{"id":769876,"date":"2024-11-19T18:22:00","date_gmt":"2024-11-19T14:22:00","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=769876"},"modified":"2024-11-19T18:22:00","modified_gmt":"2024-11-19T14:22:00","slug":"usaq-bagcalarinda-psixoloq-olmasi-usaqlarin-saglam-inkisafini-t%c9%99min-etm%c9%99k-baximindan-cox-vacibdir-ekspert","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=769876","title":{"rendered":"&#8220;U\u015faq ba\u011f\u00e7alar\u0131nda psixoloq olmas\u0131 u\u015faqlar\u0131n sa\u011flam inki\u015faf\u0131n\u0131 t\u0259min etm\u0259k bax\u0131m\u0131ndan \u00e7ox vacibdir&#8221; &#8211; Ekspert"},"content":{"rendered":"<p>Az\u0259rbaycan\u0131n \u0130nsan H\u00fcquqlar\u0131 \u00fczr\u0259 M\u00fcv\u0259kkili (Ombudsman\u0131n) S\u0259bin\u0259 \u018fliyeva parlamentd\u0259 u\u015faqlar\u0131n g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 sa\u011flaml\u0131q v\u0259 sosial riskl\u0259r\u0259 m\u0259ruz qalma ehtimal\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131 m\u0259qs\u0259dil\u0259 b\u00fcdc\u0259d\u0259n maliyy\u0259l\u0259\u015fdiril\u0259n d\u00f6vl\u0259t u\u015faq ba\u011f\u00e7alar\u0131nda v\u0259 k\u00f6rp\u0259l\u0259r evi-u\u015faq ba\u011f\u00e7alar\u0131nda &#8220;u\u015faq psixoloqu&#8221; v\u0259 &#8220;erk\u0259n inki\u015faf \u00fczr\u0259 m\u00fct\u0259x\u0259ssis&#8221; \u015ftatlar\u0131n\u0131n \u0259lav\u0259 edilm\u0259sini t\u0259klif edib.<\/p>\n<p>M\u00f6vzu il\u0259 ba\u011fl\u0131\u00a0<a title=\"xeberler son xeberler 2024\" href=\"https:\/\/big.az\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">BiG.AZ<\/a>-a dan\u0131\u015fan t\u0259hsil eksperti Kamran \u018fs\u0259dov bildirib ki, u\u015faq ba\u011f\u00e7alar\u0131nda psixoloq v\u0259 erk\u0259n inki\u015faf \u00fczr\u0259 m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259rin olmas\u0131, erk\u0259n ya\u015f d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 u\u015faqlar\u0131n sa\u011flam inki\u015faf\u0131n\u0131 t\u0259min etm\u0259k bax\u0131m\u0131ndan \u00e7ox vacibdir. Bu m\u0259rh\u0259l\u0259 insan h\u0259yat\u0131n\u0131n \u0259n h\u0259ssas d\u00f6vr\u00fcd\u00fcr v\u0259 bu d\u00f6vrd\u0259 u\u015faqlar\u0131n psixoloji, sosial v\u0259 intelektual inki\u015faf\u0131 d\u00fczg\u00fcn y\u00f6nl\u0259ndirilm\u0259zs\u0259, g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 ciddi probleml\u0259r\u0259 s\u0259b\u0259b ola bil\u0259r:<\/p>\n<p>&#8220;Az\u0259rbaycanda bu sah\u0259d\u0259 m\u00f6vcud v\u0259ziyy\u0259ti t\u0259hlil etdikd\u0259, ciddi \u00e7at\u0131\u015fmazl\u0131qlar\u0131n oldu\u011funu g\u00f6rm\u0259k m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. U\u015faq ba\u011f\u00e7alar\u0131nda psixoloji xidm\u0259tl\u0259rin v\u0259 erk\u0259n inki\u015faf proqramlar\u0131n\u0131n m\u0259hdud olmas\u0131 h\u0259m u\u015faqlar\u0131n, h\u0259m d\u0259 valideynl\u0259rin inki\u015faf ehtiyaclar\u0131na tam cavab vermir.<\/p>\n<p>Haz\u0131rda Az\u0259rbaycanda f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259n u\u015faq ba\u011f\u00e7alar\u0131n\u0131n \u0259ks\u0259riyy\u0259tind\u0259 psixoloq v\u0259 ya erk\u0259n inki\u015faf \u00fczr\u0259 m\u00fct\u0259x\u0259ssis \u015ftat\u0131 yoxdur. Bu, h\u0259m d\u00f6vl\u0259t ba\u011f\u00e7alar\u0131nda, h\u0259m d\u0259 \u00f6z\u0259l ba\u011f\u00e7alarda m\u00fc\u015fahid\u0259 olunan \u00fcmumi bir problemdir. N\u0259tic\u0259d\u0259, u\u015faqlar\u0131n sosial, emosional v\u0259 intelektual inki\u015faf\u0131n\u0131n f\u0259rdi izl\u0259nm\u0259si v\u0259 d\u0259st\u0259kl\u0259nm\u0259si sistematik \u015f\u0259kild\u0259 apar\u0131lm\u0131r. Psixoloji v\u0259 erk\u0259n inki\u015faf d\u0259st\u0259yi olmadan, ba\u011f\u00e7a m\u00fchitind\u0259 b\u0259zi u\u015faqlar\u0131n adaptasiya probleml\u0259ri ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 v\u0259 onlar\u0131n potensial\u0131n\u0131n tam realla\u015fd\u0131r\u0131la bilm\u0259diyi qeyd olunur.