u015fayeva f\u0259ls\u0259fi m\u0259ntiqi Aida \u0130manquliyeva f\u0259ls\u0259fi d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259ri il\u0259 \u201c\u018fDAL\u018fT\u201d formulunda paralell\u0259\u015fir.<\/strong><\/p>\n<p>N\u0259z\u0259r\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131lan\u00a0<strong>qad\u0131n h\u00fcquqlar\u0131, qad\u0131n azadl\u0131\u011f\u0131, multikultural f\u0259rqlilik<\/strong>\u00a0kimi fikirl\u0259r m\u0259hz \u201cm\u00fcasir c\u0259miyy\u0259td\u0259 elmin, t\u0259hsilin rolunun z\u0259ruriliyinin \u0259sas oldu\u011funu g\u00f6st\u0259rir\u201d (8).<\/p>\n<p>Professor Aida \u0130manquliyeva bu n\u0259z\u0259rd\u0259n C.Cubran\u0131n \u201cQ\u0131r\u0131lm\u0131\u015f qanadlar\u201d povestini t\u0259hlil ed\u0259rk\u0259n d\u0259,\u00a0<strong>gender stereotipl\u0259rini<\/strong>\u00a0a\u00e7maqla yaz\u0131r ki: \u201cHekay\u0259\u00e7i \u00f6z izhar\u0131nda, ictimai, sosial probleml\u0259r\u0259 toxunmur. Onu ba\u015fl\u0131ca olaraq, m\u0259n\u0259viyyat\u0131n, f\u0259ls\u0259f\u0259nin probleml\u0259ri, q\u0259lbin v\u0259 ruhun h\u0259yat\u0131 maraqland\u0131r\u0131r. Onun dini klerikal movzuda v\u0259 qad\u0131n\u0131n ail\u0259d\u0259 rolu m\u00f6vzusunda d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259ri istisna t\u0259\u00e7kil edir\u201d (2;79) v\u0259 fikrini d\u0259 C.Cubrandan daha bir n\u00fcmun\u0259 il\u0259 g\u00f6st\u0259rir&#8230;\u201d g\u00f6r\u0259nin hissl\u0259ri il\u0259 g\u00f6r\u00fcn\u0259nin h\u0259qiq\u0259ti aras\u0131nda gizli z\u0259rr\u0259cikl\u0259r insan\u0131n zahirini nurland\u0131ran m\u00fcq\u0259dd\u0259s ruhlar\u0131n ziyas\u0131d\u0131r, bu, ki\u015fi v\u0259 qad\u0131n aras\u0131nda tam anla\u015fmad\u0131r\u201d (2;79). Bax bu tam\u00a0<strong>gender f\u0259ls\u0259f\u0259sidir<\/strong>. Bu\u00a0<strong>gender multikulturall\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Bu tap\u0131nt\u0131 is\u0259 Aida \u0130manquliyevaya m\u0259xsusdur.<\/strong><\/p>\n<p>Professor Aida \u0130maquliyeva yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda \u201csentimentalizm metodunun h\u0259m Q\u0259rbi Avropa, h\u0259m d\u0259 rus \u0259d\u0259biyyat\u0131nda \u2013 S.Ricardson, L.Stern, J.J.Russo, N.Karamzinin \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 \u0259sas s\u0259ciyy\u0259vi x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259rind\u0259n biri m\u0259i\u015f\u0259t\u0259, \u0259\u015fyalar al\u0259min\u0259 v\u0259 g\u00fcnd\u0259lik h\u0259yat\u0131n t\u0259f\u0259rr\u00fcat\u0131na olan maraqd\u0131r. M\u0259s\u0259l\u0259n, N.Karamzin Erast\u0131n bir st\u0259kan s\u00fcd xahi\u015f ed\u0259rk\u0259n Lizan\u0131n davran\u0131\u015f\u0131n\u0131 t\u0259svir edir\u201d (2;8) kimi fikirl\u0259ri d\u0259 m\u0259hz\u00a0<strong>Q\u0259rb \u2013 \u015e\u0259rq multikulturall\u0131\u011f\u0131 m\u0259i\u015f\u0259t t\u0259rzinin\u00a0 m\u00fcqayis\u0259li t\u0259hlill\u0259rdir.<\/strong>\u00a0Aida \u0130manquliyeva\u00a0<strong>gender rollar\u0131n\u0131 xarakteriz\u0259 ed\u0259r\u0259k:\u00a0<\/strong>\u201cS\u0259lma obraz\u0131 il\u0259 onun psixoloji durum v\u0259 ya\u015fant\u0131lar\u0131na uy\u011fun olan v\u0259 \u0259srin yum\u015faq lirizmini n\u0259z\u0259r\u0259 \u00e7arpd\u0131ran m\u0259nz\u0259r\u0259 t\u0259svirl\u0259rin\u0259 yetiril\u0259n diqq\u0259t v\u0259 sentimentalizm metoduna cavab verir \u201cdey\u0259 yaz\u0131r.(2;80)<\/p>\n<p>Aida \u0130manquliyevan\u0131n ara\u015fd\u0131rmas\u0131\u00a0<strong>gender stereotipl\u0259ri<\/strong>\u00a0v\u0259\u00a0<strong>qad\u0131n diskriminasiyas\u0131<\/strong>\u00a0n\u00f6qteyi n\u0259z\u0259rind\u0259n d\u0259\u00a0<strong>Az\u0259rbaycan gender\u015funasl\u0131q\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn qiym\u0259tli bir\u00a0 v\u0259saitdir.