{"id":76509,"date":"2019-09-03T13:30:49","date_gmt":"2019-09-03T10:30:49","guid":{"rendered":"http:\/\/arantv.az\/?p=76509"},"modified":"2019-09-03T13:30:49","modified_gmt":"2019-09-03T10:30:49","slug":"asura-qiyaminin-t%c9%99hrifl%c9%99ri","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=76509","title":{"rendered":"A\u015fura qiyam\u0131n\u0131n t\u0259hrifl\u0259ri"},"content":{"rendered":"<p><i><b>\u015e\u0259hid M\u00fcrt\u0259za M\u00fct\u0259hh\u0259rinin yaz\u0131lar\u0131 \u0259sas\u0131nda<\/b><\/i><\/p>\n<p>\u018fr\u0259b dilind\u0259 &#8220;t\u0259hrif&#8221; s\u00f6z\u00fc &#8220;h\u0259rif\u0259&#8221; fe&#8221;lind\u0259n qaynaqlan\u0131r v\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n bir \u015feyi izl\u0259diyi, yaxud izl\u0259m\u0259yi laz\u0131m g\u0259l\u0259n yoldan d\u00f6nd\u0259rm\u0259k, k\u0259nara \u00e7\u0131xarmaq m\u0259&#8221;nas\u0131n\u0131 bildirir. T\u0259hrifl\u0259 &#8220;d\u0259yi\u015fdirm\u0259&#8221;, &#8220;ba\u015fqa \u015f\u0259kl\u0259 salma&#8221; anlay\u0131\u015flar\u0131 aras\u0131nda f\u0259rq vard\u0131r. F\u0259rq bundan ibar\u0259tdir ki, t\u0259hrif &#8211; q\u0259sd\u0259n v\u0259 q\u0259r\u0259zli \u015f\u0259kild\u0259 edilmi\u015f d\u0259yi\u015fiklikdir. M\u0259s\u0259l\u0259n, \u0259g\u0259r siz h\u0259r hans\u0131 c\u00fcml\u0259ni, m\u0259ktubu, \u015feri da\u015f\u0131mal\u0131 oldu\u011fu m\u0259&#8221;nada deyil, tamam ba\u015fqa m\u0259&#8221;nada anla\u015f\u0131lmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn d\u0259yi\u015fdirs\u0259niz, onu t\u0259hrif etmi\u015f olars\u0131n\u0131z.<\/p>\n<p>T\u0259hrifin bir ne\u00e7\u0259 n\u00f6v\u00fc vard\u0131r ki, bunlardan \u0259n m\u00fch\u00fcml\u0259ri l\u0259fzi t\u0259hrif (s\u00f6z t\u0259hrifi) v\u0259 m\u0259&#8221;n\u0259vi t\u0259hrifdir (m\u0259na t\u0259hrifi).<\/p>\n<p>L\u0259fzi t\u0259hrif &#8211; h\u0259r hans\u0131 yaz\u0131l\u0131 ya \u015fifahi fikrin zahirini d\u0259yi\u015fdirm\u0259kdir; m\u0259s\u0259l\u0259n, bir k\u0259sin \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131ndan b\u0259&#8221;zi s\u00f6zl\u0259ri \u00e7\u0131xarmaq, ona b\u0259zi s\u00f6zl\u0259r \u0259lav\u0259 etm\u0259k, yaxud m\u0259nan\u0131 d\u0259yi\u015fdir\u0259c\u0259k t\u0259rzd\u0259 s\u00f6zl\u0259rin ard\u0131c\u0131ll\u0131\u011f\u0131n\u0131 pozmaq.<\/p>\n<p>M\u0259&#8221;n\u0259vi t\u0259hrifd\u0259 is\u0259 s\u00f6zl\u0259r \u0259vv\u0259lki kimi qal\u0131r, d\u0259yi\u015fdirilmir, amma onlardan el\u0259 m\u0259&#8221;na \u00e7\u0131xar\u0131l\u0131r ki, bu m\u0259&#8221;na h\u0259min s\u00f6zl\u0259rin m\u00fc\u0259llifinin m\u0259qs\u0259din\u0259 \u0259sla uy\u011fun g\u0259lmir. M\u0259&#8221;n\u0259vi t\u0259hrif zaman\u0131 s\u00f6zl\u0259rin ifad\u0259 etdiyi m\u0259na \u0259sil m\u00fc\u0259llifin deyil, t\u0259hrif\u00e7inin m\u0259qs\u0259dil\u0259 s\u0259sl\u0259\u015fir.<\/p>\n<p>Qur&#8221;ani-k\u0259rimd\u0259 &#8220;t\u0259hrif&#8221; k\u0259lm\u0259si y\u0259hudil\u0259rl\u0259 ba\u011fl\u0131 ay\u0259l\u0259rd\u0259 i\u015fl\u0259nir. Tarixi v\u0259r\u0259ql\u0259dikc\u0259 m\u0259&#8221;lum olur ki, y\u0259hudil\u0259r h\u0259mi\u015f\u0259 t\u0259hrif\u00e7ilik sah\u0259sind\u0259 &#8220;q\u0259hr\u0259manl\u0131q&#8221; g\u00f6st\u0259ribl\u0259r. Y\u0259hudil\u0259rin t\u0259hrif\u00e7iliy\u0259 meyli onlar\u0131n milli x\u00fcsusiyy\u0259ti kimi Quranda t\u0259qdim edilmi\u015fdir. &#8220;B\u0259q\u0259r\u0259&#8221; sur\u0259sinin 75-ci ay\u0259sind\u0259 buyurulur: &#8220;\u0130ndi onlar\u0131n (y\u0259hudil\u0259rin) siz\u0259 inanacaqlar\u0131na \u00fcmid edirsiniz? Halbuki, onlar\u0131n i\u00e7ind\u0259 el\u0259l\u0259ri vard\u0131 ki, Allah\u0131n k\u0259lam\u0131n\u0131 dinl\u0259yib anlad\u0131qdan sonra, onu bil\u0259-bil\u0259 t\u0259hrif edirdil\u0259r&#8221;.<\/p>\n<p>Qeyd edilm\u0259lidir ki, m\u00f6vzu bax\u0131m\u0131ndan da t\u0259hrifl\u0259r m\u00fcxt\u0259lif olur. B\u0259&#8221;z\u0259n adi bir s\u00f6hb\u0259t t\u0259hrif olunur. M\u0259s\u0259l\u0259n, iki n\u0259f\u0259r dost bir-birinin s\u00f6z\u00fcn\u00fc t\u0259hrif edir. B\u0259z\u0259n is\u0259 b\u00f6y\u00fck ictimai \u0259h\u0259miyy\u0259t k\u0259sb ed\u0259n m\u00f6vzular t\u0259hrif\u0259 u\u011fray\u0131r. M\u0259s\u0259l\u0259n, insanlar \u00fc\u00e7\u00fcn \u00fclg\u00fc olan \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259rin (pey\u011f\u0259mb\u0259rin, yaxud imam\u0131n) s\u00f6zl\u0259ri, \u0259m\u0259ll\u0259ri q\u0259sd\u0259n ayr\u0131 c\u00fcr cilv\u0259l\u0259ndirilir. Yaxud ictimai bax\u0131mdan m\u00fch\u00fcm olan, t\u0259rbiy\u0259vi-\u0259xlaqi m\u0259kt\u0259b rolunu da\u015f\u0131yan bir tarixi hadis\u0259 t\u0259hrif edilir. Bel\u0259 t\u0259hrif \u00e7ox t\u0259hl\u00fck\u0259lidir.<\/p>\n<p>K\u0259rb\u0259la hadis\u0259si d\u0259 insanlar \u00fc\u00e7\u00fcn ictimai \u0259h\u0259miyy\u0259tli bir hadis\u0259dir, m\u0259kt\u0259bdir. D\u00fcnyag\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcz\u00fcn formala\u015fmas\u0131nda, \u0259xlaq\u0131m\u0131zda bu hadis\u0259nin t\u0259rbiy\u0259vi rolu inkaredilm\u0259zdir. \u0130mam H\u00fcseyn (\u0259) h\u0259r\u0259kat\u0131n\u0131n detallar\u0131 oldu\u011fu kimi, art\u0131r\u0131l\u0131b-\u0259ksilm\u0259d\u0259n insanlara \u00e7atd\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r. \u0259g\u0259r bu i\u015fd\u0259 azac\u0131q da olsa t\u0259hrif\u0259 yol vers\u0259k, hadis\u0259nin \u0259sil mahiyy\u0259tini d\u0259rk ed\u0259 bilm\u0259rik v\u0259 bu ibr\u0259tli tarixi hadis\u0259d\u0259n m\u0259n\u0259vi faydalar g\u00f6t\u00fcrm\u0259k \u0259v\u0259zin\u0259, ziyana u\u011frayar\u0131q.<\/p>\n<p><b>T\u018fHR\u0130F\u0130 T\u00d6R\u018fD\u018fN AM\u0130LL\u018fR<\/b><\/p>\n<p>K\u0259rbala hadis\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 t\u0259hrifl\u0259rin \u00fc\u00e7 \u0259sas s\u0259b\u0259bi vard\u0131r. \u0130lk iki s\u0259b\u0259b dem\u0259k olar ki, b\u00fct\u00fcn m\u00fch\u00fcm tarixi hadis\u0259l\u0259r\u0259 aiddir v\u0259 a\u015fura qiyam\u0131 il\u0259 m\u0259hdudla\u015fm\u0131r. Lakin \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc s\u0259b\u0259b bilavasit\u0259 a\u015fura faci\u0259si il\u0259 \u0259laq\u0259dard\u0131r.<\/p>\n<p>a) Birinci amil<\/p>\n<p>Dem\u0259k olar ki, b\u00fct\u00fcn m\u00fch\u00fcm tarixi hadis\u0259l\u0259r d\u00fc\u015fm\u0259nl\u0259rin \u0259li il\u0259 t\u0259hrifl\u0259r\u0259 m\u0259ruz qal\u0131r. K\u0259rb\u0259la qiyam\u0131n\u0131n mahiyy\u0259tini t\u0259hrif etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn d\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259nl\u0259r xeyli s\u0259&#8221;y g\u00f6st\u0259rmi\u015fl\u0259r.