<\/p>\n<p>Statistik m\u0259lumatlara \u0259sas\u0259n, Az\u0259rbaycanda 2023-c\u00fc ild\u0259 u\u015faq ba\u011f\u00e7alar\u0131n\u0131n say\u0131 1800-d\u0259n bir q\u0259d\u0259r \u00e7oxdur, lakin bu ba\u011f\u00e7alar\u0131n yaln\u0131z c\u00fczi bir hiss\u0259sind\u0259 psixoloq v\u0259 ya erk\u0259n inki\u015faf m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259ri f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rir. M\u0259s\u0259l\u0259n, Bak\u0131 \u015f\u0259h\u0259rind\u0259ki b\u0259zi \u00f6z\u0259l ba\u011f\u00e7alar bu xidm\u0259tl\u0259ri t\u0259min ets\u0259 d\u0259, d\u00f6vl\u0259t ba\u011f\u00e7alar\u0131nda bu resurslara \u00e7\u0131x\u0131\u015f \u00e7ox m\u0259hduddur. BMT-nin U\u015faq Fondunun (UNICEF) m\u0259lumatlar\u0131na \u0259sas\u0259n, erk\u0259n ya\u015f d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 inki\u015faf\u0131n d\u00fczg\u00fcn idar\u0259 olunmamas\u0131 g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 u\u015faqlar\u0131n akademik performans\u0131nda v\u0259 sosial inteqrasiyas\u0131nda ciddi probleml\u0259r\u0259 g\u0259tirib \u00e7\u0131xar\u0131r.<\/p>\n<div class=\"AdviadNativeVideo\"><\/div>\n<p>D\u00fcnya t\u0259cr\u00fcb\u0259sin\u0259 baxd\u0131qda, inki\u015faf etmi\u015f \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 u\u015faq ba\u011f\u00e7alar\u0131nda psixoloq v\u0259 erk\u0259n inki\u015faf m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259rinin f\u0259aliyy\u0259ti geni\u015f \u015f\u0259kild\u0259 t\u0259min edilir. M\u0259s\u0259l\u0259n:<br \/>\n\u2022 Finlandiyada ba\u011f\u00e7alarda h\u0259r 20-25 u\u015fa\u011fa bir psixoloq v\u0259 bir erk\u0259n inki\u015faf m\u00fct\u0259x\u0259ssisi t\u0259yin olunur. Onlar u\u015faqlar\u0131n emosional v\u0259 sosial inki\u015faf\u0131n\u0131 izl\u0259yir, t\u0259lim proqramlar\u0131n\u0131 f\u0259rdi ehtiyaclara uy\u011fun t\u0259nziml\u0259yir.<br \/>\n\u2022 Almaniyada ba\u011f\u00e7alarda psixoloji xidm\u0259tl\u0259r d\u00f6vl\u0259t t\u0259r\u0259find\u0259n maliyy\u0259l\u0259\u015fdirilir v\u0259 u\u015faqlar\u0131n davran\u0131\u015f, nitq v\u0259 emosional inki\u015faf\u0131 \u00fczr\u0259 x\u00fcsusi proqramlar t\u0259tbiq olunur.<br \/>\n\u2022 AB\u015e-da ba\u011f\u00e7alarda psixoloji d\u0259st\u0259k sistemi erk\u0259n m\u00fcdaxil\u0259 proqramlar\u0131 \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irilir. Burada u\u015faqlar\u0131n f\u0259rdi bacar\u0131qlar\u0131n\u0131 a\u015fkar etm\u0259k v\u0259 onlar\u0131n inki\u015faf\u0131nda mane\u0259l\u0259ri aradan qald\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn x\u00fcsusi qruplar f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rir.<br \/>\n\u2022 Kanadada ba\u011f\u00e7alarda erk\u0259n inki\u015faf \u00fczr\u0259 m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259r u\u015faqlar\u0131n t\u0259dris\u0259 haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131 t\u0259min etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Eyni zamanda, valideynl\u0259rl\u0259 s\u0131x \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q h\u0259yata ke\u00e7irilir v\u0259 ail\u0259 d\u0259st\u0259kl\u0259ri proqramlar\u0131 t\u0259\u015fkil edilir.<\/p>\n<p>Bu t\u0259cr\u00fcb\u0259l\u0259r g\u00f6st\u0259rir ki, erk\u0259n m\u00fcdaxil\u0259 v\u0259 inki\u015faf d\u0259st\u0259yi u\u015faqlar\u0131n g\u0259l\u0259c\u0259k h\u0259yatlar\u0131nda m\u00fch\u00fcm f\u0259rq yarad\u0131r. Erk\u0259n ya\u015f d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 inki\u015faf probleml\u0259rinin a\u015fkarlanmas\u0131 v\u0259 onlar\u0131n h\u0259lli u\u015faqlar\u0131n m\u0259kt\u0259b v\u0259 c\u0259miyy\u0259td\u0259 daha yax\u015f\u0131 uy\u011funla\u015fmas\u0131n\u0131 t\u0259min edir.