{"id":770725,"date":"2024-11-23T18:53:14","date_gmt":"2024-11-23T14:53:14","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=770725"},"modified":"2024-11-23T18:53:14","modified_gmt":"2024-11-23T14:53:14","slug":"cop29-da-uz-uz%c9%99-g%c9%99l%c9%99n-t%c9%99r%c9%99fl%c9%99r-yekun-razilasma-niy%c9%99-gecikir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=770725","title":{"rendered":"COP29-da \u00fcz-\u00fcz\u0259 g\u0259l\u0259n t\u0259r\u0259fl\u0259r &#8211; Yekun raz\u0131la\u015fma niy\u0259 gecikir?"},"content":{"rendered":"<p><strong>Bak\u0131da ke\u00e7iril\u0259n BMT-nin \u0130qlim Sammiti &#8211; COP29-da g\u0259rgin m\u00fczakir\u0259l\u0259rin n\u0259tic\u0259siz qalma ehtimal\u0131 yaran\u0131b.<\/strong><\/p>\n<h3><strong><em>D\u00fcnya g\u00fccl\u0259rinin iqlim d\u0259yi\u015fikliyin\u0259 qar\u015f\u0131 m\u00fcbariz\u0259sini \u0259laq\u0259l\u0259ndir\u0259n konfrans\u0131n bu il qar\u015f\u0131s\u0131nda hans\u0131 v\u0259zif\u0259l\u0259r vard\u0131?<\/em><\/strong><\/h3>\n<p>COP28-d\u0259 d\u00fcnya \u00f6lk\u0259l\u0259ri enerji sektorunda qal\u0131q yanacaqdan istifad\u0259nin azald\u0131lmas\u0131 kimi \u00e7ox m\u00fch\u00fcm ir\u0259lil\u0259yi\u015f \u0259ld\u0259 etdil\u0259r. Bak\u0131da is\u0259 i\u015fin \u0259n a\u011f\u0131r t\u0259r\u0259fi \u2013 maliyy\u0259l\u0259\u015fm\u0259 m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri m\u00fczakir\u0259 olunurdu. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 onu qlobal iqlim d\u0259yi\u015fikliyi m\u0259rk\u0259zi m\u0259qs\u0259din\u0259 g\u00f6r\u0259 \u201c\u0130qlim maliyy\u0259si \u00fczr\u0259 konfrans\u201d adland\u0131r\u0131blar. M\u0259rk\u0259zi m\u0259qs\u0259d inki\u015faf etm\u0259kd\u0259 olan \u00f6lk\u0259l\u0259r\u0259 iqlim d\u0259yi\u015fikliyi il\u0259 ba\u011fl\u0131 x\u0259rcl\u0259rin \u00f6hd\u0259sind\u0259n g\u0259lm\u0259y\u0259 k\u00f6m\u0259k etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259r il n\u0259 q\u0259d\u0259r v\u0259saitin x\u0259rcl\u0259nm\u0259sinin raz\u0131la\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 idi.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/cdn.musavat.com\/news\/thumbnails\/6ef955f28a39c9a4e20980489832d900.jpg\" alt=\"COPE.jpg (80 KB)\" width=\"700\" height=\"436\" \/><\/p>\n<p><strong>\u0130qlim d\u0259yi\u015fikliyi anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 bel\u0259 q\u0259bul etm\u0259y\u0259n Donald Tramp\u0131n AB\u015e-da yenid\u0259n prezident se\u00e7ilm\u0259si konfransda bir q\u0259d\u0259r m\u0259yusluq yaratsa da, t\u0259dbirin ilk g\u00fcn\u00fcnd\u0259 \u00e7ox m\u00fch\u00fcm raz\u0131la\u015fma &#8211; karbon krediti bazar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn yeni beyn\u0259lxalq qaydalar \u00fczr\u0259 konsensus \u0259ld\u0259 olunub.<\/strong><\/p>\n<p>Bu t\u0259dbirl\u0259r karbon ticar\u0259tinin \u015f\u0259ffafl\u0131\u011f\u0131n\u0131 v\u0259 s\u0259m\u0259r\u0259liliyini \u0259h\u0259miyy\u0259tli d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 art\u0131racaq. Ekspertl\u0259rin fikrinc\u0259, bu h\u0259m inki\u015faf etm\u0259kd\u0259 olan, h\u0259m d\u0259 inki\u015faf etmi\u015f \u00f6lk\u0259l\u0259r\u0259 \u00f6z iqlim m\u0259qs\u0259dl\u0259rin\u0259 \u00e7atma\u011fa k\u00f6m\u0259k ed\u0259c\u0259k. Bu add\u0131m iqlim d\u0259yi\u015fikliyi il\u0259 qlobal m\u00fcbariz\u0259d\u0259 m\u00fch\u00fcm m\u0259rh\u0259l\u0259 kimi qiym\u0259tl\u0259ndirilir.