<\/p>\n<p>\u0130mam H\u00fcseyn (\u0259) h\u0259r\u0259kat\u0131n\u0131n ilk g\u00fcnl\u0259rind\u0259n ba\u015flayaraq B\u0259ni-\u00dcm\u0259yya onu \u0130slam xilaf\u0259tin\u0259 qar\u015f\u0131 q\u0259sd, \u00f6lk\u0259daxili \u0259min-amanl\u0131\u011fa v\u0259 asayi\u015f\u0259 h\u0259d\u0259, \u00fcsyankarl\u0131q kimi g\u00f6st\u0259rm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015fd\u0131.<\/p>\n<p>M\u00fcslim \u0130mam\u0131n tap\u015f\u0131r\u0131\u011f\u0131 il\u0259 Kuf\u0259y\u0259 g\u0259lib camaatdan bey&#8221;\u0259t toplayark\u0259n ona qar\u015f\u0131 \u0259ks-t\u0259bli\u011fat kompaniyas\u0131 ba\u015flay\u0131r. M\u00fcslimi &#8220;araqar\u0131\u015fd\u0131ran&#8221; ad\u0131 il\u0259 tutub edam edirl\u0259r. M\u00fcslimi \u015f\u0259hid etm\u0259zd\u0259n qabaq \u0130bn Ziyad h\u0259yas\u0131zl\u0131qla ona deyir: &#8220;Bu \u015f\u0259h\u0259rin \u0259halisi aram v\u0259 arxay\u0131n ya\u015fay\u0131rd\u0131. S\u0259n g\u0259lib aran\u0131 qar\u0131\u015fd\u0131rd\u0131n, fitn\u0259-f\u0259sad sald\u0131n&#8221;. \u0259lb\u0259tt\u0259, M\u00fcslim c\u0259sar\u0259tl\u0259 onun ittihamlar\u0131n\u0131 r\u0259dd edib, h\u0259qiq\u0259tin \u00fcst\u00fcnd\u0259n p\u0259rd\u0259ni qald\u0131rd\u0131.<\/p>\n<p>Sonra \u0130bn Ziyad eyni t\u0259bli\u011fatla Kuf\u0259d\u0259 qo\u015fun toplay\u0131b K\u0259rb\u0259laya g\u00f6nd\u0259rdi. H\u0259tta \u0130mam H\u00fcseyn (\u0259) v\u0259 t\u0259r\u0259fdarlar\u0131n\u0131 \u015f\u0259hid etdikd\u0259n sonra onlar\u0131n k\u0259sik ba\u015flar\u0131n\u0131 &#8220;\u00fcsyankar&#8221; ad\u0131 il\u0259 \u015f\u0259h\u0259rb\u0259\u015f\u0259h\u0259r g\u0259zdirdil\u0259r. \u015e\u0259hidl\u0259rin ail\u0259 \u00fczvl\u0259rind\u0259n ibar\u0259t \u0259sirl\u0259r karvan\u0131n\u0131 is\u0259 gah \u00fcsyankarlar\u0131n, gah da \u0130slam m\u0259ml\u0259k\u0259tin\u0259 h\u00fccum etmi\u015f kafirl\u0259rin ail\u0259si kimi t\u0259qdim etdil\u0259r. Lakin q\u0131sa zaman \u0259rzind\u0259 bu t\u0259hrifl\u0259r \u00f6z q\u00fcvv\u0259sini itirdi. Bel\u0259likl\u0259, d\u00fc\u015fm\u0259n bu hadis\u0259ni t\u0259hrif ed\u0259 bilm\u0259di. K\u0259rb\u0259la hadis\u0259sind\u0259 h\u0259r n\u0259 t\u0259hrif edildis\u0259, d\u00fc\u015fm\u0259nl\u0259rin deyil, dostlar\u0131n \u0259li il\u0259 edildi.<\/p>\n<p>b) \u0130kinci amil<\/p>\n<p>T\u0259hrifin ikinci amili bundan ibar\u0259tdir ki, b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259t h\u0259mi\u015f\u0259 milli v\u0259 dini q\u0259hr\u0259manlar\u0131 \u015fi\u015firtm\u0259y\u0259, onlar bar\u0259d\u0259 \u0259fsan\u0259l\u0259r uydurma\u011fa meyl g\u00f6st\u0259rmi\u015fdir. B\u00fct\u00fcn tarix boyunca b\u00fct\u00fcn mill\u0259tl\u0259rd\u0259 bu hal m\u00fc\u015fahid\u0259 olunmu\u015fdur.<\/p>\n<p>M\u0259s\u0259l\u0259n, \u0130bn Sina bar\u0259d\u0259 uydurulmu\u015f \u0259fsan\u0259l\u0259r\u0259 fikir verin. Deyirl\u0259r ki, \u0130bn Sina bir f\u0259rs\u0259x (t\u0259qrib\u0259n 6 km) uzaql\u0131qdak\u0131 adam\u0131n \u00e7\u00f6r\u0259k yediyini g\u00f6rm\u00fc\u015f, h\u0259tta o adam\u0131n yediyi \u00e7\u00f6r\u0259yin ya\u011fl\u0131 oldu\u011funu da x\u0259b\u0259r vermi\u015fdi. Bunu haradan bildiyini soru\u015fduqda cavab vermi\u015fdi ki, guya \u00e7\u00f6r\u0259k yey\u0259n adam\u0131n ba\u015f\u0131na mil\u00e7\u0259kl\u0259rin topland\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcr, bundan bilir ki, \u00e7\u00f6r\u0259k ya\u011fl\u0131d\u0131r. \u018flb\u0259tt\u0259, bu \u0259hvalat \u0259fsan\u0259dir, uydurmad\u0131r. \u00c7\u00fcnki g\u00f6yd\u0259 mil\u00e7\u0259kl\u0259ri g\u00f6r\u0259n adam \u00e7\u00f6r\u0259yin ya\u011fl\u0131 oldu\u011funu da birba\u015fa g\u00f6r\u0259 bil\u0259r, daha \u00e7\u00f6r\u0259yin ya\u011fl\u0131 oldu\u011funu bilm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn mil\u00e7\u0259kl\u0259ri g\u00f6rm\u0259si vacib deyildir.<\/p>\n<p>H\u0259m\u00e7inin, \u0130bn Sinan\u0131n e\u015fitm\u0259 qabiliyy\u0259ti bar\u0259d\u0259 yaz\u0131rlar ki, guya \u0130sfahanda ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 halda, Ka\u015fan misg\u0259rl\u0259rinin \u00e7\u0259kic s\u0259sini e\u015fidirmi\u015f. \u0130nsan\u0131n hiss orqanlar\u0131 n\u0259 q\u0259d\u0259r g\u00fccl\u00fc olsa da, bel\u0259 \u015feyl\u0259rd\u0259 acizdir.<\/p>\n<p>M\u00fcs\u0259lmanlar \u0130mam \u018fliy\u0259 (\u0259) m\u0259h\u0259bb\u0259tl\u0259rinin \u00e7oxlu\u011fu \u00fcz\u00fcnd\u0259n onun haqq\u0131nda da \u0259fsan\u0259l\u0259r uydurmu\u015flar. Xalq i\u00e7ind\u0259 s\u00f6yl\u0259n\u0259n m\u0259\u015fhur r\u0259vay\u0259tdir ki, \u0130mam \u018fli (\u0259) Xeyb\u0259r sava\u015f\u0131nda bir q\u0131l\u0131nc z\u0259rb\u0259si il\u0259 y\u0259hudi p\u0259hl\u0259van\u0131 M\u0259rh\u0259bi v\u0259 onun at\u0131n\u0131 yar\u0131 b\u00f6l\u00fcr, h\u0259tta q\u0131l\u0131nc yeri k\u0259sib ke\u00e7ir. Bu zaman Allah \u00f6z m\u0259l\u0259yi C\u0259brail\u0259 (\u0259) \u0259mr edir ki, bir g\u00f6z q\u0131rp\u0131m\u0131nda enib qanad\u0131n\u0131 q\u0131l\u0131nc\u0131n qaba\u011f\u0131n\u0131 tutsun. Yoxsa \u018flinin (\u0259) q\u0131l\u0131nc\u0131 h\u0259m Yer k\u00fcr\u0259sini, h\u0259m d\u0259 buynuzlar\u0131 \u00fcst\u0259 Yeri saxlayan \u00f6k\u00fcz\u00fc v\u0259 onun alt\u0131ndak\u0131 n\u0259h\u0259ng bal\u0131\u011f\u0131 iki hiss\u0259y\u0259 b\u00f6l\u0259r. C\u0259brail (\u0259) tez qanad\u0131n\u0131 q\u0131l\u0131nc\u0131n qaba\u011f\u0131na tutur, q\u0131l\u0131nc onun qanad\u0131n\u0131 yaralay\u0131b dayan\u0131r. Bu yaran\u0131n t\u0259sirind\u0259n C\u0259brail (\u0259) 40 g\u00fcn u\u00e7a bilmir, yaln\u0131z 40 g\u00fcnd\u0259n sonra s\u0259maya qalx\u0131r.<\/p>\n<p>H\u0259m\u00e7inin, r\u0259vay\u0259t edirl\u0259r, \u018flinin (\u0259) bu z\u0259rb\u0259si el\u0259 ani olur ki, y\u0259hudi p\u0259hl\u0259van\u0131 M\u0259rh\u0259b \u0259vv\u0259lc\u0259 he\u00e7 n\u0259 ba\u015fa d\u00fc\u015fm\u00fcr, h\u0259tta \u018fliy\u0259 (\u0259) ri\u015fx\u0259ndl\u0259 deyir ki, z\u0259rb\u0259n y\u0259qin bo\u015fa \u00e7\u0131x\u0131b. Amma \u0130mam \u018fli (\u0259) ona m\u0259sl\u0259h\u0259t g\u00f6r\u00fcr ki, \u0259l-qolunu t\u0259rp\u0259tsin. M\u0259rh\u0259b \u00f6z\u00fcn\u00fc t\u0259rp\u0259d\u0259n kimi b\u0259d\u0259ni ortadan \u015faqqalan\u0131b iki yer\u0259 ayr\u0131l\u0131r!<\/p>\n<p>H\u0259zr\u0259t Abbas bar\u0259sind\u0259 bel\u0259 \u0259fsan\u0259 dan\u0131\u015f\u0131rlar ki, guya o, Siffeyn m\u00fcharib\u0259sind\u0259 (n\u0259z\u0259r\u0259 al\u0131n ki, o zaman H\u0259zr\u0259t Abbas\u0131n ya\u015f\u0131 15-d\u0259n a\u015fa\u011f\u0131 idi) d\u00fc\u015fm\u0259n \u0259sg\u0259rl\u0259rind\u0259n 80 n\u0259f\u0259rin k\u0259m\u0259rind\u0259n tutub bir-birinin ard\u0131nca onlar\u0131 g\u00f6y\u0259 at\u0131r. \u00d6z\u00fc d\u0259 bunu el\u0259 edir ki, 80-c\u0131 adam\u0131 yuxar\u0131 tullayark\u0259n h\u0259l\u0259 birinci adam yer\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259yibmi\u015f. Sonra Abbas tez q\u0131l\u0131nc\u0131n\u0131 s\u0131y\u0131r\u0131b \u0259lind\u0259 haz\u0131r tutur v\u0259 h\u0259min 80 \u0259sg\u0259r bir-bir yer\u0259 d\u00fc\u015fd\u00fckc\u0259 el\u0259 havada onlar\u0131 iki hiss\u0259y\u0259 par\u00e7alay\u0131b \u00f6ld\u00fcr\u00fcr.