{"id":780182,"date":"2025-01-10T17:08:36","date_gmt":"2025-01-10T13:08:36","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=780182"},"modified":"2025-01-10T17:08:36","modified_gmt":"2025-01-10T13:08:36","slug":"turk-dovl%c9%99tl%c9%99r-t%c9%99skilati-dunya-miqyasinda-ciddi-guc-m%c9%99rk%c9%99zin%c9%99-cevril%c9%99-bil%c9%99r","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=780182","title":{"rendered":"T\u00fcrk d\u00f6vl\u0259tl\u0259r t\u0259\u015fkilat\u0131 d\u00fcnya miqyas\u0131nda ciddi g\u00fcc m\u0259rk\u0259zin\u0259 \u00e7evril\u0259 bil\u0259r"},"content":{"rendered":"<p>T\u00fcrk D\u00f6vl\u0259tl\u0259ri T\u0259\u015fkilat\u0131 d\u00fcnya miqyas\u0131nda ciddi g\u00fcc m\u0259rk\u0259zin\u0259 \u00e7evril\u0259 bil\u0259r. Bunu Prezident \u0130lham \u018fliyev yanvar\u0131n 7-d\u0259 yerli televiziya kanallar\u0131na m\u00fcsahib\u0259sind\u0259 deyib.\u00c7\u00fcnki burada geni\u015f co\u011frafiya, insan resurslar\u0131, t\u0259bii s\u0259rv\u0259tl\u0259r, n\u0259qliyyat-kommunikasiya x\u0259tl\u0259ri v\u0259 birlik vard\u0131r&#8221;.<\/p>\n<p>&#8220;Hesab edir\u0259m ki, D-8 d\u0259 bu bo\u015flu\u011fu doldura bil\u0259r v\u0259 bu \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 yen\u0259 d\u0259 deyir\u0259m, 1 milyarddan \u00e7ox, b\u0259lk\u0259 d\u0259 1 milyard 300 milyon insan ya\u015fay\u0131r. M\u00fcs\u0259lman \u00f6lk\u0259l\u0259rinin iqtisadiyyat\u0131n\u0131n 60 faizi D-8-d\u0259dir, \u0259halinin 60 faizi yen\u0259 d\u0259 D-8 \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259dir. Ona g\u00f6r\u0259 bu, bir f\u00fcrs\u0259tdir. Bu f\u00fcrs\u0259ti qa\u00e7\u0131rmaq olmaz, vaxt itirm\u0259k olmaz v\u0259 biz bu g\u00fcnd\u0259likl\u0259 bu t\u0259\u015fkilata \u00fczv oluruq. Hesab edir\u0259m ki, bizim fikirl\u0259rimiz v\u0259 t\u0259klifl\u0259rimiz diqq\u0259tl\u0259 n\u0259z\u0259r\u0259 al\u0131nacaqd\u0131r&#8221;, &#8211; d\u00f6vl\u0259t ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131 \u0259lav\u0259 edib.<\/p>\n<p>\u0130deyas\u0131 1996-c\u0131 ild\u0259 T\u00fcrkiy\u0259nin o zamank\u0131 prezidenti N\u0259cm\u0259ddin \u018frbakan t\u0259r\u0259find\u0259n ortaya at\u0131lan \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q ittifaq\u0131 r\u0259sm\u0259n 1 ild\u0259n sonra t\u0259sis olundu. \u00d6z \u0259traf\u0131nda 8 m\u00fcs\u0259lman \u00f6lk\u0259sini birl\u0259\u015fdirdiyind\u0259n ad\u0131ndak\u0131 \u201c8\u201d r\u0259q\u0259mi d\u0259 buna i\u015far\u0259 edir. Quruldu\u011fu g\u00fcnd\u0259n b\u0259ri d\u0259yi\u015fm\u0259y\u0259n h\u0259min \u00fczvl\u0259r bunlard\u0131r: T\u00fcrkiy\u0259, \u0130ran, Pakistan, Banqlade\u015f, Malayziya, \u0130ndoneziya, Misir v\u0259 Nigeriya. \u00dczvl\u0259rinin ham\u0131s\u0131 m\u00fcs\u0259lman \u00f6lk\u0259si oldu\u011fundan bu t\u0259\u015fkilat\u0131 \u201c\u0130slam \u0130ttifaq\u0131\u201d da adland\u0131ranlar var. T\u0259sad\u00fcfi deyil ki, ittifaq \u00fczvl\u0259ri h\u0259m d\u0259 \u0130slam \u018fm\u0259kda\u015fl\u0131q T\u0259\u015fkilat\u0131nda yer al\u0131rlar.