{"id":773575,"date":"2024-12-08T12:32:47","date_gmt":"2024-12-08T08:32:47","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=773575"},"modified":"2024-12-08T12:32:47","modified_gmt":"2024-12-08T08:32:47","slug":"%c9%99hm%c9%99d-b%c9%99y-agaoglu-m%c9%99fkur%c9%99-mucahidi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=773575","title":{"rendered":"\u018fhm\u0259d b\u0259y A\u011fao\u011flu: m\u0259fkur\u0259 m\u00fccahidi"},"content":{"rendered":"<p>B\u00f6y\u00fck tarixi \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259r xalq\u0131n bu g\u00fcn\u00fc il\u0259 ya\u015fam\u0131r, xalq\u0131n sabahlar\u0131 il\u0259 ya\u015fay\u0131r, xalq\u0131n sa\u00adbah\u00adlar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr, onun m\u00fcst\u0259qilliyinin, d\u00f6vl\u0259t\u00e7iliyinin m\u00fcbarizl\u0259rind\u0259n olur, bu m\u00fcbariz\u0259nin n\u0259z\u0259ri \u0259saslar\u0131n\u0131 da haz\u0131rlay\u0131r, istiqam\u0259tl\u0259rini d\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n\u00adl\u0259\u015f\u00addi\u00adrir, onun h\u0259r\u0259k\u0259tverici q\u00fcvv\u0259l\u0259\u00adri\u00adnin v\u0259zif\u0259l\u0259rini d\u0259. \u00d6t\u0259n \u0259srd\u0259 xalq\u0131m\u0131z\u0131n bel\u0259 siyasi m\u00fc\u00adca\u00adhidl\u0259rind\u0259n biri g\u00f6rk\u0259mli ictimai-siyasi xadim, publisist, yaz\u0131\u00e7\u0131, h\u00fcquq\u015f\u00fcnas, \u015f\u0259rq\u00ad\u015f\u00fc\u00adnas-islam\u015f\u00fcnas alim \u018fhm\u0259d b\u0259y \u00a0A\u011fao\u011flu oldu.<\/p>\n<p>\u018fhm\u0259d b\u0259y P\u0259nah\u0259li xan\u0131n n\u0259slin\u0259 m\u0259nsub ziyal\u0131d\u0131r. 1869-cu ild\u0259 \u015eu\u015fa \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 anadan ol\u00admu\u015fdu. \u015eu\u015fada rus m\u0259kt\u0259bind\u0259 t\u0259hsil almi\u015fd\u0131, Tiflis gimnaziyas\u0131n\u0131 bitirmi\u015fdi, Peterburq M\u00fc\u00adh\u0259n\u00addiz-Texniki \u0130nsti\u00adtu\u00adtunda oxumu\u015fdu, buran\u0131 bitirm\u0259d\u0259n Paris\u0259 getmi\u015fdi. B\u00f6y\u00fck niyy\u0259tl\u0259rl\u0259 ya\u015fa\u00ady\u0131rd\u0131 \u018fhm\u0259d b\u0259y. Bilirdi ki, b\u00f6y\u00fck niyy\u0259tl\u0259rin ger\u00e7\u0259kl\u0259\u015f\u00adm\u0259\u00adsi \u00fc\u00e7\u00fcn b\u00f6y\u00fck t\u0259hsil g\u0259r\u0259kdir. Parisd\u0259 h\u00fcquq m\u0259kt\u0259bini, sonra Sorbonna Universitetini bitirdi. F\u0259ls\u0259f\u0259y\u0259 mara\u011f\u0131 vard\u0131, bu ma\u00adraq \u00f6t\u0259ri maraq deyildi, 1890-c\u0131 ild\u0259 \u015e\u0259rq f\u0259ls\u0259f\u0259sin\u0259 v\u0259 \u0259d\u0259biy\u00adya\u00adt\u0131na aid t\u0259dqiqatlar\u0131n\u0131 ye\u00adkun\u00adla\u015fd\u0131rd\u0131, ilk elmi m\u0259qal\u0259sini yazd\u0131&#8230;<\/p>\n<p>\u018fhm\u0259d b\u0259y A\u011fao\u011flunun \u00f6mr\u00fcn\u00fcn Avropa ill\u0259ri onun m\u0259fkur\u0259vi d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259rinin