{"id":761286,"date":"2024-10-14T19:07:43","date_gmt":"2024-10-14T15:07:43","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=761286"},"modified":"2024-10-14T19:07:43","modified_gmt":"2024-10-14T15:07:43","slug":"erm%c9%99ni-m%c9%99nb%c9%99l%c9%99rin%c9%99-istinadla-tariximizi-t%c9%99hrif-etm%c9%99y%c9%99k-qazanci-mu%c9%99mmasi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=761286","title":{"rendered":"\u201cErm\u0259ni m\u0259nb\u0259l\u0259rin\u0259 istinadla tariximizi t\u0259hrif etm\u0259y\u0259k\u201d &#8211; Qazan\u00e7\u0131 M\u00dc\u018fMMASI"},"content":{"rendered":"<p><strong>\u201c09.10.2024-c\u00fc il tarixd\u0259 Musavat.com sayt\u0131nda ged\u0259n\u00a0<a href=\"https:\/\/musavat.com\/news\/susada-qazan-tayfasinin-serefine-tikilen-kilse-ermeniler-mebedi-nece-ozellesdirmisdi-tarixi-arasdirma_1108648.html\">\u201c\u015eu\u015fada Qazan tayfas\u0131n\u0131n \u015f\u0259r\u0259fin\u0259 tikil\u0259n kils\u0259: Erm\u0259nil\u0259r m\u0259b\u0259di nec\u0259 \u00f6z\u0259ll\u0259\u015fdirmi\u015fdi?\u201d<\/a>\u00a0adl\u0131 yaz\u0131 diqq\u0259timi \u00e7\u0259kdi. M\u0259nim \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fc\u0259mma yaradan o oldu ki, \u015eu\u015fada Qazan tayfas\u0131 n\u0259 vaxt m\u00f6vcud olub? Bu tayfan\u0131n \u015f\u0259r\u0259fin\u0259 kiml\u0259r kils\u0259 tikib? \u0130lk n\u00f6vb\u0259d\u0259 Qazan\u0131n (qazan\u00e7\u0131) m\u0259n\u015f\u0259yin\u0259 baxaq: Qazan\u00e7\u0131 oykonimi Z\u0259ngilan Goranboy, A\u011fdam v\u0259 Culfa rayonlar\u0131 \u0259razil\u0259rind\u0259 m\u00f6vcuddur. Q\u0259rbi Az\u0259rbaycan \u0259razisind\u0259 (indiki Qukasyan rayonu) d\u0259 Qazan\u00e7\u0131 adl\u0131 k\u0259nd olub. Eyni zamanda T\u00fcrkiy\u0259 \u0259razisind\u0259 \u0130qd\u0131r v\u0259 Qars \u0259razil\u0259rind\u0259 d\u0259 Kazan\u00e7\u0131, Kazanl\u0131, Kazanc\u0131k adl\u0131 ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259nt\u0259q\u0259l\u0259rinin m\u00f6vcud oldu\u011fu bildirilir\u201d.<\/strong><\/p>\n<p>Bunu\u00a0<strong>Musavat.com<\/strong>-a AMEA-n\u0131n A.A.Bak\u0131xanov ad\u0131na Tarix v\u0259 Etnologiya \u0130nstitutunun \u0259m\u0259kda\u015f\u0131 Faiq \u0130smay\u0131lov deyib.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/cdn.musavat.com\/news\/thumbnails\/68aca849dc26d5a7ecaa749318f9c841.jpg\" alt=\"FA\u0130Q.jpeg (32 KB)\" width=\"591\" height=\"456\" \/><\/p>\n<p>\u201cAz\u0259rbaycan toponiml\u0259rin\u0259 aid ensiklopedik l\u00fc\u011f\u0259td\u0259 Qazan\u00e7\u0131 etnoto-po-ni-mi haqq\u0131nda bel\u0259 bir m\u0259lumat verilir: \u201cToponim kazan etnonimind\u0259n v\u0259 -\u00e7\u0131 m\u0259nsubiyy\u0259t \u015f\u0259kil\u00e7isind\u0259n ibar\u0259tdir. T\u00fcrkdilli q\u0259dim bulqarlar\u0131n kazan(qazan) tayfas\u0131n\u0131n ad\u0131n\u0131 \u0259ks etdirir\u201d. Lakin s\u0259n\u0259dd\u0259 bu tayfan\u0131n C\u0259nubi Qafqazda v\u0259 ya Az\u0259rbaycan\u0131n Qaraba\u011f regionunda m\u00f6vcudlu\u011fu bar\u0259d\u0259 he\u00e7 bir m\u0259lumat verilmir. Daha bir misal: b\u0259zi m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 g\u00f6st\u0259rilir ki, \u015e\u0259rur rayonundak\u0131 Yengic\u0259 k\u0259ndinin q\u0259dim ad\u0131n\u0131n 1728-ci il \u201c\u0130r\u0259van \u0259yal\u0259tinin m\u00fcf\u0259ss\u0259l d\u0259ft\u0259ri\u201dnd\u0259 Qazan\u00e7\u0131lar oldu\u011fu g\u00f6st\u0259rilir.