<\/p>\n<p>Ad\u0131ndak\u0131 \u201cD\u201d r\u0259q\u0259mi is\u0259 \u00fczv \u00f6lk\u0259l\u0259rinin z\u0259ifliyinin inikas\u0131d\u0131r. \u0130ngilis dilind\u0259ki \u201cDeveloping\u201d (inki\u015faf etm\u0259kd\u0259 olan) s\u00f6z\u00fcnd\u0259n g\u00f6t\u00fcr\u00fcl\u00fcb v\u0259 onun q\u0131sald\u0131lm\u0131\u015f \u015f\u0259klidir. Ba\u015fqa s\u00f6zl\u0259 des\u0259k, D-8 b\u0259zi ikinci d\u00fcnya d\u00f6vl\u0259tl\u0259rini bir araya g\u0259tir\u0259n t\u0259\u015fkilatd\u0131r.<\/p>\n<p>D\u00fcnyan\u0131n inki\u015faf etm\u0259kd\u0259 olan b\u0259zi m\u00fcs\u0259lman \u00f6lk\u0259l\u0259rinin bir araya g\u0259lm\u0259sind\u0259n yaranan D-8-in qar\u015f\u0131ya qoydu\u011fu ba\u015fl\u0131ca h\u0259d\u0259f Q\u0259rb imperializminin istismar\u0131na qar\u015f\u0131 dir\u0259ni\u015f, \u0259l-\u0259l\u0259 verib m\u00fcasir d\u00fcnyan\u0131n amans\u0131z r\u0259qab\u0259td\u0259n \u00fcz\u00fca\u011f \u00e7\u0131xmaqd\u0131r. \u0130mperializm\u0259 qar\u015f\u0131 dir\u0259ni\u015f D-8-in bayra\u011f\u0131ndak\u0131 ulduzlarla simvolla\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f prinsipl\u0259rind\u0259 d\u0259 \u00f6z \u0259ksini tap\u0131b: ittifaq\u0131n bayra\u011f\u0131nda 6 ulduz var. H\u0259r ulduz bir prinsipi \u0259ks etdirir. D-8-in qar\u015f\u0131ya qoydu\u011fu prinsipl\u0259r is\u0259 bunlard\u0131r:<\/p>\n<p>M\u00fcharib\u0259\u00a0yox, s\u00fclh,<\/p>\n<p>Qar\u015f\u0131durma yox, dialoq,<\/p>\n<p>\u0130kili\u00a0standart\u00a0yox, \u0259dal\u0259t,<\/p>\n<p>\u00dcst\u00fcnl\u00fck\u00a0yox,\u00a0b\u0259rab\u0259rlik,<\/p>\n<p>\u0130stismar\u00a0yox, \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q,<\/p>\n<p>Hegemonluq v\u0259 t\u0259zyiq yox,\u00a0insan h\u00fcquqlar\u0131, azadl\u0131q v\u0259 demokratiya.<\/p>\n<p>Prezident h\u0259m\u00e7inin \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131nda qeyd edib:&#8221;\u0130ndi he\u00e7 kim\u0259 sirr deyil ki, yeni d\u00fcnya nizam\u0131 formala\u015fd\u0131r\u0131l\u0131r. Hesab edir\u0259m ki, biz bu prosesin ba\u015flan\u011f\u0131c\u0131nday\u0131q, bir \u00e7ox bo\u015fluqlar yaranmaqdad\u0131r v\u0259 yaranacaq. \u0130kinci D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259sind\u0259n sonra yaranm\u0131\u015f sistem art\u0131q \u00f6z potensial\u0131n\u0131 itirib. Bunu bir \u00e7ox yerl\u0259rd\u0259 ged\u0259n prosesl\u0259r, m\u00fcnaqi\u015f\u0259l\u0259r, m\u00fcharib\u0259l\u0259r v\u0259 sair hadis\u0259l\u0259r g\u00f6st\u0259rir. Eyni zamanda, apar\u0131c\u0131 Q\u0259rb \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259 siyasi v\u0259 m\u0259n\u0259vi b\u00f6hran da g\u00f6z qaba\u011f\u0131ndad\u0131r&#8221;, &#8211; d\u00f6vl\u0259t ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131 bildirib.<\/p>\n<p>Prezident qeyd edib ki, bu g\u00fcn Q\u0259rbin \u00fczl\u0259\u015fdiyi v\u0259ziyy\u0259ti \u0259n \u00e7ox t\u0259nqid ed\u0259n Q\u0259rbin apar\u0131c\u0131 \u00f6lk\u0259sinin se\u00e7ilmi\u015f prezidentidir, haql\u0131 olaraq t\u0259nqid edir: &#8220;\u00c7\u00fcnki bu sistem art\u0131q t\u00fck\u0259nib. Bunu m\u0259n demir\u0259m. Bunu Amerikan\u0131n bir ne\u00e7\u0259 g\u00fcnd\u0259n sonra Prezidenti olacaq c\u0259nab Tramp deyir. T\u0259bii olaraq, bu bo\u015fluqlar daha da geni\u015fl\u0259n\u0259c\u0259k v\u0259 burada yeni aktorun, yeni, ciddi oyun\u00e7unun ciddi g\u00fcnd\u0259likl\u0259 daxil olmas\u0131 z\u0259rur\u0259tdir. M\u0259s\u0259l\u0259n, biz hesab edirik ki, T\u00fcrk D\u00f6vl\u0259tl\u0259ri T\u0259\u015fkilat\u0131 d\u00fcnya miqyas\u0131nda ciddi g\u00fcc m\u0259rk\u0259zin\u0259 \u00e7evril\u0259 bil\u0259r.