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycanda bu istiqam\u0259td\u0259 a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 add\u0131mlar\u0131n at\u0131lmas\u0131 m\u0259qs\u0259d\u0259uy\u011fun olar:<br \/>\n1. Psixoloq v\u0259 erk\u0259n inki\u015faf m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259rinin \u015ftatlar\u0131n\u0131n yarad\u0131lmas\u0131: D\u00f6vl\u0259t ba\u011f\u00e7alar\u0131nda bu m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259rin m\u00f6vcudlu\u011fu qanunvericilikl\u0259 t\u0259min edilm\u0259li v\u0259 bunun \u00fc\u00e7\u00fcn x\u00fcsusi t\u0259lim proqramlar\u0131 t\u0259\u015fkil edilm\u0259lidir.<br \/>\n2. Maliyy\u0259 v\u0259 infrastruktur d\u0259st\u0259yi: Ba\u011f\u00e7alarda psixoloji v\u0259 erk\u0259n inki\u015faf xidm\u0259tl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn x\u00fcsusi resurslar ayr\u0131lmal\u0131, h\u0259m\u00e7inin bu sah\u0259d\u0259 \u00e7al\u0131\u015fan m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn r\u0259qab\u0259tqabiliyy\u0259tli maa\u015flar t\u0259min edilm\u0259lidir.<br \/>\n3. Valideyn maarifl\u0259ndirilm\u0259si: U\u015faqlar\u0131n inki\u015faf\u0131na psixoloji d\u0259st\u0259yin \u0259h\u0259miyy\u0259ti bar\u0259d\u0259 valideynl\u0259r\u0259 m\u0259lumat verilm\u0259li, onlar\u0131n bu proses\u0259 f\u0259al i\u015ftirak\u0131n\u0131 t\u0259min etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn proqramlar t\u0259\u015fkil edilm\u0259lidir.<br \/>\n4. Pilot layih\u0259l\u0259rin h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259si: M\u00fcxt\u0259lif regionlarda se\u00e7ilmi\u015f ba\u011f\u00e7alarda psixoloji v\u0259 erk\u0259n inki\u015faf d\u0259st\u0259yinin t\u0259min olunmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn pilot layih\u0259l\u0259r h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259r\u0259k, onlar\u0131n n\u0259tic\u0259l\u0259ri qiym\u0259tl\u0259ndirilm\u0259lidir.<br \/>\n5. Beyn\u0259lxalq t\u0259cr\u00fcb\u0259l\u0259rin t\u0259tbiqi: Finlandiya, Almaniya v\u0259 dig\u0259r \u00f6lk\u0259l\u0259rin m\u00fcvafiq modell\u0259ri \u00f6yr\u0259nilm\u0259li v\u0259 yerli \u015f\u0259rait\u0259 uy\u011funla\u015fd\u0131r\u0131laraq t\u0259tbiq edilm\u0259lidir.<\/p>\n<p>N\u0259tic\u0259 etibaril\u0259, u\u015faq ba\u011f\u00e7alar\u0131nda psixoloq v\u0259 erk\u0259n inki\u015faf m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259rinin olmas\u0131 u\u015faqlar\u0131n t\u0259hsil prosesin\u0259 haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131 art\u0131rmaqla yana\u015f\u0131, onlar\u0131n emosional v\u0259 sosial sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131n\u0131 qorumaq \u00fc\u00e7\u00fcn z\u0259ruri bir add\u0131md\u0131r. Bu istiqam\u0259td\u0259 g\u00f6r\u00fcl\u0259n t\u0259dbirl\u0259r yaln\u0131z f\u0259rdi s\u0259viyy\u0259d\u0259 deyil, h\u0259m d\u0259 c\u0259miyy\u0259tin \u00fcmumi rifah\u0131na m\u00fcsb\u0259t t\u0259sir g\u00f6st\u0259r\u0259 bil\u0259r. Az\u0259rbaycan\u0131n ba\u011f\u00e7a sistemi bu islahatlar\u0131 h\u0259yata ke\u00e7irm\u0259kl\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259k n\u0259sill\u0259rin daha sa\u011flam v\u0259 u\u011furlu inki\u015faf\u0131na z\u0259min yarada bil\u0259r&#8221;.