{"id":76554,"date":"2019-09-03T14:36:57","date_gmt":"2019-09-03T11:36:57","guid":{"rendered":"http:\/\/arantv.az\/?p=76554"},"modified":"2019-09-03T14:36:57","modified_gmt":"2019-09-03T11:36:57","slug":"qlobal-iqlim-d%c9%99ysikliyi-planetimiz-ucun-t%c9%99hluk%c9%99dir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=76554","title":{"rendered":"Qlobal    iqlim   d\u0259y\u015fikliyi   planetimiz  \u00fcc\u00fcn   t\u0259hl\u00fck\u0259dir !!!"},"content":{"rendered":"<p><strong>Atmosferin olmas\u0131 Yer \u00fcz\u0259rind\u0259 h\u0259yat\u0131n m\u00f6vcud olmas\u0131 dem\u0259kdir. Atmosferd\u0259 olan qazlar\u0131n, buxarlar\u0131n,b\u0259rk yaxud maye hal\u0131ndak\u0131 madd\u0259l\u0259rin canl\u0131 orqanizmil\u0259rin h\u0259yat \u015f\u0259raitin\u0259 m\u0259nfi t\u0259sir ed\u0259c\u0259k miqdarda olmas\u0131na atmosfer \u00e7irkl\u0259nm\u0259si deyilir. Atmosferin \u00e7irkl\u0259nm\u0259si dedikd\u0259 bu ba\u015fa d\u00fc\u015f\u00fcl\u00fcr. Atmosferin 2 c\u00fcr \u00e7irkl\u0259nm\u0259si var:<\/strong><\/p>\n<ol>\n<li><strong> T\u0259bii \u00e7irkl\u0259nm\u0259, t\u0259bii f\u0259lak\u0259tl\u0259r ( vulkan p\u00fcsk\u00fcrm\u0259si, me\u015f\u0259 yan\u011f\u0131nlar\u0131 ). <\/strong><\/li>\n<li><strong> Antropogen \u00e7irkl\u0259nm\u0259 ( insanlar t\u0259r\u0259find\u0259n \u00e7irkl\u0259nm\u0259 ). <\/strong><\/li>\n<\/ol>\n<p><strong>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Atmosfer \u0259sas\u0259n antropogen t\u0259sir n\u0259tic\u0259sind\u0259 \u00e7irkl\u0259nir. \u0130nsanlar g\u00fcnd\u0259lik f\u0259aliyy\u0259tl\u0259ri il\u0259 torpa\u011f\u0131, suyu \u00e7irkl\u0259ndirdiyi kimi atmosferi d\u0259 \u00e7irkl\u0259ndirir. Atmosferin \u00e7irkl\u0259nm\u0259si problemi uzun ill\u0259rdir ki,\u00a0 b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259ti narahat edir. Bu problem son ill\u0259r insanlara v\u0259 \u0259traf m\u00fchit\u0259 vurdu\u011fu ziyanla daha qabar\u0131q \u015f\u0259kild\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc g\u00f6st\u0259rir. \u0130nsan f\u0259aliyy\u0259ti n\u0259tic\u0259sind\u0259 h\u0259r il atmosfer\u0259 20 milyard ton karbon qaz\u0131 burax\u0131l\u0131r. Onun atmosferd\u0259ki miqdar\u0131 artd\u0131qca insanlarda hipoksiya x\u0259st\u0259liyi ba\u015f verir, t\u0259n\u0259ff\u00fcs v\u0259 \u00fcr\u0259k f\u0259aliyy\u0259ti z\u0259ifl\u0259yir. <\/strong><\/p>\n<p><strong>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 D\u00fcnyan\u0131n s\u0259naye c\u0259h\u0259td\u0259n inki\u015faf etmi\u015f Avropa \u00f6lk\u0259l\u0259rinin atmosferi h\u0259mi\u015f\u0259 k\u00fck\u00fcrd qaz\u0131 v\u0259 azot oksidl\u0259ri il\u0259 z\u0259ngin olur. Onlar atmosferd\u0259 su buxarlar\u0131 il\u0259 kimy\u0259vi reaksiyaya gir\u0259r\u0259k k\u00fck\u00fcrd v\u0259 azot tur\u015fular\u0131 \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259tirir v\u0259 tur\u015fu ya\u011f\u0131\u015flar\u0131 \u015f\u0259klind\u0259 yer\u0259 t\u00f6k\u00fcl\u00fcr. Bel\u0259 ya\u011f\u0131\u015flar ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259 h\u00fcnd\u00fcr, \u00e7\u0259tiri nisb\u0259t\u0259n b\u00f6y\u00fck olan a\u011faclar\u0131n \u00fcz\u0259rin\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcr, yarpaqlar\u0131 r\u0259ngsizl\u0259\u015fdirir v\u0259 n\u0259tic\u0259d\u0259 fotosintez prosesi pozulur, sonra yarpaqlar t\u00f6k\u00fcl\u00fcr. A\u011faclar vaxt\u0131ndan \u0259vv\u0259l qocal\u0131r v\u0259 m\u0259hv olma\u011fa ba\u015flay\u0131r. Tur\u015f ya\u011f\u0131\u015flar torpa\u011fa ke\u00e7dikd\u0259 a\u011faclar\u0131n k\u00f6k sistemini z\u0259d\u0259l\u0259yir, t\u0259n\u0259ff\u00fcs prosesini pozur, daxili toxumalarada d\u0259yi\u015fk\u0259nlik t\u00f6r\u0259dir. Tur\u015f ya\u011f\u0131\u015flar me\u015f\u0259l\u0259rd\u0259n \u0259lav\u0259 \u015firin su h\u00f6vz\u0259l\u0259rind\u0259 ya\u015fayan canl\u0131lar\u0131, \u00fcmumiyy\u0259tl\u0259, b\u00fct\u00fcn ya\u015fil bitki \u00f6rt\u00fcy\u00fcn\u00fc d\u0259 m\u0259hv edir v\u0259 onun m\u0259hsuldarl\u0131\u011f\u0131n\u0131 azald\u0131r. <\/strong><\/p>\n<p><strong>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 M\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259rin hesablamalar\u0131na g\u00f6r\u0259 h\u0259r il atmosfer\u0259 250 milyon ton k\u00fcl, <\/strong><strong>160 <\/strong><strong>milyon ton\u00a0 texniki toz , 300 milyon ton karbon oksidi (CO), 120 milyon ton k\u00fck\u00fcrd oksidi (SO<sub>2<\/sub>) v\u0259 \u00e7oxlu miqdarda dig\u0259r z\u0259h\u0259rli qazlar qar\u0131\u015f\u0131r.