\u00a0<\/strong>Aida \u0130manquliyeva m\u0259ntiqinc\u0259: \u201cCubran \u0259r\u0259b \u0259d\u0259biyyat\u0131nda romantik metodun inki\u015faf\u0131n\u0131 qabaqlamaqla yana\u015f\u0131, o, daha iki m\u00fch\u00fcm m\u00f6vzunu \u2013\u00a0<strong>qad\u0131n v\u0259 antiklerikal m\u00f6vzunu<\/strong>\u00a0da \u00f6z ad\u0131na yazd\u0131rd\u0131. Qad\u0131n azadl\u0131\u011f\u0131 m\u00f6vzusu povestd\u0259 sad\u0259c\u0259 bir qad\u0131n\u0131n \u015f\u0259xsi dram\u0131 \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259n \u00e7\u0131xaraq, \u00f6z\u00fcn\u00fcn daha geni\u015f \u015f\u0259rhini tap\u0131r&#8230;\u00a0<strong>qad\u0131n\u0131n taleyini sosial-h\u00fcquqi aspektd\u0259 deyil,<\/strong>\u00a0yaln\u0131z\u00a0<strong>ail\u0259, nigah m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri h\u00fcdudlar\u0131nda t\u0259hlil edir.<\/strong>\u00a0Yaz\u0131\u00e7\u0131\u00a0<strong>g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 qad\u0131n\u0131n c\u0259miyy\u0259td\u0259 layiqli yer tutaca\u011f\u0131na inan\u0131r\u201d.<\/strong>\u00a0(2;83)<\/p>\n<p>Aida \u0130manquliyeva g\u00f6st\u0259rir ki, \u201cQad\u0131nda g\u00f6z\u0259llikl\u0259 t\u0259hsilin z\u0259riflikl\u0259 xeyirxahl\u0131\u011f\u0131n, b\u0259d\u0259nin z\u0259ifliyi il\u0259 ruhun g\u00fcc\u00fcn\u00fcn, birl\u0259\u015fdiyi g\u00fcn g\u0259l\u0259c\u0259kmi? M\u0259n hesab edir\u0259m ki, m\u0259n\u0259vi t\u0259r\u0259qqi b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259tin yoludur, onun kamilliy\u0259 yax\u0131nla\u015fmas\u0131 l\u0259ng olsa da, labud prosesdir\u201d. (2;84)<\/p>\n<p>Biz bu \u201cqad\u0131n\u0131n c\u0259miyy\u0259td\u0259 layiqli yer tutaca\u011f\u0131na\u201d fikrini g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn aktuall\u0131\u011f\u0131nda\u00a0<strong>\u201cGender b\u0259rab\u0259rliyi\u201d<\/strong>\u00a0adand\u0131r\u0131r\u0131q. Bu m\u0259hz\u00a0<strong>Aida \u0130manquliyeva f\u0259ls\u0259fi gender d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259sidir.<\/strong><\/p>\n<p>Aida \u0130manquliyeva b\u00fct\u00fcn c\u0259miyy\u0259tl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn aktual bir\u00a0<strong>sosial problem olan nigah m\u0259s\u0259l\u0259sin\u0259<\/strong>\u00a0d\u0259 m\u00fcnasib\u0259t bildirir. O qeyd edir ki, C.C\u00fcbran nigah problemin\u0259 toxunaraq, yaz\u0131r: \u201cBizim z\u0259man\u0259mizd\u0259 nigah g\u0259nc insanlarla q\u0131zlar\u0131n atalar\u0131 aras\u0131nda g\u00fcl\u00fc\u015f v\u0259 g\u00f6z ya\u015f\u0131 do\u011furan s\u00f6vd\u0259l\u0259\u015fm\u0259dir. Birincil\u0259r bir qayda olaraq udur, ikincil\u0259r h\u0259mi\u015f\u0259 itirirl\u0259r. Q\u0131zlar\u0131n\u0131 satl\u0131q mal kimi \u0259ld\u0259n-\u0259l\u0259 \u00f6t\u00fcr\u00fcrl\u0259r\u201d. Bu m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r bu g\u00fcn\u00fcn prizmas\u0131ndan\u00a0<strong>\u201cErk\u0259n nigah\u201d<\/strong>\u00a0adlan\u0131r. Professor<strong>\u00a0Aida \u0130manquliyeva, qad\u0131n h\u00fcququ, qad\u0131n azadl\u0131\u011f\u0131, erk\u0259n nigah, multikulturall\u0131q, gender m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri kimi XXI \u0259srin aktual m\u00f6vzular\u0131n\u0131 d\u0259qiqlik, sistemli t\u0259hlil\u0259 g\u0259tirmi\u015fdir\u00a0<\/strong>v\u0259 burada bir t\u0259dqiqatc\u0131 kimi \u015f\u0259rq\u015f\u00fcnas professorun\u00a0<strong>f\u0259ls\u0259fi d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259rind\u0259 D\u00fcn\u0259nd\u0259n Bu g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u0259 g\u0259l\u0259n elmi Yola<\/strong>\u00a0bir daha n\u0259z\u0259r yetir\u0259k. Aida \u0130manquliyevaya g\u00f6r\u0259: \u201cCubran m\u0259zlum qad\u0131n\u0131 m\u0259zlum mill\u0259t\u0259, onun \u0259zab\u0131, h\u00fcquqsuzlu\u011fu v\u0259 r\u00fcsvay\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 mill\u0259tin \u0259zab\u0131, h\u00fcquqsuzlu\u011fu v\u0259 r\u00fcsvay\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 il\u0259 b\u0259rab\u0259r tutur: \u201cM\u0259g\u0259r bu qad\u0131n bu m\u0259zlum mill\u0259ti t\u0259c\u0259ss\u00fcm etdirmirmi? M\u0259g\u0259r ruhunun \u00e7\u0131rpintilar\u0131 v\u0259 cisminin \u0259zablar\u0131 il\u0259 \u00fcz\u00fclm\u00fc\u015f qad\u0131n \u00f6z a\u011falar\u0131 v\u0259 din xadiml\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n \u0259ld\u0259n sal\u0131nm\u0131\u015f bir mill\u0259t\u0259 b\u0259nz\u0259mirmi?\u201d (2;84)\u00a0\u00a0<strong>M\u0259hz bu fikirl\u0259r gender multikulturall\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u0259ks etdirir.<\/strong><\/p>\n<p><strong><img src=\"https:\/\/cdn.musavat.com\/news\/thumbnails\/4888292d2fcdb3ab6200886cc2623d62.jpg\" width=\"700\" \/><\/strong><\/p>\n<p>\u201cQ\u0131r\u0131lm\u0131\u015f qanadlar\u201d adl\u0131 C.Cubran\u0131n povestini t\u0259hlil ed\u0259n Aida \u0130manquliyevaya g\u00f6r\u0259\u00a0<strong>\u201c\u015e\u0259rq qad\u0131n\u0131n as\u0131l\u0131 v\u0259ziyy\u0259tinin pisl\u0259nm\u0259si, klerikalizmin,<\/strong>\u00a0zad\u0259gan n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259rinin poz\u011fun h\u0259yat t\u0259rzinin if\u015fa edilm\u0259si v\u0259 \u0259s\u0259rd\u0259 toxunulan dig\u0259r aktual probleml\u0259r h\u0259m obyektiv olaraq \u0259s\u0259r\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 sosial k\u0259skinlik verir, h\u0259m d\u0259 yaz\u0131\u00e7\u0131n\u0131n m\u00fcasir h\u0259yatla \u0259laq\u0259sini a\u015fkara \u00e7\u0131xar\u0131r\u201d. (2;84) Bel\u0259likl\u0259, Aida \u0130manquliyeva yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 C.C\u00fcbran\u0131n \u0259s\u0259rl\u0259ri n\u0259tic\u0259sind\u0259 onun maarif\u00e7i humanizm v\u0259 sentimentalizm motivl\u0259rini birl\u0259\u015fdirdiyini g\u00f6st\u0259rir. (2;85)<\/p>\n<p>Aida \u0130manquliyeva \u018fR-Reyhaninin d\u0259 yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda pozitiv ideyalar\u0131 izl\u0259y\u0259r\u0259k, \u00f6z d\u0259rin m\u00fclahiz\u0259l\u0259ri il\u0259 \u201c<strong>maarif\u00e7iliyin \u0259n ba\u015fl\u0131ca m\u00f6vzular\u0131ndan<\/strong>\u00a0birinin &#8211;\u00a0\u00a0<strong>\u015e\u0259rq<\/strong>\u00a0<strong>qad\u0131n\u0131n\u0131n \u0259srl\u0259r boyu<\/strong>\u00a0<strong>m\u0259ruz qald\u0131\u011f\u0131 \u0259sar\u0259td\u0259n azad edilm\u0259si movzusuna da\u201d<\/strong>\u00a0(2;175) toxunmu\u015fdur. Aida \u0130manquliyeva qeyd edir ki; \u018fR-Reyhani qad\u0131n azadl\u0131\u011f\u0131 m\u00f6vzusuna \u201cNohur zanba\u011f\u0131\u201d povestind\u0259 ilk m\u00fcraci\u0259t etmi\u015fdir. \u018fR-Reyhaninin H\u0259r\u0259mxana divarlar\u0131ndan k\u0259narda, yaxud \u201cCihan\u201d povestind\u0259\u00a0<strong>\u201cba\u015fl\u0131ca<\/strong>\u00a0<strong>ideya qad\u0131n\u0131n onu \u015f\u0259xsiyy\u0259t kimi alcaldan, f\u0259aliyy\u0259tini tapdalayan zehniyy\u0259t<\/strong>\u00a0v\u0259 m\u00f6vh\u00fcmat\u0131n hakimiyy\u0259tind\u0259n azad olmas\u0131 u\u011frunda m\u00fcbariz\u0259sidir\u201d. (2;175) Aida \u0130manquliyeva\u00a0<strong>Az\u0259rbaycan ictimai elmind\u0259 qad\u0131n h\u00fcquqlar\u0131 \u00fczr\u0259 yazan ilkl\u0259r s\u0131ras\u0131nda ilkdir. Bel\u0259 ki, \u015f\u0259rq\u015f\u00fcnas alim yaz\u0131r:<\/strong>\u00a0Aida \u0130manquliyeva: \u201cCihan \u0259traf\u0131ndak\u0131 b\u00fct\u00fcn insanlar\u0131n f\u00f6vqun\u0259 y\u00fcks\u0259l\u0259n, g\u00fccl\u00fc hiss v\u0259 ehtirasa malik, t\u0259nha, ham\u0131dan uzaqla\u015fm\u0131\u015f, borc v\u0259 m\u0259h\u0259bb\u0259t, qisas v\u0259 v\u0259t\u0259np\u0259rv\u0259rlik hissl\u0259ri aras\u0131ndak\u0131 daxili ziddiyy\u0259tl\u0259r i\u00e7ind\u0259 \u0259zab \u00e7\u0259k\u0259n m\u00fcst\u0259sna\u00a0<strong>qad\u0131n sur\u0259tidir.