{"id":783329,"date":"2025-01-25T09:56:20","date_gmt":"2025-01-25T05:56:20","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=783329"},"modified":"2025-01-25T09:56:20","modified_gmt":"2025-01-25T05:56:20","slug":"az%c9%99rbaycanda-qizil-istehsali-azalib-iqtisadiyyata-t%c9%99siri","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=783329","title":{"rendered":"Az\u0259rbaycanda q\u0131z\u0131l istehsal\u0131 azal\u0131b &#8211; iqtisadiyyata t\u0259siri"},"content":{"rendered":"<p><strong>R\u0259\u015fad H\u0259s\u0259nov: \u201cS\u0259b\u0259bi G\u0259d\u0259b\u0259y yata\u011f\u0131nda istehsal h\u0259cminin azalmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r, amma&#8230;\u201d<\/strong><\/p>\n<p>Az\u0259rbaycanda qiym\u0259tli metal istehsal\u0131n\u0131n h\u0259cmi \u00f6t\u0259n ild\u0259n qism\u0259n b\u0259rpa olunsa da, illik hasilat g\u00f6st\u0259ricil\u0259rinin \u0259vv\u0259lki n\u0259tic\u0259y\u0259 nail olmad\u0131\u011f\u0131 m\u00fc\u015fahid\u0259 edilm\u0259kd\u0259dir. Banker.az D\u00f6vl\u0259t Statistika Komit\u0259sin\u0259 istinad\u0259n yaz\u0131b ki, ke\u00e7\u0259n il Az\u0259rbaycanda 2 663 kiloqrama yax\u0131n q\u0131z\u0131l v\u0259 3 185 kiloqrama yax\u0131n g\u00fcm\u00fc\u015f istehsal edilib. DSK-n\u0131n yenil\u0259nmi\u015f m\u0259lumatlar\u0131 il\u0259 m\u00fcqayis\u0259 edildikd\u0259, q\u0131z\u0131l istehsal\u0131n\u0131n illik m\u00fcqayis\u0259d\u0259 h\u0259l\u0259 d\u0259 3.5 faiz, g\u00fcm\u00fc\u015f\u00fcn is\u0259 14 faiz azald\u0131\u011f\u0131 m\u00fc\u015fahid\u0259 edilir.<\/p>\n<p>\u0130stehsal\u0131n son iki ild\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259sin\u0259 s\u0259b\u0259b 2023-c\u00fc ild\u0259 G\u0259d\u0259b\u0259yd\u0259 ekoloji m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259 rayonda q\u0131z\u0131l v\u0259 g\u00fcm\u00fc\u015f istehsal\u0131 il\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olan \u015firk\u0259tin f\u0259aliyy\u0259tini dayand\u0131rmas\u0131 g\u00f6st\u0259rilir. B\u00f6y\u00fck Britaniyan\u0131n Az\u0259rbaycandak\u0131 \u015firk\u0259ti \u201cAnglo Asian Mining plc\u201d \u00f6t\u0259n ilin son iki r\u00fcb\u00fcnd\u0259n istehsala ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildirmi\u015fdi.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan ke\u00e7\u0259n ilin ilk 10 ay\u0131nda 3 464 kq h\u0259cmind\u0259 q\u0131z\u0131l\u0131 $163.4 mln.-a \u0130sve\u00e7r\u0259y\u0259 satm\u0131\u015fd\u0131. Q\u0131z\u0131l\u0131n bir unsiyas\u0131 \u00f6t\u0259n il d\u00fcnya m\u0259rk\u0259zi banklar\u0131n\u0131n faizl\u0259ri yum\u015faltmas\u0131 v\u0259 geosiyasi riskl\u0259r s\u0259b\u0259bind\u0259n 2000 dollardan 2700 dollara q\u0259d\u0259r bahala\u015fma ya\u015fad\u0131. DSK-nin son statistikas\u0131nda illik 96.5%-l\u0259, y\u0259ni 3.5% azalma kimi g\u00f6st\u0259rilir.