<\/p>\n<p>G\u00f6rk\u0259mli Az\u0259rbaycan alimi Qiyas\u0259ddin Qeybullayevin dediyin\u0259 g\u00f6r\u0259, Kazan V \u0259srd\u0259 Albaniyaya \u00f6z tayfas\u0131 il\u0259 g\u0259lmi\u015f bir elb\u0259yin ad\u0131d\u0131r. Lakin h\u00f6rm\u0259tli alimimiz bu tayfan\u0131n Az\u0259rbaycan\u0131n hans\u0131 co\u011frafi \u0259razisind\u0259 m\u0259skunla\u015fmas\u0131 bar\u0259d\u0259 m\u0259lumat vermir. Qazan ad\u0131 geni\u015f yay\u0131lm\u0131\u015f t\u00fcrk m\u0259n\u015f\u0259li add\u0131r. \u201cKitabi-D\u0259d\u0259 Qorqud\u201d dastan\u0131ndak\u0131 Kazan ad\u0131 il\u0259 m\u00fcqayis\u0259 olunur. M\u0259lum oldu\u011fu kimi, Kazan qazax t\u00fcrkl\u0259rinin xalq t\u0259qvimind\u0259 oktyabr ay\u0131n\u0131n ad\u0131d\u0131r. Qazan adl\u0131 tayfan\u0131n \u015f\u0259r\u0259fin\u0259 \u015eu\u015fada kiml\u0259rins\u0259 kils\u0259 tikm\u0259si iddias\u0131 k\u00f6k\u00fcnd\u0259n yanl\u0131\u015f d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259nin m\u0259hsuludur. Qazan adl\u0131 tayfan\u0131n Qaraba\u011f regionunda m\u00f6vcudlu\u011fu iddias\u0131n\u0131n he\u00e7 bir elmi \u0259sas\u0131 yoxdur. M\u0259nim d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259m\u0259 g\u00f6r\u0259, m\u00fc\u0259llifin erm\u0259nil\u0259rin Az\u0259rbaycan dilind\u0259 yaratd\u0131qlar\u0131 Vikipediyalardak\u0131 erm\u0259ni m\u0259nb\u0259l\u0259rin\u0259 istinad etm\u0259si onun bu c\u00fcr yanl\u0131\u015f iddialarla davranmas\u0131na s\u0259b\u0259b olub.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/cdn.musavat.com\/news\/thumbnails\/cd2a6ac7b8f4bde231a3a2d68119cde9.jpg\" alt=\"QAZAN SON.jpeg (119 KB)\" width=\"640\" height=\"500\" \/><\/p>\n<p>\u015eu\u015fa \u0259razi etibar\u0131 il\u0259 Qafqaz Albaniyas\u0131 d\u00f6vr\u00fcn\u00fcn tarix v\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259t abid\u0259l\u0259ri il\u0259 z\u0259ngindir. \u015eu\u015fa \u015f\u0259h\u0259rinin zastava deyil\u0259n \u0259razisinin (Xank\u0259ndi-La\u00e7\u0131n yolunun \u015eu\u015fa \u015f\u0259h\u0259rin\u0259 d\u00f6n\u0259n hiss\u0259sind\u0259) me\u015f\u0259liyin i\u00e7\u0259risind\u0259, Qala d\u0259r\u0259si deyil\u0259n \u0259razinin (Zar\u0131sl\u0131 k\u0259ndi istiqam\u0259tind\u0259) b\u00f6y\u00fck sayda alban d\u00f6vr\u00fc q\u0259bir\u00fcst\u00fc abid\u0259l\u0259r, q\u0259bir da\u015flar\u0131, sujet xarakterli oymalar bu g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u0259 q\u0259d\u0259r g\u0259lib \u00e7\u0131x\u0131b. \u0130ndiki \u015eu\u015fa \u015f\u0259h\u0259ri \u0259razisind\u0259 alban d\u00f6vr\u00fc memarl\u0131q abid\u0259sinin v\u0259 ya abid\u0259l\u0259rinin olmas\u0131 istisna deyil. Bir zamanlar m\u00f6vcud olan bu abid\u0259l\u0259rin tarixin m\u00fcxt\u0259lif d\u00f6n\u0259ml\u0259rind\u0259 da\u011f\u0131d\u0131lmas\u0131 da m\u00fczakir\u0259 m\u00f6vzusu ola bil\u0259r. \u015eu\u015fa \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 m\u00f6vcud olan tarix v\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259t abid\u0259l\u0259rind\u0259n bir qismi biz\u0259 m\u0259lumdur. Onlar\u0131n i\u00e7\u0259risind\u0259 bir sovm\u0259 daha \u00e7ox diqq\u0259t \u00e7\u0259kir. Sovm\u0259 tipli abid\u0259l\u0259r ad\u0259t\u0259n s\u0259rt da\u011f relyefind\u0259, x\u00fcsus\u0259n d\u0259 da\u011f zirv\u0259l\u0259rind\u0259 in\u015fa edilirdil\u0259r. Sovm\u0259l\u0259rin \u00fcmumi texnikas\u0131 Qafqaz Albaniyas\u0131 memarl\u0131\u011f\u0131 il\u0259 uy\u011funluq t\u0259\u015fkil edirdi. Lakin bu tipli tikilil\u0259r xristianl\u0131qdan qat-qat \u00f6nc\u0259 yaranm\u0131\u015fd\u0131. Sovm\u0259l\u0259r dini t\u0259yinatl\u0131 tikintil\u0259r deyildil\u0259r. M\u0259hz bu bax\u0131mdan bu tipli tikintil\u0259r \u00fcz\u0259rind\u0259 he\u00e7 bir dini simvolikaya v\u0259 ya ayinl\u0259r\u0259 rast