<\/p>\n<p>Bu c\u00fcr r\u0259vay\u0259tl\u0259r xalq\u0131n na\u011f\u0131lbazl\u0131q v\u0259 \u0259fsan\u0259sev\u0259rlik ruhunun m\u0259hsuludur.Bel\u0259 t\u0259hrifl\u0259r dini \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259ri ucaltmaq \u0259v\u0259zin\u0259, onlar\u0131 g\u00f6zd\u0259n sal\u0131r, qeyri-real, mifoloji bir obraza \u00e7evirir, adamlar\u0131n q\u0259lbind\u0259 inam yox, \u015f\u00fcbh\u0259 toxumu g\u00f6y\u0259rdir. El\u0259 buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 biz a\u015fura hadis\u0259sini \u0259fsan\u0259\u00e7ilik v\u0259 na\u011f\u0131lbazl\u0131\u011fa qurban verm\u0259m\u0259liyik.<\/p>\n<p>v) \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc amil<\/p>\n<p>T\u0259hrif yaradan \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc amil yaln\u0131z \u0130mam H\u00fcseyn (\u0259) h\u0259r\u0259kat\u0131na aiddir. 1400 ildir ki, m\u00fcq\u0259dd\u0259sl\u0259rimiz v\u0259 aliml\u0259rimiz h\u0259r il \u0130mam H\u00fcseyn (\u0259) faci\u0259sini xat\u0131rlama\u011f\u0131 v\u0259 bu faci\u0259nin xatir\u0259sini t\u0259z\u0259l\u0259m\u0259yi t\u0259kid edirl\u0259r. G\u00f6r\u0259s\u0259n, Pey\u011f\u0259mb\u0259r v\u0259 imamlar niy\u0259 K\u0259rb\u0259la qiyam\u0131na bu q\u0259d\u0259r \u0259h\u0259miyy\u0259t vermi\u015fl\u0259r?<\/p>\n<p>Cavab budur ki, \u0130mam H\u00fcseyn (\u0259) \u0130slamda \u015f\u0259had\u0259t m\u0259kt\u0259bi yaratm\u0131\u015f, \u0259dal\u0259t u\u011frunda apar\u0131lan m\u00fcbariz\u0259nin n\u00fcmun\u0259sini vermi\u015fdir. M\u00fcq\u0259dd\u0259sl\u0259rimiz ist\u0259yirdil\u0259r ki, \u0130mam H\u00fcseyn (\u0259) m\u0259kt\u0259bi diri qals\u0131n. \u0130st\u0259yirdil\u0259r ki, &#8220;m\u0259n \u015f\u0259r\u0259fl\u0259 \u00f6lm\u0259yi &#8211; s\u0259ad\u0259t, zal\u0131mlara tabe halda ya\u015fama\u011f\u0131 &#8211; zill\u0259t say\u0131ram&#8221;, &#8211; \u015f\u00fcar\u0131 h\u0259r il yadda\u015flarda canlans\u0131n.<\/p>\n<p>Amma t\u0259\u0259ss\u00fcf ki, b\u0259zi adamlar bu m\u0259qs\u0259di ba\u015fa d\u00fc\u015fm\u0259mi\u015fl\u0259r. Onlar el\u0259 z\u0259nn etmi\u015fl\u0259r ki, \u0259sil m\u0259qs\u0259d &#8211; t\u0259&#8221;ziy\u0259 qurub a\u011flamaqd\u0131r. Onlar el\u0259 bilmi\u015fl\u0259r ki, \u0130mam H\u00fcseyn (\u0259) h\u0259r\u0259kat\u0131n\u0131n mahiyy\u0259tini d\u0259rk etm\u0259d\u0259n a\u011flamaqla savab qazan\u0131r, g\u00fcnahlardan t\u0259mizl\u0259nm\u0259k olar.<\/p>\n<p>B\u0259zil\u0259rinin fikrinc\u0259, camaat\u0131 a\u011flatmaq xatirin\u0259 h\u0259r vasit\u0259d\u0259n istifad\u0259 etm\u0259k olar. H\u0259tta \u015feypur \u00e7almaq, t\u0259bil vurmaq, ki\u015fiy\u0259 qad\u0131n libas\u0131 geyindirib \u015f\u0259bih g\u00f6st\u0259rm\u0259k kimi \u015f\u0259ri\u0259t\u0259 zidd olan \u0259m\u0259ll\u0259r bel\u0259, m\u0259h\u0259rr\u0259mlik m\u0259rasimind\u0259 halald\u0131r. Bu m\u0259rasimd\u0259 g\u00f6z ya\u015f\u0131 t\u00f6k\u00fcld\u00fcy\u00fc \u00fc\u00e7\u00fcn, h\u0259r g\u00fcnah ba\u011f\u0131\u015flanar! Halbuki \u0259slind\u0259 m\u0259h\u0259rr\u0259mlik m\u0259rasiminin ba\u015fqa m\u0259clisl\u0259rl\u0259 \u015f\u0259ri\u0259t bax\u0131m\u0131ndan he\u00e7 bir f\u0259rqi yoxdur.<\/p>\n<p>Bel\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 t\u0259rzin\u0259 malik adamlar \u00f6z \u0259sas m\u0259qs\u0259dl\u0259rin\u0259 \u00e7atmaq &#8211; camaat\u0131 a\u011flatmaq \u00fc\u00e7\u00fcn &#8220;Makiavelli \u00fcsulu&#8221; il\u0259 gedib, h\u0259r vasit\u0259d\u0259n istifad\u0259 etmi\u015fl\u0259r. Bu g\u00fcn m\u0259\u015fhur olan t\u0259&#8221;ziy\u0259 \u0259n\u0259n\u0259l\u0259rind\u0259n, r\u00f6vz\u0259 v\u0259 m\u0259rsiy\u0259l\u0259rd\u0259n \u00e7oxusu m\u0259hz bu yolla yaranm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>M\u0259s\u0259l\u0259n, r\u00f6vz\u0259l\u0259rin birind\u0259 deyilir ki, x\u0259lif\u0259 M\u00fct\u0259v\u0259kkinin d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 bir qoca qad\u0131n K\u0259rb\u0259laya ziyar\u0259t\u0259 gedir. M\u00fct\u0259v\u0259kkil \u0259sg\u0259rl\u0259r\u0259 tap\u015f\u0131rm\u0131\u015fd\u0131 ki, he\u00e7 kimi ziyar\u0259t\u0259 buraxmas\u0131nlar v\u0259 K\u0259rb\u0259laya ged\u0259n adamlar\u0131 incitsinl\u0259r. \u0259sg\u0259rl\u0259r qad\u0131n\u0131 tutub d\u00f6y\u00fcr v\u0259 suya at\u0131rlar. Bu zaman qar\u0131 g\u00f6r\u00fcr ki, bir s\u00fcvari p\u0259hl\u0259van suya girib ona deyir: &#8220;At\u0131m\u0131n \u00fcz\u0259ngisind\u0259n tut, s\u0259ni \u00e7\u0259kib sudan \u00e7\u0131xar\u0131m&#8221;. Qar\u0131 soru\u015fur ki, niy\u0259 k\u00f6m\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259lini uzatm\u0131rsan? S\u00fcvari cavab verir: &#8220;Ax\u0131 qollar\u0131m k\u0259silib&#8221;. Onda qar\u0131 ba\u015fa d\u00fc\u015f\u00fcr ki, bu p\u0259hl\u0259van H\u0259zr\u0259t Abbasd\u0131r.<\/p>\n<p>Bu r\u00f6vz\u0259nin yaranma tarixi maraql\u0131d\u0131r. R\u00f6vz\u0259nin m\u00fc\u0259llifi ke\u00e7mi\u015f aliml\u0259rd\u0259n \u015eeyx M\u0259h\u0259mm\u0259dh\u0259s\u0259n N\u0259c\u0259fabadi \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259min tarix\u00e7\u0259ni \u00f6z\u00fc bel\u0259 dan\u0131\u015f\u0131b: &#8220;B\u00f6y\u00fck t\u0259&#8221;ziy\u0259 m\u0259clisl\u0259rinin birin\u0259 d\u0259&#8221;v\u0259t olunmu\u015fdum. M\u0259clis\u0259 girib g\u00f6rd\u00fcm ki, h\u0259dd\u0259n \u00e7ox adam var. M\u0259nd\u0259n \u0259lav\u0259 xeyli r\u00f6vz\u0259xan da i\u015ftirak edirdi v\u0259 m\u0259nim n\u00f6vb\u0259m lap ax\u0131rda idi. B\u00fct\u00fcn r\u00f6vz\u0259xanlar bir-bir \u00e7\u0131x\u0131\u015f edib camaat\u0131 o ki var a\u011flatd\u0131lar. \u00d6z-\u00f6z\u00fcm\u0259 fikirl\u0259\u015fdim ki, bunlardan sonra m\u0259n camaat\u0131 nec\u0259 a\u011flad\u0131m? El\u0259 oradaca qoca qar\u0131n\u0131n \u0259hvalat\u0131n\u0131 \u00f6z\u00fcmd\u0259n uydurub qura\u015fd\u0131rd\u0131m. N\u00f6vb\u0259m \u00e7atanda h\u0259min \u0259hvalat\u0131 r\u00f6vz\u0259 hal\u0131nda ilk d\u0259f\u0259 oxudum. Camaat m\u0259nim s\u00f6yl\u0259diyim r\u00f6vz\u0259y\u0259 ba\u015fqa r\u00f6vz\u0259l\u0259rd\u0259n qat-qat \u015fidd\u0259tli a\u011flad\u0131. H\u0259min g\u00fcn ba\u015fqa bir m\u0259clisd\u0259 i\u015ftirak ed\u0259rk\u0259n e\u015fitdim ki, art\u0131q r\u00f6vz\u0259xanlar bu \u0259hvalat\u0131 oxuma\u011fa ba\u015flay\u0131blar. Bel\u0259likl\u0259, r\u00f6vz\u0259 get-ged\u0259 m\u0259\u015fhurla\u015fd\u0131, h\u0259tta kitablara sal\u0131nd\u0131&#8221;.