<\/strong><\/p>\n<p><strong>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Atmosferd\u0259 ilb\u0259 il daha \u00e7ox z\u0259h\u0259rl\u0259yici qazlar toplan\u0131l\u0131r ki, bunlar\u0131nda \u0259sas m\u0259nb\u0259yi s\u0259naye m\u00fc\u0259ssisl\u0259ri v\u0259 avtomobill\u0259r hesab olunur. Statistik m\u0259lumata g\u00f6r\u0259 atmosferin \u00e7irkl\u0259nm\u0259sinin\u00a0 60 % &#8211; i\u00a0 avtomobil n\u0259qliyyat\u0131n\u0131n pay\u0131na d\u00fc\u015f\u00fcr. Avtomobil n\u0259qliyyat\u0131n\u0131n say\u0131n\u0131n artmas\u0131 onun atmosferi \u00e7irkl\u0259ndirm\u0259 ehtimal\u0131n\u0131 da art\u0131r\u0131r. Bununla yana\u015f\u0131 m\u00fcasir n\u0259qliyyat vasit\u0259si olan aviasiya da atmosferi d\u0259 az \u00e7irkl\u0259ndirmir. M\u0259s\u0259l\u0259n, Amerikadan Avropaya q\u0259d\u0259r b\u00f6y\u00fck m\u0259saf\u0259ni q\u0259t ed\u0259rk\u0259n bir reaktiv t\u0259yyar\u0259 50 ton oksigen s\u0259rf edir. Bu itkini b\u0259rpa etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn 30 ha &#8211; dan art\u0131q me\u015f\u0259 sah\u0259si bir il \u0259rzind\u0259 o q\u0259d\u0259r oksigen hasil ed\u0259 bilmir.Amerikan\u0131n m\u00fcasir Boinq- 777 tipli s\u0259rni\u015fin t\u0259yyar\u0259si 1 saatl\u0131q u\u00e7u\u015f zaman\u0131 atmosfer\u0259 83 ton su buxar\u0131, 72 ton karbon qaz\u0131, 40 ton d\u0259m qaz\u0131 v\u0259 dig\u0259r z\u0259h\u0259rli qazlar burax\u0131r, \u0259v\u0259zind\u0259 is\u0259 k\u00fclli miqdarda oksigen s\u0259rf edir.<\/strong><\/p>\n<p><strong>XX \u0259srd\u0259 atmosferd\u0259 karbon qaz\u0131n\u0131n (CO2) konsentrasiyas\u0131 13%, toz bulanmas\u0131 20% artm\u0131\u015f, Yer s\u0259thinin i\u015f\u0131qlanmas\u0131 is\u0259 10% azalm\u0131\u015fd\u0131r.\u00a0H\u0259r il m\u00fcxt\u0259lif\u00a0 yanacaq n\u00f6vl\u0259rind\u0259n, m\u00fcxt\u0259lif m\u0259qs\u0259dl\u0259rl\u0259 istifad\u0259 olunmas\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 Yer atmosferin\u0259 20 milyard ton CO2 qar\u0131\u015f\u0131r, havada karbon qaz\u0131n\u0131n miqdar\u0131 0,5, metan &#8211; 0,9, azot oksidl\u0259ri &#8211; 0,25, hallogenl\u0259r is\u0259 4% normadan art\u0131q olur. H\u0259min qazlar\u0131n t\u0259sirind\u0259n yaranan istixana effekti qlobal iqlim d\u0259yi\u015fm\u0259l\u0259ri il\u0259 m\u00fc\u015fay\u0259t olundu\u011fu \u00fc\u00e7\u00fcn havan\u0131n orta illik temperaturu 0,8-1,0 d\u0259r\u0259c\u0259, Arktika, Qrenlandiya v\u0259 Antarktika yar\u0131madas\u0131nda is\u0259 2-2,5 d\u0259r\u0259c\u0259 \u00a0artm\u0131\u015fd\u0131r. Havan\u0131n temperatur t\u0259r\u0259dd\u00fcd\u00fc v\u0259 iqlim d\u0259yi\u015fm\u0259l\u0259rinin bu s\u00fcr\u0259tl\u0259 dinamik inki\u015faf etdiyi t\u0259qdird\u0259 h\u0259min g\u00f6st\u0259ricinin yax\u0131n g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 5 -6 d\u0259r\u0259c\u0259 \u00a0olaca\u011f\u0131 \u00a0g\u00f6zl\u0259nilir.<\/strong><\/p>\n<p><strong>Cox b\u00f6y\u00fck\u00a0 narahatc\u0131l\u0131\u011f\u0131n s\u0259b\u0259bi, Yer k\u00fcr\u0259sind\u0259 g\u00fcnd\u0259n-g\u00fcn\u0259\u00a0 t\u0259sir dair\u0259si v\u0259 \u0259hat\u0259si geni\u015fl\u0259n\u0259n qlobal iqlim d\u0259yi\u015fk\u0259nliyi planetimizin m\u00f6vcud buzlaqlar\u0131n\u0131n \u0259rim\u0259si t\u0259hl\u00fck\u0259sini yarad\u0131r.\u00a0H\u0259min buzlaqlar planetimizd\u0259 hava c\u0259r\u0259yan\u0131n\u0131n t\u0259nziml\u0259nm\u0259sind\u0259, iqlim v\u0259 onun amill\u0259rinin formala\u015fmas\u0131nda, el\u0259c\u0259 d\u0259 biosferin v\u0259 ekosisteml\u0259rin sabitliyinin t\u0259min olunmas\u0131nda v\u0259 \u015firin su ehtiyat\u0131n\u0131n toplanmas\u0131nda (d\u00fcnyan\u0131n \u015firin su ehtiyat\u0131n\u0131n 90%-i, planetin buzlaqlar\u0131n\u0131n is\u0259 85%-i m\u0259hz Antarktida materikind\u0259 toplan\u0131b) misilsiz, planetar v\u0259 b\u0259\u015f\u0259ri \u0259h\u0259miyy\u0259t k\u0259sb edir. 1945-ci ild\u0259n indiy\u0259d\u0259k olan m\u00fcdd\u0259t \u0259rzind\u0259 Antarktika yar\u0131madas\u0131nda orta illik temperaturun 2,5 d\u0259r\u0259c\u0259 artmas\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 buzla\u011f\u0131n \u0259rim\u0259si pinqvinl\u0259rin populyasiyas\u0131n\u0131n 33% azalmas\u0131na s\u0259b\u0259b olmu\u015f, 1980-ci