g\u0259linmir. Abid\u0259 \u00fcz\u0259rind\u0259 dini, b\u0259dii n\u00fcmun\u0259l\u0259rin olmamas\u0131 onun in\u015fa edildiyi d\u00f6vrl\u0259 \u0259laq\u0259dard\u0131r. Bu tipli qur\u011fular\u0131n qap\u0131lar\u0131 \u00fcz\u0259rind\u0259 yerl\u0259\u015fdiril\u0259n h\u0259nd\u0259si fiqurlar onu g\u00f6st\u0259rir ki, bu sovm\u0259l\u0259r h\u0259l\u0259 xristianl\u0131\u011f\u0131n tam m\u0259nims\u0259nilm\u0259diyi v\u0259 s\u0259ma cisiml\u0259rin\u0259 ibad\u0259tl\u0259 qar\u0131\u015fd\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 tikilib. Bu d\u00f6vr memarl\u0131q \u00fcslubunun b\u00fct\u00fcn ornamentl\u0259rind\u0259 at\u0259\u015fp\u0259r\u0259stliyin t\u0259zah\u00fcrl\u0259ri, g\u00f6y tanr\u0131lar\u0131na ibad\u0259tin motivl\u0259ri \u00f6z \u0259ksini tap\u0131rd\u0131. \u0130nsanlar inan\u0131rd\u0131lar ki, da\u011flar\u0131n zirv\u0259l\u0259rind\u0259n ist\u0259k v\u0259 arzular\u0131n\u0131 g\u00f6y tanr\u0131lar\u0131na daha asan \u00e7atd\u0131ra bil\u0259rl\u0259r. Onlar h\u0259r il d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fckl\u0259ri m\u00fcnasib vaxtda d\u0259st\u0259 il\u0259 da\u011f zirv\u0259l\u0259rin\u0259 qalx\u0131r, g\u00f6y tanr\u0131lar\u0131na etiqadlar\u0131n\u0131 n\u00fcmayi\u015f etdirirdil\u0259r.<\/p>\n<p>\u015eu\u015fadak\u0131 bu sovm\u0259 d\u0259 \u00fcmumi memarl\u0131q qurulu\u015fu, tikinti texnikas\u0131 bax\u0131m\u0131ndan haqq\u0131nda dan\u0131\u015fd\u0131\u011f\u0131m\u0131z t\u0259yinatl\u0131 tikintil\u0259rd\u0259n biri olub. Y\u0259ni insanlar tanr\u0131lara qovu\u015fmaq \u00fc\u00e7\u00fcn y\u00fcks\u0259klikl\u0259r\u0259 qalxd\u0131qlar\u0131 zaman ya\u011f\u0131\u015fdan, k\u00fcl\u0259kd\u0259n, qardan qorunmaq \u00fc\u00e7\u00fcn bu binada daldalan\u0131blar\u201d, &#8211; o bildirib.<\/p>\n<p><strong>Faiq \u0130smay\u0131lovun s\u00f6zl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, erm\u0259ni t\u0259bli\u011fat\u0131na uyub bu abid\u0259ni kils\u0259, y\u0259ni dini t\u0259yinatl\u0131 tikinti adland\u0131rmaq q\u0259tiyy\u0259n d\u00fcz deyil:<\/strong><\/p>\n<p>\u201cXocav\u0259nd rayonu \u0259razisind\u0259ki Ziyarat da\u011f\u0131n\u0131n zirv\u0259sind\u0259, Qubadl\u0131 rayonunun Ba\u015farat k\u0259ndi \u0259razisind\u0259ki da\u011f zirv\u0259sind\u0259, La\u00e7\u0131n rayonu \u0259razisind\u0259ki Zoras\u0131 adlanan \u0259razid\u0259, h\u0259min rayonun Qu\u015f\u00e7u k\u0259ndi yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131ndak\u0131 D\u0259mirovlu piri deyil\u0259n \u0259razil\u0259rd\u0259 v\u0259 dig\u0259r yerl\u0259rd\u0259 bu tipli bina v\u0259 qur\u011fular var, bu g\u00fcn d\u0259 m\u00f6vcudluqlar\u0131n\u0131 qoruyub saxlaya bilibl\u0259r. Diqq\u0259tl\u0259 baxsaq, \u015eu\u015fa \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 m\u00f6vcud olan bu sovm\u0259nin yan\u0131nda tikil\u0259n z\u0259ng q\u00fcll\u0259sinin sovm\u0259y\u0259 aid olmad\u0131\u011f\u0131 ayd\u0131n g\u00f6r\u00fcn\u00fcr. Bel\u0259 ki, sovm\u0259nin tikintisind\u0259n f\u0259rqli olaraq yan\u0131ndak\u0131 z\u0259ng q\u00fcll\u0259sinin tikintisind\u0259 yonulmu\u015f v\u0259 cilalanm\u0131\u015f da\u015flardan istifad\u0259 edilm\u0259kl\u0259 m\u00fcxt\u0259lif ta\u011flarla z\u00f6vql\u0259 b\u0259z\u0259dilm\u0259si z\u0259ng q\u00fcll\u0259sinin sovm\u0259d\u0259n \u0259n az\u0131 300-400 il sonra tikildiyi ehtimal\u0131n\u0131 yarad\u0131r.