<\/p>\n<p>Yeri g\u0259lmi\u015fk\u0259n, 2024-c\u00fc ild\u0259 Az\u0259rbaycan q\u0131z\u0131l al\u0131\u015f\u0131na g\u00f6r\u0259 d\u00fcnyan\u0131n ilk 5 \u00f6lk\u0259si s\u0131ras\u0131nda idi. Az\u0259rbaycan D\u00f6vl\u0259t Neft Fondu (ARDNF) 2024-c\u00fc ilin \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc r\u00fcb\u00fcn\u00fcn yekunlar\u0131na g\u00f6r\u0259, d\u00fcnyada q\u0131z\u0131l al\u0131\u015f\u0131na g\u00f6r\u0259 ilk be\u015fliy\u0259 daxil olub. Bu bar\u0259d\u0259 D\u00fcnya Q\u0131z\u0131l \u015euras\u0131n\u0131n (WGC) hesabat\u0131nda deyilir. Cari ilin yanvar-sentyabr aylar\u0131nda ARDNF 30 tona yax\u0131n bu qiym\u0259tli metal\u0131 al\u0131b v\u0259 bel\u0259likl\u0259, oktyabr\u0131n 1-n\u0259 fondun q\u0131z\u0131l ehtiyat\u0131 127 ton t\u0259\u015fkil edib ki, bu da illik m\u00fcqayis\u0259d\u0259 17,7% \u00e7oxdur. Bu ilin \u00fc\u00e7 r\u00fcb\u00fc \u0259rzind\u0259 \u0259n \u00e7ox q\u0131z\u0131l\u0131 Pol\u015fa (60 tondan \u00e7ox), T\u00fcrkiy\u0259 (t\u0259xmin\u0259n 60 ton), Hindistan (50 tondan \u00e7ox), \u00c7in (30 tondan \u00e7ox) v\u0259 ARDNF (30 tona yax\u0131n) al\u0131b.<\/p>\n<p>\u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, 2024-c\u00fc ilin aprelind\u0259n oktyabr ay\u0131na q\u0259d\u0259r \u00fcmumilikd\u0259 27 176 kiloqram h\u0259cmind\u0259 q\u0131z\u0131l idxal edilib v\u0259 bu q\u0131z\u0131l\u0131n idxal d\u0259y\u0259ri 2 milyard 122.9 milyon AB\u015e dollar\u0131 h\u0259cmind\u0259 olub. Q\u0131z\u0131l d\u00fcnya banklar\u0131n\u0131n 2022-ci ild\u0259n bu t\u0259r\u0259f\u0259 t\u0259tbiq etdiyi s\u0259rt monetar siyas\u0259ti yava\u015f-yava\u015f cari ilin \u0259vv\u0259lind\u0259n etibar\u0259n endirm\u0259si v\u0259 geosiyasi riskl\u0259rin artmas\u0131 fonunda bahala\u015fmaqdad\u0131r. Sar\u0131 metal 2024-c\u00fc ild\u0259 tarixi rekord s\u0259viyy\u0259 olan bir unsiya \u00fc\u00e7\u00fcn 2800 dollara q\u0259d\u0259r bahala\u015fd\u0131.<\/p>\n<p>Onu da n\u0259z\u0259r\u0259 \u00e7atd\u0131raq ki, q\u0131z\u0131l hasilat\u0131 strateji valyuta ehtiyatlar\u0131n\u0131 art\u0131raraq iqtisadi sabitliy\u0259 t\u00f6hf\u0259 ver\u0259n amildir. Bu, \u00f6lk\u0259nin beyn\u0259lxalq maliyy\u0259 bazarlar\u0131nda m\u00f6vqeyini g\u00fccl\u0259ndirir. Q\u0131z\u0131l ixrac\u0131 xarici valyuta g\u0259lirl\u0259rinin artmas\u0131na \u015f\u0259rait yarad\u0131r, bu da ticar\u0259t balans\u0131n\u0131 yax\u015f\u0131la\u015fd\u0131r\u0131r. Q\u0131z\u0131l, valyutan\u0131n kredit etibarl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 v\u0259 dayan\u0131ql\u0131\u011f\u0131n\u0131 art\u0131rmaqda m\u00fch\u00fcm rol oynay\u0131r. Q\u0131z\u0131l\u0131n beyn\u0259lxalq d\u0259y\u0259ri sabit oldu\u011fu t\u0259qdird\u0259 \u00f6lk\u0259 iqtisadiyyat\u0131n\u0131n inflyasiyadan qorunmas\u0131na k\u00f6m\u0259k edir. Q\u0131z\u0131l hasilat\u0131 sah\u0259si, m\u0259d\u0259nl\u0259rd\u0259 v\u0259 onlarla ba\u011fl\u0131 s\u0259naye sah\u0259l\u0259rind\u0259 minl\u0259rl\u0259 insan\u0131 i\u015fl\u0259 t\u0259min olunmas\u0131 dem\u0259kdir. M\u0259d\u0259n\u00e7il\u0259rd\u0259n tutmu\u015f m\u00fch\u0259ndisl\u0259r\u0259, logistikadan