{"id":766311,"date":"2024-11-04T18:30:55","date_gmt":"2024-11-04T14:30:55","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=766311"},"modified":"2024-11-04T18:30:55","modified_gmt":"2024-11-04T14:30:55","slug":"must%c9%99qil-dovl%c9%99tin-konstitusiya-gunu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=766311","title":{"rendered":"M\u00fcst\u0259qil d\u00f6vl\u0259tin Konstitusiya g\u00fcn\u00fc"},"content":{"rendered":"<p>1995-ci il noyabr\u0131n 12-d\u0259 Az\u0259rbaycan xalq\u0131 referendum yolu il\u0259 \u00f6z d\u00f6vl\u0259tinin \u018fsas Qanununu \u2014 Konstitusiyas\u0131n\u0131 q\u0259bul etdi. Bu Konstitusiya m\u00fcst\u0259qilliyini b\u0259rpa etmi\u015f Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259tinin ilk milli konstitusiyas\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>&#8220;Konstitusiya&#8221; lat\u0131n s\u00f6z\u00fc olub qurulu\u015f, t\u0259sisat m\u0259nas\u0131 verir. D\u00f6vl\u0259tin ali h\u00fcquqi q\u00fcvv\u0259y\u0259 malik olan \u0259sas qanunlar m\u0259c\u0259ll\u0259si bel\u0259 adlan\u0131r. Demokratik d\u00f6vl\u0259t olan AB\u015e-da n\u00fcmay\u0259nd\u0259li demokratiyan\u0131n yaranmas\u0131 h\u00f6kum\u0259tin q\u0259rar q\u0259bul etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn istinad ed\u0259 bil\u0259c\u0259yi m\u00fc\u0259yy\u0259n qaydalar\u0131n olmas\u0131na z\u0259rur\u0259t yaratd\u0131. N\u0259tic\u0259d\u0259 d\u00fcnyada ilk d\u0259f\u0259 olaraq d\u00f6vl\u0259t quruculu\u011funu, hakimiyy\u0259t strukturlar\u0131n\u0131, el\u0259c\u0259 d\u0259 q\u0259rarq\u0259bul etm\u0259 qaydalar\u0131n\u0131 m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdir\u0259n ali qanun \u2014 Konstitusiya yarad\u0131ld\u0131.<\/p>\n<p>M\u00fcasir d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin \u00e7oxunun konstitusiyas\u0131 var. Konstitusiyas\u0131 olmayan d\u00f6vl\u0259tl\u0259rd\u0259 is\u0259 idar\u0259etm\u0259 ad\u0259t-\u0259n\u0259n\u0259l\u0259r\u0259, dini qaydalara \u0259saslan\u0131r. Bir qayda olaraq, konstitusiyalar uzun m\u00fcdd\u0259t\u0259 q\u0259bul edilir v\u0259 nadir hallarda d\u0259yi\u015fdirilir. Bel\u0259 d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r, ad\u0259t\u0259n, m\u00fcharib\u0259l\u0259r, inqilablar v\u0259 ya \u00f6lk\u0259nin siyasi kursunun k\u0259skin sur\u0259td\u0259 d\u0259yi\u015film\u0259si n\u0259tic\u0259sind\u0259 ba\u015f verir.\u00a0M\u0259s\u0259l\u0259n, Almaniya Federativ Respublikas\u0131n\u0131n, \u0130taliya v\u0259 Yaponiyan\u0131n konstitusiyalar\u0131 bu \u00f6lk\u0259l\u0259rin II D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259sind\u0259 m\u0259\u011flubiyy\u0259tind\u0259n sonra yenid\u0259n q\u0259bul edilib. AB\u015e Konstitusiyas\u0131 is\u0259, \u0259ksin\u0259, 200 ild\u0259n \u00e7oxdur ki, f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rir. B\u00f6y\u00fck Britaniyada is\u0259 m\u0259s\u0259l\u0259 ba\u015fqa c\u00fcrd\u00fcr. Burada konstitusiya tipli ali qanun yoxdur. \u00d6lk\u0259nin idar\u0259 olunmas\u0131 \u00e7ox\u0259srlik tarixi olan \u0259n\u0259n\u0259l\u0259rin v\u0259 ayr\u0131-ayr\u0131 qanunlar\u0131n \u0259sas\u0131nda h\u0259yata ke\u00e7irilir.