<\/p>\n<p>Sovm\u0259nin yan\u0131ndak\u0131 z\u0259ng q\u00fcll\u0259sinin tikilm\u0259 s\u0259b\u0259bini ara\u015fd\u0131randa m\u0259lum olur ki, 1822-ci il 21 noyabrda Qaraba\u011f xanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 devirm\u0259y\u0259 nail olan \u00c7ar Rusiyas\u0131 dig\u0259r b\u00f6lg\u0259l\u0259rimizl\u0259 b\u0259rab\u0259r \u00f6z m\u0259nzil q\u0259rargah\u0131n\u0131 \u015eu\u015fa \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 d\u0259 yaratd\u0131 v\u0259 \u015f\u0259h\u0259r\u0259 b\u00f6y\u00fck sayda ordu hiss\u0259l\u0259ri yerl\u0259\u015fdirdi. Rus \u0259sg\u0259rl\u0259ri onlara dini inanclar\u0131n\u0131 icra etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn \u015f\u0259rait yarad\u0131lmas\u0131n\u0131 t\u0259l\u0259b edirdil\u0259r. O d\u00f6vrd\u0259 \u015eu\u015fa \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 xristian kils\u0259si yox idi, rus komandanl\u0131\u011f\u0131 bu sovm\u0259nin yan\u0131nda z\u0259ng q\u00fcll\u0259si tik\u0259r\u0259k sovm\u0259d\u0259n kils\u0259 kimi istifad\u0259 etm\u0259y\u0259 ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131lar.<\/p>\n<p>B\u0259zi qeyri-r\u0259smi m\u0259lumatlara \u0259sas\u0259n, 1858-ci ild\u0259 sovm\u0259 s\u00f6k\u00fcl\u0259r\u0259k yerind\u0259 indi Qazan\u00e7\u0131 adland\u0131r\u0131lan kils\u0259nin tikintisin\u0259 ba\u015flanm\u0131\u015fd\u0131. Kils\u0259 tikintisi zaman\u0131 z\u0259ng q\u00fcll\u0259si m\u00f6vcud oldu\u011fu yerd\u0259 qorunub saxlanm\u0131\u015fd\u0131. Lakin o d\u00f6vrd\u0259 qeyri-m\u00fcnasib ictimai-siyasi \u015f\u0259rait, i\u015f\u00e7i q\u00fcvv\u0259sinin \u00e7at\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131 v\u0259 rus ordusunun tez-tez dislokasiya edilm\u0259si (yerd\u0259yi\u015fm\u0259l\u0259ri) n\u0259tic\u0259sind\u0259 kils\u0259 n\u0259z\u0259rd\u0259 tutuldu\u011fundan 29 il sonra &#8211; 1887-ci ild\u0259 tikilib ba\u015fa \u00e7atd\u0131r\u0131ld\u0131.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/cdn.musavat.com\/news\/thumbnails\/952d33d4f207b98c4cb519c76801fe44.jpg\" alt=\"ZAUR SON.png (276 KB)\" width=\"700\" height=\"354\" \/><\/p>\n<p><strong>Bu abid\u0259nin alban memarl\u0131\u011f\u0131na aid oldu\u011funu dosent, siyasi elml\u0259r \u00fczr\u0259 f\u0259ls\u0259f\u0259 doktoru Zaur \u018fliyev bel\u0259 izah edir:<\/strong><\/p>\n<p>\u201c&#8230;H\u0259tta Mesrop Taxiadyan\u0131n 1820-ci ild\u0259 yazd\u0131\u011f\u0131 \u201cErm\u0259nistana s\u0259yah\u0259t\u201d kitab\u0131nda 1820-ci ill\u0259r\u0259 q\u0259d\u0259r burada Alban kils\u0259sinin oldu\u011fu tam a\u015fkar yaz\u0131l\u0131r\u201d&#8230; Diqq\u0259tl\u0259 bax\u0131n, 1820-ci ild\u0259 erm\u0259ni tarix\u00e7i, C\u0259nubi Qafqaz co\u011frafiyas\u0131nda m\u00f6vcud olmayan \u201cErm\u0259nistana s\u0259yah\u0259t\u201d kitab\u0131 yazmaq \u00fc\u00e7\u00fcn \u201cErm\u0259nistan\u201d \u0259razisi kimi t\u0259qdim etdiyi \u015eu\u015fa \u015f\u0259h\u0259rin\u0259 s\u0259yah\u0259t edir v\u0259 bu \u015f\u0259h\u0259rd\u0259ki sovm\u0259nin Alban \u201ckils\u0259si\u201d oldu\u011funu qeyd edir. Zaur m\u00fc\u0259llim erm\u0259ni tarix\u00e7inin sitat\u0131n\u0131n h\u00fcquqi anlam\u0131n\u0131n f\u0259rqin\u0259 varmadan, \u00f6z yaz\u0131s\u0131nda oldu\u011fu kimi istifad\u0259 ed\u0259r\u0259k \u015eu\u015fan\u0131n dolay\u0131s\u0131 il\u0259 \u201cErm\u0259nistan \u0259razisi\u201d oldu\u011fu bar\u0259d\u0259 erm\u0259ni tarix\u00e7inin iddias\u0131n\u0131 t\u0259sdiql\u0259yir.<\/p>\n<p><strong>Zaur m\u00fc\u0259llim daha sonra yaz\u0131r:<\/strong>\u00a0\u201cQeyd edim ki, rus i\u015f\u011fal\u0131ndan sonra 1816-c\u0131 ild\u0259 ilk kils\u0259, ikincisi 1822-ci ild\u0259, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc 1832-ci ild\u0259 v\u0259 d\u00f6rd\u00fcnc\u00fcs\u00fc &#8211; Qazan\u00e7\u0131lar 1887-ci ild\u0259 tikilib\u201d.