il\u0259 nisb\u0259t\u0259n 2007-ci ild\u0259 buzlaq sah\u0259 40%-\u0259 q\u0259d\u0259r azalm\u0131\u015fd\u0131r. Antarktida materikind\u0259n, h\u0259m d\u0259 Antarktika yar\u0131madas\u0131ndak\u0131 buzlaqlardan iri aysberql\u0259rin qoparaq ayr\u0131lmas\u0131 m\u0259hz qlobal istil\u0259\u015fm\u0259nin t\u0259sirind\u0259n ba\u015f vermi\u015fdir. Antarktidan\u0131n q\u0259rb buzlaqlar\u0131ndan 1,5 milyon il \u0259vv\u0259l Vilkins (sah\u0259si 570km2) v\u0259 2002-ci ild\u0259 Larsen (sah\u0259si 5,5 min km2) aysberql\u0259rinin t\u0259bii buzlaqdan ayr\u0131lmas\u0131 v\u0259 s\u00fcr\u0259tl\u0259 \u0259rim\u0259si \u0259n m\u00fch\u00fcm t\u0259bii ekoloji f\u0259lak\u0259t say\u0131l\u0131r.<\/strong><\/p>\n<p><strong>Qlobal istil\u0259\u015fm\u0259d\u0259 b\u0259zi ba\u015fqa amill\u0259r (G\u00fcn\u0259\u015fd\u0259 ba\u015f ver\u0259n partlay\u0131\u015flar, radiasiya fonu, Yerin maqnit sah\u0259sinin v\u0259 x\u0259yali oxunun, Yerl\u0259 G\u00fcn\u0259\u015f aras\u0131ndak\u0131 m\u0259saf\u0259nin d\u0259yi\u015film\u0259si, z\u0259lz\u0259l\u0259 v\u0259 vulkan p\u00fcsk\u00fcrm\u0259l\u0259ri v\u0259 s.) i\u015ftirak ets\u0259 d\u0259, bu prosesd\u0259 apar\u0131c\u0131 amil istixana effektidir.\u00a0Aliml\u0259rin fikrinc\u0259, Antarktida materikinin buz t\u0259b\u0259q\u0259sinin tamamil\u0259 \u0259rim\u0259si havan\u0131n temperaturunun indikind\u0259n 8 d\u0259r\u0259c\u0259 art\u0131q olmas\u0131 il\u0259 n\u0259tic\u0259l\u0259n\u0259r, Yerd\u0259 iqlimin kontinentalla\u015fmas\u0131 yaranar v\u0259 \u0259traf m\u00fchitin biotik (canl\u0131) al\u0259minin m\u00f6vcudlu\u011fu \u00fc\u00e7\u00fcn qar\u015f\u0131s\u0131al\u0131nmaz b\u00f6hran v\u0259 f\u0259lak\u0259tl\u0259r yaranar, b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259t m\u0259hv olma t\u0259hl\u00fck\u0259si il\u0259 \u00fczl\u0259\u015f\u0259r. D\u00fcnyan\u0131n buz t\u0259b\u0259q\u0259sinin indiki s\u00fcr\u0259tl\u0259 \u0259rim\u0259si n\u0259tic\u0259sind\u0259 Yer k\u00fcr\u0259sind\u0259 suyun s\u0259viyy\u0259sinin XXI \u0259srin ortalar\u0131na q\u0259d\u0259r 0,5-1 m, sonunda is\u0259 2 m-d\u0259n \u00e7ox artaca\u011f\u0131 v\u0259 planetimizin \u0259razisinin bir hiss\u0259sinin su alt\u0131nda qalaca\u011f\u0131 g\u00f6zl\u0259nilir. Prosesin bu c\u00fcr geni\u015f v\u00fcs\u0259t almas\u0131 v\u0259 onun tezlikl\u0259 qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131n al\u0131nmad\u0131\u011f\u0131 t\u0259qdird\u0259 buzlaqlar\u0131n tamamil\u0259 \u0259rim\u0259si n\u0259tic\u0259sind\u0259 suyun s\u0259viyy\u0259sinin 80-90 m qalxmas\u0131 t\u0259hl\u00fck\u0259si g\u00f6zl\u0259nilir. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 buzlaqlar\u0131n ham\u0131s\u0131n\u0131n qlobal iqlim d\u0259yi\u015fk\u0259nliyinin t\u0259sirind\u0259n qorunmas\u0131, atmosferin istixana effekti yaradan qazlarla \u00e7irkl\u0259nm\u0259sinin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131 art\u0131q b\u00fct\u00fcn \u00f6lk\u0259l\u0259r, b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259t \u00fc\u00e7\u00fcn beyn\u0259lxalq v\u0259 planetar \u00a0\u0259h\u0259miyy\u0259tli m\u0259s\u0259l\u0259 kimi qar\u015f\u0131ya qoyulur.<\/strong><\/p>\n<p><strong>\u00a0Antarktida planetimizd\u0259 m\u00f6vcud olan materikl\u0259rd\u0259n \u0259n h\u00fcnd\u00fcr\u00fc (h\u00fcnd\u00fcrl\u00fcy\u00fc- 20-40 m, sah\u0259si 52,5 milyon\/km2, \u00fcmumi h\u0259cmi- 24 milyon\/km3) v\u0259 soyu\u011fu olmaqla onun buzlaqlar\u0131n\u0131n alt\u0131nda plankton, x\u00fcsusil\u0259 su yosunlar\u0131, \u015fiby\u0259l\u0259r v\u0259 mineral duzlarla z\u0259ngin olan 140 g\u00f6l vard\u0131r. Antarktida buzlaqlar\u0131nda h\u0259m d\u0259 d\u00fcnyan\u0131n nadir bioloji incil\u0259ri say\u0131lan su heyvanlar\u0131, 100 milyondan art\u0131q m\u00fcxt\u0259lif n\u00f6v\u0259 m\u0259nsub olan qu\u015flar (\u0259n \u00e7ox is\u0259 Adel pinqvinl\u0259ri), balinalar, suitil\u0259r, kalmarlar, osminoqlar v\u0259 s. ya\u015famaqla onun daimi sakinl\u0259ridir. Haz\u0131rda Antarktidada 80 min d\u0259niz pi\u015fiyi, 200 min d\u0259niz fili, 15 min suiti, 220 min Ross suitil\u0259ri, 730 min Ueddell suitil\u0259ri, 10-a q\u0259d\u0259r balina n\u00f6vl\u0259ri, el\u0259c\u0259 d\u0259 xeyli d\u0259niz b\u0259birl\u0259ri v\u0259 x\u0259r\u00e7\u0259ngyey\u0259nl\u0259r ya\u015fay\u0131r. Burada ya\u015fayan nadir balina n\u00f6vl\u0259rin\u0259 