formala\u015f\u00adma\u00ads\u0131nda m\u00fch\u00fcm rol oynad\u0131. Bu, v\u0259t\u0259nsev\u0259rliyin n\u0259tic\u0259si idi. B\u00f6y\u00fck \u00fcr\u0259k sahibl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn bir ger\u00ad\u00e7\u0259k\u00adlik var: V\u0259t\u0259n. \u018fhm\u0259d b\u0259y A\u011fao\u011flu 1894-c\u00fc ild\u0259 V\u0259t\u0259n\u0259 qay\u0131td\u0131. Bilirdi ki, c\u0259miyy\u0259tin d\u00fc\u015f\u00fcn\u00adc\u0259\u00adl\u0259\u00adrini m\u0259tbuat (q\u0259zet) formala\u015fd\u0131ra bil\u0259r, q\u0259zet d\u00fcnyag\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn geni\u015fl\u0259nm\u0259sind\u0259 ba\u015fl\u0131ca rol oy\u00adna\u00adya bil\u0259r. Bu q\u0259na\u0259t\u0259 \u0259saslanaraq Az\u0259rbaycan dilind\u0259 \u00a0\u201cM\u0259\u015friq\u201d q\u0259zeti \u00e7\u0131xarmaq ist\u0259di, h\u00f6ku\u00adm\u0259t onun ist\u0259yini ger\u00e7\u0259kl\u0259\u015fdirm\u0259y\u0259 imkan verm\u0259di. 1896-c\u0131 ild\u0259 \u015eu\u015faya qay\u0131td\u0131. Realn\u0131 m\u0259kt\u0259bd\u0259 fra\u00ads\u0131z dilind\u0259n d\u0259rs dedi. 1897-ci ild\u0259 Hac\u0131 Zeynalabdin Ta\u011f\u0131yevin d\u0259v\u0259ti il\u0259 Bak\u0131ya qay\u0131tdi, real\u00adn\u0131 m\u0259kt\u0259bd\u0259 frans\u0131z dili m\u00fc\u0259llimi i\u015fl\u0259di, \u00abKaspi\u00bb q\u0259zeti il\u0259 \u0259m\u0259k\u00adda\u015fl\u0131q etdi, 1898-1907-ci ill\u0259rd\u0259 q\u0259zetin \u0259d\u0259bi \u015f\u00f6b\u0259sinin m\u00fcdiri oldu&#8230;<\/p>\n<p>1906-c\u0131 il fevral\u0131n 20-d\u0259 Qafqaz cani\u015fininin\u00a0Tiflisd\u0259 \u00e7a\u011f\u0131rd\u0131\u011f\u0131 \u00abbar\u0131\u015fd\u0131r\u0131c\u0131 qurultay\u00bbda \u018flim\u0259rdan b\u0259y Top\u00e7u\u00adba\u00ad\u015fov, Qara b\u0259y Qarab\u0259yov v\u0259 \u0130sg\u0259nd\u0259r b\u0259y Hac\u0131nski il\u0259 birlikd\u0259 Bak\u0131 \u015f\u0259\u00adh\u0259\u00adrinin ali sosial t\u0259b\u0259\u00adq\u0259\u00adl\u0259rinin n\u00fcmay\u0259nd\u0259si kimi i\u015ftirak etdi, Az\u0259rbaycan\u0131n proqram\u0131n\u0131 bildirdi. Bu, milli m\u00fccadil\u0259nin t\u0259\u015fkilat\u00e7\u0131lar\u0131ndan biri olmaq idi v\u0259 bu m\u00fccadil\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n sabahla\u00adr\u0131n\u00adda m\u00fcba\u00adri\u00adz\u0259aparma metodologiyas\u0131 kimi \u00f6yr\u0259nil\u0259c\u0259kdi. \u018fm\u0259d b\u0259y A\u011fao\u011flu qurul\u00adtay\u00addak\u0131 \u00e7\u0131x\u0131\u00ad\u015f\u0131n\u00adda xalq\u00adla\u00adr\u0131n h\u00fcquq b\u0259rab\u0259rliyinin t\u0259min edilm\u0259sini, Az\u0259rbaycan xalq\u0131na qar\u015f\u0131 milli q\u0131r\u011f\u0131nlara d\u0259rhal son qoyulmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u00abDa\u015fnaksutyun\u00bb partiyas\u0131n\u0131n v\u0259 dig\u0259r erm\u0259ni t\u0259\u015fki\u00adlat\u00adlar\u0131n\u0131n burax\u0131l\u00adma\u00ads\u0131n\u0131, bel\u0259 olmasa Az\u0259rbaycana da m\u00fcdafi\u0259 olunmaq \u00fc\u00e7\u00fcn ordu yaratma\u011fa icaz\u0259 verilm\u0259sini c\u0259sar\u0259tl\u0259 t\u0259l\u0259b etdi, t\u0259kzibedilm\u0259z faktlarla milli q\u0131r\u011f\u0131nlara s\u0259b\u0259b olan erm\u0259ni liderl\u0259rini susdur\u00ad\u00addu.