<\/p>\n<p>M\u0259kt\u0259b u\u015faqlar\u0131 da bilirl\u0259r ki, \u00c7ar Rusiyas\u0131 Qaraba\u011f xanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 1822-ci ilin 21 noyabr\u0131nda devirib.<\/p>\n<p>Do\u011frudanm\u0131, Zaur m\u00fc\u0259llim Qaraba\u011f xanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n i\u015f\u011fal tarixind\u0259n x\u0259b\u0259rsizdir?<\/p>\n<p>Yaz\u0131da he\u00e7 bir \u0259sas, h\u0259tta bir g\u00f6r\u00fcnt\u00fc bel\u0259 g\u00f6st\u0259rilm\u0259d\u0259n \u0259minlikl\u0259 qeyd edilir ki, \u015eu\u015fada 1816-c\u0131 ild\u0259 bir, 1822-ci ild\u0259 bir kils\u0259 tikilib. Bel\u0259 bir sual yaran\u0131r, Qaraba\u011f xanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n Rusiya v\u0259 \u0130ran g\u00fccl\u0259ri aras\u0131nda s\u0131x\u0131\u015fd\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 t\u0259lat\u00fcml\u00fc bu d\u00f6vrd\u0259 (1816-1822) \u015eu\u015fada xanl\u0131\u011f\u0131n ba\u015f \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 xristianlar\u0131n ya\u015famad\u0131qlar\u0131 bir \u015f\u0259raitd\u0259 xristian kils\u0259l\u0259rinin tikilm\u0259sin\u0259 n\u0259 ehtiyac vard\u0131?<\/p>\n<p>Ad\u0259t\u0259n ibad\u0259t yerl\u0259ri m\u00fcharib\u0259 \u015f\u0259raitind\u0259 deyil, dinc qruculuq ill\u0259rind\u0259 in\u015fa edilir. Bel\u0259 ki, 1816-1822-ci ill\u0259rd\u0259 qeyri-m\u00fcnasib siyasi \u015f\u0259raitd\u0259 \u015eu\u015fa \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 kils\u0259l\u0259rin tikilm\u0259si sad\u0259c\u0259 m\u00fcmk\u00fcn deyildi.<\/p>\n<p>Zaur m\u00fc\u0259llim \u015eu\u015fa \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 \u201ctikil\u0259n\u201d 4 kils\u0259 haqq\u0131nda yalan\u00e7\u0131 \u201ctarixl\u0259r g\u00f6st\u0259rdiyi\u201d halda n\u0259d\u0259n \u015eu\u015fa \u015f\u0259h\u0259rinin K\u00f6\u00e7\u0259rli m\u0259h\u0259ll\u0259sind\u0259 1847-ci ild\u0259 tikilmi\u015f M\u00fcq\u0259dd\u0259s v\u0259ftiz \u0130ohan rus-provoslav kils\u0259sinin m\u00f6vcudlu\u011fundan x\u0259b\u0259r tutmur?<\/p>\n<p>Halbuki, 2015-ci ild\u0259 bu kils\u0259nin xarici interyeri erm\u0259nil\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n d\u0259yi\u015fdiril\u0259r\u0259k erm\u0259ni-qriqoryan kils\u0259sin\u0259 b\u0259nz\u0259dilmi\u015fdi. Haz\u0131rda h\u0259min kils\u0259nin qal\u0131qlar\u0131 \u015eu\u015fa \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 qal\u0131r.<\/p>\n<p>\u201cQazan\u00e7\u0131\u201d m\u00fc\u0259mmas\u0131: M\u0259qal\u0259 m\u00fc\u0259llifi haqq\u0131nda s\u00f6hb\u0259t a\u00e7d\u0131\u011f\u0131 kils\u0259ni \u201c&#8230;Qazan\u00e7\u0131 kafedral kils\u0259si&#8230;\u201d kimi t\u0259qdim edir. Kafedral bir yepiskoplu\u011fun m\u0259rk\u0259zi olan, y\u0259ni kils\u0259 iyerarxiyas\u0131 i\u00e7ind\u0259 inzibati bir orqan olan, yepiskopun davaml\u0131 olaraq oturdu\u011fu m\u0259kand\u0131r.<\/p>\n<p>\u0130ndi m\u0259n sual edir\u0259m, Zaur m\u00fc\u0259llim, sovetl\u0259r d\u00f6n\u0259mind\u0259 70 il kils\u0259 statusu da\u015f\u0131mayan \u015eu\u015fadak\u0131 Qazan\u00e7\u0131 kils\u0259sini kafedral kils\u0259 kimi nec\u0259 t\u0259qdim etm\u0259k olar? \u018fg\u0259r t\u0259qdim edilirs\u0259, bu, hans\u0131 ehtiyacdan ir\u0259li g\u0259lir?