<\/p>\n<p>D-8 \u00fczvl\u0259ri n\u0259 q\u0259d\u0259r inki\u015faf etm\u0259kd\u0259 olan \u00f6lk\u0259l\u0259r say\u0131lsalar da, onlar\u0131n birg\u0259 \u00e7ox ciddi iqtisadi v\u0259 siyasi g\u00fcc\u00fc m\u00f6vcuddur. \u0130ttifaqda yer alan 8 m\u00fcs\u0259lman \u00f6lk\u0259sinin 1 miyarda yax\u0131n \u0259halisi var. \u018frdo\u011fan\u0131n ittifaq \u00fczvl\u0259rinin say\u0131n\u0131 20-\u0259 \u00e7atd\u0131rmaq h\u0259d\u0259fi ba\u015f tutarsa, bu r\u0259q\u0259min xeyli artaca\u011f\u0131n\u0131 v\u0259 d\u00fcnya \u0259halisinin \u00f6n\u0259mli bir q\u0131smini \u0259traf\u0131nda toplayaca\u011f\u0131n\u0131 g\u00fcman etm\u0259k olar. Bu is\u0259 perspektivd\u0259 iqtisadi \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131qlar\u0131n arzulanan s\u0259viyy\u0259d\u0259 qurulmas\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 b\u00f6y\u00fck i\u015f g\u00fcc\u00fc potensial\u0131 dem\u0259kdir. M\u00fcs\u0259lman \u00f6lk\u0259l\u0259rinin demokratikl\u0259\u015fm\u0259si, insan h\u00fcquq v\u0259 azadl\u0131qlar\u0131n\u0131n tam t\u0259min olunmas\u0131 iqtisadi b\u00f6y\u00fcm\u0259y\u0259 yol a\u00e7a bil\u0259r ki, D-8-in ba\u015fl\u0131ca prinsirl\u0259ri aras\u0131nda bu da var.<\/p>\n<p>\u0130nsan say\u0131na g\u00f6r\u0259, d\u00fcnya \u0259halisinin \u00f6n\u0259mli qismini \u00f6z\u00fcnd\u0259 c\u0259ml\u0259\u015fdir\u0259n D-8-in iqtisadi art\u0131m\u0131 beyn\u0259lxalq siyas\u0259td\u0259 n\u00fcfuzunun artmas\u0131na s\u0259b\u0259b olmu\u015f, bir \u00e7ox ciddi qurumlar t\u0259r\u0259find\u0259n hesabla\u015f\u0131lan ittifaqa \u00e7evirmi\u015fdi. 2014-c\u00fc ild\u0259 Birl\u0259\u015fmi\u015f Mill\u0259tl\u0259r T\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n Ba\u015f Assambleyas\u0131nda ona &#8220;m\u00fc\u015fahid\u0259\u00e7i statusu&#8221; verilm\u0259si d\u0259 bunun t\u0259zah\u00fcrl\u0259rind\u0259n biridir.<\/p>\n<p>Q\u0259rb d\u00fcnyas\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n s\u0131x\u0131\u015fd\u0131r\u0131lan Az\u0259rbaycan\u0131n bu ittifaqda yer almas\u0131 onun h\u0259m iqtisadi y\u00fcks\u0259li\u015find\u0259, h\u0259m d\u0259 regional probleml\u0259rinin h\u0259llind\u0259 b\u0259zi avantajlar qazanmas\u0131nda, m\u00fcsb\u0259t rol oynaya bil\u0259r.<\/p>\n<p><strong>Ayg\u00fcn Xudayeva,<\/strong><br \/>\n<em>48 n\u00f6mr\u0259li m\u0259kt\u0259bin m\u00fc\u0259llimi<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>T\u00fcrk D\u00f6vl\u0259tl\u0259ri T\u0259\u015fkilat\u0131 d\u00fcnya miqyas\u0131nda ciddi g\u00fcc m\u0259rk\u0259zin\u0259 \u00e7evril\u0259 bil\u0259r. Bunu Prezident \u0130lham \u018fliyev yanvar\u0131n 7-d\u0259 yerli televiziya kanallar\u0131na m\u00fcsahib\u0259sind\u0259 deyib.