<\/p>\n<p>1918-ci ild\u0259 yaranan Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259ti Konstitusiya q\u0259bul etm\u0259s\u0259 d\u0259, Milli \u015eurada q\u0259bul edilmi\u015f \u0130stiqlaliyy\u0259t B\u0259yannam\u0259si onu \u0259v\u0259z edirdi. 1920-ci il aprel i\u015f\u011fal\u0131ndan sonra Az\u0259rbaycan\u0131n ictimai v\u0259 d\u00f6vl\u0259t qurulu\u015funda m\u00f6vcud olmu\u015f qaydalar d\u0259yi\u015fdirildi v\u0259 sovet rejiminin formala\u015fmas\u0131na ba\u015fland\u0131. Sovetl\u0259\u015fm\u0259 ba\u015fa \u00e7atd\u0131qdan sonra 1921-ci il may\u0131n 19-da Bak\u0131da ke\u00e7iril\u0259n Az\u0259rbaycan SSR-in Birinci Sovetl\u0259r qurultay\u0131 Az\u0259rbaycan SSR-in birinci Konstitusiyas\u0131n\u0131 q\u0259bul etdi.<\/p>\n<p>1937-ci il mart\u0131n 14-d\u0259 IX f\u00f6vq\u0259lad\u0259 Az\u0259rbaycan Sovetl\u0259r qurultay\u0131 Az\u0259rbaycan SSR-in ikinci Konstitusiyas\u0131n\u0131 t\u0259sdiq etdi. Bu Konstitusiya 1936-c\u0131 ild\u0259 q\u0259bul edilmi\u015f SSR\u0130 Konstitusiyas\u0131n\u0131n t\u0259krar\u0131 idi.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan SSR-in sonuncu Konstitusiyas\u0131 1978-ci il aprelin 21-d\u0259 q\u0259bul edildi. Bu Konstitusiyan\u0131n 73-c\u00fc madd\u0259sin\u0259 g\u00f6r\u0259 Az\u0259rbaycan SSR-in d\u00f6vl\u0259t dili Az\u0259rbaycan dili idi. Bu, o d\u00f6vr \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7ox c\u0259sar\u0259tli add\u0131m idi, \u00e7\u00fcnki SSR\u0130-nin milli siyas\u0259tinin \u015fovinist z\u0259mind\u0259 quruldu\u011fu bir d\u00f6vrd\u0259 respublikan\u0131n ali qanununa bel\u0259 bir madd\u0259nin daxil edilm\u0259si Sovet milli siyas\u0259tinin t\u0259l\u0259bl\u0259rin\u0259 uy\u011fun deyildi. Bu \u00e7\u0259tin v\u0259zif\u0259nin \u00f6hd\u0259sind\u0259n o zamanlar Az\u0259rbaycana r\u0259hb\u0259rlik ed\u0259n Heyd\u0259r \u018fliyev g\u0259ldi.<\/p>\n<p>1991-ci il oktyabr\u0131n 18-d\u0259 \u00abAz\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n d\u00f6vl\u0259t m\u00fcst\u0259qilliyi haqq\u0131nda Konstitusiya Akt\u0131\u00bb q\u0259bul edildi. Bu s\u0259n\u0259d\u0259 g\u00f6r\u0259 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259tinin varisi elan olunurdu. SSR\u0130-nin t\u0259\u015fkili haqq\u0131nda 1922-ci il 30 dekabr tarixli m\u00fcqavil\u0259nin Az\u0259rbaycana aid hiss\u0259sinin imzaland\u0131\u011f\u0131 andan etibars\u0131z oldu\u011fu g\u00f6st\u0259rilirdi.<\/p>\n<p>M\u00fcst\u0259qil Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n ilk Konstitusiyas\u0131n\u0131n layih\u0259sini haz\u0131rlamaq \u00fc\u00e7\u00fcn Prezident Heyd\u0259r \u018fliyevin s\u0259drliyi il\u0259 33 n\u0259f\u0259rd\u0259n ibar\u0259t komissiya yarad\u0131lm\u0131\u015fd\u0131. Yeni Konstitusiya 1995-ci il noyabr\u0131n 27-d\u0259 q\u00fcvv\u0259y\u0259 minmi\u015fdir.<\/p>\n<p>Yeni Konstitusiya \u00f6lk\u0259d\u0259 demokratik, h\u00fcquqi, d\u00fcny\u0259vi v\u0259 unitar d\u00f6vl\u0259t qurulmas\u0131 i\u015fin\u0259 h\u00fcquqi z\u0259min yaratd\u0131. \u018fsas Qanunda d\u00f6vl\u0259tin m\u00fcst\u0259qilliyini, suverenliyini v\u0259 \u0259razi b\u00fct\u00f6vl\u00fcy\u00fcn\u00fc qorumaq, c\u0259miyy\u0259tin demokratikl\u0259\u015fdirilm\u0259sin\u0259 v\u0259 v\u0259t\u0259nda\u015f c\u0259miyy\u0259tinin b\u0259rq\u0259rar olmas\u0131na nail olmaq, qanunlar\u0131n\u00a0aliliyini t\u0259min ed\u0259n h\u00fcquqi, d\u00fcny\u0259vi d\u00f6vl\u0259t qurmaq, bazar iqtisadiyyat\u0131na xas olan m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rin formala\u015fmas\u0131n\u0131 t\u0259min etm\u0259k v\u0259 s. kimi nailiyy\u0259tl\u0259r t\u0259sbit olunmu\u015fdu.