<\/p>\n<p>Builki sammitd\u0259 \u00fcst\u00fcnl\u00fck t\u0259\u015fkil ed\u0259n q\u0131saltma Yeni Kollektiv K\u0259miyy\u0259t M\u0259qs\u0259dini ifad\u0259 ed\u0259n NCQG-dir. Bu, inki\u015faf etm\u0259kd\u0259 olan \u00f6lk\u0259l\u0259r\u0259 iqlim d\u0259yi\u015fikliyin\u0259 adaptasiya \u00fc\u00e7\u00fcn illik 100 milyard dollar maliyy\u0259nin art\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 n\u0259z\u0259rd\u0259 tutur. Z\u0259ngin \u00f6lk\u0259l\u0259r 2020-ci ild\u0259n b\u0259ri bu illik m\u0259qs\u0259d\u0259 yaln\u0131z b\u0259z\u0259n nail olurlar ki, bu da d\u00fcnyada iqlim d\u0259yi\u015fikliyin\u0259 h\u0259ssas olan \u00f6lk\u0259l\u0259r aras\u0131nda inams\u0131zl\u0131\u011f\u0131n artmas\u0131na s\u0259b\u0259b olur.<\/p>\n<p><strong>Konfrans ba\u015flamazdan m\u0259lum idi ki, COP29 qar\u015f\u0131dak\u0131 ill\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn daha y\u00fcks\u0259k h\u0259d\u0259fl\u0259r qoydu\u011funa g\u00f6r\u0259 z\u0259ngin \u00f6lk\u0259l\u0259r maliyy\u0259l\u0259\u015fm\u0259nin b\u00fct\u00fcnl\u00fckl\u0259 onlar\u0131n \u00f6z b\u00fcdc\u0259l\u0259rind\u0259n ayr\u0131lmamas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fcxt\u0259lif variantlar t\u0259klif ed\u0259c\u0259kl\u0259r.<\/strong>\u00a0Onlar iqliml\u0259 ba\u011fl\u0131 qlobal \u00e7oxt\u0259r\u0259fli kreditl\u0259\u015fm\u0259 kompleksinin maliyy\u0259 riskl\u0259rini azaldan v\u0259 \u00f6z\u0259l kapital\u0131n art\u0131m\u0131n\u0131 stimulla\u015fd\u0131ran formada islahat\u0131n\u0131 \u0259hat\u0259 ed\u0259n daha m\u00fcr\u0259kk\u0259b format t\u0259klif edirdil\u0259r.<\/p>\n<p>Bu zaman inki\u015faf etmi\u015f \u00f6lk\u0259l\u0259rin \u00fcmumi illik h\u0259d\u0259finin n\u0259 q\u0259d\u0259rini t\u0259klif ed\u0259c\u0259yi ayd\u0131n g\u00f6st\u0259rilmirdi. Eyni zamanda \u00c7in v\u0259 ya Yax\u0131n \u015e\u0259rqd\u0259ki K\u00f6rf\u0259z neft d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri kimi s\u00fcr\u0259tl\u0259 inki\u015faf ed\u0259n \u00f6lk\u0259l\u0259rin d\u0259 AB\u015e v\u0259 Avropa \u0130ttifaq\u0131n\u0131n m\u00fcdafi\u0259 etdiyi bu t\u0259klifin icras\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn t\u00f6hf\u0259 verib-verm\u0259m\u0259si ayd\u0131nla\u015fd\u0131r\u0131lmam\u0131\u015fd\u0131.<\/p>\n<p>\u0130nki\u015faf etm\u0259kd\u0259 olan \u00f6lk\u0259l\u0259r qlobal bank sistemind\u0259 islahatlar aparmaqla m\u00f6vcud iqlim maliyy\u0259sinin illik h\u0259cmini k\u0259skin art\u0131rma\u011fa \u00fcmid edirdil\u0259r. BMT agentlikl\u0259ri h\u0259r il trilyonlarla dollara ehtiyac oldu\u011funu bildirirdil\u0259r, lakin COP29-a ev sahibliyi ed\u0259n Az\u0259rbaycan\u0131n r\u0259smil\u0259ri konsensus variant kimi \u201cy\u00fcz milyardlarla\u201d dollarl\u0131q \u00f6hd\u0259likl\u0259rin q\u0259bulunu daha real say\u0131rd\u0131lar.