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Az\u0259rbaycan\u0131n \u0130nsan H\u00fcquqlar\u0131 \u00fczr\u0259 M\u00fcv\u0259kkili (Ombudsman\u0131n) S\u0259bin\u0259 \u018fliyeva parlamentd\u0259 u\u015faqlar\u0131n g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 sa\u011flaml\u0131q v\u0259 sosial riskl\u0259r\u0259 m\u0259ruz qalma ehtimal\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131 m\u0259qs\u0259dil\u0259 b\u00fcdc\u0259d\u0259n maliyy\u0259l\u0259\u015fdiril\u0259n d\u00f6vl\u0259t u\u015faq ba\u011f\u00e7alar\u0131nda v\u0259 k\u00f6rp\u0259l\u0259r evi-u\u015faq ba\u011f\u00e7alar\u0131nda &#8220;u\u015faq psixoloqu&#8221; v\u0259 &#8220;erk\u0259n inki\u015faf \u00fczr\u0259 m\u00fct\u0259x\u0259ssis&#8221; \u015ftatlar\u0131n\u0131n \u0259lav\u0259 edilm\u0259sini t\u0259klif edib. M\u00f6vzu il\u0259 ba\u011fl\u0131\u00a0BiG.AZ-a dan\u0131\u015fan t\u0259hsil eksperti Kamran \u018fs\u0259dov bildirib ki, u\u015faq ba\u011f\u00e7alar\u0131nda psixoloq v\u0259 erk\u0259n inki\u015faf \u00fczr\u0259 m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259rin olmas\u0131, erk\u0259n ya\u015f d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 u\u015faqlar\u0131n sa\u011flam inki\u015faf\u0131n\u0131 t\u0259min etm\u0259k bax\u0131m\u0131ndan \u00e7ox vacibdir. Bu m\u0259rh\u0259l\u0259 insan h\u0259yat\u0131n\u0131n \u0259n h\u0259ssas d\u00f6vr\u00fcd\u00fcr v\u0259 bu d\u00f6vrd\u0259 u\u015faqlar\u0131n psixoloji, sosial v\u0259 intelektual inki\u015faf\u0131 d\u00fczg\u00fcn y\u00f6nl\u0259ndirilm\u0259zs\u0259,&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":769877,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[1],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/11\/k_31732018329.png",634,399,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/11\/k_31732018329.png",634,399,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/11\/k_31732018329.png",634,399,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/11\/k_31732018329-500x280.png",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/11\/k_31732018329-580x365.png",580,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/11\/k_31732018329.png",634,399,false],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/11\/k_31732018329.png",634,399,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/11\/k_31732018329.png",634,399,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/11\/k_31732018329-240x172.png",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/11\/k_31732018329.png",634,399,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=1\" rel=\"category\">C\u0259miyy\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"Az\u0259rbaycan\u0131n \u0130nsan H\u00fcquqlar\u0131 \u00fczr\u0259 M\u00fcv\u0259kkili (Ombudsman\u0131n) S\u0259bin\u0259 \u018fliyeva parlamentd\u0259 u\u015faqlar\u0131n g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 sa\u011flaml\u0131q v\u0259 sosial riskl\u0259r\u0259 m\u0259ruz qalma ehtimal\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131 m\u0259qs\u0259dil\u0259 b\u00fcdc\u0259d\u0259n maliyy\u0259l\u0259\u015fdiril\u0259n d\u00f6vl\u0259t u\u015faq ba\u011f\u00e7alar\u0131nda v\u0259 k\u00f6rp\u0259l\u0259r evi-u\u015faq ba\u011f\u00e7alar\u0131nda &#8220;u\u015faq psixoloqu&#8221; v\u0259 &#8220;erk\u0259n inki\u015faf \u00fczr\u0259 m\u00fct\u0259x\u0259ssis&#8221; \u015ftatlar\u0131n\u0131n \u0259lav\u0259 edilm\u0259sini t\u0259klif edib. M\u00f6vzu il\u0259 ba\u011fl\u0131\u00a0BiG.AZ-a dan\u0131\u015fan t\u0259hsil eksperti Kamran \u018fs\u0259dov bildirib ki, u\u015faq ba\u011f\u00e7alar\u0131nda psixoloq&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/769876"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=769876"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/769876\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":769878,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/769876\/revisions\/769878"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/769877"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=769876"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=769876"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=769876"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}