{"id":766171,"date":"2024-11-04T07:20:43","date_gmt":"2024-11-04T03:20:43","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=766171"},"modified":"2024-11-04T07:20:43","modified_gmt":"2024-11-04T03:20:43","slug":"erm%c9%99nil%c9%99r-az%c9%99rbaycanin-yirtici-col-qusu-abid%c9%99sini-bel%c9%99-saxtalasdirmisdilar-tarix","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=766171","title":{"rendered":"Erm\u0259nil\u0259r Az\u0259rbaycan\u0131n &#8220;y\u0131rt\u0131c\u0131 \u00e7\u00f6l qu\u015fu&#8221; abid\u0259sini bel\u0259 saxtala\u015fd\u0131rm\u0131\u015fd\u0131lar &#8211; Tarix"},"content":{"rendered":"<div class=\"text-content\" data-id=\"\" data-url=\"\">\n<p><strong>&#8220;Erm\u0259nil\u0259rin ( erm\u0259nic\u0259 t\u0259rc\u00fcm\u0259d\u0259 \u201cAx\u00e7ka Berd\u201d) adland\u0131rd\u0131qlar\u0131 Q\u0131z qalas\u0131, Q\u0259rbi Az\u0259rbaycan\u0131n (indiki Erm\u0259nistan) Tovuz m\u0259rzi deyil\u0259n \u0259razisind\u0259 yerl\u0259\u015fir. 1995-ci ild\u0259 erm\u0259nil\u0259r tarixi saxtakarl\u0131\u011fa yol ver\u0259r\u0259k \u0259razinin ad\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015fib \u201cTavu\u015f\u201d adland\u0131r\u0131rlar.<\/strong><\/p>\n<p>Erm\u0259nil\u0259rin sahib \u00e7\u0131xmaq ist\u0259dikl\u0259ri \u201cQ\u0131z qalas\u0131\u201d abid\u0259sinin kim\u0259 m\u0259xsus olmas\u0131 v\u0259 n\u0259 m\u0259qs\u0259dl\u0259, el\u0259c\u0259d\u0259 kim t\u0259r\u0259find\u0259n tikildiyini\u00a0 \u00f6yr\u0259nm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn, ilk \u00f6nc\u0259 qalan\u0131n ad\u0131ndan ad\u0131ndan ba\u015flama\u011f\u0131 laz\u0131m bildik. &#8220;Q\u0131z&#8221; s\u00f6z\u00fcn\u00fcn q\u0259dim m\u0259nalar\u0131n\u0131 ara\u015fd\u0131randa m\u0259lum oldu ki, bu erm\u0259ni m\u0259d\u0259niyy\u0259tind\u0259n \u00e7ox uzaqd\u0131r. Bel\u0259ki erm\u0259ni s\u00f6zl\u00fckl\u0259rind\u0259 tap\u0131lmayan bu s\u00f6z\u0259 q\u0259dim t\u00fcrk s\u00f6zl\u00fckl\u0259rind\u0259 rast g\u0259lindi. M\u0259lum oldu ki, q\u0259dim t\u00fcrk s\u00f6zl\u00fckl\u0259rind\u0259\u00a0&#8220;q\u0131z&#8221; s\u00f6z\u00fcn\u00fcn iki m\u0259nas\u0131 olub: biri g\u0259nc qad\u0131n, dig\u0259ri is\u0259 quz\u011fun (y\u0131rt\u0131c\u0131 qu\u015f)&#8221;.<\/p>\n<p><em>Bunu Musavat.com- a AMEA A.A. Bak\u0131xanov ad\u0131na Tarix v\u0259 Etnologiya \u0130nstitunun \u0259m\u0259kda\u015f\u0131 Faiq \u0130smay\u0131lov deyib. O bildirib ki, q\u0259dim t\u00fcrkl\u0259r, qartal, quz\u011fun, \u015fahin kimi y\u0131rt\u0131c\u0131 qu\u015flar\u0131, totem v\u0259 onqonlar\u0131na daxil etmi\u015fdil\u0259r. T\u00fcrkl\u0259r \u00a0bu qu\u015flara, xilaskar, qoruyucu \u00a0kimi bax\u0131rd\u0131lar v\u0259 ya\u015fad\u0131qlar\u0131 yerl\u0259r\u0259 h\u0259tta \u00f6vladlar\u0131na da\u00a0 bu qu\u015flar\u0131n adlar\u0131n\u0131 verirdil\u0259r ki, totem v\u0259 onqonlar\u00a0 onlar\u0131 qorusunlar.