<\/p>\n<p>COP29-la ba\u011fl\u0131 dig\u0259r g\u00f6zl\u0259nti qal\u0131q yanaca\u011fa t\u0259l\u0259bat\u0131n azald\u0131lmas\u0131 yolu kimi b\u0259rpa olunan enerji potensial\u0131n\u0131n \u00fc\u00e7qat art\u0131r\u0131lmas\u0131 v\u0259 ikiqat enerji s\u0259m\u0259r\u0259liliyi \u00fczr\u0259 \u00f6hd\u0259likl\u0259rin g\u00f6t\u00fcr\u00fclm\u0259si istiqam\u0259tind\u0259 idi.<\/p>\n<p>H\u0259m\u00e7inin COP29-un Paris Sazi\u015finin Kredit Mexanizmi (PACM) \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 qeyd\u0259 al\u0131nm\u0131\u015f layih\u0259l\u0259rin \u015f\u0259ffafl\u0131\u011f\u0131n\u0131 v\u0259 ekoloji b\u00fct\u00f6vl\u00fcy\u00fcn\u00fc t\u0259min etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn qaydalar m\u00fc\u0259yy\u0259n ed\u0259c\u0259yin\u0259 dair g\u00f6zl\u0259ntil\u0259r d\u0259 vard\u0131.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/cdn.musavat.com\/news\/thumbnails\/a76ef20fc4036d516cf96944707c9ca1.jpg\" alt=\"KRED\u0130T.jpg (273 KB)\" width=\"700\" height=\"467\" \/><\/p>\n<p><strong>Az\u0259rbaycan konfrans\u0131n t\u0259\u015fkilat\u00e7\u0131s\u0131 kimi \u00f6lk\u0259l\u0259rin dekabr\u0131n 31-n\u0259 q\u0259d\u0259r iqlim d\u0259yi\u015fikliyi il\u0259 ba\u011fl\u0131 f\u0259aliyy\u0259tl\u0259r\u0259 dair ilk ir\u0259lil\u0259yi\u015f hesabatlar\u0131n\u0131 t\u0259qdim etm\u0259sini t\u0259klif edib.<\/strong><\/p>\n<p>Bu ikiillik \u015f\u0259ffafl\u0131q hesabatlar\u0131 (BTRS) bir \u00f6lk\u0259nin iqlim m\u0259qs\u0259dl\u0259rin\u0259 do\u011fru ir\u0259lil\u0259yi\u015fini v\u0259 fevral ay\u0131na q\u0259d\u0259r yeni h\u0259d\u0259fl\u0259rin m\u00fc\u0259yy\u0259n edilm\u0259sind\u0259 n\u0259 q\u0259d\u0259r ir\u0259li getm\u0259li olduqlar\u0131n\u0131 g\u00f6st\u0259rm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulub. BTRS h\u0259m\u00e7inin inki\u015faf etm\u0259kd\u0259 olan \u00f6lk\u0259l\u0259rin h\u0259m iqtisadiyyatlar\u0131n\u0131 m\u0259d\u0259n yanacaqlar\u0131ndan uzaqla\u015fd\u0131rmaq, h\u0259m d\u0259 daha isti d\u00fcnyaya uy\u011funla\u015fmaq \u00fc\u00e7\u00fcn haz\u0131rda n\u0259 q\u0259d\u0259r maliyy\u0259l\u0259\u015fdirm\u0259y\u0259 ehtiyac\u0131 oldu\u011fu bar\u0259d\u0259 m\u0259lumat ver\u0259c\u0259k.<\/p>\n<p>Ke\u00e7\u0259n il \u00f6lk\u0259l\u0259r insanlar\u0131n istil\u0259\u015fm\u0259, d\u0259niz s\u0259viyy\u0259sinin y\u00fcks\u0259lm\u0259si v\u0259 ya k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 torpaqlar\u0131n\u0131n qurumas\u0131 kimi iqlim d\u0259yi\u015fikliyin\u0259 uy\u011funla\u015fmas\u0131na k\u00f6m\u0259k etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn milli planlara dair t\u0259limatlar haz\u0131rlama\u011f\u0131 \u00f6hd\u0259l\u0259rin\u0259 g\u00f6t\u00fcr\u00fcbl\u0259r.\u00a0 Lakin uy\u011funla\u015fma \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 t\u0259r\u0259qqinin \u00f6l\u00e7\u00fclm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn k\u0259miyy\u0259tl\u0259 \u00f6l\u00e7\u00fcl\u0259 bil\u0259n h\u0259d\u0259fl\u0259r v\u0259 ya layih\u0259l\u0259ri iqlim maliyy\u0259si il\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259ndirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn strategiyalar kimi t\u0259f\u0259rr\u00fcatlar yoxdur. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 \u00f6lk\u0259l\u0259r COP29 zaman\u0131 daha konkret uy\u011funla\u015fma h\u0259d\u0259fl\u0259ri t\u0259yin etm\u0259y\u0259 \u00fcmid edirl\u0259r.<\/p>\n<p>G\u00f6zl\u0259ntil\u0259r \u00e7oxistiqam\u0259tli olsa da, \u0259sas m\u00fczakir\u0259l\u0259r inki\u015faf etm\u0259kd\u0259 olan \u00f6lk\u0259l\u0259r\u0259 iqlim d\u0259yi\u015fikliyin\u0259 uy\u011funla\u015fmaq \u00fc\u00e7\u00fcn g\u00f6st\u0259ril\u0259c\u0259k yard\u0131ma y\u00f6n\u0259ldi. \u00c7\u00fcnki inki\u015faf etm\u0259kd\u0259 olan \u00f6lk\u0259l\u0259r, x\u00fcsusil\u0259 Qlobal C\u0259nub \u00f6lk\u0259l\u0259ri iqlim d\u0259yi\u015fikliyinin s\u0259b\u0259b oldu\u011fu t\u0259bii f\u0259lak\u0259tl\u0259rd\u0259n, o c\u00fcml\u0259d\u0259n quraql\u0131q, da\u015fq\u0131n, sel v\u0259 dig\u0259r hadis\u0259l\u0259rd\u0259n daha \u00e7ox \u0259ziyy\u0259t \u00e7\u0259kirl\u0259r. Onlar\u0131n bel\u0259 hadis\u0259l\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 oturu\u015fmu\u015f m\u00fcbariz\u0259 sisteml\u0259ri, h\u0259m\u00e7inin inki\u015faf etmi\u015f infrastrukturlar\u0131 yoxdur. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 bel\u0259 \u00f6lk\u0259l\u0259r iqlim d\u0259yi\u015fikliyin\u0259 adaptasiya x\u0259rcl\u0259ri kimi ild\u0259 1 trilyon dollara yax\u0131n v\u0259sait g\u00f6zl\u0259yirdil\u0259r. Lakin g\u00f6zl\u0259nildiyi kimi, inki\u015faf etmi\u015f \u00f6lk\u0259l\u0259r \u2013 AB\u015e v\u0259 Avropa \u0130ttifaq\u0131n\u0131n dirijorlu\u011fu il\u0259 sonradan 300 milyard dollara q\u0259d\u0259r qald\u0131r\u0131lmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcnl\u00fcy\u00fc \u015f\u0259rtil\u0259 ild\u0259 250 milyard dollar t\u0259klif etdil\u0259r.\u00a0<strong>M\u0259hz bu s\u0259b\u0259bd\u0259n noyabr\u0131n 22-d\u0259 ba\u015fa \u00e7atmal\u0131 olan konfrans h\u0259l\u0259 d\u0259 yekunla\u015fmay\u0131b.<\/strong><\/p>\n<p>Britaniyan\u0131n \u201cThe Guardian\u201d q\u0259zetinin yazd\u0131\u011f\u0131na g\u00f6r\u0259, Bak\u0131da ke\u00e7iril\u0259n iqlim dan\u0131\u015f\u0131qlar\u0131nda noyabr\u0131n 22-d\u0259 nazirl\u0259r gec\u0259 boyu oturub raz\u0131la\u015fman\u0131 xilas etm\u0259k m\u00fczakir\u0259l\u0259r apar\u0131blar. N\u0259tic\u0259d\u0259 inki\u015faf etm\u0259kd\u0259 olan \u00f6lk\u0259l\u0259r\u0259 iqlim b\u00f6hran\u0131 il\u0259 m\u00fcbariz\u0259d\u0259 k\u00f6m\u0259k etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn qlobal maliyy\u0259 t\u0259klifini ild\u0259 300 milyard dollara \u00e7atd\u0131rma\u011fa raz\u0131la\u015f\u0131blar.