<\/p>\n<p>\u018fhm\u0259d b\u0259y A\u011fao\u011flu Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n h\u00fcquqlarn\u0131 qorumaq \u00fc\u00e7\u00fcn 1906-c\u0131 ild\u0259 \u00abDifai\u00bb partiyas\u0131n\u0131 yaratd\u0131. O, Bak\u0131 m\u00fcs\u0259lman sahibkarlar\u0131n\u0131n xahi\u015fi il\u0259 iki d\u0259f\u0259 \u015f\u0259xs\u0259n II Nikolay\u0131n v\u0259 onun nazirl\u0259rinin q\u0259buluna getdi, Rot\u015fild, Nobel kimi neft maqnatlar\u0131n\u0131n Bak\u0131n\u0131n neft yataq\u00adla\u00adr\u0131na sahib olmas\u0131na mane olma\u011fa \u00e7al\u0131\u015fd\u0131&#8230;<\/p>\n<p>\u018fhm\u0259d b\u0259y A\u011fao\u011flu milli m\u00fcbariz\u0259 m\u00fccahidl\u0259rind\u0259n idi. Az\u0259rbaycan Demokratik Res\u00adpub\u00adli\u00adka\u00ads\u0131 onun ideallar\u0131n\u0131n d\u00f6vl\u0259ti idi. Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259ti Parlamentinin \u00fczv\u00fc se\u00e7il\u00admi\u015fdi. 1918-ci ild\u0259 general Tomsonla dan\u0131\u015f\u0131q aparmaq \u00fc\u00e7\u00fcn x\u00fcsusi n\u00fcmay\u0259nd\u0259 hey\u0259tinin t\u0259rki\u00adbind\u0259 \u018fnz\u0259liy\u0259 g\u00f6nd\u0259rilmi\u015fdi. H\u0259min il dekabr\u0131n 28-d\u0259 Paris s\u00fclh konfrans\u0131nda i\u015ftirak ed\u0259c\u0259k Az\u0259rbaycan n\u00fcmay\u0259nd\u0259 hey\u0259tinin t\u0259rkibind\u0259 o da vard\u0131, lakin \u0130stanbulda \u201ct\u00fcrk jurnalisti v\u0259 T\u00fcr\u00adkiy\u0259 parlamentinin deputat\u0131\u201c kimi t\u0259qdim olunaraq, ingilisl\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n h\u0259bs edilmi\u015f, \u201c\u0130ttihad v\u0259 t\u0259r\u0259qqi\u201c partiyas\u0131n\u0131n r\u0259hb\u0259rl\u0259ri il\u0259 birlikd\u0259 Malta adas\u0131na s\u00fcrg\u00fcn olunmu\u015fdu. S\u00fcrg\u00fcn olunanlar Atat\u00fcrk\u00fcn t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc il\u0259 ingilis h\u0259rbi \u0259sirl\u0259ri il\u0259 d\u0259yi\u015fdiril\u0259nd\u0259 \u018fhm\u0259d b\u0259y d\u0259 26 ayl\u0131q s\u00fcrg\u00fcnd\u0259n sonra, 1921-ci il may\u0131n 28-d\u0259 \u0130stanbula qay\u0131tm\u0131\u015fd\u0131, yenid\u0259n milli h\u0259r\u0259kata qo\u015fulmu\u015fdu, qurtulu\u015f sava\u015f\u0131n\u0131n f\u0259al i\u015ftirak\u00e7\u0131lar\u0131ndan olmu\u015fdu. 20-ci ill\u0259rd\u0259 T\u00fcrkiy\u0259nin d\u00f6vl\u0259t m\u0259tbuat b\u00fcrosuna m\u00fc\u00addir t\u0259yin edil\u0259n \u018fhm\u0259d b\u0259y A\u011fao\u011flu Qars b\u00f6lg\u0259sind\u0259n iki d\u0259f\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 B\u00f6y\u00fck Mill\u0259t M\u0259clisin\u0259 de\u00adputat se\u00e7ilmi\u015f, Ankara Universitetinin professoru, eyni zamanda, \u201cHakimiyy\u0259ti-milliyy\u0259\u201c q\u0259\u00adze\u00adtinin redaktoru olmu\u015fdur&#8230;<\/p>\n<p>\u201cS\u0259rb\u0259st insanlar \u00f6lk\u0259sind\u0259\u201d, \u201cH\u00fcquq tarixi\u201d, \u201cD\u00f6vl\u0259t v\u0259 f\u0259rd\u201d, \u201cM\u0259n n\u0259y\u0259m?