<\/p>\n<p>Bu c\u00fcr t\u0259hrifl\u0259r \u0259sla yolverilm\u0259zdir. \u0130nsanlar\u0131 yalan vasit\u0259sil\u0259 a\u011flatmaq olmaz. Bu, ona b\u0259nz\u0259y\u0259r ki, qeyb\u0259t e\u015fitm\u0259yi xo\u015flayan \u015f\u0259xsin yan\u0131nda bol-bol qeyb\u0259t dan\u0131\u015faq. D\u00fczd\u00fcr, bu h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259rl\u0259 h\u0259min adam\u0131n k\u00f6nl\u00fcn\u00fc xo\u015f etmi\u015f oluruq, amma qeyb\u0259t etm\u0259k haram i\u015fdir. Haram v\u0259 g\u00fcnah \u0259m\u0259l etm\u0259kl\u0259 he\u00e7 bir savab qazanmaq olmaz.<\/p>\n<p>Q\u0259rib\u0259liyi il\u0259 insan\u0131 heyr\u0259t\u0259 salan bir hadis\u0259 dedikl\u0259rimiz\u0259 g\u00f6z\u0259l n\u00fcmun\u0259 ola bil\u0259r. T\u0259qrib\u0259n y\u00fcz il bundan \u0259vv\u0259l N\u0259c\u0259fd\u0259 dini t\u0259hsil alan bir t\u0259l\u0259b\u0259 M\u0259\u015fh\u0259d\u0259 piyada yola d\u00fc\u015f\u00fcr. Onun s\u0259f\u0259ri m\u0259h\u0259rr\u0259m ay\u0131na t\u0259sad\u00fcf edirmi\u015f. T\u0259l\u0259b\u0259 Ni\u015fapur \u015f\u0259h\u0259rinin yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131ndak\u0131 k\u0259ndl\u0259rin birind\u0259n ke\u00e7\u0259rk\u0259n m\u0259scid\u0259 girib k\u00f6r\u00fcr ki, camaat namaz\u0131 q\u0131l\u0131n\u0131r. Namazdan sonra pi\u015fnamaz minb\u0259r\u0259 qalx\u0131b r\u00f6vz\u0259 oxuma\u011fa ba\u015flay\u0131r. Bu zaman m\u0259scid xidm\u0259t\u00e7il\u0259ri k\u00fc\u00e7\u0259d\u0259n xeyli da\u015f y\u0131\u011f\u0131b pi\u015fnamaza verirl\u0259r. R\u00f6vz\u0259nin \u0259n t\u0259&#8221;sirli yerind\u0259 m\u0259scidin \u00e7\u0131raqlar\u0131n\u0131 s\u00f6nd\u00fcr\u00fcrl\u0259r. Pi\u015fnamaz qaranl\u0131qda b\u00fct\u00fcn da\u015flar\u0131 minb\u0259rd\u0259n camaat\u0131n \u00fcst\u00fcn\u0259 at\u0131r. F\u0259ryad v\u0259 a\u011flamaq s\u0259sl\u0259ri m\u0259scidi b\u00fcr\u00fcy\u00fcr. \u00c7\u0131raqlar\u0131 yand\u0131randa t\u0259l\u0259b\u0259 g\u00f6r\u00fcr ki, ne\u00e7\u0259 adam\u0131n ba\u015f\u0131 yar\u0131l\u0131b. Bel\u0259c\u0259, camaat ah-nal\u0259 il\u0259, g\u00f6z ya\u015flar\u0131 i\u00e7ind\u0259 m\u0259scidd\u0259n \u00e7\u0131x\u0131b da\u011f\u0131l\u0131\u015f\u0131r. T\u0259l\u0259b\u0259 pi\u015fnamaza yax\u0131nla\u015f\u0131b g\u00f6rd\u00fcy\u00fc m\u0259nz\u0259r\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn izahat verm\u0259sini ist\u0259yir. Pi\u015fnamaz bel\u0259 cavab verir: &#8220;M\u0259n yoxlay\u0131b g\u00f6rm\u00fc\u015f\u0259m ki, bu camaat he\u00e7 bir r\u00f6vz\u0259ni e\u015fid\u0259nd\u0259 a\u011flam\u0131r. Ona g\u00f6r\u0259 onlar\u0131 da\u015fa tuturam ki, a\u011flas\u0131nlar. Ax\u0131, \u0130mam H\u00fcseyn\u0259 (\u0259) a\u011flama\u011f\u0131n b\u00f6y\u00fck savab\u0131 var!&#8221;<\/p>\n<p>Camaat\u0131 a\u011flatmaq xatirin\u0259 \u015f\u0259ri\u0259tin b\u0259y\u0259nm\u0259diyi i\u015fl\u0259r\u0259 \u0259l atan (m\u0259s\u0259l\u0259n, t\u0259hrif\u00e7ilik edib yalan r\u0259vay\u0259tl\u0259r s\u00f6yl\u0259y\u0259n) adam bilm\u0259lidir ki, h\u0259m \u00f6z\u00fc g\u00fcnah edir, h\u0259m d\u0259 e\u015fid\u0259nl\u0259ri g\u00fcnaha bat\u0131r\u0131r.<\/p>\n<p>Olmu\u015f hadis\u0259dir: Bir n\u0259f\u0259r b\u00f6y\u00fck aliml\u0259rd\u0259n birinin yan\u0131na gedib, g\u00f6rd\u00fcy\u00fc yuxunu yozmas\u0131n\u0131 xahi\u015f edir. H\u0259min adam yuxuda g\u00f6r\u00fcbm\u00fc\u015f ki, di\u015fl\u0259ri il\u0259 \u0130mam H\u00fcseynin (\u0259) \u0259tini didib \u00e7eyn\u0259yir! Alim tan\u0131mad\u0131\u011f\u0131 bu adam\u0131n s\u00f6z\u00fcn\u00fc dinl\u0259yib azca fikirl\u0259\u015fir, sonra soru\u015fur: &#8220;S\u0259n y\u0259qin ki m\u0259rsiy\u0259 oxuyansan&#8221;. Ki\u015fi t\u0259sdiq edir. Onda alim deyir: &#8220;Yuxuda \u0130mam H\u00fcseynin (\u0259) \u0259tini \u00e7eyn\u0259m\u0259yinin yozumu &#8211; onun bar\u0259sind\u0259 t\u0259hrifl\u0259rl\u0259 dolu m\u0259rsiy\u0259l\u0259r oxuma\u011f\u0131nd\u0131r. Allah s\u0259n\u0259 m\u0259rh\u0259m\u0259t g\u00f6st\u0259rib, bu yuxu il\u0259 x\u0259b\u0259rdarl\u0131q edir. Bundan sonra ya m\u0259rsiy\u0259 oxumaqdan \u0259l \u00e7\u0259k, ya da yaln\u0131z e&#8221;tibarl\u0131 tarix kitablar\u0131na m\u00fcraci\u0259t et!&#8221;<\/p>\n<p><b>L\u018fFZ\u0130 T\u018fHR\u0130FL\u018fR<\/b><\/p>\n<p>Yuxar\u0131da g\u00f6st\u0259ril\u0259n s\u0259b\u0259bl\u0259r \u00fcz\u00fcnd\u0259n a\u015fura qiyam\u0131n\u0131n b\u0259&#8221;zi detallar\u0131, h\u0259min g\u00fcn ba\u015f vermi\u015f hadis\u0259l\u0259rin t\u0259sviri t\u0259hrif\u0259 u\u011fram\u0131\u015fd\u0131r. L\u0259fzi t\u0259hrifl\u0259r (s\u00f6z t\u0259hrifl\u0259ri) qrupuna aid olan h\u0259min t\u0259hrifl\u0259rd\u0259n bir ne\u00e7\u0259si a\u015fa\u011f\u0131da qeyd edilir:<\/p>\n<p>1. Fazil D\u0259rb\u0259ndinin q\u0259l\u0259mind\u0259n \u00e7\u0131xm\u0131\u015f &#8220;\u018fsrar\u00fc\u015f-\u015f\u0259had\u0259t&#8221; kimi kitablarda iddia edilir ki, guya K\u0259rb\u0259laya y\u0131\u011f\u0131\u015fm\u0131\u015f yezid\u00e7il\u0259rin \u00fcmumi say\u0131 1 milyon 600 min n\u0259f\u0259r imi\u015f. Tarixd\u0259n m\u0259&#8221;lumdur ki, \u0130mam H\u00fcseynl\u0259 (\u0259) vuru\u015fmaq \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259\u015fkil edilmi\u015f qo\u015funun \u0259ks\u0259r hiss\u0259si Kuf\u0259 \u015f\u0259h\u0259rinin yerli \u0259halisind\u0259n y\u0131\u011f\u0131lm\u0131\u015fd\u0131. O zamank\u0131 Kuf\u0259d\u0259 \u0259li q\u0131l\u0131nc tutanlar\u0131n say\u0131 100 min n\u0259f\u0259rd\u0259n art\u0131q olmazd\u0131. Dem\u0259k, milyon n\u0259f\u0259rlik qo\u015fun m\u0259s\u0259l\u0259si tamamil\u0259 uydurmad\u0131r.<\/p>\n<p>2. B\u0259zi kitablarda yaz\u0131l\u0131b ki, guya \u0130mam H\u00fcseyn (\u0259) a\u015fura g\u00fcn\u00fcnd\u0259 300 min n\u0259f\u0259r d\u00fc\u015fm\u0259ni h\u0259lak edibmi\u015f.\u018fg\u0259r h\u0259r adam\u0131 \u00f6ld\u00fcrm\u0259y\u0259 c\u0259mi birc\u0259 saniy\u0259 vaxt s\u0259rf olundu\u011funu q\u0259bul ets\u0259k bel\u0259 (bu, a\u011flas\u0131\u011fmaz v\u0259 qeyri-m\u00fcmk\u00fcn olsa da), yen\u0259 300 min n\u0259f\u0259ri \u00f6ld\u00fcrm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn \u0130mam 83 saatdan art\u0131q vuru\u015fmal\u0131 idi. \u0259g\u0259r yaln\u0131z \u0130mam\u0131n q\u0131l\u0131nc \u00e7almas\u0131na bu q\u0259d\u0259r vaxt s\u0259rf olunmu\u015fsa, b\u0259s, o h\u0259zr\u0259t n\u0259 zaman \u00f6z ail\u0259si il\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015fm\u00fc\u015f, x\u00fctb\u0259l\u0259r s\u00f6yl\u0259mi\u015fdir? N\u0259hay\u0259t, ba\u015fqa \u015f\u0259hidl\u0259rin d\u00f6y\u00fc\u015fm\u0259sin\u0259 s\u0259rf olunmu\u015f vaxt\u0131 harada &#8220;axtarmal\u0131y\u0131q&#8221;? Bir d\u0259 ki, t\u0259nha adam\u0131n t\u0259kba\u015f\u0131na 300 min n\u0259f\u0259ri \u00f6ld\u00fcr\u0259 bilm\u0259si h\u0259qiq\u0259td\u0259n uzaq deyilmi? (N\u0259z\u0259r\u0259 al\u0131n ki, 1945-ci ilin avqustunda AB\u015e Yaponiyan\u0131n Xirosima v\u0259 Naqasaki \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rin\u0259 atom bombas\u0131 atd\u0131qda \u00fcst-\u00fcst\u0259 iki \u015f\u0259h\u0259rd\u0259 h\u0259lak olanlar\u0131n say\u0131 300 min\u0259 \u00e7atmam\u0131\u015fd\u0131!)