\u00a0<\/strong>Cihan\u0131n b\u00fct\u00fcn davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131n \u0259sas f\u0259aliyy\u0259t motivi \u2013<strong>\u00a0azadl\u0131\u011fa can atmad\u0131r.\u00a0<\/strong>Bu f\u0259ls\u0259f\u0259d\u0259<strong>\u00a0Qad\u0131n, gender rollar\u0131, \u0259ri dig\u0259r mill\u0259td\u0259n (alman) olan Cihan\u0131n<\/strong>\u00a0xarakterinin t\u0259svirind\u0259 d\u00fcnyan\u0131n bu g\u00fcn aktual m\u0259s\u0259l\u0259si olan\u00a0<strong>multikulturall\u0131q faktoru<\/strong>\u00a0durur. Aida \u0130manquliyeva g\u00f6st\u0259rir: \u201cCihanda h\u0259r \u015fey qeyri adi g\u00f6z\u0259llik, y\u00fcks\u0259k \u0259sl n\u0259cab\u0259t,\u00a0<strong>c\u0259miyy\u0259td\u0259 tam m\u00fcst\u0259qil m\u00f6vqe\u00a0<\/strong>(Bu\u00a0<strong>gender b\u0259rab\u0259rliyi<\/strong>\u00a0anlam\u0131d\u0131r \u2013 R.M) z\u0259nginlik, \u00e7ox yax\u015f\u0131 t\u0259hsil, t\u0259bi\u0259tin b\u0259nz\u0259rsizliyi, b\u00f6y\u00fck irad\u0259 g\u00fcvv\u0259si, q\u0259tiyy\u0259t v\u0259 c\u0259sar\u0259t onu qalan insanlardan k\u0259skin \u015f\u0259kild\u0259 f\u0259rql\u0259ndirir\u201d. (2;176) Bu f\u0259ls\u0259f\u0259d\u0259 XX \u0259sr frans\u0131z filosof v\u0259 ilk gender\u015funaslardan olan\u00a0<strong>Simona de Bovuar\u0131n \u201cM\u0259n qad\u0131nam\u201d<\/strong>\u00a0b\u0259yanat\u0131 il\u0259 \u00f6z m\u0259nsubiyy\u0259tin\u0259 b\u00f6y\u00fck h\u00f6rm\u0259ti yada d\u00fc\u015f\u00fcr.<\/p>\n<p>Aida \u0130manquliyeva vur\u011fulay\u0131r ki: \u201c\u018fR-Reyhaninin povestinin qad\u0131n q\u0259hr\u0259man\u0131 qad\u0131n azadl\u0131\u011f\u0131 u\u011frunda m\u00fcbariz\u0259 apar\u0131r,\u00a0<strong>\u201cictimai\u201d f\u0259aliyy\u0259tl\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olur,<\/strong>\u00a0m\u0259qal\u0259l\u0259r yaz\u0131r, jurnalarda d\u0259rc olunur,\u00a0<strong>Nit\u015feni<\/strong>\u00a0t\u0259rc\u00fcm\u0259 edir \u2013 lakin b\u00fct\u00fcn bunlar onun h\u0259yat\u0131na, \u0259hat\u0259sin\u0259, insani \u0259laq\u0259l\u0259rin\u0259 t\u0259sir g\u00f6st\u0259rmir \u2013 o h\u0259mi\u015f\u0259 t\u0259nhad\u0131r\u201d. (2;177). \u201cYaz\u0131\u00e7\u0131 Valen\u015fteyni (Cihan\u0131n \u0259ri \u2013 R.M) t\u0259sad\u00fcf\u0259n Nit\u015fe f\u0259ls\u0259f\u0259sinin davam\u00e7\u0131s\u0131 kimi t\u0259qdim etmir, bel\u0259 ki, o d\u00f6vrd\u0259 \u015e\u0259rqd\u0259 Nit\u015fenin n\u0259z\u0259riyy\u0259si geni\u015f \u015f\u00f6hr\u0259t qazanm\u0131\u015fd\u0131.\u00a0<strong>\u018fr\u0259b ziyal\u0131lar\u0131n\u0131n bir \u00e7ox n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri bel\u0259 hesab edirdi ki, v\u0259t\u0259nin ba\u015f\u0131na g\u0259l\u0259n b\u00fct\u00fcn b\u0259lalar, xalq\u0131n kifay\u0259t q\u0259d\u0259r f\u0259all\u0131\u011fa malik olmamas\u0131ndan ir\u0259li g\u0259lir\u201d. (<\/strong>2;180)\u00a0\u00a0<strong>Aida \u0130manquliyeva ictimai \u2013 siyasi g\u00f6r\u00fc\u015fl\u0259ri XX \u0259srd\u0259n SANK\u0130 haz\u0131rki \u018fr\u0259b d\u00fcnyas\u0131na y\u00f6n\u0259l\u0259n bir<\/strong>\u00a0bax\u0131\u015fd\u0131r. M\u0259hz bel\u0259 fikirl\u0259r\u00a0<strong>uzaqg\u00f6r\u0259n Alim t\u0259f\u0259kk\u00fcr\u00fc, qad\u0131n m\u0259s\u0259l\u0259sind\u0259n\u00a0 yazan bir Alim Qad\u0131n\u0131n c\u0259miyy\u0259t\u0259, Q\u0259rb d\u00fcnyas\u0131 prizmas\u0131nda \u015e\u0259rq\u0259 s\u00f6yk\u0259n\u0259n f\u0259ls\u0259f\u0259sidir.