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/cdn.musavat.com\/news\/thumbnails\/efef539ea4c4b95ff516f989d02aedec.jpg\" alt=\"DOLLAR.jpg (193 KB)\" width=\"700\" height=\"467\" \/><\/p>\n<p><strong>\u201cThe Guardian\u201d\u00a0<\/strong><strong>x\u0259b\u0259r verir ki, Az\u0259rbaycan t\u0259\u015fkilat\u00e7\u0131lar\u0131 iqlim maliyy\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 \u0259sas m\u00fcbahis\u0259li m\u0259qamlar\u0131 m\u00fczakir\u0259 etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn \u00c7in, A\u0130, S\u0259udiyy\u0259 \u018fr\u0259bistan\u0131, Braziliya, B\u00f6y\u00fck Britaniya, AB\u015e v\u0259 Avstraliyan\u0131n da daxil oldu\u011fu ki\u00e7ik bir qrup nazir v\u0259 n\u00fcmay\u0259nd\u0259 hey\u0259tinin r\u0259hb\u0259rl\u0259ri il\u0259 uzun qapal\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015f ke\u00e7irib:<\/strong><\/p>\n<p>\u201c\u0130nki\u015faf etm\u0259kd\u0259 olan \u00f6lk\u0259l\u0259r c\u00fcm\u0259 g\u00fcn\u00fc t\u0259klif olunan 250 milyard dollarl\u0131q iqlim maliyy\u0259sini n\u0259z\u0259rd\u0259 tutan yekun s\u0259n\u0259d\u0259 q\u0259z\u0259bl\u0259 reaksiya verdil\u0259r. Onlar t\u0259klifi \u201czarafat\u201d adland\u0131rd\u0131lar v\u0259 bu m\u0259bl\u0259\u011fin a\u015fa\u011f\u0131 karbonlu iqtisadiyyata ke\u00e7id v\u0259 ekstremal havan\u0131n t\u0259sirl\u0259rin\u0259 uy\u011funla\u015fmaq \u00fc\u00e7\u00fcn laz\u0131m olandan \u00e7ox az oldu\u011funu s\u00f6yl\u0259dil\u0259r. Bu, t\u0259klifin \u015f\u0259rtl\u0259rini yax\u015f\u0131la\u015fd\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn diplomatik s\u0259yl\u0259r\u0259 t\u0259kan verdi\u201d.<\/p>\n<p>Bel\u0259likl\u0259, BMT-nin idar\u0259 etdiyi karbon krediti bazar\u0131n\u0131n 2030-cu il\u0259 q\u0259d\u0259r h\u0259r il 300 milyard dollara \u00e7ataca\u011f\u0131 v\u0259 ild\u0259 5 milyard ton CO2 emissiyas\u0131n\u0131n azald\u0131lmas\u0131na nail olaca\u011f\u0131 g\u00f6zl\u0259nilir. Bel\u0259 bir sistem inki\u015faf etm\u0259kd\u0259 olan iqtisadiyyatlarda \u00e7irkl\u0259nm\u0259nin azald\u0131lmas\u0131 layih\u0259l\u0259rin\u0259 milyardlarla dollar s\u0259rmay\u0259 qoymal\u0131 v\u0259 z\u0259ngin \u00f6lk\u0259l\u0259r\u0259 karbon kreditl\u0259ri m\u00fcqabilind\u0259 emissiyalar\u0131n\u0131 kompensasiya etm\u0259kl\u0259 iqlim \u00f6hd\u0259likl\u0259rini yerin\u0259 yetirm\u0259y\u0259 imkan verm\u0259lidir.<\/p>\n<p>2007-ci ild\u0259n qlobal karbon bazarlar\u0131n\u0131 inki\u015faf etdir\u0259n Beyn\u0259lxalq Emissiya Ticar\u0259t Assosiasiyas\u0131 (IETA) m\u0259rk\u0259zl\u0259\u015fdirilmi\u015f emissiya ticar\u0259ti mexanizminin emissiya ticar\u0259ti \u00fc\u00e7\u00fcn \u201cq\u0131z\u0131l standart\u201d ola bil\u0259c\u0259yini vur\u011fulay\u0131r. Yeni sistemin inki\u015faf etm\u0259kd\u0259 olan \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 \u00e7irkl\u0259nm\u0259nin azald\u0131lmas\u0131 layih\u0259l\u0259rin\u0259 s\u0259nayel\u0259\u015fmi\u015f \u00f6lk\u0259l\u0259rin k\u00fctl\u0259vi investisiyalar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259 yaradaca\u011f\u0131 v\u0259 bu kreditl\u0259ri aktiv \u015f\u0259kild\u0259 alan \u00f6lk\u0259l\u0259rin iqliml\u0259 ba\u011fl\u0131 \u00f6hd\u0259likl\u0259rini yerin\u0259 yetirm\u0259sini xeyli asanla\u015fd\u0131raca\u011f\u0131 g\u00f6zl\u0259nilir.