g\u00f6y balina, donqar, sinval, ka\u015fatka, ka\u015falot, finval v\u0259 s. aid olmaqla onlar\u0131n \u0259n n\u0259h\u0259ngi mavi balinad\u0131r (uzunlu\u011fu 30 m, \u00e7\u0259kisi 160 ton). \u018ffsuslar olsun ki, onlar \u0259vv\u0259ll\u0259r b\u00fct\u00fcn okean v\u0259 a\u00e7\u0131q d\u0259nizl\u0259rd\u0259 ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 halda haz\u0131rda yaln\u0131z Antarktida sular\u0131nda m\u0259skunla\u015fm\u0131\u015flar v\u0259 get-ged\u0259 saylar\u0131 ild\u0259n-il\u0259 s\u00fcr\u0259tl\u0259 azalma\u011fa ba\u015flay\u0131b. Bu is\u0259 d\u00fcnyan\u0131n bioloji m\u00fcxt\u0259lifliyi \u00fc\u00e7\u00fcn olduqca ac\u0131nacaql\u0131 v\u0259 arzuolunmaz hald\u0131r. Aliml\u0259r son zamanlar m\u00fc\u0259yy\u0259n etmi\u015fl\u0259r ki, Antarktidada indiy\u0259d\u0259k he\u00e7 bir ekoloji t\u0259snifata v\u0259 elm\u0259 m\u0259lum olmayan 70-\u0259 q\u0259d\u0259r yeni bioloji n\u00f6v ya\u015fay\u0131r. \u018flb\u0259tt\u0259, t\u0259bi\u0259tin bu c\u00fcr qiym\u0259tli, nadir incil\u0259rini istixana effekti t\u00f6r\u0259d\u0259n qazlara qurban verm\u0259k olmaz v\u0259 bu yolverilm\u0259z hald\u0131r. Yer k\u00fcr\u0259sinin h\u0259min t\u0259bii planetar v\u0259 b\u0259\u015f\u0259ri \u0259h\u0259miyy\u0259tli soyuducusunun \u0259rim\u0259sinin, \u00e7oxlu sayda buz da\u011flar\u0131n\u0131n (aysberql\u0259rin) qopub ayr\u0131lmas\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131n\u0131n \u0259n \u00fcmd\u0259 yolu birinci n\u00f6vb\u0259d\u0259 qlobal istil\u0259\u015fm\u0259nin v\u0259 iqlim d\u0259yi\u015fk\u0259nliyinin, x\u00fcsusil\u0259 istixana effekti yaranmas\u0131n\u0131n \u0259sas s\u0259b\u0259bi olan yanar yanacaqlar\u0131n istifad\u0259si zaman\u0131 atmosfer\u0259 at\u0131lan qazlar\u0131n konsentrasiyas\u0131n\u0131n minimal s\u0259viyy\u0259y\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131lmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fcvafiq m\u00fcbariz\u0259 t\u0259dbirl\u0259rinin g\u00f6r\u00fclm\u0259sidir. \u018fks t\u0259qdird\u0259 istixana effekti yaradan qazlar\u0131n t\u0259sirind\u0259n planetimizin t\u0259bii soyuducusu say\u0131lan Antarktidan\u0131n v\u0259 dig\u0259r buzlaqlar\u0131n \u0259rim\u0259si geni\u015f v\u00fcs\u0259t alacaq v\u0259 b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259tin m\u00f6vcudlu\u011fu sual alt\u0131na d\u00fc\u015f\u0259c\u0259kdir. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 bu prosesin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131 b\u00fct\u00fcn d\u00fcnya \u00f6lk\u0259l\u0259ri r\u0259hb\u0259rl\u0259rini, aliml\u0259ri, ictimaiyy\u0259ti, n\u00fcfuzlu beyn\u0259lxalq t\u0259\u015fkilatlar\u0131 ciddi narahat etm\u0259li v\u0259 ham\u0131 b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259t v\u0259 onun g\u0259l\u0259c\u0259yi \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259n t\u0259hl\u00fck\u0259li ekoloji b\u00f6hranlar, onlar\u0131n a\u011f\u0131r f\u0259sadlar t\u00f6r\u0259d\u0259n qlobal istil\u0259\u015fm\u0259, iqlim d\u0259yi\u015fm\u0259l\u0259ri il\u0259 m\u00fcbariz\u0259y\u0259 qo\u015fulmal\u0131d\u0131r.\u00a0Bu, g\u00fcn\u00fcn \u0259n planetar \u0259h\u0259miyy\u0259tli, vacib v\u0259 prioritet t\u0259l\u0259bidir.<\/strong><\/p>\n<p><strong>Buzlaqlar\u0131n, x\u00fcsusil\u0259 Antarktidan\u0131n ekoloji durumunun z\u0259ifl\u0259m\u0259si v\u0259 pozulmas\u0131 b\u0259\u015f\u0259ri \u0259h\u0259miyy\u0259t k\u0259sb edir.\u00a0\u00c7\u00fcnki buzlaqlarda insan \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7ox vacib olan bioloji amill\u0259r v\u0259 b\u00f6y\u00fck mineral xammal ehtiyatlar\u0131 vard\u0131r. Antarktida materikind\u0259 b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259tin g\u0259l\u0259c\u0259yi \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7ox vacib z\u0259ngin mineral xammal ehtiyat\u0131 &#8211; da\u015f k\u00f6m\u00fcr, qur\u011fu\u015fun, molibden, mis, sink, d\u0259mir filizi, qrafit, \u015felf (sahilyan\u0131) zonalar\u0131n\u0131n t\u0259bii \u00e7\u00f6km\u0259 s\u00fcxurlar\u0131nda is\u0259 qaz v\u0259 neft yataqlar\u0131 m\u00f6vcuddur. Yer k\u00fcr\u0259sinin buzlaqlar\u0131, x\u00fcsusil\u0259 Antarktida qit\u0259si ozon t\u0259b\u0259q\u0259sind\u0259 ba\u015f ver\u0259n pozulmalar\u0131n, iqlim d\u0259yi\u015fm\u0259l\u0259rinin v\u0259 onun t\u0259nziml\u0259nm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn elmi-t\u0259dqiqat i\u015fl\u0259ri v\u0259 eksperimentl\u0259rin apar\u0131lmas\u0131, \u00fcmumilikd\u0259 is\u0259 planetimizin haz\u0131rk\u0131 v\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259k iqlim x\u0259rit\u0259sinin \u00f6yr\u0259nilm\u0259sind\u0259 olduqca b\u00f6y\u00fck \u0259h\u0259miyy\u0259t\u0259 malikdir. <\/strong><\/p>\n<p><strong>Bitki \u00f6rt\u00fcy\u00fcn\u00fcn, x\u00fcsus\u0259n me\u015f\u0259l\u0259rin q\u0131r\u0131lmas\u0131 atmosferin oksigenl\u0259 t\u0259chizat\u0131nda probleml\u0259r yarad\u0131r.