<\/strong>\u00a0Bu fikirl\u0259r bir Alim d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259si il\u0259 bah\u0259m\u00a0<strong>\u00e7oxm\u0259d\u0259niyy\u0259tlilik-multikulturall\u0131q<\/strong>\u00a0t\u0259svirind\u0259 h\u0259m d\u0259\u00a0<strong>Gender meyar\u0131d\u0131r.<\/strong><\/p>\n<p>Dig\u0259r m\u0259qamlara diqq\u0259t ed\u0259nd\u0259 g\u00f6r\u00fcr\u00fck ki, Aida \u0130manquliyeva t\u0259tqiqat\u0131nda qad\u0131n m\u0259s\u0259l\u0259si il\u0259 \u0259laq\u0259li n\u0259inki\u00a0<strong>qad\u0131n f\u0259rdiyy\u0259ti, azadl\u0131\u011f\u0131, h\u00fcququ, h\u0259m\u00e7inin gender stereotipleri n\u00f6qteyi n\u0259z\u0259rind\u0259n<\/strong>\u00a0d\u0259 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r, a\u00e7\u0131qlamalar yet\u0259rinc\u0259dir. Aida \u0130manquliyeva yaz\u0131r: \u201c\u00c7adra \u00f6rtm\u0259y\u0259 borclu olan m\u00fcs\u0259lman qad\u0131n\u0131n Avropada \u201cfrans\u0131z day\u0259nin \u0259ll\u0259rind\u0259\u201d b\u00f6y\u00fcm\u0259sini, Avropa dill\u0259rin\u0259 v\u0259 x\u00fcsusil\u0259, Nitse f\u0259ls\u0259f\u0259si il\u0259 tan\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131n da daxil oldu\u011fu, yax\u015f\u0131 t\u0259hsil\u0259 yiy\u0259l\u0259nm\u0259sini d\u0259 m\u00fch\u00fcm obyektiv \u201c\u015f\u0259rt\u201d hesab etm\u0259k olar. Bel\u0259 bir m\u00fcst\u0259sna \u015f\u0259xsiyy\u0259t\u00a0<strong>\u201cs\u0259rt ad\u0259t v\u0259 \u0259n\u0259n\u0259l\u0259r\u201d<\/strong>\u00a0<strong>i\u00e7ind\u0259<\/strong>\u00a0yana\u015fma\u011fa m\u0259cburdur. Onun t\u0259bi\u0259tinin ikil\u0259\u015fm\u0259si buradan-v\u0259t\u0259n\u0259 m\u0259h\u0259bb\u0259td\u0259n v\u0259 onun geriliyin\u0259, c\u0259hal\u0259tin\u0259 qar\u015f\u0131 etirazdan ir\u0259li g\u0259lir\u201d (2;181) Bu fikirl\u0259r d\u0259 Aida \u0130manquliyeva f\u0259ls\u0259fi bax\u0131\u015flar\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>A.A.Dolinina hesab edir ki, m\u00fc\u0259llif t\u0259sad\u00fcf\u0259n b\u00fct\u00fcn\u00a0<strong>\u015f\u0259rq\u00a0 qad\u0131nlar\u0131 aras\u0131nda<\/strong>\u00a0m\u0259hz\u00a0<strong>t\u00fcrk qad\u0131n\u0131n\u0131 qad\u0131n h\u00fcquqlar\u0131n\u0131n m\u00fcdafi\u0259\u00e7isi kimi<\/strong>\u00a0t\u0259qdim etm\u0259yib. Bu h\u0259m d\u0259 real ger\u00e7\u0259kliy\u0259 cavab verir, bel\u0259 ki, o zaman ba\u015fqa m\u00fcs\u0259lman \u00f6lk\u0259l\u0259rin qad\u0131nlar\u0131 il\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259 t\u00fcrk qad\u0131nlar\u0131 daha \u0259lveri\u015fli \u015f\u0259raitd\u0259 ya\u015fay\u0131rd\u0131lar\u201d (5; 18) M\u0259hz \u00f6z t\u0259hlilind\u0259 A.Dolininadan misal \u00e7\u0259k\u0259n Aida \u0130manquliyeva azadl\u0131q anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n da a\u00e7mas\u0131n\u0131 verir. O yaz\u0131r ki,\u00a0<strong>\u201cAzadl\u0131q anlay\u0131\u015f\u0131 azad \u015f\u0259xsiyy\u0259t v\u0259 m\u00fcst\u0259ml\u0259k\u0259 z\u00fclm\u00fcnd\u0259n azad olma ideyas\u0131n\u0131 \u00f6z\u00fcnd\u0259 birl\u0259\u015fdirir\u201d<\/strong>\u00a0(2;181)<\/p>\n<p>Aida \u0130manquliyeva yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 izl\u0259y\u0259rk\u0259n\u00a0<strong>\u00e7ox\u00e7alarl\u0131 gender f\u0259ls\u0259fi m\u0259hfumlar\u0131<\/strong>\u00a0i\u00e7r\u0259\u00a0<strong>\u00e7oxsayl\u0131 multikulturalizm terminl\u0259rin\u0259,\u00a0<\/strong>yeni ifad\u0259 t\u0259rzin\u0259,\u00a0<strong>qad\u0131n h\u00fcquqlar\u0131 kontekstind\u0259 yeni anlay\u0131\u015f a\u00e7\u0131mlar\u0131na da rast g\u0259linir.