<\/p>\n<p>3. A\u015fura qiyam\u0131ndan b\u0259hs ed\u0259n n\u00f6vh\u0259 v\u0259 m\u0259rsiy\u0259l\u0259rd\u0259 \u0130mam H\u00fcseyn (\u0259) v\u0259 ail\u0259 \u00fczvl\u0259rinin nec\u0259 cah-c\u0259lal v\u0259 t\u0259m-t\u0259raqla M\u0259din\u0259ni t\u0259rk etm\u0259si t\u0259svir olunur. Halbuki, \u0130mam H\u00fcseynin (\u0259) \u00f6z s\u00f6zl\u0259ri bu fikri r\u0259dd edir. M\u0259&#8221;lumdur ki, M\u0259din\u0259d\u0259n \u00e7\u0131xark\u0259n \u0130mam H\u00fcseyn (\u0259) Qur&#8221;andan Musa pey\u011f\u0259mb\u0259rin (\u0259) Misri t\u0259rk etm\u0259si bar\u0259d\u0259 bu ay\u0259ni oxumu\u015fdur: &#8220;O, qorxu v\u0259 nigaranl\u0131q i\u00e7ind\u0259 \u00e7\u0131xd\u0131 v\u0259 dedi: &#8220;Yar\u0259bb, m\u0259n\u0259 zal\u0131m camaat\u0131n \u0259lind\u0259n nicat ver!&#8221; (&#8220;Q\u0259s\u0259s&#8221; sur\u0259si, 21-ci ay\u0259). \u0130mam\u0131n s\u00f6zl\u0259rind\u0259n g\u00f6r\u00fcnd\u00fcy\u00fc kimi, o, M\u0259din\u0259ni cah-c\u0259lal v\u0259 araml\u0131qla deyil, nigaranl\u0131q v\u0259 narahatl\u0131q i\u00e7ind\u0259 t\u0259rk etmi\u015fdir.<\/p>\n<p>4. M\u0259rsiy\u0259l\u0259rd\u0259 a\u015fura hadis\u0259sinin ayr\u0131lmaz t\u0259rkib hiss\u0259si kimi t\u0259qdim edil\u0259n \u00dcmmi-Leyla il\u0259 ba\u011fl\u0131 hadis\u0259l\u0259r d\u0259 uydurmad\u0131r. M\u0259s\u0259l\u0259 bundad\u0131r ki, \u0259li \u0259kb\u0259rin anas\u0131 Leyla he\u00e7 K\u0259rb\u0259laya g\u0259lm\u0259mi\u015fdi. Onun \u00f6z o\u011fluna zin\u0259t verib d\u00f6y\u00fc\u015f meydan\u0131na yola salmas\u0131, \u015f\u0259had\u0259tin\u0259 a\u011flamas\u0131, k\u0259sik ba\u015f\u0131n\u0131 D\u0259m\u0259\u015fq\u0259 kimi m\u00fc\u015fayi\u0259t etm\u0259si v\u0259 s. r\u0259vay\u0259tl\u0259r d\u0259 tarix\u0259 sonradan art\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>5. B\u0259zi kitablarda \u015f\u0259xsiyy\u0259ti m\u0259&#8221;lum olmayan adamlar\u0131n K\u0259rb\u0259la faci\u0259sind\u0259 i\u015ftirak etdiyi (ist\u0259r \u0130mam H\u00fcseynin (\u0259), ist\u0259rs\u0259 d\u0259 yezid\u00e7il\u0259rin t\u0259r\u0259find\u0259) iddia olunmu\u015fdur. M\u0259s\u0259l\u0259n, deyilir ki, guya Ha\u015fim ibn \u00dctb\u0259 Mirqal adl\u0131 bir n\u0259f\u0259r 18 dirs\u0259k (t\u0259qrib\u0259n, 9 metr) uzunlu\u011funda niz\u0259 il\u0259 d\u00f6y\u00fc\u015f\u0259 girib, yezid\u00e7il\u0259rd\u0259n xeyli \u0259sg\u0259r \u00f6ld\u00fcrm\u00fc\u015fd\u00fcr. Halbuki ad\u0131 \u00e7\u0259kil\u0259n \u015f\u0259xs \u0130mam \u0259linin (\u0259) s\u0259hab\u0259l\u0259rind\u0259n idi v\u0259 a\u015fura qiyam\u0131ndan 20 il \u0259vv\u0259l \u015f\u0259hid olmu\u015fdu!<\/p>\n<p>6. \u0130mam H\u00fcseynin (\u0259) a\u015fura gec\u0259sind\u0259 \u00f6z q\u0131z\u0131n\u0131 Qasim\u0259 \u0259r\u0259 verdiyi bar\u0259d\u0259 r\u0259vay\u0259tl\u0259r d\u0259 15-ci \u0259srd\u0259 &#8220;ixtira&#8221; edilmi\u015fdir. Bundan qabaq q\u0259l\u0259m\u0259 al\u0131nm\u0131\u015f m\u00f6&#8221;t\u0259b\u0259r tarix kitablar\u0131nda bu bar\u0259d\u0259 he\u00e7 bir m\u0259&#8221;lumat yoxdur. Qasimin h\u0259min vaxt ya\u015f\u0131 14-d\u0259n art\u0131q deyildi. A\u015fura hadis\u0259sini t\u0259svir ed\u0259n s\u0259hih m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 yaz\u0131l\u0131b ki, Qasim ki\u00e7ik oldu\u011fundan, d\u00f6y\u00fc\u015f meydan\u0131na \u00e7\u0131xark\u0259n \u0259ynin\u0259 geym\u0259y\u0259 zireh, ba\u015f\u0131na qoyma\u011fa d\u0259bilq\u0259 tap\u0131lmay\u0131bm\u0131\u015f. H\u0259l\u0259 h\u0259ddi-b\u00fclu\u011fa yetm\u0259mi\u015f bir \u015f\u0259xsin evl\u0259nm\u0259si n\u0259 d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 h\u0259qiq\u0259t\u0259 uy\u011fundur? Narahatl\u0131q v\u0259 susuzluq i\u00e7ind\u0259 qalm\u0131\u015f, \u00f6l\u00fcm\u0259 haz\u0131rla\u015fan bir d\u0259st\u0259nin toy \u015f\u0259nliyi t\u0259\u015fkil edib, toy \u00e7ad\u0131r\u0131 qurmas\u0131 g\u00fcl\u00fcnc deyilmi?<\/p>\n<p>Bel\u0259 t\u0259hrifl\u0259rin siyah\u0131s\u0131n\u0131 ist\u0259nil\u0259n q\u0259d\u0259r uzatmaq olar. M\u0259\u015fhur aliml\u0259rd\u0259n birinin dediyi kimi, \u0130mam H\u00fcseyn\u0259 (\u0259) a\u011flamaq laz\u0131md\u0131r; amma \u0259sas buna g\u00f6r\u0259 yox ki, onu z\u00fclml\u0259 \u015f\u0259had\u0259t\u0259 yetiribl\u0259r. \u0130mam H\u00fcseyn\u0259 (\u0259) ona g\u00f6r\u0259 a\u011flamaq laz\u0131md\u0131r ki, \u015f\u0259had\u0259tind\u0259n sonra onun \u015f\u0259xsiyy\u0259tini v\u0259 ba\u015f\u0131na g\u0259l\u0259n hadis\u0259l\u0259ri d\u0259yi\u015fdir\u0259r\u0259k, tan\u0131nmaz \u015f\u0259kl\u0259 salm\u0131\u015flar. \u0130mam H\u00fcseynin (\u0259) uca \u015f\u0259xsiyy\u0259ti b\u0259lk\u0259 d\u0259 yezid\u00e7il\u0259rd\u0259n daha \u00e7ox, avam camaat\u0131n \u0259lind\u0259n z\u0259r\u0259r g\u00f6rm\u00fc\u015fd\u00fcr.<\/p>\n<p><b>M\u018fN\u018fV\u0130 T\u018fHR\u0130FL\u018fR<\/b><\/p>\n<p>A\u015fura h\u0259r\u0259kat\u0131na qar\u015f\u0131 \u00fcnvanlanm\u0131\u015f m\u0259&#8221;n\u0259vi t\u0259hrifl\u0259rd\u0259n biri bundan ibar\u0259tdir ki, \u00e7oxlar\u0131 bel\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr: &#8220;\u0130mam H\u00fcseyn (\u0259) ona g\u00f6r\u0259 can\u0131n\u0131 qurban etdi ki, g\u00fcnahkar m\u00fcs\u0259lmanlar\u0131n g\u00fcnah\u0131n\u0131 yusun. \u0130mam H\u00fcseyn (\u0259) bu \u00fcmm\u0259tin etdiyi v\u0259 ed\u0259c\u0259yi g\u00fcnahlar qar\u015f\u0131s\u0131nda \u00f6z can\u0131n\u0131 k\u0259ffar\u0259 kimi verdi&#8221;.<\/p>\n<p>Bu d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 t\u0259rzi xristianl\u0131\u011fa xasd\u0131r. Xristianlar deyirl\u0259r ki, \u0130sa M\u0259sih (\u0259) camaat\u0131n g\u00fcnah\u0131n\u0131 ba\u011f\u0131\u015flatmaq \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7arm\u0131xa getdi. Xristianlar qiyam\u0259t\u0259 kimi n\u0259 q\u0259d\u0259r g\u00fcnah t\u00f6r\u0259ts\u0259l\u0259r d\u0259 \u00f6zl\u0259rin\u0259 t\u0259s\u0259lli verirl\u0259r ki, ham\u0131s\u0131 \u0130san\u0131n (\u0259) \u00e7\u0259kdiyi \u0259zablar xatirin\u0259 ba\u011f\u0131\u015flanacaq.<\/p>\n<p>Bel\u0259 fikirl\u0259r \u0130slama yaban\u00e7\u0131d\u0131r. \u0130slam dinind\u0259 h\u0259r k\u0259s \u0259m\u0259ll\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259 \u00f6z\u00fc cavabdehdir. \u0259g\u0259r yuxar\u0131dak\u0131 m\u00fcdd\u0259aya inansaq, bel\u0259 \u00e7\u0131x\u0131r ki, insanlar\u0131n dini r\u0259hb\u0259rlik y\u00fck\u00fcn\u00fc \u00e7iyinl\u0259rind\u0259 da\u015f\u0131yan imam g\u00fcnah\u0131n, fitn\u0259-f\u0259sad\u0131n, m\u0259s&#8221;uliyy\u0259tsizliyin, arxay\u0131n\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131n artmas\u0131na \u015f\u0259rait yaratm\u0131\u015fd\u0131r?! Dem\u0259k, Yezid\u0259 qar\u015f\u0131 qiyam qald\u0131rm\u0131\u015f H\u00fcseyn (\u0259) \u0259slind\u0259 yezidl\u0259rin \u00e7oxalmas\u0131na xidm\u0259t edirmi\u015f?! M\u00f6min insan bel\u0259 fikirl\u0259rd\u0259n uzaq olmal\u0131d\u0131r. \u00c7\u00fcnki bel\u0259 fikirl\u0259r m\u00fcq\u0259dd\u0259s K\u0259rb\u0259la qiyam\u0131n\u0131n xatir\u0259sini ya\u015fatma\u011fa deyil, zehnl\u0259rd\u0259n silm\u0259y\u0259 do\u011fru y\u00f6n\u0259lib.