\u201d, \u00a0\u201c\u0130ran v\u0259 in\u00adqilab\u0131\u201d, \u201c\u0130xtilalm\u0131, inqilab\u00adm\u0131?\u201d, \u201cM\u00fcs\u0259lman d\u00fcnyas\u0131n\u0131n avropala\u015fmas\u0131 manifesti\u201d, \u201c\u00dc\u00e7 m\u0259\u00add\u0259niyy\u0259t\u201d v\u0259 s. kimi d\u0259y\u0259rli \u0259s\u0259rl\u0259rin m\u00fc\u0259llifi olan \u018fhm\u0259d b\u0259y A\u011fao\u011flu 19 may 1939-cu ild\u0259 \u0130stanbulda v\u0259fat edib.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan\u0131n m\u0259kfur\u0259, m\u00fcbariz\u0259 tarixind\u0259 bir ad-soyad da \u0259b\u0259diyy\u0259n an\u0131lacaq: \u018fhm\u0259d b\u0259y A\u011fao\u011flu&#8230;<\/p>\n<p>S\u0259bin\u0259 Xasayeva,<\/p>\n<p>Milli M\u0259clisin deputat\u0131<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>B\u00f6y\u00fck tarixi \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259r xalq\u0131n bu g\u00fcn\u00fc il\u0259 ya\u015fam\u0131r, xalq\u0131n sabahlar\u0131 il\u0259 ya\u015fay\u0131r, xalq\u0131n sa\u00adbah\u00adlar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr, onun m\u00fcst\u0259qilliyinin, d\u00f6vl\u0259t\u00e7iliyinin m\u00fcbarizl\u0259rind\u0259n olur, bu m\u00fcbariz\u0259nin n\u0259z\u0259ri \u0259saslar\u0131n\u0131 da haz\u0131rlay\u0131r, istiqam\u0259tl\u0259rini d\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n\u00adl\u0259\u015f\u00addi\u00adrir, onun h\u0259r\u0259k\u0259tverici q\u00fcvv\u0259l\u0259\u00adri\u00adnin v\u0259zif\u0259l\u0259rini d\u0259. \u00d6t\u0259n \u0259srd\u0259 xalq\u0131m\u0131z\u0131n bel\u0259 siyasi m\u00fc\u00adca\u00adhidl\u0259rind\u0259n biri g\u00f6rk\u0259mli ictimai-siyasi xadim, publisist, yaz\u0131\u00e7\u0131, h\u00fcquq\u015f\u00fcnas, \u015f\u0259rq\u00ad\u015f\u00fc\u00adnas-islam\u015f\u00fcnas alim \u018fhm\u0259d b\u0259y \u00a0A\u011fao\u011flu oldu. \u018fhm\u0259d b\u0259y P\u0259nah\u0259li xan\u0131n n\u0259slin\u0259 m\u0259nsub ziyal\u0131d\u0131r. 1869-cu ild\u0259 \u015eu\u015fa \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 anadan ol\u00admu\u015fdu. \u015eu\u015fada rus m\u0259kt\u0259bind\u0259 t\u0259hsil almi\u015fd\u0131, Tiflis gimnaziyas\u0131n\u0131 bitirmi\u015fdi, Peterburq M\u00fc\u00adh\u0259n\u00addiz-Texniki \u0130nsti\u00adtu\u00adtunda oxumu\u015fdu, buran\u0131 bitirm\u0259d\u0259n Paris\u0259 getmi\u015fdi. B\u00f6y\u00fck niyy\u0259tl\u0259rl\u0259 ya\u015fa\u00ady\u0131rd\u0131 \u018fhm\u0259d b\u0259y. Bilirdi