<\/strong><\/p>\n<p><strong>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Bir \u00e7ox aliml\u0259rin fikrinc\u0259 planetimizd\u0259 h\u0259r il oksigen ehtiyat\u0131 10 milyard ton miqdar\u0131nda azal\u0131r, qazlar balans\u0131 aras\u0131nda vaxt\u0131il\u0259 m\u00f6vcud olan nisb\u0259t pozulur. Get- ged\u0259 atmosfer m\u00fcxt\u0259lif z\u0259h\u0259rli madd\u0259l\u0259r il\u0259 o q\u0259d\u0259r \u00e7irkl\u0259ndirilir ki, bu da insan sa\u011flaml\u0131\u011fi v\u0259 \u0259traf m\u00fchit \u00fc\u00e7\u00fcn ciddi t\u0259hl\u00fck\u0259 t\u00f6r\u0259dir. \u018fg\u0259r bu probleml\u0259rin qar\u015f\u0131s\u0131 al\u0131nmazsa v\u0259 m\u00fcvafiq t\u0259dbirl\u0259r g\u00f6r\u00fclm\u0259zs\u0259 planetimizi m\u0259hv olmaq t\u0259hl\u00fck\u0259si g\u00f6zl\u0259yir. Atmosfer \u00e7irkl\u0259nm\u0259sin\u0259 misal olaraq \u00f6lk\u0259mizd\u0259 2009- cu ilin may ay\u0131n\u0131n 5 &#8211; d\u0259 B\u0259rd\u0259 b\u00f6lg\u0259sind\u0259 \u00e7irkli ya\u011f\u0131\u015f ya\u011fmas\u0131n\u0131 g\u00f6st\u0259rm\u0259k olar. Gec\u0259d\u0259n ya\u011fan \u00e7irkli ya\u011f\u0131\u015f\u0131n \u00e7\u00f6k\u00fcnt\u00fcl\u0259ri s\u0259h\u0259r yarpaqlar \u00fcz\u0259rind\u0259 \u00e7ox asanl\u0131qla m\u00fc\u015fahid\u0259 edilirdi. Yen\u0259 h\u0259min b\u00f6lg\u0259d\u0259 16 mayda q\u0131rm\u0131z\u0131 ya\u011f\u0131\u015f ya\u011fm\u0131\u015fd\u0131r. Bu hadis\u0259l\u0259r n\u0259yinki bizim \u00f6lk\u0259mizd\u0259, h\u0259m d\u0259 d\u00fcnyan\u0131n bir \u00e7ox \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259 son 10 ild\u0259 daha tez- tez m\u00fc\u015fahid\u0259 edilir.\u00a0\u00a0\u00a0 <\/strong><\/p>\n<p><strong>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u00a0Atmosferin \u00e7irkl\u0259nm\u0259si v\u0259 iqlim d\u0259yi\u015fikliyi qlobal problem oldu\u011funa g\u00f6r\u0259 2009- cu ilin dekabr ay\u0131n\u0131n 17-18\u2013n\u0259 kimi Danimarkan\u0131n paytaxt\u0131 Kopenhagend\u0259 \u201ciqlim\u201d sammeti ke\u00e7irilmi\u015fdir. Bu sametd\u0259\u00a0 192<\/strong> <strong>d\u00f6vl\u0259td\u0259n n\u00fcmay\u0259nd\u0259 heyy\u0259ti v\u0259 bunlardan\u00a0 119 d\u00f6vl\u0259t r\u0259hb\u0259ri i\u015ftirak etmi\u015fdir. \u00d6lk\u0259mizi bu sametd\u0259 Ekologiya v\u0259 T\u0259bii s\u0259rv\u0259tl\u0259r nazirinin \u015f\u00f6b\u0259 m\u00fcdiri Rasim S\u0259ttd\u0259rzad\u0259 t\u0259msil etmi\u015fdir. Bu sametd\u0259 BMT-n\u0131n ba\u015f katibi Pankimonun i\u015ftirak etm\u0259si bu problemin n\u0259 q\u0259d\u0259r<\/strong><strong>\u00a0 <\/strong><strong>ciddi oldu\u011fundan x\u0259b\u0259r verir. Geni\u015f diskusiyalar\u0131n ke\u00e7irilm\u0259sin\u0259 baxmayaraq bu sammetd\u0259 \u00fcmumi raz\u0131l\u0131\u011fa g\u0259lins\u0259d\u0259, q\u0259bul olunan raz\u0131la\u015fma t\u00f6vsiy\u0259\u00a0 xarakteri da\u015f\u0131y\u0131r.<\/strong><\/p>\n<p><strong>\u00a0 \u0130qlim d\u0259yi\u015fiklikl\u0259ri v\u0259 onlar\u0131n canl\u0131 al\u0259m\u0259 t\u0259siri d\u00fcnya birliyini getdikc\u0259 daha \u00e7ox narahat etm\u0259kd\u0259dir. Qeyri-sabit hava \u015f\u0259raiti, quraql\u0131q, da\u015fq\u0131nlar \u00a0d\u00fcnyan\u0131n bir s\u0131ra \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259 t\u0259bii f\u0259lak\u0259tl\u0259r\u0259 s\u0259b\u0259b olur.<\/strong><\/p>\n<p><strong>\u00a0\u00a0\u00a0 AB\u015e, Avropa \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259, Asiya \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259 v\u0259 \u00f6lk\u0259mizd\u0259 ya\u011f\u0131nt\u0131n\u0131n ayl\u0131q normadan bir ne\u00e7\u0259 d\u0259f\u0259 \u00e7ox d\u00fc\u015fm\u0259si n\u0259tic\u0259sind\u0259 \u00e7aylarda da\u015fq\u0131nlar sel, su basma, torpaq s\u00fcr\u00fc\u015fm\u0259sinin, yayda temperaturun cox illik normadan cox olmas\u0131 y\u0259ni,\u00a0 anomal\u00a0 istil\u0259rin\u00a0 olmas\u0131,\u00a0\u00a0 q\u0131\u015fda is\u0259 anomal\u00a0 soyuqlqr\u0131n,\u00a0 ba\u015f verm\u0259si iqlim d\u0259yi\u015fikliyinin \u00a0olmas\u0131ndan bx\u0259b\u0259r verir.