<\/p>\n<p>N\u00f6vb\u0259ti m\u0259&#8221;n\u0259vi t\u0259hrifl\u0259rd\u0259n biri budur ki, guya \u0130mam H\u00fcseyn (\u0259) q\u0259tiyy\u0259n \u015f\u0259hid olmaq ist\u0259mirdi, d\u00fc\u015fm\u0259nl\u0259r onun yalvar\u0131\u015flar\u0131n\u0131, xahi\u015fl\u0259rini r\u0259dd etdil\u0259r v\u0259 \u0130mam qa\u00e7ma\u011fa yol tapmay\u0131b \u015f\u0259hid oldu. Bu fikr\u0259 inananlar t\u0259klif edirl\u0259r ki, \u0130mam H\u00fcseynin (\u0259) m\u00fcsib\u0259tin\u0259 a\u011flay\u0131b-s\u0131tqamaq laz\u0131md\u0131r. \u00c7\u00fcnki \u0130mam \u00f6z\u00fc d\u0259 ist\u0259m\u0259d\u0259n m\u00fchasir\u0259y\u0259 al\u0131n\u0131b \u015f\u0259hid edildi, \u0259g\u0259r onun yolu a\u00e7\u0131q olsayd\u0131, m\u00fctl\u0259q qa\u00e7\u0131b can\u0131n\u0131 salamat saxlayard\u0131.<\/p>\n<p>\u018fslind\u0259 is\u0259 \u0130mam H\u00fcseyn (\u0259) h\u0259r \u015feyi, o c\u00fcml\u0259d\u0259n \u015f\u0259had\u0259ti g\u00f6z \u00f6n\u00fcn\u0259 al\u0131b qiyama qalxm\u0131\u015fd\u0131. O, cismani \u00f6l\u00fcmd\u0259n qorxmurdu, \u00e7\u00fcnki m\u0259n\u0259vi q\u0259l\u0259b\u0259 onunla idi. \u0130mam H\u00fcseynin (\u0259) taleyi t\u0259\u0259ss\u00fcf\u0259 deyil, iftixara layiqdir. K\u0259rb\u0259la s\u0259hras\u0131nda \u0259sil uduzan H\u00fcseyn (\u0259) deyil, Yezid v\u0259 t\u0259r\u0259fdarlar\u0131 oldu.<\/p>\n<p>\u0130mam H\u00fcseyn (\u0259) v\u0259 silahda\u015flar\u0131 yezid\u00e7il\u0259rd\u0259n qorxmurdular, d\u00f6y\u00fc\u015f meydan\u0131na bir-bir, b\u0259&#8221;z\u0259n h\u0259tta zirehsiz, d\u0259bilq\u0259siz v\u0259 ats\u0131z \u00e7\u0131x\u0131rd\u0131lar. Amma yezid\u00e7il\u0259r onlar\u0131n t\u0259kb\u0259t\u0259k d\u00f6y\u00fc\u015f t\u0259klifini d\u0259 q\u0259bul etm\u0259y\u0259 qorxur, h\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n h\u00fccuma ke\u00e7ib t\u0259nha c\u0259ngav\u0259ri h\u0259lak edirdil\u0259r.<\/p>\n<p>K\u0259rb\u0259lada \u0130mam H\u00fcseynin (\u0259) \u0259sg\u0259rl\u0259rind\u0259n biri d\u0259 x\u0259yan\u0259t edib \u0259ks t\u0259r\u0259f\u0259 ke\u00e7m\u0259di, amma yezid\u00e7il\u0259rd\u0259n 30 n\u0259f\u0259r (o c\u00fcml\u0259d\u0259n, minba\u015f\u0131 H\u00fcrr) pe\u015fman olub \u0130mama qo\u015fuldu.<\/p>\n<p>Yezid qo\u015funu \u0130mam H\u00fcseynin (\u0259) n\u0259inki q\u0131l\u0131nc\u0131ndan, h\u0259tta s\u0259sind\u0259n d\u0259 qorxurdu. \u0130mam son x\u00fctb\u0259sini s\u00f6yl\u0259rk\u0259n \u00d6m\u0259r ibn S\u0259&#8221;d \u0259mr etdi ki, qo\u015fun haray sal\u0131b \u0130mam\u0131n s\u0259sini bat\u0131rs\u0131n. \u00c7\u00fcnki qorxurdu ki, \u0130mam\u0131n s\u00f6zl\u0259ri \u0259sg\u0259rl\u0259r\u0259 t\u0259&#8221;sir edib onlar\u0131n g\u00f6z\u00fcn\u00fc a\u00e7ar.<\/p>\n<p>B\u00fct\u00fcn bunlar s\u00fcbut edir ki, a\u015fura g\u00fcn\u00fcn\u00fcn \u0259sil qalibi Yezid deyil, \u0130mam H\u00fcseyn (\u0259) idi. Buna g\u00f6r\u0259 \u0130mam H\u00fcseyn\u0259 (\u0259) ac\u0131maq deyil, onunla f\u0259xr etm\u0259k v\u0259 ondan \u00f6yr\u0259nm\u0259k laz\u0131md\u0131r. \u0130mamlar\u0131m\u0131z buna g\u00f6r\u0259 K\u0259rb\u0259la qiyam\u0131n\u0131 yadda\u015flarda ya\u015fatma\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131lar. M\u0259qs\u0259d &#8211; \u0130mam H\u00fcseynin (\u0259) t\u0259hrifl\u0259r\u0259 u\u011framam\u0131\u015f, d\u0259yi\u015fdirilm\u0259mi\u015f \u0259sil simas\u0131n\u0131 ya\u015fatmaqd\u0131r.<\/p>\n<p><b>M\u00dcQ\u018fSS\u0130R K\u0130MD\u0130R?<\/b><\/p>\n<p>G\u00f6r\u0259s\u0259n, indiy\u0259 kimi edilmi\u015f t\u0259hrifl\u0259rin m\u00fcq\u0259ssirl\u0259ri kimdir: aliml\u0259r, yoxsa dini savad\u0131 olmayan avam camaat?<\/p>\n<p>Ad\u0259t\u0259n, bu c\u00fcr m\u00fcbahis\u0259li m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rd\u0259 aliml\u0259r g\u00fcnah\u0131 camaat\u0131n \u00fcst\u00fcn\u0259 y\u0131xmaq ist\u0259yirl\u0259r, camaat is\u0259 aliml\u0259ri m\u00fcq\u0259ssir bilir.<\/p>\n<p>Deyirl\u0259r ki, bir g\u00fcn ruhani aliml\u0259rd\u0259n biri minb\u0259r\u0259 qalx\u0131b dayaz m\u0259&#8221;nal\u0131, a\u015fa\u011f\u0131 s\u0259viyy\u0259li moiz\u0259 s\u00f6yl\u0259yir. Dinl\u0259yicil\u0259rd\u0259n biri qalx\u0131b ona e&#8221;tiraz edir ki, bu q\u0259d\u0259r insan\u0131n ba\u015f\u0131n\u0131 m\u0259&#8221;nas\u0131z s\u00f6zl\u0259rl\u0259 niy\u0259 aldad\u0131rsan? H\u0259min alim is\u0259 cavab verir ki, bu g\u00fcn m\u0259n\u0259 qulaq asan bu insanlar m\u0259&#8221;nal\u0131 s\u00f6z e\u015fitm\u0259y\u0259 layiq v\u0259 haz\u0131r deyill\u0259r.<\/p>\n<p>Xalq is\u0259 h\u0259mi\u015f\u0259 aliml\u0259ri t\u0259qsirli bilib, &#8220;bal\u0131q ba\u015f\u0131ndan iyl\u0259n\u0259r&#8221; misal\u0131na arxalan\u0131r. \u0259lb\u0259tt\u0259, t\u0259hrif\u00e7ilikd\u0259 aliml\u0259rin g\u00fcnah\u0131 inkaredilm\u0259zdir, amma bu i\u015fd\u0259 camaat da onlarla \u015f\u0259rikdir.<\/p>\n<p>H\u0259disl\u0259rin birind\u0259 (T\u0259brisinin &#8220;Ehticac&#8221; kitab\u0131nda) buyurulur ki, bir n\u0259f\u0259r \u0130mam Sadiqd\u0259n (\u0259) soru\u015fur: &#8220;Qur&#8221;anda savads\u0131z y\u0259hudil\u0259r bar\u0259sind\u0259 deyilir: &#8220;Onlardan (y\u0259hudil\u0259rd\u0259n) b\u0259&#8221;zil\u0259ri d\u0259 avam v\u0259 bisavadd\u0131rlar, &#8220;T\u00f6vrat&#8221;\u0131 bilm\u0259zl\u0259r, yaln\u0131z x\u0259yallara, bo\u015f arzulara uyar, z\u0259nn\u0259 qap\u0131larlar&#8221;(&#8220;B\u0259q\u0259r\u0259&#8221; sur\u0259si, ay\u0259 78). Niy\u0259 Allah avam insanlar\u0131 t\u0259nbeh edib g\u00fcnahland\u0131r\u0131r. Ax\u0131 savads\u0131z adamlar h\u0259qiq\u0259td\u0259n bix\u0259b\u0259r olduqlar\u0131na g\u00f6r\u0259 \u00fczrl\u00fcd\u00fcrl\u0259r!