<\/p>\n<p>M\u0259n\u0259 g\u00f6r\u0259, \u015eu\u015fada kils\u0259nin mahiyy\u0259tc\u0259 hans\u0131 ad\u0131 da\u015f\u0131mas\u0131n\u0131n el\u0259 b\u00f6y\u00fck \u0259h\u0259miyy\u0259ti yoxdur. Bel\u0259 ki, erm\u0259nil\u0259r i\u015f\u011fal alt\u0131nda saxlad\u0131qlar\u0131 \u015e\u0259rqi Z\u0259ng\u0259zur v\u0259 Qaraba\u011f regionlar\u0131nda 400-d\u0259n \u00e7ox bina v\u0259 qur\u011funu kils\u0259 adland\u0131r\u0131b, \u201cMariya\u201d (Allah\u0131n anas\u0131) ad\u0131n\u0131 vers\u0259l\u0259r d\u0259, bu adlar o tikintil\u0259rin erm\u0259nil\u0259\u015fdirilm\u0259sin\u0259 k\u00f6m\u0259k etm\u0259di. \u0130ndi \u015eu\u015fadak\u0131 kils\u0259 ist\u0259r \u201cQazan\u00e7\u0131\u201d, ist\u0259rs\u0259 d\u0259 \u201cKazan\u00e7etsots\u201d olsun, bu adlar kils\u0259nin erm\u0259nil\u0259r\u0259 m\u0259xsuslu\u011funu s\u00fcbut ed\u0259 bil\u0259c\u0259k d\u0259lil deyil.<\/p>\n<p>Burada kils\u0259nin ad\u0131 deyil, kils\u0259nin n\u0259 m\u0259qs\u0259dl\u0259 v\u0259 kiml\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n tikilm\u0259si, binan\u0131n memarl\u0131q qurulu\u015fu, \u00fcslubu, kompozisiyas\u0131 m\u00fczakir\u0259 m\u00f6vzusu ola bil\u0259r. Bunun \u00fc\u00e7\u00fcn r\u0259smi s\u0259n\u0259dl\u0259r\u0259 m\u00fcraci\u0259t etm\u0259k \u0259sas \u015f\u0259rtdir. Ara\u015fd\u0131rma zaman\u0131 r\u0259smi s\u0259n\u0259dl\u0259r, g\u00f6r\u00fcnt\u00fcl\u0259r \u0259ld\u0259 etm\u0259k m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131qda m\u0259s\u0259l\u0259nin h\u0259llin\u0259 yana\u015fmada ehtimallara \u00fcst\u00fcnl\u00fck verilir. Ehtimal\u0131n k\u00f6k\u00fcnd\u0259 is\u0259 \u015fahid ifad\u0259l\u0259ri, \u015fifahi s\u00f6hb\u0259tl\u0259r, na\u011f\u0131llar, r\u0259vay\u0259tl\u0259r dayan\u0131r.<\/p>\n<p><strong>\u015eu\u015fada tikil\u0259n kils\u0259y\u0259 niy\u0259 \u201cQazan\u00e7\u0131\u201d ad\u0131n\u0131n verilm\u0259sini ara\u015fd\u0131rark\u0259n ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259 h\u0259min d\u00f6vr\u00fcn ictimai-siyasi h\u0259yat\u0131na n\u0259z\u0259r salmaq laz\u0131md\u0131r.<\/strong><\/p>\n<p>Bel\u0259 ki, Qaraba\u011f xanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n s\u00fcqutundan sonra Rusiyadan Az\u0259rbaycana, x\u00fcsus\u0259n d\u0259 Qaraba\u011fa v\u0259 Nax\u00e7\u0131vana xarici \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259n erm\u0259ni \u0259halinin k\u00fctl\u0259vi \u015f\u0259kild\u0259 k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fcl\u00fcb m\u0259skunla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131na ba\u015fland\u0131. O d\u00f6vr\u00fcn r\u0259smi v\u0259 qeyri-r\u0259smi m\u0259lumatlar\u0131na g\u00f6r\u0259, Nax\u00e7\u0131van v\u0259 Qaraba\u011f regionlar\u0131ndak\u0131 ictimai ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259nt\u0259q\u0259l\u0259rinin t\u0259qrib\u0259n 50-60 %-d\u0259 az sayda olsalar bel\u0259, erm\u0259nil\u0259r m\u0259skunla\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131lar. O d\u00f6vrd\u0259 Culfa rayonunun Qazan\u00e7\u0131 k\u0259ndind\u0259 d\u0259 erm\u0259nil\u0259rin m\u00f6vcudlu\u011fu m\u0259hz bu s\u0259b\u0259bd\u0259n yaranm\u0131\u015fd\u0131.<\/p>\n<p>Bu bax\u0131mdan sonradan m\u0259skunla\u015fd\u0131r\u0131lan erm\u0259nil\u0259rin Culfadan da \u015eu\u015faya k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u0259si he\u00e7 d\u0259 t\u0259\u0259cc\u00fcb do\u011furmamal\u0131d\u0131r. \u015eu\u015fa \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 rus h\u0259rbi b\u00f6lm\u0259l\u0259ri \u0259sg\u0259rl\u0259rinin ibad\u0259ti \u00fc\u00e7\u00fcn xanl\u0131\u011f\u0131n divanxanas\u0131ndan v\u0259 birnefli sovm\u0259d\u0259n istifad\u0259 edirdil\u0259r. Lakin kils\u0259 tikm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn \u015eu\u015fada xristian \u0259hali yox idi, m\u00fcs\u0259lman \u0259hali is\u0259 kils\u0259 tikintisind\u0259 i\u015fl\u0259m\u0259kd\u0259n imtina edirdi.