<\/em><br \/>\nM\u0259hz bu bax\u0131mdan q\u0131z qalas\u0131n\u0131n ad\u0131n\u0131n da bu inamdan yarand\u0131\u011f\u0131 ehtimal\u0131 daha uy\u011fun g\u00f6r\u00fcn\u00fcr.<\/p>\n<p>&#8220;H\u0259l\u0259 Hun d\u00f6vr\u00fcnd\u0259n m\u0259lum olan &#8220;q\u0131rq\u0131z&#8221; etnonimind\u0259 d\u0259 &#8220;q\u0131z&#8221; s\u00f6z\u00fc &#8220;quz\u011fun&#8221; m\u0259nas\u0131nda i\u015fl\u0259nib. &#8220;Q\u0131r&#8221; s\u00f6z\u00fc is\u0259 indi d\u0259 t\u00fcrk dill\u0259rinin \u00e7oxunda &#8220;bozq\u0131r&#8221;, &#8220;s\u0259hra&#8221;, &#8220;\u00e7\u00f6l&#8221; kimi m\u0259naland\u0131r\u0131l\u0131r.\u00a0 Ehtimal etm\u0259k olar ki qalan\u0131n &#8220;q\u0131r-q\u0131z &#8220;, y\u0259ni y\u0131rt\u0131c\u0131 \u00e7\u00f6l qu\u015fu adland\u0131r\u0131lmas\u0131 t\u00fcrk m\u0259n\u015f\u0259yin\u0259 uy\u011funlu\u011funu s\u00fcbut edir. Eyni zamanda bu ad xalq\u0131n \u0259zmkarl\u0131\u011f\u0131n\u0131, irad\u0259sini, c\u0259surlu\u011funu, d\u00f6y\u00fc\u015fk\u0259nliyini ifad\u0259 edirki, bu da yaln\u0131z t\u00fcrk xalqlar\u0131na aid xarakterdir.<\/p>\n<p>\u201cQ\u0131z qalas\u0131\u201d me\u015f\u0259 il\u0259 \u00f6rt\u00fcl\u00fc g\u00f6z\u0259l g\u00f6r\u00fcnt\u00fcl\u00fc Arax\u00e7an \u00e7ay\u0131 \u0259traf\u0131ndak\u0131 da\u011f zirv\u0259sind\u0259 tikilib.\u00a0 Qalan\u0131n \u0259traf\u0131 s\u0131ld\u0131r\u0131m qayalar v\u0259 h\u00fcnd\u00fcr m\u00fchafiz\u0259 divarlar\u0131 v\u0259\u00a0 q\u00fcll\u0259l\u0259rl\u0259 \u0259hat\u0259 olunub. Qala iki hiss\u0259d\u0259n- yuxar\u0131 qala v\u0259 a\u015fa\u011f\u0131 qaladan ibar\u0259tdir, t\u0259xmin\u0259n 10 hektar \u0259razini \u0259hat\u0259 edir. Qalan\u0131n \u015fimal hiss\u0259sind\u0259 \u00e7oxlu sayda bina xarabal\u0131qlar\u0131 \u00f6z m\u00f6vcudluqlar\u0131n\u0131\u00a0indi d\u0259 qoruyub saxlay\u0131r.<\/p>\n<p><strong>Hal-haz\u0131rda Q\u0131z qalas\u0131 bar\u0259d\u0259 erm\u0259ni aliml\u0259rinin uydurduqlar\u0131 na\u011f\u0131l v\u0259 r\u0259vay\u0259tl\u0259rin he\u00e7 biri reall\u0131\u011f\u0131 \u0259ks etdirmir. Bel\u0259ki Az\u0259rbaycan\u0131n bu m\u0259d\u0259ni irs n\u00fcmun\u0259sini m\u0259nims\u0259m\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn, erm\u0259ni r\u0259vay\u0259tl\u0259rinin v\u0259 h\u0259tta \u201ct\u0259dqiqatlar\u0131n\u0131n\u201d he\u00e7 birinin elmi \u0259sas\u0131 yoxdur.\u00a0 H\u0259tta erm\u0259nil\u0259rin qala bar\u0259d\u0259 bir m\u0259nb\u0259d\u0259 uydurduqlar\u0131, dig\u0259r erm\u0259ni m\u0259nb\u0259l\u0259rind\u0259 el\u0259 \u00f6zl\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n t\u0259kzib olunur.