<\/p>\n<p>2015-ci il Paris Sazi\u015finin 6.4-c\u00fc madd\u0259sind\u0259 n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulan bu m\u0259rk\u0259zl\u0259\u015fdirilmi\u015f mexanizm BMT administrasiyas\u0131 alt\u0131nda beyn\u0259lxalq karbon ticar\u0259tini t\u0259nziml\u0259yir. Bu, inki\u015faf etmi\u015f \u00f6lk\u0259l\u0259r\u0259 emissiyalar\u0131n azald\u0131lmas\u0131 layih\u0259l\u0259rind\u0259n \u0259ld\u0259 edil\u0259n karbon kreditl\u0259rinin al\u0131nmas\u0131 vasit\u0259sil\u0259 \u00f6z iqlim m\u0259qs\u0259dl\u0259rin\u0259 nail olma\u011fa imkan verir. Bu layih\u0259l\u0259r\u0259 a\u011fac \u0259kilm\u0259si, g\u00fcn\u0259\u015f v\u0259 k\u00fcl\u0259k enerjisinin inki\u015faf\u0131 v\u0259 dig\u0259r ekoloji c\u0259h\u0259td\u0259n davaml\u0131 t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcsl\u0259r daxildir.<\/p>\n<p><strong>\u201cThe Guardian\u201d\u0131n\u00a0<\/strong><strong>yazd\u0131\u011f\u0131na g\u00f6r\u0259, Bak\u0131da raz\u0131la\u015fd\u0131r\u0131lmaq \u00fczr\u0259 olan s\u0259n\u0259dd\u0259 \u201ch\u0259m d\u00f6vl\u0259t, h\u0259m d\u0259 \u00f6z\u0259l fondlardan istifad\u0259 etm\u0259kl\u0259, 2035-ci il\u0259 q\u0259d\u0259r inki\u015faf etm\u0259kd\u0259 olan \u00f6lk\u0259l\u0259rin iqlim d\u0259yi\u015fikliyinin t\u0259sirl\u0259ri il\u0259 m\u00fcbariz\u0259 \u00fczr\u0259 t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcsl\u0259rinin maliyy\u0259l\u0259\u015fdirilm\u0259sinin \u0259n az\u0131 1,3 trilyon dollara \u00e7atd\u0131r\u0131lmas\u0131 nail olmaq \u00fc\u00e7\u00fcn birg\u0259 i\u015fl\u0259m\u0259y\u0259 \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015f\u201d da var.<\/strong><\/p>\n<p>Qeyd ed\u0259k ki, b\u0259zi inki\u015faf etm\u0259kd\u0259 olan \u00f6lk\u0259l\u0259r iqlimin maliyy\u0259l\u0259\u015fdirilm\u0259sind\u0259 ild\u0259 1,3 trilyon dollarl\u0131q d\u0259qiq \u00f6hd\u0259likl\u0259r t\u0259l\u0259b edirdil\u0259r. \u00c7inin ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131q etdiyi dig\u0259r bir qrup inki\u015faf etm\u0259kd\u0259 olan \u00f6lk\u0259l\u0259r is\u0259 ild\u0259 \u0259n az\u0131 500 milyard dollar ayr\u0131lmas\u0131n\u0131 t\u0259l\u0259b edibl\u0259r. Lakin AB\u015e v\u0259 Avropa \u0130ttifaq\u0131n\u0131n ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131q etdiyi inki\u015faf etmi\u015f \u00f6lk\u0259l\u0259r bloku m\u0259bl\u0259\u011fin azald\u0131lmas\u0131 v\u0259 ondan b\u0259hr\u0259l\u0259n\u0259c\u0259k \u00f6lk\u0259l\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fc\u0259yy\u0259n \u015f\u0259rtl\u0259rin qoyulmas\u0131nda t\u0259kid edirl\u0259r.<\/p>\n<p>Avropa \u0130ttifaq\u0131 hans\u0131 m\u0259bl\u0259\u011fi x\u0259rcl\u0259m\u0259y\u0259 haz\u0131r oldu\u011funu a\u00e7\u0131q \u015f\u0259kild\u0259 bildirm\u0259yib. Eyni zamanda Br\u00fcssel maliyy\u0259l\u0259\u015fdirm\u0259 m\u00fcqabilind\u0259 inki\u015faf etm\u0259kd\u0259 olan \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259n dig\u0259r m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rl\u0259 yana\u015f\u0131, istixana qazlar\u0131n\u0131n emissiyas\u0131n\u0131 azaltmaq \u00fc\u00e7\u00fcn s\u0259yl\u0259r t\u0259l\u0259b ed\u0259c\u0259yi bar\u0259d\u0259 x\u0259b\u0259rdarl\u0131q edib. \u018fr\u0259b \u00f6lk\u0259l\u0259ri is\u0259 Avropa t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fcnd\u0259 karbohidrogen hasilat\u0131n\u0131 m\u0259hdudla\u015fd\u0131rmaq ist\u0259yini g\u00f6r\u0259r\u0259k bu yana\u015fmaya qar\u015f\u0131 \u00e7\u0131x\u0131rlar.