<\/p>\n<p><strong>\u015eu\u015fa \u015f\u0259h\u0259rin\u0259 aid statistik m\u0259lumatlarda ilk d\u0259f\u0259 1885-ci ild\u0259 erm\u0259nil\u0259rin m\u00f6vcudlu\u011fu g\u00f6st\u0259rilir.<\/strong>\u00a0Odur ki, \u015eu\u015fada yerl\u0259\u015f\u0259n ordu r\u0259hb\u0259rliyi indiki Nax\u00e7\u0131van Muxtar Respublikas\u0131n\u0131n Culfa rayonunun Qazan\u00e7\u0131 k\u0259ndind\u0259n bir qrup erm\u0259nini kils\u0259 tikintisind\u0259 i\u015fl\u0259m\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn \u015eu\u015faya g\u0259tirdi. Kils\u0259nin tikintisini bitirdikd\u0259n sonra Culfadan g\u0259l\u0259n erm\u0259nil\u0259r \u015eu\u015fada qal\u0131b ya\u015fama\u011fa q\u0259rar verdil\u0259r. Onlar kils\u0259nin \u0259traf\u0131nda m\u0259skunla\u015faraq el\u0259 orada ya\u015fama\u011fa ba\u015flad\u0131lar. Yerli \u0259hali bu yeni m\u0259h\u0259ll\u0259ni v\u0259 kils\u0259ni \u201cQazan\u00e7\u0131\u201d adland\u0131rma\u011fa ba\u015flad\u0131.<\/p>\n<p><strong>Sual oluna bil\u0259r, m\u0259h\u0259ll\u0259 niy\u0259 qazan\u00e7\u0131 adland\u0131r\u0131ld\u0131?<\/strong><\/p>\n<p>\u015eu\u015fa \u015f\u0259h\u0259rinin ba\u015f plan\u0131na \u0259sas\u0259n, b\u0259rpa-quruculuq ill\u0259rind\u0259 tikil\u0259n m\u0259h\u0259ll\u0259l\u0259r\u0259 veril\u0259n adlar m\u0259h\u0259ll\u0259d\u0259 m\u0259skunla\u015fd\u0131r\u0131lan \u0259halinin g\u0259ldikl\u0259ri inzibati ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259nt\u0259q\u0259l\u0259rinin, n\u0259sill\u0259rin v\u0259 ya \u0259razil\u0259rin adlar\u0131 il\u0259 adland\u0131r\u0131l\u0131rd\u0131lar. M\u0259s\u0259l\u0259n, Saatl\u0131, K\u00f6\u00e7\u0259rli, Mamay\u0131, Xoca M\u0259rcanl\u0131, D\u0259mir\u00e7il\u0259r, Seyidli, Culfalar, Hac\u0131 Yusifli m\u0259h\u0259ll\u0259l\u0259ri v\u0259 s. Art\u0131q bu adqoyma \u0259n\u0259n\u0259y\u0259 \u00e7evrildiyind\u0259n, Qazan\u00e7\u0131 k\u0259ndind\u0259n g\u0259l\u0259n \u0259hali d\u0259 istisna oluna bilm\u0259z. Lakin sonralar bu m\u0259h\u0259ll\u0259y\u0259 m\u00fcxt\u0259lif \u0259razil\u0259rd\u0259n k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fcl\u0259n erm\u0259nil\u0259rin saylar\u0131 artd\u0131\u011f\u0131ndan m\u0259h\u0259ll\u0259 \u201cerm\u0259ni m\u0259h\u0259ll\u0259si\u201d adland\u0131r\u0131lma\u011fa ba\u015flad\u0131 v\u0259 1992-ci ilin may ay\u0131na \u015eu\u015fan\u0131n s\u00fcqutuna q\u0259d\u0259r davam etdi.<\/p>\n<p>Zaur m\u00fc\u0259llim m\u0259zmunu v\u0259 m\u0259nas\u0131 anla\u015f\u0131lmayan bu c\u00fcml\u0259d\u0259 &#8211; \u201cKils\u0259 \u0259vv\u0259ll\u0259r, 1722-ci il\u0259 q\u0259d\u0259r Alban memarl\u0131\u011f\u0131na aid birnefli m\u0259b\u0259d olub\u201d n\u0259 dem\u0259k ist\u0259diyini anlaya bilm\u0259diyimd\u0259n onu izah etm\u0259y\u0259 ehtiyac duymad\u0131m. G\u0259lin, erm\u0259ni m\u0259nb\u0259l\u0259rin\u0259 istinad edib, tariximizi t\u0259hrif etm\u0259y\u0259k, izn ver\u0259k tariximizi tarix\u00e7il\u0259rimiz ara\u015fd\u0131rs\u0131nlar\u201d.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u201c09.10.2024-c\u00fc il tarixd\u0259 Musavat.com sayt\u0131nda ged\u0259n\u00a0\u201c\u015eu\u015fada Qazan tayfas\u0131n\u0131n \u015f\u0259r\u0259fin\u0259 tikil\u0259n kils\u0259: Erm\u0259nil\u0259r m\u0259b\u0259di nec\u0259 \u00f6z\u0259ll\u0259\u015fdirmi\u015fdi?