<\/strong>\u00a0Bel\u0259 ki, misal \u00fc\u00e7\u00fcn \u201cCihan\u0131n ki\u015fi v\u0259 qad\u0131n aras\u0131ndak\u0131 qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri\u201d (2;182)v\u0259 yaxud \u201c\u015e\u0259rq qad\u0131n\u0131n z\u0259kas\u0131n\u0131n v\u0259 q\u0259lbinin oyand\u0131\u011f\u0131 g\u00fcn\u0259, onun q\u0259lbini, dir\u00e7\u0259lm\u0259kd\u0259 olan b\u00fct\u00fcn mill\u0259tin q\u0259lbini \u00f6z nuru il\u0259 dolduran \u015f\u0259f\u0259q\u0259 e\u015fq olsun\u201d(2;185) n\u00fcmun\u0259l\u0259rini g\u00f6st\u0259r\u0259 bil\u0259rik. Bu n\u00f6qt\u0259d\u0259 b\u00f6y\u00fck\u00a0<strong>H\u00fcseyn Cavid f\u0259ls\u0259f\u0259si<\/strong>\u00a0d\u0259 yada d\u00fc\u015f\u00fcr. H. Cavid\u00a0 \u201cU\u00e7urum\u201d \u0259s\u0259rind\u0259 \u015e\u0259rq-Q\u0259rb m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rin\u0259 toxunaraq yazm\u0131\u015fd\u0131r:\u00a0<strong>\u201cAvropada i\u015f\u0131q da var, z\u00fclm\u0259t d\u0259\u201d<\/strong>\u00a0(6; 114) Bu paralell\u0259rd\u0259 is\u0259 Aida \u0130manquliyeva t\u0259hlill\u0259rind\u0259 olan\u00a0<strong>i\u015f\u0131q\u00a0<\/strong>v\u0259\u00a0<strong>\u015e\u0259rq Qad\u0131n\u0131n\u0131n bu g\u00fcnk\u00fc yolu vard\u0131r<\/strong>.<\/p>\n<p>M\u0259hz\u00a0<strong>Aida \u0130mnaquliyeva f\u0259ls\u0259f\u0259sind\u0259 insanl\u0131\u011fa, x\u00fcsusu\u0259n d\u0259 qad\u0131nl\u0131\u011fa m\u00fcnasib\u0259t, qad\u0131n h\u00fcquqlar\u0131 m\u0259tnind\u0259 etik normalar vard\u0131r.<\/strong>\u00a0\u00d6z d\u00f6vr\u00fcn\u00fcn ictimai t\u0259rzini yax\u015f\u0131 bil\u0259n bir t\u0259dqiqat\u00e7\u0131 Alim kimi t\u0259hlilind\u0259 is\u0259 m\u00fcq\u0259dd\u0259s Kitab\u0131m\u0131z Qurani K\u0259rimd\u0259n olan bir n\u00fcmun\u0259 il\u0259 fikrimizi \u0259saland\u0131raq: \u201cKi\u015fil\u0259rin qad\u0131nlar \u00fcz\u0259rind\u0259 \u015f\u0259ri\u0259t\u0259 g\u00f6r\u0259 h\u00fcquqlar\u0131 oldu\u011fu kimi, qad\u0131nlar\u0131n da (ki\u015fil\u0259r) \u00fcz\u0259rind\u0259 h\u00fcquqlar\u0131 vard\u0131r.\u201d (7; 228)<\/p>\n<p><img src=\"https:\/\/www.azernews.az\/media\/2024\/09\/27\/426387139_236_276_1058_893_1920x0_80_0_0_66b3238bbc9566f7472276887124418f.jpg\" alt=\"First VP Mehriban Aliyeva makes post on Remembrance Day [VIDEO]\" width=\"700\" \/><\/p>\n<p>Qeyd ed\u0259k ki, bir m\u0259qal\u0259 il\u0259\u00a0<strong>B\u00f6y\u00fck Qad\u0131n Alim, filosof \u2013 filoloq<\/strong>,\u00a0<strong>d\u0259rin m\u0259ntiqli t\u0259dqiqat\u00e7\u0131 Aida \u0130manquliyeva ara\u015fd\u0131rmalar\u0131 Okean\u0131ndan yaln\u0131z bir damla g\u00f6st\u0259r\u0259 bildik.<\/strong>\u00a0\u018fsrl\u0259rl\u0259 Aida \u0130manquliyevan\u0131n qad\u0131n h\u00fcquqlar\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131\u00a0 ara\u015fd\u0131rmas\u0131 Ulu\u00a0<strong>\u015e\u0259rq kontekstind\u0259n Modern Q\u0259rb\u0259 bir\u00a0 K\u00f6rp\u00fc olacaqd\u0131r<\/strong>. Professor Aida \u0130manquliyeva ir\u0259li s\u00fcrd\u00fcy\u00fc \u00fcmumi m\u00fcdd\u0259alar, orijinal d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 t\u0259rzi, Alimin romantiziml\u0259 v\u0259hd\u0259td\u0259 f\u0259ls\u0259fi m\u0259tnli bax\u0131\u015flar\u0131d\u0131r, yazd\u0131\u011f\u0131 v\u0259 izl\u0259diyi m\u0259n\u0259vi meyarlar, prinsipl\u0259r milli sosio-\u0259d\u0259bi prosesin d\u0259 bu kimi elmi-metodoloji kontekstd\u0259 bu g\u00fcnk\u00fc, h\u0259tta g\u0259l\u0259c\u0259k t\u0259dqiqatlar \u00fc\u00e7\u00fcn bel\u0259 geni\u015f f\u0259ls\u0259fi m\u0259na da\u015f\u0131y\u0131r v\u0259 sistemli t\u0259hlil imkan\u0131 yarad\u0131r. Aida \u0130manquliyevan\u0131n m\u00fcqayis\u0259li ara\u015fd\u0131rmalar\u0131 v\u0259 onlar\u0131n sosiof\u0259ls\u0259fi, ictimai-\u0259d\u0259bi d\u0259y\u0259ri Az\u0259rbaycan romantizminin d\u00fcnya romantizmi v\u0259hd\u0259tind\u0259 ox\u015farl\u0131l\u0131qlar v\u0259 f\u0259rqlilikl\u0259r z\u0259minin d\u0259 d\u0259 bir baza m\u0259kt\u0259bidir.