<\/strong><\/p>\n<p><strong>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 D\u00fcnyada\u00a0 ba\u015f\u00a0 ver\u0259n\u00a0 iqlim d\u0259y\u015fikliyi\u00a0 k\u0259nd\u00a0 t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131nda t\u0259sirsiz \u00f6t\u00fc\u015fm\u0259yib. <\/strong><strong>Bu il meyv\u0259 v\u0259 t\u0259r\u0259v\u0259zl\u0259rin qiym\u0259tinin y\u00fcks\u0259k olmas\u0131n\u0131n s\u0259b\u0259bl\u0259rind\u0259n biri kimi iqlimin k\u0259skin d\u0259yi\u015fm\u0259si g\u00f6st\u0259rilir. Az\u0259rbaycan iqlim d\u0259yi\u015fikliyin\u0259\u00a0h\u0259ssas \u00f6lk\u0259 oldu\u011fundan ba\u015f ver\u0259n k\u0259skin d\u0259yi\u015fiklikl\u0259rd\u0259n k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 sektoru ciddi z\u0259r\u0259r\u00a0 vurur.<\/strong><\/p>\n<p><strong>\u00a0 \u00d6lk\u0259mizd\u0259 yaz\u0131n son aylar\u0131nda v\u0259 yay f\u0259slind\u0259 g\u00fccl\u00fc k\u00fcl\u0259k \u0259sib, b\u0259zi rayonlarda normadan art\u0131q ya\u011f\u0131\u015f ya\u011f\u0131b. M\u00f6vs\u00fcm \u00fc\u00e7\u00fcn xarakterik hava \u015f\u0259raiti m\u00fc\u015fahid\u0259 edilm\u0259diyind\u0259n, m\u0259hsuldarl\u0131q a\u015fa\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcb, y\u0131\u011f\u0131lan m\u0259hsullar\u0131n bir hiss\u0259si is\u0259 keyfiyy\u0259tsiz olub. Bunun n\u0259tic\u0259sind\u0259 bazarlara az m\u0259hsul \u00e7\u0131xar\u0131ld\u0131\u011f\u0131 v\u0259\u00a0 m\u00f6vs\u00fcm olmas\u0131na baxmayaraq, qiym\u0259tl\u0259rin a\u015fa\u011f\u0131 d\u00fc\u015fm\u0259diyi bildirilir. \u00a0<\/strong><\/p>\n<p><strong>\u201cIqtisadiyyat\u0131n dig\u0259r sah\u0259l\u0259ri il\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259 iqlim \u015f\u0259raitind\u0259n \u0259n \u00e7ox as\u0131l\u0131 olan sah\u0259 k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131d\u0131r. S\u0259naye, n\u0259qliyyat v\u0259 dig\u0259r sah\u0259l\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn iqlim d\u0259yi\u015fk\u0259nliyi b\u00f6y\u00fck problem yaratm\u0131r, amma k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131nda ciddi fasadlar yaratmaq imkan\u0131na sahibdir. Bu da k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131n\u0131n x\u00fcsusiyy\u0259ti il\u0259 ba\u011fl\u0131 olan m\u0259s\u0259l\u0259dir\u201d.<\/strong><\/p>\n<p><strong>\u00a0 Iqlim d\u0259yi\u015fiklikl\u0259rinin\u00a0 flora v\u0259 faunada meydana g\u0259tir\u0259c\u0259yi ac\u0131 n\u0259tic\u0259l\u0259rin aradan qald\u0131r\u0131lmas\u0131\u00a0 v\u0259 \u0259vv\u0259lki\u00a0 v\u0259ziyy\u0259tinin b\u0259rpa\u00a0 edilm\u0259si asan m\u0259s\u0259l\u0259 deyil.\u00a0 Bu hal\u0131n b\u0259rpas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn\u00a0 uzun ill\u0259r\u0259 ehtiyac vard\u0131r. Al\u0131nmas\u0131 laz\u0131m olan t\u0259dbirl\u0259r m\u00fc\u0259yy\u0259ndir. Bu t\u0259dbirl\u0259r bir an \u0259vv\u0259l h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259lidir. Sonraya saxlan\u0131lmas\u0131 yeni t\u0259hl\u00fck\u0259l\u0259r\u0259 s\u0259b\u0259b olmaq g\u00fcc\u00fcnd\u0259dir. Konkret t\u0259dbirl\u0259r g\u00f6r\u00fclm\u0259diyi\u00a0 t\u0259qdird\u0259 2100\u2013c\u00fc il\u0259d\u0259k\u00a0 qlobal istiliyin 1.4 &#8211; 5.8\u00a0 d\u0259r\u0259c\u0259y\u0259\u00a0 q\u0259d\u0259r artaca\u011f\u0131 t\u0259xmin edilir. Bu art\u0131m b\u0259zil\u0259rimiz\u0259 \u0259h\u0259miyy\u0259tsiz d\u0259\u00a0 g\u00f6r\u00fcn\u0259 bil\u0259r. Ancaq 2 d\u0259rc\u0259y\u0259 q\u0259d\u0259r art\u0131m bel\u0259 d\u00fcnya \u0259halisinin t\u0259xmin\u0259n yar\u0131s\u0131n\u0131n susuz qalmas\u0131na s\u0259b\u0259b ola bil\u0259c\u0259k q\u0259d\u0259r t\u0259hl\u00fck\u0259lidir. Bu h\u0259m d\u0259\u00a0 t\u0259bii canl\u0131 n\u00f6vl\u0259rinin yox olmas\u0131, k\u00fctl\u0259vi k\u00f6\u00e7l\u0259r, susuzluq, iqtisadi f\u0259lak\u0259t kimi t\u0259hdidl\u0259ri \u00f6z\u00fcnd\u0259\u00a0 saxlay\u0131r.