<\/strong><\/p>\n<p>Erm\u0259ni m\u0259nb\u0259l\u0259ri qalan\u0131n ad\u0131n\u0131n \u201cCayenne\u201d oldu\u011funu iddia edir v\u0259 onlar\u0131n uydurmas\u0131na g\u00f6r\u0259, guya Monqol i\u015f\u011fal\u0131 zaman\u0131 i\u015f\u011fal\u00e7\u0131lara tabe olmayan erm\u0259ni q\u0131z \u00f6z\u00fcn\u00fc qaladan \u00e7aya at\u0131b \u00f6ld\u00fcr\u00fcr. Bundan sonra \u201cCayenne\u201d qalas\u0131, \u201cQ\u0131z qalas\u0131\u201d adland\u0131r\u0131lma\u011fa ba\u015flay\u0131rlar.<\/p>\n<p><strong>Erm\u0259ni m\u0259lumat\u0131ndan bel\u0259 m\u0259lum olur ki, qala Monqol i\u015f\u011fal\u0131ndan \u00f6nc\u0259 m\u00f6vcud olub. Qalan\u0131 sonralar Monqollar i\u015f\u011fal edibl\u0259r. Lakin di\u011f\u0259r erm\u0259ni m\u0259nb\u0259l\u0259rind\u0259 is\u0259 qalan\u0131n XII \u0259srd\u0259 tikildiyini iddia edirl\u0259r. Bu iddia qalan\u0131n Monqol i\u015f\u011fal\u0131 d\u00f6vr\u00fc m\u00f6vcud olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6st\u0259rir. Erm\u0259nil\u0259rin d\u0259 iddia etdikl\u0259ri kimi qala XII \u0259srd\u0259 tikilibs\u0259, h\u0259m\u0259n d\u00f6vr y\u0259ni XII-XIII \u0259srl\u0259rd\u0259 bu \u0259razil\u0259r S\u0259lcuq \u0130mperiyas\u0131n\u0131n t\u0259rkibind\u0259\u00a0 olub. \u00a0H\u0259min d\u00f6vrd\u0259, S\u0259lcuq D\u00f6vl\u0259ti xarici t\u0259cav\u00fczl\u0259rd\u0259n qorunmaq \u00fc\u00e7\u00fcn, n\u0259zar\u0259t etdikl\u0259ri \u0259razil\u0259rd\u0259 bir \u00e7ox istehkamlar, qalalar tikirdil\u0259r ki, onun biri d\u0259 Tovuz m\u0259rzind\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n Q\u0131z qalas\u0131d\u0131r.<\/strong><\/p>\n<p>Abid\u0259nin memarl\u0131q qurulu\u015funun m\u00fcayin\u0259si zaman\u0131 onun h\u0259qiq\u0259t\u0259n d\u0259\u00a0 XII-XIII \u0259srl\u0259rd\u0259 S\u0259lcuqlar t\u0259r\u0259find\u0259n tikildiyini ehtimal etm\u0259k olur. Lakin erm\u0259nil\u0259r bu qalan\u0131n da divar yaz\u0131lar\u0131n\u0131, q\u0259bir\u00fcst\u00fc abid\u0259l\u0259ri, qala daxilind\u0259ki tikintil\u0259r \u00fcz\u0259rind\u0259ki elementl\u0259ri da\u011f\u0131daraq, qala haqq\u0131nda b\u00fct\u00fcn m\u0259lumatlar\u0131 m\u0259hv edibl\u0259r. Abid\u0259nin \u00fcz\u0259rind\u0259ki divar yaz\u0131lar\u0131n\u0131n silinm\u0259si, abid\u0259nin \u00f6z tarixind\u0259n m\u0259hrum etm\u0259k m\u0259qs\u0259di da\u015f\u0131y\u0131r v\u0259 bu erm\u0259nil\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n t\u00f6r\u0259dil\u0259n vandalizm akt\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Erm\u0259nil\u0259rin bu abid\u0259ni \u00f6z m\u0259d\u0259ni-irsl\u0259rin\u0259 aid etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn erm\u0259ni