<\/p>\n<p>Art\u0131q zaman \u018fsas Qanunumuzun n\u0259 q\u0259d\u0259r g\u00fccl\u00fc, kamil v\u0259 h\u0259yati s\u0259n\u0259d oldu\u011funu t\u0259sdiql\u0259mi\u015f v\u0259 o, demokratik s\u0259n\u0259d kimi \u00f6z\u00fcn\u00fc do\u011frultmu\u015fdur. Bu m\u00f6hk\u0259m b\u00fcn\u00f6vr\u0259 \u00fcz\u0259rind\u0259 ucalan d\u00f6vl\u0259t\u00e7iliyimiz \u00f6z demokratik mahiyy\u0259ti il\u0259 \u00fcmumavropa d\u0259y\u0259rl\u0259rind\u0259n faydalanm\u0131\u015f, xalq\u0131m\u0131z \u00f6z h\u0259qiq\u0259tl\u0259rini d\u00fcnyaya\u00a0b\u0259yan etm\u0259k imkan\u0131 qazanm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>Milli Konstitusiyam\u0131z\u0131n q\u0259bul edilm\u0259sind\u0259n sonrak\u0131 d\u00f6vr \u0259rzind\u0259 Milli M\u0259clis t\u0259r\u0259find\u0259n \u00f6lk\u0259 h\u0259yat\u0131n\u0131n b\u00fct\u00fcn sah\u0259l\u0259rini \u0259hat\u0259 ed\u0259n, d\u00fcnya standartlar\u0131na cavab ver\u0259n bir s\u0131ra qanunlar q\u0259bul edilmi\u015fdir. Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 bir s\u0131ra beyn\u0259lxalq konvensiyalara qo\u015fulmu\u015f, Avropa \u015euras\u0131na \u00fczv q\u0259bul olmu\u015fdur.<\/p>\n<p>Ba\u015f vermi\u015f bu d\u0259yi\u015fiklikl\u0259rd\u0259n, demokratik d\u0259y\u0259rl\u0259rin inki\u015faf\u0131na y\u00f6n\u0259ldilmi\u015f bir s\u0131ra islahatlardan ir\u0259li g\u0259l\u0259n h\u00fcquqi t\u0259nziml\u0259m\u0259 \u00f6z \u0259ksini Konstitusiyada tapmal\u0131 idi. Bununla \u0259laq\u0259dar olaraq, Ulu \u00d6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyevin F\u0259rman\u0131na \u0259sas\u0259n 2002-ci il avqustun 24-d\u0259 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Konstitusiyas\u0131na d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r edilm\u0259sin\u0259 dair referendum ke\u00e7irildi. Xalq\u0131n irad\u0259sinin n\u0259tic\u0259si olaraq Konstitusiyada 24 d\u0259yi\u015fiklik v\u0259 \u0259lav\u0259 edildi.<\/p>\n<p><strong>\u0130srafil K\u0259rimov,<\/strong><\/p>\n<p><strong>Az\u0259rbaycan Jurnalistl\u0259r Birliyinin \u00fczv\u00fc<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>1995-ci il noyabr\u0131n 12-d\u0259 Az\u0259rbaycan xalq\u0131 referendum yolu il\u0259 \u00f6z d\u00f6vl\u0259tinin \u018fsas Qanununu \u2014 Konstitusiyas\u0131n\u0131 q\u0259bul etdi. Bu Konstitusiya m\u00fcst\u0259qilliyini b\u0259rpa etmi\u015f Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259tinin ilk milli konstitusiyas\u0131d\u0131r. &#8220;Konstitusiya&#8221; lat\u0131n s\u00f6z\u00fc olub qurulu\u015f, t\u0259sisat m\u0259nas\u0131 verir. D\u00f6vl\u0259tin ali h\u00fcquqi q\u00fcvv\u0259y\u0259 malik olan \u0259sas qanunlar m\u0259c\u0259ll\u0259si bel\u0259 adlan\u0131r. Demokratik d\u00f6vl\u0259t olan AB\u015e-da n\u00fcmay\u0259nd\u0259li demokratiyan\u0131n yaranmas\u0131 h\u00f6kum\u0259tin q\u0259rar q\u0259bul etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn istinad ed\u0259 bil\u0259c\u0259yi m\u00fc\u0259yy\u0259n qaydalar\u0131n olmas\u0131na z\u0259rur\u0259t yaratd\u0131. N\u0259tic\u0259d\u0259 d\u00fcnyada ilk d\u0259f\u0259 olaraq d\u00f6vl\u0259t quruculu\u011funu, hakimiyy\u0259t strukturlar\u0131n\u0131, el\u0259c\u0259 d\u0259 q\u0259rarq\u0259bul etm\u0259 qaydalar\u0131n\u0131 m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdir\u0259n ali qanun \u2014 Konstitusiya yarad\u0131ld\u0131. M\u00fcasir d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin \u00e7oxunun konstitusiyas\u0131&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":766312,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[19],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/11\/5901fe64173069564625165061810371360.jpg",975,540,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/11\/5901fe64173069564625165061810371360.jpg",975,540,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/11\/5901fe64173069564625165061810371360.jpg",975,540,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/11\/5901fe64173069564625165061810371360-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/11\/5901fe64173069564625165061810371360-660x365.jpg",660,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/11\/5901fe64173069564625165061810371360-840x465.jpg",640,354,true],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/11\/5901fe64173069564625165061810371360.jpg",975,540,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/11\/5901fe64173069564625165061810371360.jpg",975,540,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/11\/5901fe64173069564625165061810371360-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/11\/5901fe64173069564625165061810371360.jpg",975,540,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=19\" rel=\"category\">G\u00fcnd\u0259m<\/a>","rttpg_excerpt":"1995-ci il noyabr\u0131n 12-d\u0259 Az\u0259rbaycan xalq\u0131 referendum yolu il\u0259 \u00f6z d\u00f6vl\u0259tinin \u018fsas Qanununu \u2014 Konstitusiyas\u0131n\u0131 q\u0259bul etdi. Bu Konstitusiya m\u00fcst\u0259qilliyini b\u0259rpa etmi\u015f Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259tinin ilk milli konstitusiyas\u0131d\u0131r. &#8220;Konstitusiya&#8221; lat\u0131n s\u00f6z\u00fc olub qurulu\u015f, t\u0259sisat m\u0259nas\u0131 verir. D\u00f6vl\u0259tin ali h\u00fcquqi q\u00fcvv\u0259y\u0259 malik olan \u0259sas qanunlar m\u0259c\u0259ll\u0259si bel\u0259 adlan\u0131r. Demokratik d\u00f6vl\u0259t olan AB\u015e-da n\u00fcmay\u0259nd\u0259li demokratiyan\u0131n yaranmas\u0131 h\u00f6kum\u0259tin q\u0259rar&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/766311"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=766311"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/766311\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":766313,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/766311\/revisions\/766313"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/766312"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=766311"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=766311"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=766311"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}