<\/strong><\/p>\n<p><strong>\u00a0 <\/strong><strong>Qlobal\u00a0\u00a0 iqlim\u00a0\u00a0 d<\/strong><strong>\u0259y\u015fikliyinin\u00a0\u00a0 t\u0259sirl\u0259rini \u00a0\u00a0azltmaq\u00a0\u00a0 \u00fcc\u00fcn\u00a0 Ya\u015f\u0131l\u00a0\u00a0 \u0130qlim\u00a0 Fondu\u00a0 yarad\u0131lml\u015fdlr. <\/strong><strong>Ya\u015f\u0131l \u0130qlim Fondu qlobal iqlim d\u0259yi\u015fm\u0259l\u0259rind\u0259n yaranan probleml\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 m\u00fcbariz\u0259d\u0259 inki\u015faf etm\u0259kd\u0259 olan \u00f6lk\u0259l\u0259r\u0259 maliyy\u0259 d\u0259st\u0259yi verm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn yarad\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Fond BMT-nin \u0130qlim D\u0259yi\u015fm\u0259l\u0259ri \u00fczr\u0259 \u00c7\u0259r\u00e7iv\u0259 Konvensiyas\u0131n\u0131n maliyy\u0259 mexanizmi kimi f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rir v\u0259 m\u00fct\u0259madi olaraq bu Konvensiyan\u0131n T\u0259r\u0259fl\u0259r Konfrans\u0131na hesabat verir. 2015-ci ild\u0259n f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259n Fond indiy\u0259d\u0259k 43 \u00f6lk\u0259d\u0259n (o c\u00fcml\u0259d\u0259n 8 inki\u015faf etm\u0259kd\u0259 olan \u00f6lk\u0259d\u0259n), h\u0259m\u00e7inin maliyy\u0259 m\u00fcst\u0259qilliyi olan b\u0259zi \u015f\u0259h\u0259r v\u0259 regionlardan 10,3 milyard AB\u015e dollar\u0131 ekvivalentind\u0259 maliyy\u0259 v\u0259saiti s\u0259f\u0259rb\u0259r etmi\u015fdir.<\/strong><\/p>\n<p><strong>\u00a0\u00a0\u00a0 2018-ci ilin fevral ay\u0131ndan etibar\u0259n BMT-nin \u0130nki\u015faf Proqram\u0131n\u0131n Az\u0259rbaycandak\u0131 N\u00fcmay\u0259nd\u0259liyi Ekologiya v\u0259 T\u0259bii S\u0259rv\u0259tl\u0259r Nazirliyi il\u0259 \u201cAz\u0259rbaycan\u0131n Ya\u015f\u0131l \u0130qlim Fondu il\u0259 \u018fm\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131na Haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131\u201d layih\u0259sini icra etm\u0259y\u0259 ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131r. Layih\u0259nin m\u0259qs\u0259di Az\u0259rbaycan\u0131 Ya\u015f\u0131l \u0130qlim Fondu il\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011fa haz\u0131rlamaq, Az\u0259rbaycanda adaptasiya v\u0259 mitiqasiya t\u0259dbirl\u0259rinin h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259si istiqam\u0259tind\u0259 bilik v\u0259 bacar\u0131qlar\u0131 art\u0131rmaqd\u0131r. Layih\u0259 \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 Y\u0130F il\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131n h\u00fcquqi v\u0259 institusional bazas\u0131n\u0131 haz\u0131rlamaq, h\u0259m\u00e7inin \u00f6lk\u0259d\u0259ki b\u00fct\u00fcn maraql\u0131 t\u0259r\u0259fl\u0259ri, o c\u00fcml\u0259d\u0259n \u00f6z\u0259l sektoru Az\u0259rbaycan\u0131n iqlim siyas\u0259tinin h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259sin\u0259 c\u0259lb etm\u0259kdir. <\/strong><\/p>\n<p><strong>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 <\/strong><strong>Atmosferin \u00e7irkl\u0259nm\u0259si Yer k\u00fcr\u0259sind\u0259 ya\u015fayan b\u00fct\u00fcn insanlar \u00fc\u00e7\u00fcn eyni d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259lidir. Torpaq v\u0259 sudan f\u0259rqli olaraq atmosfer havas\u0131 he\u00e7 bir s\u0259rh\u0259d tan<\/strong><strong>\u0131<\/strong><strong>m\u0131r. Hans\u0131 \u00f6lk\u0259nin, \u015f\u0259h\u0259rin \u0259razisind\u0259n at\u0131lmas\u0131ndan as\u0131l\u0131 olmayaraq o b\u00f6y\u00fck \u0259razil\u0259r q\u0259t ed\u0259r\u0259k, atmosferi\u00a0 az \u00e7irkl\u0259ndir\u0259n \u00f6lk\u0259l\u0259rin \u0259razisini d\u0259 \u00e7irkl\u0259ndir\u0259 bil\u0259r. Onun canl\u0131 al\u0259min\u0259, insanlar\u0131n\u0131n sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131na ciddi ziyan vurar. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 ekoloji safl\u0131\u011f\u0131n qorunmas\u0131 u\u011frunda m\u00fcbariz\u0259 h\u0259r bir b\u0259\u015f\u0259r \u00f6vlad\u0131n\u0131n \u00fcmd\u0259 v\u0259zif\u0259si olmal\u0131d\u0131r.<\/strong><\/p>\n<p><strong>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 <\/strong><\/p>\n<p><strong>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0Xosrov Musayev<\/strong><\/p>\n<p><strong>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/strong><strong>Aqrar <\/strong><strong>\u00a0elml\u0259r<\/strong><strong>i\u00a0 \u00fczr\u0259\u00a0\u00a0 f\u0259ls\u0259f\u0259\u00a0 doktoru<\/strong><\/p>\n<p><strong>\u00a0 \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/strong><strong>B\u0259rd\u0259 D\u00f6vl\u0259t \u0130dar\u0259etm\u0259 v\u0259 Texnologiya Kollecinin <\/strong><strong>\u00a0<\/strong><strong>Ekologiya <\/strong><strong>\u00a0\u00a0m\u00fc\u0259llimi\u00a0 <\/strong><\/p>\n<p><strong>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 <\/strong><strong>\u201cEkoloji<\/strong> <strong>\u00a0\u0130nfomasiya\u201d <\/strong><strong>\u00a0\u0130B &#8211; inin<\/strong><strong>\u00a0 idar\u0259 heyy\u0259ti<\/strong><strong>\u00a0 s\u0259drinin \u00a0m\u00fcavini.