\u00c7\u00fcnki burada geni\u015f co\u011frafiya, insan resurslar\u0131, t\u0259bii s\u0259rv\u0259tl\u0259r, n\u0259qliyyat-kommunikasiya x\u0259tl\u0259ri v\u0259 birlik vard\u0131r&#8221;. &#8220;Hesab edir\u0259m ki, D-8 d\u0259 bu bo\u015flu\u011fu doldura bil\u0259r v\u0259 bu \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 yen\u0259 d\u0259 deyir\u0259m, 1 milyarddan \u00e7ox, b\u0259lk\u0259 d\u0259 1 milyard 300 milyon insan ya\u015fay\u0131r. M\u00fcs\u0259lman \u00f6lk\u0259l\u0259rinin iqtisadiyyat\u0131n\u0131n 60 faizi D-8-d\u0259dir, \u0259halinin 60 faizi yen\u0259 d\u0259 D-8 \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259dir. Ona g\u00f6r\u0259 bu, bir f\u00fcrs\u0259tdir. Bu f\u00fcrs\u0259ti qa\u00e7\u0131rmaq olmaz, vaxt itirm\u0259k olmaz v\u0259 biz bu g\u00fcnd\u0259likl\u0259 bu t\u0259\u015fkilata&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":780183,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[19],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/f968fdc8171958138218609339610637462.jpg",975,540,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/f968fdc8171958138218609339610637462.jpg",975,540,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/f968fdc8171958138218609339610637462.jpg",975,540,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/f968fdc8171958138218609339610637462-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/f968fdc8171958138218609339610637462-660x365.jpg",660,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/f968fdc8171958138218609339610637462-840x465.jpg",640,354,true],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/f968fdc8171958138218609339610637462.jpg",975,540,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/f968fdc8171958138218609339610637462.jpg",975,540,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/f968fdc8171958138218609339610637462-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/f968fdc8171958138218609339610637462.jpg",975,540,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=19\" rel=\"category\">G\u00fcnd\u0259m<\/a>","rttpg_excerpt":"T\u00fcrk D\u00f6vl\u0259tl\u0259ri T\u0259\u015fkilat\u0131 d\u00fcnya miqyas\u0131nda ciddi g\u00fcc m\u0259rk\u0259zin\u0259 \u00e7evril\u0259 bil\u0259r. Bunu Prezident \u0130lham \u018fliyev yanvar\u0131n 7-d\u0259 yerli televiziya kanallar\u0131na m\u00fcsahib\u0259sind\u0259 deyib.\u00c7\u00fcnki burada geni\u015f co\u011frafiya, insan resurslar\u0131, t\u0259bii s\u0259rv\u0259tl\u0259r, n\u0259qliyyat-kommunikasiya x\u0259tl\u0259ri v\u0259 birlik vard\u0131r&#8221;. &#8220;Hesab edir\u0259m ki, D-8 d\u0259 bu bo\u015flu\u011fu doldura bil\u0259r v\u0259 bu \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 yen\u0259 d\u0259 deyir\u0259m, 1 milyarddan \u00e7ox, b\u0259lk\u0259 d\u0259 1 milyard&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/780182"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=780182"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/780182\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":780184,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/780182\/revisions\/780184"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/780183"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=780182"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=780182"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=780182"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}