&#8221; \u0130mam h\u0259min adama cavab ver\u0259r\u0259k buyurur ki, b\u0259&#8221;zi m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rd\u0259 h\u0259qiq\u0259t\u0259n, savads\u0131zlar cavabdeh deyill\u0259r. M\u0259s\u0259l\u0259n, d\u0259qiq bir elmi m\u0259s\u0259l\u0259 bar\u0259sind\u0259 h\u0259r adam d\u00fczg\u00fcn m\u00fclahiz\u0259 y\u00fcr\u00fcd\u0259 bilm\u0259z, bu yaln\u0131z aliml\u0259rin i\u015fidir. Amma el\u0259 m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r d\u0259 var ki, onlar\u0131 ba\u015fa d\u00fc\u015fm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn d\u0259rin elm v\u0259 savad t\u0259l\u0259b olunmur. \u0130nsan\u0131n fitr\u0259tind\u0259 olan a\u011f\u0131l v\u0259 \u015f\u00fcur q\u00fcvv\u0259si il\u0259 h\u0259min m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri h\u0259ll etm\u0259k m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Sonra \u0130mam bel\u0259 bir misal \u00e7\u0259kir: F\u0259rz ed\u0259k ki, bir alim \u00f6z\u00fc g\u00fcnahkar v\u0259 b\u0259d\u0259xlaq oldu\u011fu halda, camaata iman v\u0259 \u0259xlaq \u00f6yr\u0259dir. \u00d6z\u00fc g\u00fcnahdan \u0259l \u00e7\u0259km\u0259diyi halda, ba\u015fqalar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn t\u00f6vb\u0259d\u0259n d\u0259m vurur. M\u0259g\u0259r insan bel\u0259 bir alim\u0259 qar\u015f\u0131 \u00f6z m\u00fcnasib\u0259tini m\u00fc\u0259yy\u0259n etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fctl\u0259q savadl\u0131 olmal\u0131d\u0131rm\u0131? Elementar a\u011f\u0131l v\u0259 m\u0259ntiq\u0259 malik savads\u0131z adam da ba\u015fa d\u00fc\u015f\u0259r ki, bel\u0259 iki\u00fczl\u00fc alim\u0259 e&#8221;tibar etm\u0259k, \u015f\u0259ri\u0259t h\u00f6kml\u0259rind\u0259 ondan m\u0259sl\u0259h\u0259t almaq olmaz. Savads\u0131z y\u0259hudil\u0259r d\u0259 \u00f6z b\u00f6y\u00fckl\u0259rinin g\u00fcnah v\u0259 s\u0259hvl\u0259rini g\u00f6r\u0259-g\u00f6r\u0259 onlara tabe oldular, onlar \u00fc\u00e7\u00fcn \u015f\u0259rait yaratd\u0131lar, ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 t\u0259nbeh v\u0259 m\u0259z\u0259mm\u0259t\u0259 layiq g\u00f6r\u00fcld\u00fcl\u0259r.<\/p>\n<p>B\u0259zi kitablarda yaz\u0131l\u0131b ki, bir quldur s\u0259hrada karvanlar\u0131 soymaqla m\u0259\u015f\u011ful olurmu\u015f. Bir g\u00fcn e\u015fidir ki, K\u0259rb\u0259laya ziyar\u0259t\u0259 ged\u0259n bir karvan s\u0259hradan ke\u00e7\u0259c\u0259k. Quldur tez gedib yol \u00fcst\u00fcnd\u0259 pusquda oturur ki, karvan ke\u00e7\u0259nd\u0259 h\u00fccum edib ziyar\u0259t\u00e7il\u0259ri soysun. T\u0259sad\u00fcf\u0259n pusquda oturub g\u00f6zl\u0259diyi vaxt onu yuxu apar\u0131r. Karvan g\u0259lib ke\u00e7ir, amma quldur yuxuda oldu\u011fu \u00fc\u00e7\u00fcn x\u0259b\u0259r tutmur. Quldur yuxuda g\u00f6r\u00fcr ki, guya qiyam\u0259t g\u00fcn\u00fcd\u00fcr v\u0259 etdiyi cinay\u0259tl\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259 onu c\u0259h\u0259nn\u0259m\u0259 at\u0131rlar. Amma c\u0259h\u0259nn\u0259m qulduru q\u0259bul etm\u0259yib geri qaytar\u0131r. S\u0259b\u0259bi is\u0259 budur ki, guya ziyar\u0259t\u00e7il\u0259r karvan\u0131 yoldan ke\u00e7\u0259rk\u0259n, qalxan toz-duman pusquda yatm\u0131\u015f quldurun b\u0259d\u0259nin\u0259 v\u0259 geyimin\u0259 qonubmu\u015f. \u00dcst\u00fcnd\u0259 K\u0259rb\u0259la karvan\u0131n\u0131n tozu olan adam\u0131 is\u0259 c\u0259h\u0259nn\u0259m alovu yand\u0131rmaz.<\/p>\n<p>Bu r\u0259vay\u0259tin yalan oldu\u011funu ba\u015fa d\u00fc\u015fm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn savad v\u0259 elm laz\u0131md\u0131rm\u0131? Ax\u0131 ham\u0131 bilir ki, Allah h\u0259r k\u0259sin niyy\u0259tin\u0259 \u0259sas\u0259n \u0259m\u0259ll\u0259rini qiym\u0259tl\u0259ndir\u0259r. \u0259g\u0259r quldur karvan\u0131 soymaq q\u0259sdi il\u0259 oturub \u00f6z\u00fc d\u0259 bilm\u0259d\u0259n yuxuya gedibs\u0259, ona nec\u0259 haqq qazand\u0131rmaq olar? M\u0259g\u0259r t\u00f6vb\u0259 etm\u0259d\u0259n g\u00fcnah ba\u011f\u0131\u015flanarm\u0131? \u015e\u00fcbh\u0259siz, a\u011f\u0131l v\u0259 sa\u011flam m\u0259ntiq bel\u0259 xurafat\u0131 r\u0259dd edir.<\/p>\n<p><b>T\u018fHR\u0130F\u0130N Z\u0130YANLARI<\/b><\/p>\n<p>Haqq\u0131nda dan\u0131\u015f\u0131lmal\u0131 n\u00f6vb\u0259ti m\u0259s\u0259l\u0259 bundan ibar\u0259tdir ki, g\u00f6r\u0259s\u0259n, t\u0259hrifin n\u0259 ziyan\u0131 vard\u0131r? T\u0259hrifin z\u0259r\u0259ri \u00e7ox b\u00f6y\u00fckd\u00fcr. T\u0259hrif el\u0259 dolay\u0131 z\u0259rb\u0259dir ki, birba\u015fa z\u0259rb\u0259d\u0259n qat-qat g\u00fccl\u00fcd\u00fcr. \u0259g\u0259r hiday\u0259t m\u0259qs\u0259dil\u0259 yaz\u0131lm\u0131\u015f kitabda t\u0259hrif olsa, z\u0259lal\u0259t kitab\u0131na \u00e7evril\u0259r. \u0259g\u0259r insanlar\u0131 xo\u015fb\u0259xtiliy\u0259 \u00e7atd\u0131rmaq m\u0259qs\u0259dil\u0259 yaz\u0131lm\u0131\u015f kitab t\u0259hrif\u0259 u\u011frasa, b\u0259db\u0259xtliy\u0259 xidm\u0259t ed\u0259r.<\/p>\n<p>Tarix boyu b\u0259&#8221;zi \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259r nadan adamlar\u0131n \u0259liyl\u0259 t\u0259hrif edilib tamamil\u0259 \u0259ks \u015f\u0259kild\u0259 camaata tan\u0131td\u0131r\u0131l\u0131blar. M\u0259s\u0259l\u0259n, \u0130mam H\u00fcseynin (\u0259) o\u011flu \u0130mam Zeyn\u00fclabidin\u0259 (\u0259) &#8220;bimar&#8221; l\u0259q\u0259bini veribl\u0259r. Halbuki \u0130mam Zeyn\u00fclabidinin (\u0259) \u0259sil (\u0259r\u0259b dilind\u0259ki) l\u0259q\u0259bl\u0259ri aras\u0131nda n\u0259 &#8220;bimar&#8221; ad\u0131, n\u0259 d\u0259 onunla s\u0259sl\u0259\u015f\u0259n ba\u015fqa ad yoxdur. M\u0259&#8221;lumdur ki, \u0130mam Zeyn\u00fclabidin (\u0259) yaln\u0131z a\u015fura faci\u0259si zaman\u0131 x\u0259st\u0259 olub. (Bu da Allah\u0131n m\u0259sl\u0259h\u0259ti idi ki, \u0130mam d\u00f6y\u00fc\u015f meydan\u0131na \u00e7\u0131x\u0131b \u015f\u0259hid olmas\u0131n v\u0259 imam\u0259t z\u0259nciri q\u0131r\u0131lmas\u0131n). He\u00e7 bir tarix kitab\u0131nda yaz\u0131lmay\u0131b ki, \u0130mam Zeyn\u00fclabidin (\u0259) \u00f6mr\u00fc boyu x\u0259st\u0259 olub v\u0259 v\u0259 bu x\u0259st\u0259liyin\u0259 g\u00f6r\u0259 ona l\u0259q\u0259b veribl\u0259r. Amma bu &#8220;bimar&#8221; l\u0259q\u0259binin g\u0259tirdiyi t\u0259hrif \u00fcz\u00fcnd\u0259ndir ki, \u0259ks\u0259r insanlar \u0130mam Zeyn\u00fclabidinin (\u0259) h\u0259mi\u015f\u0259 x\u0259st\u0259, q\u0131zd\u0131rmal\u0131, beli b\u00fck\u00fclm\u00fc\u015f, \u0259lind\u0259 \u00e7\u0259lik tutmu\u015f, ahu-vayla g\u00fcn ke\u00e7ir\u0259n bir adam kimi t\u0259svir edirl\u0259r. Halbuki, K\u0259rb\u0259la faci\u0259sind\u0259n sonra o h\u0259zr\u0259t tam sa\u011flam halda 30 ild\u0259n art\u0131q ya\u015fam\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p><b>AL\u0130ML\u018fR\u0130N V\u018fZ\u0130F\u018fS\u0130<\/b><\/p>\n<p>T\u0259hrifl\u0259r qar\u015f\u0131s\u0131nda ilahiyyat aliml\u0259rinin, ruhanil\u0259rin v\u0259zif\u0259si v\u0259 borcu budur ki, h\u0259qiq\u0259ti gizl\u0259tm\u0259d\u0259n xalqa \u00e7atd\u0131rs\u0131nlar (h\u0259tta h\u0259qiq\u0259ti e\u015fitm\u0259k \u00e7oxlar\u0131n\u0131n xo\u015funa g\u0259lm\u0259s\u0259 d\u0259). Aliml\u0259rin v\u0259zif\u0259si t\u0259hrifl\u0259ri r\u0259dd etm\u0259k, t\u0259hrif\u00e7il\u0259rin a\u011fz\u0131n\u0131 yummaqd\u0131r. Aliml\u0259rin v\u0259zif\u0259si budur ki, bir r\u0259vay\u0259tin d\u00fczg\u00fcn olub-olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 diqq\u0259tl\u0259 ara\u015fd\u0131rmadan dan\u0131\u015fmas\u0131nlar, qeyri-m\u00f6&#8221;t\u0259b\u0259r kitablara, yalan\u00e7\u0131 m\u00fc\u0259llifl\u0259r\u0259 m\u00fcraci\u0259t etm\u0259sinl\u0259r. Kitab m\u00fc\u0259llifl\u0259rinin \u015f\u00f6hr\u0259ti g\u0259r\u0259k insan\u0131 \u00e7a\u015fd\u0131rmas\u0131n. B\u0259&#8221;z\u0259n b\u00f6y\u00fck \u015f\u00f6hr\u0259t\u0259 malik savadl\u0131 aliml\u0259rin kitablar\u0131nda da t\u0259hrif\u00e7ilik m\u00fc\u015fahid\u0259 olunur (H\u00fcseyn Vaiz Ka\u015fifinin &#8220;R\u00f6vz\u0259t\u00fc\u015f-\u015f\u00fch\u0259da&#8221; v\u0259 Fazil D\u0259rb\u0259ndinin &#8220;\u018fsrar\u00fc\u015f-\u015f\u0259had\u0259t&#8221; kitablar\u0131 kimi).