<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Atmosferin olmas\u0131 Yer \u00fcz\u0259rind\u0259 h\u0259yat\u0131n m\u00f6vcud olmas\u0131 dem\u0259kdir. Atmosferd\u0259 olan qazlar\u0131n, buxarlar\u0131n,b\u0259rk yaxud maye hal\u0131ndak\u0131 madd\u0259l\u0259rin canl\u0131 orqanizmil\u0259rin h\u0259yat \u015f\u0259raitin\u0259 m\u0259nfi t\u0259sir ed\u0259c\u0259k miqdarda olmas\u0131na atmosfer \u00e7irkl\u0259nm\u0259si deyilir. Atmosferin \u00e7irkl\u0259nm\u0259si dedikd\u0259 bu ba\u015fa d\u00fc\u015f\u00fcl\u00fcr. Atmosferin 2 c\u00fcr \u00e7irkl\u0259nm\u0259si var: T\u0259bii \u00e7irkl\u0259nm\u0259, t\u0259bii f\u0259lak\u0259tl\u0259r ( vulkan p\u00fcsk\u00fcrm\u0259si, me\u015f\u0259 yan\u011f\u0131nlar\u0131 ). Antropogen \u00e7irkl\u0259nm\u0259 ( insanlar t\u0259r\u0259find\u0259n \u00e7irkl\u0259nm\u0259 ). \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Atmosfer \u0259sas\u0259n antropogen t\u0259sir n\u0259tic\u0259sind\u0259 \u00e7irkl\u0259nir. \u0130nsanlar g\u00fcnd\u0259lik f\u0259aliyy\u0259tl\u0259ri il\u0259 torpa\u011f\u0131, suyu \u00e7irkl\u0259ndirdiyi kimi atmosferi d\u0259 \u00e7irkl\u0259ndirir. Atmosferin \u00e7irkl\u0259nm\u0259si problemi uzun ill\u0259rdir ki,\u00a0 b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259ti narahat edir. Bu problem son ill\u0259r insanlara v\u0259 \u0259traf&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":76555,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[1],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/69502264_515165965909656_171767119535407104_n.jpg",300,168,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/69502264_515165965909656_171767119535407104_n.jpg",300,168,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/69502264_515165965909656_171767119535407104_n.jpg",300,168,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/69502264_515165965909656_171767119535407104_n-150x150.jpg",150,150,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/69502264_515165965909656_171767119535407104_n-300x168.jpg",300,168,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/69502264_515165965909656_171767119535407104_n.jpg",300,168,false],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/69502264_515165965909656_171767119535407104_n.jpg",300,168,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/69502264_515165965909656_171767119535407104_n.jpg",300,168,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/69502264_515165965909656_171767119535407104_n-240x168.jpg",240,168,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/69502264_515165965909656_171767119535407104_n.jpg",300,168,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=1\" rel=\"category\">C\u0259miyy\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"Atmosferin olmas\u0131 Yer \u00fcz\u0259rind\u0259 h\u0259yat\u0131n m\u00f6vcud olmas\u0131 dem\u0259kdir. Atmosferd\u0259 olan qazlar\u0131n, buxarlar\u0131n,b\u0259rk yaxud maye hal\u0131ndak\u0131 madd\u0259l\u0259rin canl\u0131 orqanizmil\u0259rin h\u0259yat \u015f\u0259raitin\u0259 m\u0259nfi t\u0259sir ed\u0259c\u0259k miqdarda olmas\u0131na atmosfer \u00e7irkl\u0259nm\u0259si deyilir. Atmosferin \u00e7irkl\u0259nm\u0259si dedikd\u0259 bu ba\u015fa d\u00fc\u015f\u00fcl\u00fcr. Atmosferin 2 c\u00fcr \u00e7irkl\u0259nm\u0259si var: T\u0259bii \u00e7irkl\u0259nm\u0259, t\u0259bii f\u0259lak\u0259tl\u0259r ( vulkan p\u00fcsk\u00fcrm\u0259si, me\u015f\u0259 yan\u011f\u0131nlar\u0131 ). Antropogen \u00e7irkl\u0259nm\u0259 ( insanlar t\u0259r\u0259find\u0259n \u00e7irkl\u0259nm\u0259&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/76554"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=76554"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/76554\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/76555"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=76554"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=76554"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=76554"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}