iddialar\u0131n\u0131n, g\u00f6r\u00fcnd\u00fcy\u00fc kimi he\u00e7 bir \u0259sas\u0131 yoxdur. Bel\u0259ki XX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 Az\u0259rbaycan torpaqlar\u0131 \u00fcz\u0259rind\u0259 Rusiya t\u0259r\u0259find\u0259n suverenliyi elan olunan Erm\u0259nistan bu \u0259razil\u0259rd\u0259ki da\u015f\u0131nan v\u0259 da\u015f\u0131nmaz m\u0259d\u0259ni-irs n\u00fcmun\u0259l\u0259rini m\u0259nims\u0259m\u0259kl\u0259 \u00f6zl\u0259rin\u0259 saxta tarix yaratma\u011fa c\u0259hd edirl\u0259r&#8221;.<\/p>\n<p>\u015eahan\u0259 R\u0259himli<br \/>\nMusavat.com<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<div class=\"form-group\"><img class=\"img-responsive\" src=\"https:\/\/cdn.musavat.com\/news\/images\/To%C4%9Frul%20%C4%B0smay%C4%B1l\/%D0%9D%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%8F%D0%9F%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B0%201\/%D0%9D%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%8F%D0%9F%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B0\/7ac7f23c-f5ac-4116-bbd4-118e68b616ed.jpeg\" \/><\/div>\n<\/div>\n<div><\/div>\n<div class=\"inner-social-box\">\n<div class=\"subs-in-social subs-whatsapp\"><\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>&#8220;Erm\u0259nil\u0259rin ( erm\u0259nic\u0259 t\u0259rc\u00fcm\u0259d\u0259 \u201cAx\u00e7ka Berd\u201d) adland\u0131rd\u0131qlar\u0131 Q\u0131z qalas\u0131, Q\u0259rbi Az\u0259rbaycan\u0131n (indiki Erm\u0259nistan) Tovuz m\u0259rzi deyil\u0259n \u0259razisind\u0259 yerl\u0259\u015fir. 1995-ci ild\u0259 erm\u0259nil\u0259r tarixi saxtakarl\u0131\u011fa yol ver\u0259r\u0259k \u0259razinin ad\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015fib \u201cTavu\u015f\u201d adland\u0131r\u0131rlar. Erm\u0259nil\u0259rin sahib \u00e7\u0131xmaq ist\u0259dikl\u0259ri \u201cQ\u0131z qalas\u0131\u201d abid\u0259sinin kim\u0259 m\u0259xsus olmas\u0131 v\u0259 n\u0259 m\u0259qs\u0259dl\u0259, el\u0259c\u0259d\u0259 kim t\u0259r\u0259find\u0259n tikildiyini\u00a0 \u00f6yr\u0259nm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn, ilk \u00f6nc\u0259 qalan\u0131n ad\u0131ndan ad\u0131ndan ba\u015flama\u011f\u0131 laz\u0131m bildik. &#8220;Q\u0131z&#8221; s\u00f6z\u00fcn\u00fcn q\u0259dim m\u0259nalar\u0131n\u0131 ara\u015fd\u0131randa m\u0259lum oldu ki, bu erm\u0259ni m\u0259d\u0259niyy\u0259tind\u0259n \u00e7ox uzaqd\u0131r. Bel\u0259ki erm\u0259ni s\u00f6zl\u00fckl\u0259rind\u0259 tap\u0131lmayan bu s\u00f6z\u0259 q\u0259dim t\u00fcrk s\u00f6zl\u00fckl\u0259rind\u0259 rast g\u0259lindi. M\u0259lum oldu ki, q\u0259dim t\u00fcrk s\u00f6zl\u00fckl\u0259rind\u0259\u00a0&#8220;q\u0131z&#8221; s\u00f6z\u00fcn\u00fcn iki