\u201d\u00a0adl\u0131 yaz\u0131 diqq\u0259timi \u00e7\u0259kdi. M\u0259nim \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fc\u0259mma yaradan o oldu ki, \u015eu\u015fada Qazan tayfas\u0131 n\u0259 vaxt m\u00f6vcud olub? Bu tayfan\u0131n \u015f\u0259r\u0259fin\u0259 kiml\u0259r kils\u0259 tikib? \u0130lk n\u00f6vb\u0259d\u0259 Qazan\u0131n (qazan\u00e7\u0131) m\u0259n\u015f\u0259yin\u0259 baxaq: Qazan\u00e7\u0131 oykonimi Z\u0259ngilan Goranboy, A\u011fdam v\u0259 Culfa rayonlar\u0131 \u0259razil\u0259rind\u0259 m\u00f6vcuddur. Q\u0259rbi Az\u0259rbaycan \u0259razisind\u0259 (indiki Qukasyan rayonu) d\u0259 Qazan\u00e7\u0131 adl\u0131 k\u0259nd olub. Eyni zamanda T\u00fcrkiy\u0259 \u0259razisind\u0259 \u0130qd\u0131r v\u0259 Qars \u0259razil\u0259rind\u0259 d\u0259 Kazan\u00e7\u0131, Kazanl\u0131, Kazanc\u0131k adl\u0131 ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259nt\u0259q\u0259l\u0259rinin m\u00f6vcud oldu\u011fu bildirilir\u201d. Bunu\u00a0Musavat.com-a AMEA-n\u0131n A.A.Bak\u0131xanov ad\u0131na Tarix v\u0259 Etnologiya&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":761287,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[19],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/21b1f5ba777d2e2ebd36af3a1199939b.jpg",620,413,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/21b1f5ba777d2e2ebd36af3a1199939b.jpg",620,413,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/21b1f5ba777d2e2ebd36af3a1199939b.jpg",620,413,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/21b1f5ba777d2e2ebd36af3a1199939b-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/21b1f5ba777d2e2ebd36af3a1199939b-548x365.jpg",548,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/21b1f5ba777d2e2ebd36af3a1199939b.jpg",620,413,false],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/21b1f5ba777d2e2ebd36af3a1199939b.jpg",620,413,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/21b1f5ba777d2e2ebd36af3a1199939b.jpg",620,413,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/21b1f5ba777d2e2ebd36af3a1199939b-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/21b1f5ba777d2e2ebd36af3a1199939b.jpg",620,413,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=19\" rel=\"category\">G\u00fcnd\u0259m<\/a>","rttpg_excerpt":"\u201c09.10.2024-c\u00fc il tarixd\u0259 Musavat.com sayt\u0131nda ged\u0259n\u00a0\u201c\u015eu\u015fada Qazan tayfas\u0131n\u0131n \u015f\u0259r\u0259fin\u0259 tikil\u0259n kils\u0259: Erm\u0259nil\u0259r m\u0259b\u0259di nec\u0259 \u00f6z\u0259ll\u0259\u015fdirmi\u015fdi?\u201d\u00a0adl\u0131 yaz\u0131 diqq\u0259timi \u00e7\u0259kdi. M\u0259nim \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fc\u0259mma yaradan o oldu ki, \u015eu\u015fada Qazan tayfas\u0131 n\u0259 vaxt m\u00f6vcud olub? Bu tayfan\u0131n \u015f\u0259r\u0259fin\u0259 kiml\u0259r kils\u0259 tikib? \u0130lk n\u00f6vb\u0259d\u0259 Qazan\u0131n (qazan\u00e7\u0131) m\u0259n\u015f\u0259yin\u0259 baxaq: Qazan\u00e7\u0131 oykonimi Z\u0259ngilan Goranboy, A\u011fdam v\u0259 Culfa rayonlar\u0131 \u0259razil\u0259rind\u0259 m\u00f6vcuddur. Q\u0259rbi&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/761286"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=761286"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/761286\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":761288,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/761286\/revisions\/761288"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/761287"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=761286"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=761286"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=761286"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}