ki, b\u00f6y\u00fck&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":773576,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[19],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/12\/d93591bd173364360145177724010778158.jpg",975,540,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/12\/d93591bd173364360145177724010778158.jpg",975,540,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/12\/d93591bd173364360145177724010778158.jpg",975,540,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/12\/d93591bd173364360145177724010778158-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/12\/d93591bd173364360145177724010778158-660x365.jpg",660,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/12\/d93591bd173364360145177724010778158-840x465.jpg",640,354,true],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/12\/d93591bd173364360145177724010778158.jpg",975,540,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/12\/d93591bd173364360145177724010778158.jpg",975,540,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/12\/d93591bd173364360145177724010778158-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/12\/d93591bd173364360145177724010778158.jpg",975,540,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=19\" rel=\"category\">G\u00fcnd\u0259m<\/a>","rttpg_excerpt":"B\u00f6y\u00fck tarixi \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259r xalq\u0131n bu g\u00fcn\u00fc il\u0259 ya\u015fam\u0131r, xalq\u0131n sabahlar\u0131 il\u0259 ya\u015fay\u0131r, xalq\u0131n sa\u00adbah\u00adlar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr, onun m\u00fcst\u0259qilliyinin, d\u00f6vl\u0259t\u00e7iliyinin m\u00fcbarizl\u0259rind\u0259n olur, bu m\u00fcbariz\u0259nin n\u0259z\u0259ri \u0259saslar\u0131n\u0131 da haz\u0131rlay\u0131r, istiqam\u0259tl\u0259rini d\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n\u00adl\u0259\u015f\u00addi\u00adrir, onun h\u0259r\u0259k\u0259tverici q\u00fcvv\u0259l\u0259\u00adri\u00adnin v\u0259zif\u0259l\u0259rini d\u0259. \u00d6t\u0259n \u0259srd\u0259 xalq\u0131m\u0131z\u0131n bel\u0259 siyasi m\u00fc\u00adca\u00adhidl\u0259rind\u0259n biri g\u00f6rk\u0259mli ictimai-siyasi xadim, publisist, yaz\u0131\u00e7\u0131, h\u00fcquq\u015f\u00fcnas, \u015f\u0259rq\u00ad\u015f\u00fc\u00adnas-islam\u015f\u00fcnas alim \u018fhm\u0259d b\u0259y \u00a0A\u011fao\u011flu oldu. \u018fhm\u0259d b\u0259y&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/773575"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=773575"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/773575\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":773577,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/773575\/revisions\/773577"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/773576"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=773575"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=773575"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=773575"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}