<\/p>\n<p>Son m\u0259lumata g\u00f6r\u0259, COP29-un yekun s\u0259n\u0259dinin m\u0259tni a\u00e7\u0131qlan\u0131b. T\u0259r\u0259fl\u0259r inki\u015faf etm\u0259kd\u0259 olan \u00f6lk\u0259l\u0259r\u0259 2035-ci il\u0259d\u0259k ild\u0259 300 milyard dollar ayr\u0131lmas\u0131 bar\u0259d\u0259 raz\u0131l\u0131\u011fa g\u0259libl\u0259r. Bu v\u0259saitin m\u00fch\u00fcm hiss\u0259sini inki\u015faf etmi\u015f \u00f6lk\u0259l\u0259r ay\u0131rmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/cdn.musavat.com\/news\/thumbnails\/b2199627faef8a7c87c30fec183dee72.jpg\" alt=\"SANAD.jpg (36 KB)\" width=\"700\" height=\"388\" \/><\/p>\n<p><strong>Haz\u0131rda son variant \u00fcz\u0259rind\u0259 m\u00fczakir\u0259l\u0259r apar\u0131l\u0131r.<\/strong><\/p>\n<p>COP29 zaman\u0131 a\u00e7\u0131qlanan m\u00f6vqel\u0259r g\u00f6st\u0259rdi ki, b\u0259rpa olunan enerjid\u0259n istifad\u0259y\u0259 ke\u00e7id\u0259 trilyonlarla dollar x\u0259rcl\u0259y\u0259n inki\u015faf etmi\u015f \u00f6lk\u0259l\u0259r kas\u0131b \u00f6lk\u0259l\u0259rin iqlim d\u0259yi\u015fikliyin\u0259 uy\u011funla\u015fmas\u0131na ciddi d\u0259st\u0259k verm\u0259k niyy\u0259tind\u0259 deyill\u0259r. Karbon emissiyas\u0131n\u0131n azald\u0131lmas\u0131 \u00fczr\u0259 b\u00f6y\u00fck h\u0259d\u0259fl\u0259r m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdir\u0259n bel\u0259 \u00f6lk\u0259l\u0259r m\u0259hz onlar\u0131n karbon emissiyas\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 yaranan qlobal iqlim f\u0259sadlar\u0131ndan \u0259ziyy\u0259t \u00e7\u0259k\u0259n \u00f6lk\u0259l\u0259r\u0259 yard\u0131ma g\u0259l\u0259nd\u0259 \u201ckas\u0131bla\u015f\u0131rlar\u201d.<\/p>\n<p><strong>D\u00fcnya SAK\u0130T,<\/strong><br \/>\n<strong>Musavat.com<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Bak\u0131da ke\u00e7iril\u0259n BMT-nin \u0130qlim Sammiti &#8211; COP29-da g\u0259rgin m\u00fczakir\u0259l\u0259rin n\u0259tic\u0259siz qalma ehtimal\u0131 yaran\u0131b. D\u00fcnya g\u00fccl\u0259rinin iqlim d\u0259yi\u015fikliyin\u0259 qar\u015f\u0131 m\u00fcbariz\u0259sini \u0259laq\u0259l\u0259ndir\u0259n konfrans\u0131n bu il qar\u015f\u0131s\u0131nda hans\u0131 v\u0259zif\u0259l\u0259r vard\u0131? COP28-d\u0259 d\u00fcnya \u00f6lk\u0259l\u0259ri enerji sektorunda qal\u0131q yanacaqdan istifad\u0259nin azald\u0131lmas\u0131 kimi \u00e7ox m\u00fch\u00fcm ir\u0259lil\u0259yi\u015f \u0259ld\u0259 etdil\u0259r. Bak\u0131da is\u0259 i\u015fin \u0259n a\u011f\u0131r t\u0259r\u0259fi \u2013 maliyy\u0259l\u0259\u015fm\u0259 m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri m\u00fczakir\u0259 olunurdu. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 onu qlobal iqlim d\u0259yi\u015fikliyi m\u0259rk\u0259zi m\u0259qs\u0259din\u0259 g\u00f6r\u0259 \u201c\u0130qlim maliyy\u0259si \u00fczr\u0259 konfrans\u201d adland\u0131r\u0131blar. M\u0259rk\u0259zi m\u0259qs\u0259d inki\u015faf etm\u0259kd\u0259 olan \u00f6lk\u0259l\u0259r\u0259 iqlim d\u0259yi\u015fikliyi il\u0259 ba\u011fl\u0131 x\u0259rcl\u0259rin \u00f6hd\u0259sind\u0259n g\u0259lm\u0259y\u0259 k\u00f6m\u0259k etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259r il n\u0259 q\u0259d\u0259r v\u0259saitin x\u0259rcl\u0259nm\u0259sinin&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":770726,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[19],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/11\/27fb8559d4ebf09aa4a22fc32b2c2a11.jpg",850,500,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/11\/27fb8559d4ebf09aa4a22fc32b2c2a11.jpg",850,500,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/11\/27fb8559d4ebf09aa4a22fc32b2c2a11.jpg",850,500,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/11\/27fb8559d4ebf09aa4a22fc32b2c2a11-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/11\/27fb8559d4ebf09aa4a22fc32b2c2a11-621x365.jpg",621,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/11\/27fb8559d4ebf09aa4a22fc32b2c2a11-840x494.jpg",640,376,true],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/11\/27fb8559d4ebf09aa4a22fc32b2c2a11.jpg",850,500,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/11\/27fb8559d4ebf09aa4a22fc32b2c2a11.jpg",850,500,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/11\/27fb8559d4ebf09aa4a22fc32b2c2a11-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/11\/27fb8559d4ebf09aa4a22fc32b2c2a11.jpg",850,500,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=19\" rel=\"category\">G\u00fcnd\u0259m<\/a>","rttpg_excerpt":"Bak\u0131da ke\u00e7iril\u0259n BMT-nin \u0130qlim Sammiti &#8211; COP29-da g\u0259rgin m\u00fczakir\u0259l\u0259rin n\u0259tic\u0259siz qalma ehtimal\u0131 yaran\u0131b. D\u00fcnya g\u00fccl\u0259rinin iqlim d\u0259yi\u015fikliyin\u0259 qar\u015f\u0131 m\u00fcbariz\u0259sini \u0259laq\u0259l\u0259ndir\u0259n konfrans\u0131n bu il qar\u015f\u0131s\u0131nda hans\u0131 v\u0259zif\u0259l\u0259r vard\u0131? COP28-d\u0259 d\u00fcnya \u00f6lk\u0259l\u0259ri enerji sektorunda qal\u0131q yanacaqdan istifad\u0259nin azald\u0131lmas\u0131 kimi \u00e7ox m\u00fch\u00fcm ir\u0259lil\u0259yi\u015f \u0259ld\u0259 etdil\u0259r. Bak\u0131da is\u0259 i\u015fin \u0259n a\u011f\u0131r t\u0259r\u0259fi \u2013 maliyy\u0259l\u0259\u015fm\u0259 m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri m\u00fczakir\u0259 olunurdu. Buna g\u00f6r\u0259&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/770725"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=770725"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/770725\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":770727,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/770725\/revisions\/770727"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/770726"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=770725"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=770725"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=770725"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}