tutmu\u015f texnologiyaya q\u0259d\u0259r geni\u015f sah\u0259l\u0259rd\u0259 yeni i\u015f imkanlar\u0131 yaran\u0131r. Q\u0131z\u0131l beyn\u0259lxalq bazarlarda ticar\u0259td\u0259, o c\u00fcml\u0259d\u0259n enerji v\u0259 texnologiya sektorunda strateji ticar\u0259t vasit\u0259sidir. \u018fn \u0259sas\u0131 yerli q\u0131z\u0131l hasilat\u0131, \u00f6lk\u0259nin xaricd\u0259n idxal as\u0131l\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 azaldaraq, iqtisadi m\u00fcst\u0259qillik \u00fc\u00e7\u00fcn baza rolunu oynay\u0131r. Q\u0131z\u0131l m\u00fcasir texnologiyalarda, x\u00fcsusil\u0259 elektronika v\u0259 telekommunikasiya s\u0259nayel\u0259rind\u0259 \u0259sas komponent kimi istifad\u0259 olunur..<\/p>\n<p>B\u0259s Az\u0259rbaycanda q\u0131z\u0131l istehsal\u0131n\u0131n h\u0259cmi niy\u0259 \u0259vv\u0259lki kimi deyil. Bu azalman\u0131n iqtisadiyyata h\u0259 hans\u0131 m\u0259nfi t\u0259sirl\u0259ri ola bil\u0259rmi?<\/p>\n<p><img src=\"https:\/\/cdnn1.img.sputnik.az\/img\/41268\/42\/412684235_0:0:963:541_1280x0_80_0_0_56a6084a41653764cdb2779fbed1e865.jpg\" alt=\"Ekspert iqtisadi rayonlar\u0131n yarad\u0131lmas\u0131n\u0131n \u0259h\u0259miyy\u0259tini \u015f\u0259rh edir -  09.07.2021, Sputnik Az\u0259rbaycan\" \/><\/p>\n<p>\u0130qtisad\u00e7\u0131 R\u0259\u015fad H\u0259s\u0259nov m\u00f6vzu il\u0259 ba\u011fl\u0131 \u201cYeni M\u00fcsavat\u201da fikirl\u0259rini b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcb: \u201cBurada m\u00fcxt\u0259lif s\u0259b\u0259bl\u0259r, istehsal faktorlar\u0131, bazar amili v\u0259 texniki s\u0259b\u0259bl\u0259r m\u00fcvafiq v\u0259ziyy\u0259tin yaranmas\u0131na g\u0259tirib \u00e7\u0131xar\u0131r. Bu da istehsal\u0131n h\u0259cmin\u0259 bu v\u0259 ya dig\u0259r \u015f\u0259kild\u0259 t\u0259sir g\u00f6st\u0259rir. D\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u0259m ki, 2024-c\u00fc ild\u0259 azalman\u0131n \u0259sas s\u0259b\u0259bi daha \u00e7ox G\u0259d\u0259b\u0259y yata\u011f\u0131nda istehsal h\u0259cminin azalmas\u0131 il\u0259 \u0259laq\u0259dard\u0131r. Bu v\u0259ziyy\u0259td\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n m\u0259nada yenid\u0259n t\u0259\u015fkil olunma t\u0259l\u0259b olunur, x\u00fcsusil\u0259 d\u0259 yataqlar\u0131n i\u015fl\u0259nm\u0259sind\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik standartlar\u0131n\u0131n g\u00f6zl\u0259nm\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 t\u0259l\u0259bl\u0259rin m\u00fc\u0259yy\u0259n m\u0259nada yenid\u0259n dizayn edilm\u0259si v\u0259 s. m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r istehsalat prosesinin h\u0259cmin\u0259 t\u0259sir g\u00f6st\u0259rdi v\u0259 n\u0259tic\u0259d\u0259 azalma ba\u015f verdi. \u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, bir iqtisad\u00e7\u0131 olaraq deyim ki, Az\u0259rbaycanda resurs \u0259sas\u0131nda qurulmu\u015f iqtisadi f\u0259aliyy\u0259tl\u0259r, x\u00fcsusil\u0259 d\u0259 m\u0259d\u0259n s\u0259nayesi, \u0259traf m\u00fchit\u0259, icmalara neqativ t\u0259siri daha b\u00f6y\u00fck olan\u00a0 q\u0131z\u0131l v\u0259 qiym\u0259tli metallar\u0131n istehsal\u0131 il\u0259 iqtisadi b\u00f6y\u00fcm\u0259nin t\u0259r\u0259fdar\u0131 deyil\u0259m. Bu g\u00fcn d\u00fcnya iqtisadiyyat\u0131 kifay\u0259t q\u0259d\u0259r qeyri-resurs \u0259sasl\u0131 iqtisadi faktorlar \u00fcz\u0259rind\u0259 b\u00f6y\u00fcy\u00fcb v\u0259 \u0259lav\u0259 d\u0259y\u0259r yarad\u0131r. Bu bax\u0131mdan, Az\u0259rbaycan iqtisadiyyat\u0131n\u0131n bu kimi m\u0259nb\u0259l\u0259r hesab\u0131na formala\u015fmas\u0131n\u0131 uzunm\u00fcdd\u0259tli d\u00f6vr \u0259rzind\u0259 arzuolunan hesab etmir\u0259m\u201d.<\/p>\n<p><strong>\u0130qtisad\u00e7\u0131 \u0259lav\u0259 edib ki, bu istiqam\u0259td\u0259 hasilat\u0131n azalmas\u0131n\u0131n da ciddi t\u0259sirl\u0259rind\u0259n s\u00f6hb\u0259t getmir: \u201c\u00c7\u00fcnki Az\u0259rbaycan bu bazarda b\u00f6y\u00fck istehsal\u00e7\u0131 deyil v\u0259 burada itiril\u0259c\u0259k g\u0259lirl\u0259rin d\u0259 h\u0259cmi, y\u0259ni adamba\u015f\u0131na d\u00fc\u015f\u0259n v\u0259 ya iqtisadi g\u00f6st\u0259ricil\u0259r\u0259 t\u0259sir ed\u0259n effektivlik o q\u0259d\u0259r d\u0259 b\u00f6y\u00fck deyil. \u018fg\u0259r g\u0259lirl\u0259rin b\u00f6l\u00fc\u015fd\u00fcr\u00fclm\u0259sind\u0259 x\u00fcsusil\u0259 d\u0259 \u0259dal\u0259tli mexanizmin \u00e7at\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131n n\u0259z\u0259r\u0259 alm\u0131\u015f olsaq, bu istiqam\u0259td\u0259 \u00e7ox b\u00f6y\u00fck itki olmayaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u0259m.<\/strong><\/p>\n<p>Amma \u00fcmumi bax\u0131\u015f\u0131m ondan ibar\u0259tdir ki, Az\u0259rbaycan resurs \u0259sasl\u0131 iqtisadi modeld\u0259n \u0259lav\u0259 d\u0259y\u0259r \u0259sasl\u0131,\u00a0 r\u0259q\u0259msal tutumlu v\u0259 xidm\u0259t \u0259sasl\u0131 iqtisadi model\u0259 transformasiya etm\u0259kl\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 yaranacaq bu kimi neqativ trendl\u0259ri neytralla\u015fd\u0131ra v\u0259 inki\u015faf\u0131 s\u00fcr\u0259tl\u0259ndir\u0259\u00a0 bil\u0259r&#8221;.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>R\u0259\u015fad H\u0259s\u0259nov: \u201cS\u0259b\u0259bi G\u0259d\u0259b\u0259y yata\u011f\u0131nda istehsal h\u0259cminin azalmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r, amma&#8230;\u201d Az\u0259rbaycanda qiym\u0259tli metal istehsal\u0131n\u0131n h\u0259cmi \u00f6t\u0259n ild\u0259n qism\u0259n b\u0259rpa olunsa da, illik hasilat g\u00f6st\u0259ricil\u0259rinin \u0259vv\u0259lki n\u0259tic\u0259y\u0259 nail olmad\u0131\u011f\u0131 m\u00fc\u015fahid\u0259 edilm\u0259kd\u0259dir. Banker.az D\u00f6vl\u0259t Statistika Komit\u0259sin\u0259 istinad\u0259n yaz\u0131b ki, ke\u00e7\u0259n il Az\u0259rbaycanda 2 663 kiloqrama yax\u0131n q\u0131z\u0131l v\u0259 3 185 kiloqrama yax\u0131n g\u00fcm\u00fc\u015f istehsal edilib. DSK-n\u0131n yenil\u0259nmi\u015f m\u0259lumatlar\u0131 il\u0259 m\u00fcqayis\u0259 edildikd\u0259, q\u0131z\u0131l istehsal\u0131n\u0131n illik