\u00a0 M\u0259hz bu kontekstd\u0259 fikrimizi\u00a0<strong>\u00d6lk\u0259nin Birinci vitse-prezidenti Mehriban \u018fliyevan\u0131n s\u00f6yl\u0259diyi fikirl\u0259 yekunla\u015fd\u0131raq:<\/strong>\u00a0\u201cB\u00fct\u00fcn t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar hesab edirl\u0259r ki, sivilizasiyan\u0131n inki\u015faf d\u00f6vr\u00fcnd\u0259n ba\u015flayaraq\u00a0<strong>qad\u0131nlar dem\u0259k<\/strong>\u00a0olar ki, b\u00fct\u00fcn\u00a0 c\u0259miyy\u0259tl\u0259rd\u0259 dini m\u0259nsubiyy\u0259td\u0259n v\u0259 ya siyasi qurulu\u015fdan as\u0131l\u0131 olmayaraq,\u00a0<strong>ki\u015fil\u0259rd\u0259n as\u0131l\u0131 v\u0259ziyy\u0259td\u0259 olublar.<\/strong>\u00a0Haz\u0131rda d\u00fcnya \u00f6z inki\u015faf\u0131n\u0131 el\u0259 bir d\u00f6vr\u00fcn\u0259 d\u0259q\u0259m qoyur ki, yekun m\u0259qs\u0259d bu v\u0259ziyy\u0259tin d\u0259yi\u015fm\u0259sind\u0259n ibar\u0259tdir. V\u0259ziyy\u0259tin d\u0259yi\u015fm\u0259sind\u0259 u\u011furlar bir \u00e7ox siyasi ictimai, sosial, dini v\u0259 m\u0259n\u0259vi amill\u0259rd\u0259n as\u0131l\u0131d\u0131r. Lakin, yekun n\u0259tic\u0259d\u0259\u00a0<strong>h\u0259r \u015fey bizd\u0259n, bu planetd\u0259 ya\u015fayan ki\u015fil\u0259r v\u0259 qad\u0131nlardan as\u0131l\u0131d\u0131r\u201d<\/strong>\u00a0(6;162)<\/p>\n<p><strong>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u018fd\u0259biyyat siyah\u0131s\u0131<\/strong><\/p>\n<ol>\n<li>Mehriban \u018fliyeva \u201cT\u0259r\u0259qqi v\u0259 Y\u00fcks\u0259li\u015f yollar\u0131 il\u0259\u201d I cild, Bak\u0131,2014<\/li>\n<li>\u0130manquliyeva \u201cYeni \u018fr\u0259b \u018fd\u0259biyyat\u0131 korifeyl\u0259ri\u201d, Bak\u0131, Elm 2003.<\/li>\n<li>https:\/\/report.az\/daxili-siyaset\/mehriban-eliyeva-aile-deyerler-ve-xosbextlik-haqqinda\/<\/li>\n<li>Pa\u015fayeva. Bak\u0131 Humanitar Forumunda \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131. Bax:\u00a0<a href=\"http:\/\/www.bakuforum.orq\/main\">www.bakuforum.orq\/main<\/a>\u00a0&#8211; page &#8211; Forum 2011\/stenoqrama\/multicu<\/li>\n<li>\u0414\u043e\u043b\u0438\u043d\u0438\u043d\u0430 \u0410.\u0410. \u041f\u0440\u0435\u0434\u0438\u0441\u043b\u043e\u0432\u0438\u0435-\u0412 \u043a\u043d. \u0410\u0440\u0430\u0431\u0441\u043a\u0430\u044f \u0440\u043e\u043c\u0430\u043d\u0442\u0438\u0447\u0435\u0441\u043a\u0430\u044f \u043f\u0440\u043e\u0437\u0430 XIX-XX dtrjd, c.18<\/li>\n<li>R\u0259na Mirz\u0259zad\u0259 \u201cMultikulturalizm siyas\u0259ti: Din v\u0259 Gender Dialoqunda\u201d B,2013.<\/li>\n<li>Qurani-K\u0259rim, B., 1993<\/li>\n<li>Bak\u0131 Humanitar forumu. Bax:\u00a0<a href=\"http:\/\/www.bakuforum.orq.\/summary2013\/\">http:\/\/www.bakuforum.orq.\/summary2013\/<\/a><\/li>\n<\/ol>\n<p><img loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/cdn.musavat.com\/news\/thumbnails\/3caf88f6734246accfba5be9e81a6fed.jpg\" alt=\"1615267302_1603089306_1599847238_1587038620_5e98232c0067e.jpg (35 KB)\" width=\"300\" height=\"299\" \/><\/p>\n<p><strong>R\u0259na Mirz\u0259zad\u0259<br \/>\n<\/strong><strong>Professor, AMEA, FS\u0130 \u201cSiyas\u0259tin f\u0259ls\u0259f\u0259si v\u0259 sosiologiyas\u0131\u201d\u015f\u00f6b\u0259sinin m\u00fcdiri<\/strong><\/p>\n<\/div>\n<div><\/div>\n<div><\/div>\n<div class=\"inner-social-box\">\n<div class=\"subs-in-social subs-whatsapp\"><\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>&nbsp; &#8220;Anam d\u00fcnya \u015f\u00f6hr\u0259tli alim idi, onun \u0259s\u0259rl\u0259ri bu g\u00fcn d\u0259 elmi dair\u0259l\u0259rd\u0259 y\u00fcks\u0259k qiym\u0259tl\u0259ndirilir&#8221;. &#8211; Birinci vitse-prezident Mehriban \u018fliyeva Professor R\u0259na Mirz\u0259zad\u0259 professor Aida \u0130manquliyevan\u0131n yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131ndan b\u0259hs ed\u0259n ara\u015fd\u0131rma yaz\u0131s\u0131 yaz\u0131b.