m\u0259nas\u0131&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":766172,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[1],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/11\/51c61b6652d7e9d3b573a92f0c9aafcb.jpg",870,500,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/11\/51c61b6652d7e9d3b573a92f0c9aafcb.jpg",870,500,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/11\/51c61b6652d7e9d3b573a92f0c9aafcb.jpg",870,500,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/11\/51c61b6652d7e9d3b573a92f0c9aafcb-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/11\/51c61b6652d7e9d3b573a92f0c9aafcb-635x365.jpg",635,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/11\/51c61b6652d7e9d3b573a92f0c9aafcb-840x483.jpg",640,368,true],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/11\/51c61b6652d7e9d3b573a92f0c9aafcb.jpg",870,500,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/11\/51c61b6652d7e9d3b573a92f0c9aafcb.jpg",870,500,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/11\/51c61b6652d7e9d3b573a92f0c9aafcb-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/11\/51c61b6652d7e9d3b573a92f0c9aafcb.jpg",870,500,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=1\" rel=\"category\">C\u0259miyy\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"&#8220;Erm\u0259nil\u0259rin ( erm\u0259nic\u0259 t\u0259rc\u00fcm\u0259d\u0259 \u201cAx\u00e7ka Berd\u201d) adland\u0131rd\u0131qlar\u0131 Q\u0131z qalas\u0131, Q\u0259rbi Az\u0259rbaycan\u0131n (indiki Erm\u0259nistan) Tovuz m\u0259rzi deyil\u0259n \u0259razisind\u0259 yerl\u0259\u015fir. 1995-ci ild\u0259 erm\u0259nil\u0259r tarixi saxtakarl\u0131\u011fa yol ver\u0259r\u0259k \u0259razinin ad\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015fib \u201cTavu\u015f\u201d adland\u0131r\u0131rlar. Erm\u0259nil\u0259rin sahib \u00e7\u0131xmaq ist\u0259dikl\u0259ri \u201cQ\u0131z qalas\u0131\u201d abid\u0259sinin kim\u0259 m\u0259xsus olmas\u0131 v\u0259 n\u0259 m\u0259qs\u0259dl\u0259, el\u0259c\u0259d\u0259 kim t\u0259r\u0259find\u0259n tikildiyini\u00a0 \u00f6yr\u0259nm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn, ilk \u00f6nc\u0259 qalan\u0131n ad\u0131ndan ad\u0131ndan ba\u015flama\u011f\u0131&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/766171"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=766171"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/766171\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":766174,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/766171\/revisions\/766174"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/766172"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=766171"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=766171"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=766171"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}