m\u00fcqayis\u0259d\u0259 h\u0259l\u0259 d\u0259 3.5 faiz, g\u00fcm\u00fc\u015f\u00fcn is\u0259 14 faiz azald\u0131\u011f\u0131 m\u00fc\u015fahid\u0259 edilir. \u0130stehsal\u0131n son iki ild\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259sin\u0259 s\u0259b\u0259b 2023-c\u00fc ild\u0259 G\u0259d\u0259b\u0259yd\u0259 ekoloji m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259 rayonda q\u0131z\u0131l v\u0259&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":783330,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[19],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/dbb868cb953929d1428d5c3fced0b56f.jpg",870,500,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/dbb868cb953929d1428d5c3fced0b56f.jpg",870,500,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/dbb868cb953929d1428d5c3fced0b56f.jpg",870,500,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/dbb868cb953929d1428d5c3fced0b56f-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/dbb868cb953929d1428d5c3fced0b56f-635x365.jpg",635,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/dbb868cb953929d1428d5c3fced0b56f-840x483.jpg",640,368,true],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/dbb868cb953929d1428d5c3fced0b56f.jpg",870,500,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/dbb868cb953929d1428d5c3fced0b56f.jpg",870,500,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/dbb868cb953929d1428d5c3fced0b56f-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/dbb868cb953929d1428d5c3fced0b56f.jpg",870,500,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=19\" rel=\"category\">G\u00fcnd\u0259m<\/a>","rttpg_excerpt":"R\u0259\u015fad H\u0259s\u0259nov: \u201cS\u0259b\u0259bi G\u0259d\u0259b\u0259y yata\u011f\u0131nda istehsal h\u0259cminin azalmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r, amma&#8230;\u201d Az\u0259rbaycanda qiym\u0259tli metal istehsal\u0131n\u0131n h\u0259cmi \u00f6t\u0259n ild\u0259n qism\u0259n b\u0259rpa olunsa da, illik hasilat g\u00f6st\u0259ricil\u0259rinin \u0259vv\u0259lki n\u0259tic\u0259y\u0259 nail olmad\u0131\u011f\u0131 m\u00fc\u015fahid\u0259 edilm\u0259kd\u0259dir. Banker.az D\u00f6vl\u0259t Statistika Komit\u0259sin\u0259 istinad\u0259n yaz\u0131b ki, ke\u00e7\u0259n il Az\u0259rbaycanda 2 663 kiloqrama yax\u0131n q\u0131z\u0131l v\u0259 3 185 kiloqrama yax\u0131n g\u00fcm\u00fc\u015f istehsal edilib. DSK-n\u0131n&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/783329"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=783329"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/783329\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":783332,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/783329\/revisions\/783332"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/783330"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=783329"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=783329"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=783329"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}