\u00a0 ARANTV.AZ\u00a0 h\u0259min yaz\u0131n\u0131 t\u0259qdim edir: M\u00fcasir Az\u0259rbaycan humanitar-ictimai elmi t\u0259dqiqatlar\u0131nda d\u0259y\u0259rli \u0259s\u0259rl\u0259ri il\u0259 yeri v\u0259 rolu olan g\u00f6rk\u0259mli \u015f\u0259rq\u015f\u00fcnas alim, professor Aida \u0130manquliyeva ara\u015fd\u0131rmalar\u0131n\u0131n vacib \u0259h\u0259miyy\u0259ti vard\u0131r.\u00a0\u00d6lk\u0259nin Birinci Xan\u0131m\u0131 Mehriban \u018fliyeva s\u00f6yl\u0259yir ki:\u00a0\u201cM\u0259suliyy\u0259t hissini, h\u0259r bir i\u015fin \u0259vv\u0259lind\u0259n maksimum n\u0259tic\u0259 \u0259ld\u0259 etm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015fma\u011f\u0131, \u00f6z\u00fcn\u0259 t\u0259l\u0259bkar v\u0259 intizaml\u0131 m\u00fcnasib\u0259ti m\u0259n\u0259 anam &#8211; n\u0259cib, parlaq, prinsipial, istedadl\u0131, m\u0259\u011frur, son d\u0259r\u0259c\u0259&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":760094,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[19],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/601ae4ea97a15d450089bc1ee1128192.jpg",750,500,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/601ae4ea97a15d450089bc1ee1128192.jpg",750,500,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/601ae4ea97a15d450089bc1ee1128192.jpg",750,500,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/601ae4ea97a15d450089bc1ee1128192-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/601ae4ea97a15d450089bc1ee1128192-548x365.jpg",548,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/601ae4ea97a15d450089bc1ee1128192.jpg",640,427,false],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/601ae4ea97a15d450089bc1ee1128192.jpg",750,500,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/601ae4ea97a15d450089bc1ee1128192.jpg",750,500,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/601ae4ea97a15d450089bc1ee1128192-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/601ae4ea97a15d450089bc1ee1128192.jpg",750,500,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=19\" rel=\"category\">G\u00fcnd\u0259m<\/a>","rttpg_excerpt":"&nbsp; &#8220;Anam d\u00fcnya \u015f\u00f6hr\u0259tli alim idi, onun \u0259s\u0259rl\u0259ri bu g\u00fcn d\u0259 elmi dair\u0259l\u0259rd\u0259 y\u00fcks\u0259k qiym\u0259tl\u0259ndirilir&#8221;. &#8211; Birinci vitse-prezident Mehriban \u018fliyeva Professor R\u0259na Mirz\u0259zad\u0259 professor Aida \u0130manquliyevan\u0131n yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131ndan b\u0259hs ed\u0259n ara\u015fd\u0131rma yaz\u0131s\u0131 yaz\u0131b.\u00a0 ARANTV.AZ\u00a0 h\u0259min yaz\u0131n\u0131 t\u0259qdim edir: M\u00fcasir Az\u0259rbaycan humanitar-ictimai elmi t\u0259dqiqatlar\u0131nda d\u0259y\u0259rli \u0259s\u0259rl\u0259ri il\u0259 yeri v\u0259 rolu olan g\u00f6rk\u0259mli \u015f\u0259rq\u015f\u00fcnas alim, professor Aida \u0130manquliyeva&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/760093"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=760093"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/760093\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":760095,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/760093\/revisions\/760095"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/760094"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=760093"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=760093"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=760093"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}