<\/p>\n<p>\u00c7ox vaxt m\u0259scidl\u0259rd\u0259, yaxud evl\u0259rd\u0259 qurulan t\u0259&#8221;ziy\u0259 m\u0259clisl\u0259rind\u0259 \u0259sas m\u0259qs\u0259d &#8211; bacard\u0131qca \u00e7ox adam\u0131 m\u0259clis\u0259 d\u0259&#8221;v\u0259t etm\u0259k olur. T\u0259&#8221;ziy\u0259 m\u0259clisi t\u0259\u015fkil ed\u0259n \u015f\u0259xsin m\u0259ram\u0131 izdiham toplamaq olmamal\u0131d\u0131r. M\u0259g\u0259r t\u0259&#8221;ziy\u0259 m\u0259clisi k\u00fc\u00e7\u0259 y\u00fcr\u00fc\u015f\u00fc, n\u00fcmayi\u015fdirmi ki, orada izdiham\u0131n olmas\u0131 \u015f\u0259rt say\u0131ls\u0131n? M\u0259clis sahibi moiz\u0259 ed\u0259n alimin qar\u015f\u0131s\u0131nda t\u0259l\u0259b qoymamal\u0131d\u0131r ki, \u00e7ox adam toplas\u0131n v\u0259 m\u0259rsiy\u0259 vasit\u0259sil\u0259 camaat\u0131 q\u0131z\u0131\u015fd\u0131r\u0131b &#8220;cu\u015fa g\u0259tirsin&#8221;. \u0259ks t\u0259qdird\u0259 m\u0259clisi aparan \u015f\u0259xs camaat\u0131n diqq\u0259tini c\u0259lb etm\u0259k, onlar\u0131 riqq\u0259t\u0259 g\u0259tirib a\u011flatmaq, z\u0259ncir v\u0259 sin\u0259 s\u0259sl\u0259rini daha da ucaltmaq \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259hrifl\u0259r\u0259 \u0259l atma\u011fa m\u0259cbur olacaq, h\u0259qiq\u0259t\u0259 uy\u011fun olmayan na\u011f\u0131l v\u0259 \u0259fsan\u0259 \u015f\u0259killi xurafat dan\u0131\u015facaq ki, camaat daha \u015fidd\u0259tl\u0259 a\u011flas\u0131n, ba\u015fqa s\u00f6zl\u0259 des\u0259k, &#8220;m\u0259clis camaat\u0131 tutsun&#8221;. A\u015fura qiyam\u0131ndan dan\u0131\u015fan v\u0259 yazan adamlar\u0131n ilkin v\u0259zif\u0259si &#8211; h\u0259qiq\u0259ti \u00e7atd\u0131rmaq olmal\u0131d\u0131r. Onu dinl\u0259yicil\u0259rin h\u0131\u00e7q\u0131r\u0131\u011f\u0131, n\u0259&#8221;r\u0259si, q\u0131\u015fq\u0131r\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcrm\u0259m\u0259lidir. Zahiri effektl\u0259rin k\u00f6m\u0259yi il\u0259 h\u00f6nk\u00fcr\u00fcb a\u011flamaqdansa, a\u015fura faci\u0259sinin f\u0259ls\u0259f\u0259sini d\u0259rind\u0259n duyub s\u0259ssizc\u0259 bir damc\u0131 g\u00f6z ya\u015f\u0131 ax\u0131tmaq daha \u00fcst\u00fcnd\u00fcr. T\u0259&#8221;ziy\u0259nin \u0259sil missiyas\u0131 &#8220;\u00e7ox a\u011flatmaq&#8221; deyil, &#8220;\u00e7ox anlatmaq&#8221;d\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u015e\u0259hid M\u00fcrt\u0259za M\u00fct\u0259hh\u0259rinin yaz\u0131lar\u0131 \u0259sas\u0131nda \u018fr\u0259b dilind\u0259 &#8220;t\u0259hrif&#8221; s\u00f6z\u00fc &#8220;h\u0259rif\u0259&#8221; fe&#8221;lind\u0259n qaynaqlan\u0131r v\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n bir \u015feyi izl\u0259diyi, yaxud izl\u0259m\u0259yi laz\u0131m g\u0259l\u0259n yoldan d\u00f6nd\u0259rm\u0259k, k\u0259nara \u00e7\u0131xarmaq m\u0259&#8221;nas\u0131n\u0131 bildirir. T\u0259hrifl\u0259 &#8220;d\u0259yi\u015fdirm\u0259&#8221;, &#8220;ba\u015fqa \u015f\u0259kl\u0259 salma&#8221; anlay\u0131\u015flar\u0131 aras\u0131nda f\u0259rq vard\u0131r. F\u0259rq bundan ibar\u0259tdir ki, t\u0259hrif &#8211; q\u0259sd\u0259n v\u0259 q\u0259r\u0259zli \u015f\u0259kild\u0259 edilmi\u015f d\u0259yi\u015fiklikdir. M\u0259s\u0259l\u0259n, \u0259g\u0259r siz h\u0259r hans\u0131 c\u00fcml\u0259ni, m\u0259ktubu, \u015feri da\u015f\u0131mal\u0131 oldu\u011fu m\u0259&#8221;nada deyil, tamam ba\u015fqa m\u0259&#8221;nada anla\u015f\u0131lmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn d\u0259yi\u015fdirs\u0259niz, onu t\u0259hrif etmi\u015f olars\u0131n\u0131z. T\u0259hrifin bir ne\u00e7\u0259 n\u00f6v\u00fc vard\u0131r ki, bunlardan \u0259n m\u00fch\u00fcml\u0259ri l\u0259fzi t\u0259hrif (s\u00f6z t\u0259hrifi) v\u0259 m\u0259&#8221;n\u0259vi t\u0259hrifdir (m\u0259na t\u0259hrifi). L\u0259fzi t\u0259hrif&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":76510,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[1],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/thumb_kerbela12.jpg",120,67,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/thumb_kerbela12.jpg",120,67,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/thumb_kerbela12.jpg",120,67,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/thumb_kerbela12.jpg",120,67,false],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/thumb_kerbela12.jpg",120,67,false],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/thumb_kerbela12.jpg",120,67,false],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/thumb_kerbela12.jpg",120,67,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/thumb_kerbela12.jpg",120,67,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/thumb_kerbela12.jpg",120,67,false],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/thumb_kerbela12.jpg",120,67,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=1\" rel=\"category\">C\u0259miyy\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"\u015e\u0259hid M\u00fcrt\u0259za M\u00fct\u0259hh\u0259rinin yaz\u0131lar\u0131 \u0259sas\u0131nda \u018fr\u0259b dilind\u0259 &#8220;t\u0259hrif&#8221; s\u00f6z\u00fc &#8220;h\u0259rif\u0259&#8221; fe&#8221;lind\u0259n qaynaqlan\u0131r v\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n bir \u015feyi izl\u0259diyi, yaxud izl\u0259m\u0259yi laz\u0131m g\u0259l\u0259n yoldan d\u00f6nd\u0259rm\u0259k, k\u0259nara \u00e7\u0131xarmaq m\u0259&#8221;nas\u0131n\u0131 bildirir. T\u0259hrifl\u0259 &#8220;d\u0259yi\u015fdirm\u0259&#8221;, &#8220;ba\u015fqa \u015f\u0259kl\u0259 salma&#8221; anlay\u0131\u015flar\u0131 aras\u0131nda f\u0259rq vard\u0131r. F\u0259rq bundan ibar\u0259tdir ki, t\u0259hrif &#8211; q\u0259sd\u0259n v\u0259 q\u0259r\u0259zli \u015f\u0259kild\u0259 edilmi\u015f d\u0259yi\u015fiklikdir. M\u0259s\u0259l\u0259n, \u0259g\u0259r siz h\u0259r hans\u0131 c\u00fcml\u0259ni, m\u0259ktubu,&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/76509"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=76509"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/76509\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/76510"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=76509"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=76509"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=76509"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}